UNIDADE 6 SECTOR SERVIZOS Borja Campos Seijo I.E.S. García Barbón (Verín)

TERCIARIZACIÓN DA ECONOMÍA ESPAÑOLA Sector terciario = conxunto actividades heteroxéneo que teñen como fin proporcionarlle servizos á sociedade. Crecemento a partir da década de 1960 ata case 70 % do PIB e pob activa. Causas crecemento terciario:  Aumento nivel vida (renda familiar e poder adquisitivo)  consumo de servizos cada vez + numerosos e especializados.  Industria  proceso de terciarización por 3 causas:  Desenvolvemento industrial nos 60  servizos (transportes, finanzas…).  Crise 1975  sector servizos = refuxio de parados da industria.  Industria moderna baseada en novas tecnoloxías  estimulando servizos  terciarización da industria.  Auxe do turismo   servizos (hostaleria, comercio, transporte…).   servizos públicos : ligado ao estado do benestar (sanidade, educación…).  Incorporación muller ao traballo , sobre todo no terciario.

Sector terciario = conxunto actividades heteroxéneo que teñen como fin proporcionarlle servizos á sociedade. Crecemento a partir da década de 1960 ata case 70 % do PIB e pob activa.

Causas crecemento terciario:

 Aumento nivel vida (renda familiar e poder adquisitivo)  consumo de servizos cada vez + numerosos e especializados.

 Industria  proceso de terciarización por 3 causas:

 Desenvolvemento industrial nos 60  servizos (transportes, finanzas…).

 Crise 1975  sector servizos = refuxio de parados da industria.

 Industria moderna baseada en novas tecnoloxías  estimulando servizos  terciarización da industria.

 Auxe do turismo   servizos (hostaleria, comercio, transporte…).

  servizos públicos : ligado ao estado do benestar (sanidade, educación…).

 Incorporación muller ao traballo , sobre todo no terciario.

Servizos poden clasificarse en 2 grandes grupos:  Servizos ec: relacionánse coa actividade ec ou intercambio bens: comercio, transportes, banca, seguros…  Servizos soc: aqueles que se prestan ás persoas en relación ao benestar social (sanidade, educación, xustiza, turismo...). - Tamén pode distinguirse entre servizos públicos (prestados por Administracións públicas: europea, estatal, autonómica…  sanidade, educación…) e privados (por empresas privadas para obter beneficios ec  banca, comercio, transportes, seguros, hostaleria…).

Servizos poden clasificarse en 2 grandes grupos:

 Servizos ec: relacionánse coa actividade ec ou intercambio bens: comercio, transportes, banca, seguros…

 Servizos soc: aqueles que se prestan ás persoas en relación ao benestar social (sanidade, educación, xustiza, turismo...).

- Tamén pode distinguirse entre servizos públicos (prestados por Administracións públicas: europea, estatal, autonómica…  sanidade, educación…) e privados (por empresas privadas para obter beneficios ec  banca, comercio, transportes, seguros, hostaleria…).

DESIGUALDADES TERRITORIAIS - En todas as comunidades autónomas o sector terciario é hexemónico (PIB e emprego). Sen embargo, existen desequilibrios territoriais debidos as diferenzas en reparto da poboación, urbanización e industrialización  3 tipos de diferenzas: a) Grao de terciarización : é maior nas comunidades especializadas en turismo (Andalucía, Bal e Can) ou centros rectores (Madrid) e Ceuta e Melilla por ausencia restantes sectores. Menor grao terciarización en comunidades con maior peso agrario (A Rioxa, CM, Est…). Sector terciario maior nas áreas urbanas que proporcionan servizos a rurais.

- En todas as comunidades autónomas o sector terciario é hexemónico (PIB e emprego). Sen embargo, existen desequilibrios territoriais debidos as diferenzas en reparto da poboación, urbanización e industrialización  3 tipos de diferenzas:

a) Grao de terciarización : é maior nas comunidades especializadas en turismo (Andalucía, Bal e Can) ou centros rectores (Madrid) e Ceuta e Melilla por ausencia restantes sectores. Menor grao terciarización en comunidades con maior peso agrario (A Rioxa, CM, Est…). Sector terciario maior nas áreas urbanas que proporcionan servizos a rurais.

b) Peso desigual das distintas ramas do sector terciario: - Servizos destinados ás empresas: dominan en reducido nº de prov (Mad, Bar, Bizkaia e Zar). - Servizos relacionados co consumo (comercio, hostaleria, inmobiliarias) + implantados en áreas turísticas (Val, Mur, SE de Andalucía, Can e Bal). - Servizos escasamente cualificados: persoais (servizo doméstico), administrativos, asistenciais (educación, sanidade…) no resto do territorio.

b) Peso desigual das distintas ramas do sector terciario:

- Servizos destinados ás empresas: dominan en reducido nº de prov (Mad, Bar, Bizkaia e Zar).

- Servizos relacionados co consumo (comercio, hostaleria, inmobiliarias) + implantados en áreas turísticas (Val, Mur, SE de Andalucía, Can e Bal).

- Servizos escasamente cualificados: persoais (servizo doméstico), administrativos, asistenciais (educación, sanidade…) no resto do territorio.

TRANSPORTE E COMUNICACIÓNS Sistema de transporte = conxunto de medios que permite o desprazamento de pasaxeiros e mercadorías entre lugares xeográficos  importante papel ec e na organización espacial, debido a: 1) Transporte é factor clave para desenvolvemento ec das rexións, ao facelas atractivas para as actividades económicas  transporte = elemento esencial na ordenación do territorio  potenciando redes menos desenvolvidas e desconxestionando as máis saturadas. 2) Contribue á vertebración do territorio, pois os movementos de persoas e mercadorías conectan os distintos lugares.

Sistema de transporte = conxunto de medios que permite o desprazamento de pasaxeiros e mercadorías entre lugares xeográficos  importante papel ec e na organización espacial, debido a:

1) Transporte é factor clave para desenvolvemento ec das rexións, ao facelas atractivas para as actividades económicas  transporte = elemento esencial na ordenación do territorio  potenciando redes menos desenvolvidas e desconxestionando as máis saturadas.

2) Contribue á vertebración do territorio, pois os movementos de persoas e mercadorías conectan os distintos lugares.

1. CARACTERÍSTICAS DO SISTEMA DE TRANSPORTE. a) Medio físico desfavorable : por relevo accidentado (pendentes) e por elementos climáticos (xeadas, brétemas)   custos e  rendibilidade. b) Redes radiais : - Rede transporte terrestre ten o seu centro en Madrid, do que parten radios hacia periferias e fronteiras. Modelo iniciado coas estradas no S. XVIII e consolidado co ferrocarril no S.XIX. - Rede de aeroportos tamén con centro en Madrid (Barajas)  conexións con todos os aeroportos españois e principais destinos no estranxeiro. c) Dominio da estrada no tráfico de mercadorias e pasaxeiros : xa que permite acceder a calquera punto a baixo prezo.

1. CARACTERÍSTICAS DO SISTEMA DE TRANSPORTE.

a) Medio físico desfavorable : por relevo accidentado (pendentes) e por elementos climáticos (xeadas, brétemas)   custos e  rendibilidade.

b) Redes radiais :

- Rede transporte terrestre ten o seu centro en Madrid, do que parten radios hacia periferias e fronteiras. Modelo iniciado coas estradas no S. XVIII e consolidado co ferrocarril no S.XIX.

- Rede de aeroportos tamén con centro en Madrid (Barajas)  conexións con todos os aeroportos españois e principais destinos no estranxeiro.

c) Dominio da estrada no tráfico de mercadorias e pasaxeiros : xa que permite acceder a calquera punto a baixo prezo.

d) Importantes desequilibrios territoriais na rede : en canto a densidade, intensidade e calidade  grandes diferencias en accesibilidade entre rexións e desigual uso da rede, que conta con tramos saturados e outros infrautilizados. e) Descentralización das competencias de transporte : a raíz da implantación do estado das autonomías  - Estado resérvase o control do transporte internacional e o que discorra entre varias CCAA, a mariña mercante, portos e aeroportos comerciais, o transporte aéreo e correos e telecomunicacións. - CCAA: trasnporte terrestre pola súa comunidade, portos e aeroportos non comerciais e comunicacións por rede de cable. f) Integración da rede española na europea : repercusións: - Mellora das conexións coa UE (autovías e trens alta velocidade). - Recepción fondos europeos para mellorar infraestructura, xa que algunhas rexións españolas ocupan posición periférica en UE. h) Impacto ambiental do transporte : contaminación acústica e atmosférica  adopción de medidas para mitigar problemas dende anos 80.

d) Importantes desequilibrios territoriais na rede : en canto a densidade, intensidade e calidade  grandes diferencias en accesibilidade entre rexións e desigual uso da rede, que conta con tramos saturados e outros infrautilizados.

e) Descentralización das competencias de transporte : a raíz da implantación do estado das autonomías 

- Estado resérvase o control do transporte internacional e o que discorra entre varias CCAA, a mariña mercante, portos e aeroportos comerciais, o transporte aéreo e correos e telecomunicacións.

- CCAA: trasnporte terrestre pola súa comunidade, portos e aeroportos non comerciais e comunicacións por rede de cable.

f) Integración da rede española na europea : repercusións:

- Mellora das conexións coa UE (autovías e trens alta velocidade).

- Recepción fondos europeos para mellorar infraestructura, xa que algunhas rexións españolas ocupan posición periférica en UE.

h) Impacto ambiental do transporte : contaminación acústica e atmosférica  adopción de medidas para mitigar problemas dende anos 80.

1.1 Transporte por estrada. - A rede de estradas conecta os distintos núcleos de poboación  transporte = infraestructura clave para accesibilidade e articulación do territorio. Características:  Deseño radial : con centro en Madrid, desde S. XVIII a partir concepción centralista do Estado. Consolidación na década dos 60, por mantemento centralismo franquista  conexión da capital con principais núcleos ec e de poboación da periferia.  Competencias repartidas entre Estado, CCAA e deputacións provinciais:  Rede estatal: enlaza principais núcleos de poboación estatais e comunica coa rede internacional. Soporta 60 % de tráfico total  estradas alta capacidade: estradas nacionais, autoestradas e autovías. Construida nos eixes con maior tráfico  reforzo carácter radial e existencia tamén de eixes transversais na periferia (Mediterráneo, Ebro, andaluz, atlántico…).

1.1 Transporte por estrada.

- A rede de estradas conecta os distintos núcleos de poboación  transporte = infraestructura clave para accesibilidade e articulación do territorio. Características:

 Deseño radial : con centro en Madrid, desde S. XVIII a partir concepción centralista do Estado. Consolidación na década dos 60, por mantemento centralismo franquista  conexión da capital con principais núcleos ec e de poboación da periferia.

 Competencias repartidas entre Estado, CCAA e deputacións provinciais:

 Rede estatal: enlaza principais núcleos de poboación estatais e comunica coa rede internacional. Soporta 60 % de tráfico total  estradas alta capacidade: estradas nacionais, autoestradas e autovías. Construida nos eixes con maior tráfico  reforzo carácter radial e existencia tamén de eixes transversais na periferia (Mediterráneo, Ebro, andaluz, atlántico…).

 Rede autonómica: satisfai mobilidade intrarrexional e enlaza coa estatal.  Rede provincial: a cargo das deputacións  mobilidade intracomarcal e acceso a todos os núcleos de poboación.  Maior tráfico de pasaxeiros e mercadorias : por acceso directo punto de partida e destino, e menor prezo.  Desequilibrios territoriais : en  Densidade : maior nas CCAA + desenvolvidas ec (Mad, Cat, Val), poboadas dispersamente (Galiza), fragmentadas por relevo (Franxa cantábrica) e arquipélagos. Menor densidade nas – desenvolvidas e de poboamento concentrado (Est, Ara, Castelas…).  Intensidade de tráfico : + elevada nos corredores transversais (Med, Ebro, Atl…) e estradas arredor Comunidade Madrid.  Accesibilidade : + alta nas zonas industriais e turísticas (Mad, Bar, Zar, levante…). + baixa nas zonas menos desenvolvidas ec (Interior Gal, parte Castela León, Huesca, Terual, Estremadura…).

 Rede autonómica: satisfai mobilidade intrarrexional e enlaza coa estatal.

 Rede provincial: a cargo das deputacións  mobilidade intracomarcal e acceso a todos os núcleos de poboación.

 Maior tráfico de pasaxeiros e mercadorias : por acceso directo punto de partida e destino, e menor prezo.

 Desequilibrios territoriais : en

 Densidade : maior nas CCAA + desenvolvidas ec (Mad, Cat, Val), poboadas dispersamente (Galiza), fragmentadas por relevo (Franxa cantábrica) e arquipélagos. Menor densidade nas – desenvolvidas e de poboamento concentrado (Est, Ara, Castelas…).

 Intensidade de tráfico : + elevada nos corredores transversais (Med, Ebro, Atl…) e estradas arredor Comunidade Madrid.

 Accesibilidade : + alta nas zonas industriais e turísticas (Mad, Bar, Zar, levante…). + baixa nas zonas menos desenvolvidas ec (Interior Gal, parte Castela León, Huesca, Terual, Estremadura…).

1.2 Transporte ferroviario. - Entre med S. XIX e principios do XX o ferrocarril foi o modo de transporte principal. Desde entón a competencia doutros medios  posición secundaria e grave situación financeira do ferrocarril por custos excesivos e escasa rendibilidade. Características principais:  Composición a partir de 3 redes : a) Rede Nacional de Ferrocarrís Españoles (RENFE): con + de 12.000 Km de vía, e soportando o 90 % do tráfico ferroviario. Estructura radial (grandes liñas parten de Madrid) e arboriforme, xa que a partir rede básica parten secundarias e complementarias  permitindo maiores conexións con menor nº liñas pero obriga a grandes rodeos  + tempo de transporte. b) Ferrocarrís de vía estreita (FEVE): uns 2000 Km, predominio en cornixa cantábrica, CL, Val, Cat… Problema principal: rede infrautilizada. c) Ferrocarril alta velocidade (AVE): + de 250 Km/h, iniciouse coa liña Madrid-Sevilla en 1992, continuadas con liñas que unen Madrid-con Lleida, Valladolid e Málaga, apertura inminente Madrid-Barcelona e e en construción liñas Madrid con Galiza, PV…

1.2 Transporte ferroviario.

- Entre med S. XIX e principios do XX o ferrocarril foi o modo de transporte principal. Desde entón a competencia doutros medios  posición secundaria e grave situación financeira do ferrocarril por custos excesivos e escasa rendibilidade. Características principais:

 Composición a partir de 3 redes :

a) Rede Nacional de Ferrocarrís Españoles (RENFE): con + de 12.000 Km de vía, e soportando o 90 % do tráfico ferroviario. Estructura radial (grandes liñas parten de Madrid) e arboriforme, xa que a partir rede básica parten secundarias e complementarias  permitindo maiores conexións con menor nº liñas pero obriga a grandes rodeos  + tempo de transporte.

b) Ferrocarrís de vía estreita (FEVE): uns 2000 Km, predominio en cornixa cantábrica, CL, Val, Cat… Problema principal: rede infrautilizada.

c) Ferrocarril alta velocidade (AVE): + de 250 Km/h, iniciouse coa liña Madrid-Sevilla en 1992, continuadas con liñas que unen Madrid-con Lleida, Valladolid e Málaga, apertura inminente Madrid-Barcelona e e en construción liñas Madrid con Galiza, PV…

 Maioría do trazado é mediocre : vías sen electrificar, dirección única, fortes pendentes e grandes rodeos e non son aptas para tráfico pesado  incremento excesivo do tempo e custos.  Tráfico tanto de viaxeiros e de mercadorias: - Viaxeiros: rendible nas liñas de cercanías entre residencias perifericas e o lugar de traballo nas cidades centrais  desconxestión de estradas. - Mercadorías: cargas pesadas e de gran volume.  Desequilibrios rexionais en equipamentos e investimentos : As vías + equipadas e que reciben maiores investimentos son as que comunican cidades + desenvolvidas económicamente (Mad, Bar, Val, Zar, Bil…), mentres que outras rexións contan con deficiencias claras (Estremadura, Gal, Murcia,…).

 Maioría do trazado é mediocre : vías sen electrificar, dirección única, fortes pendentes e grandes rodeos e non son aptas para tráfico pesado  incremento excesivo do tempo e custos.

 Tráfico tanto de viaxeiros e de mercadorias:

- Viaxeiros: rendible nas liñas de cercanías entre residencias perifericas e o lugar de traballo nas cidades centrais  desconxestión de estradas.

- Mercadorías: cargas pesadas e de gran volume.

 Desequilibrios rexionais en equipamentos e investimentos : As vías + equipadas e que reciben maiores investimentos son as que comunican cidades + desenvolvidas económicamente (Mad, Bar, Val, Zar, Bil…), mentres que outras rexións contan con deficiencias claras (Estremadura, Gal, Murcia,…).

1.3 Transporte marítimo: Trazos principais: a) Rede portuaria distribuida entre Estado e CCAA : rede estatal inclúe portos comerciais, as das CCAA peq portos con actividades pesqueiras e deportivas. Tamén o Estado permite a CCAA participar nos portos comerciais a través da elección das autoridades portuarias. b) Contrastes entre tráfico de viaxeiros e mercadorías : - Tráfico de viaxeiros é escaso, excepto tráfico a través Estreito Xibraltar e entre illas e Península. - Tráfico mercadorías: tanto de cabotaxe (ao longo liña de costa) como internacional  enorme importancia xa que a agrupa a maioría de exportacións e importacións. Tradicionalmente mat primas sólidas (carbón, minerais…) ou líquidas (petróleo e derivados) demandado por hinterland (zona de influencia) do porto. Actualmente o maior crecemento rexístrase en mercancías en xeral, transportadas en colectores, en barcos cada vez maiores para reducir custos. c) Existencia desequilibrios territoriais : en equipamento e investimentos, pois as grandes obras só están ao alcance dun reducido nº de portos  tráfico mercancías concéntrase en Alxeciras (posición estratéxica no Estreito), As Palmas (rutas atlánticas), Barcelona, Valencia, Bilbo (centros ec importantes).

1.3 Transporte marítimo:

Trazos principais:

a) Rede portuaria distribuida entre Estado e CCAA : rede estatal inclúe portos comerciais, as das CCAA peq portos con actividades pesqueiras e deportivas. Tamén o Estado permite a CCAA participar nos portos comerciais a través da elección das autoridades portuarias.

b) Contrastes entre tráfico de viaxeiros e mercadorías :

- Tráfico de viaxeiros é escaso, excepto tráfico a través Estreito Xibraltar e entre illas e Península.

- Tráfico mercadorías: tanto de cabotaxe (ao longo liña de costa) como internacional  enorme importancia xa que a agrupa a maioría de exportacións e importacións. Tradicionalmente mat primas sólidas (carbón, minerais…) ou líquidas (petróleo e derivados) demandado por hinterland (zona de influencia) do porto. Actualmente o maior crecemento rexístrase en mercancías en xeral, transportadas en colectores, en barcos cada vez maiores para reducir custos.

c) Existencia desequilibrios territoriais : en equipamento e investimentos, pois as grandes obras só están ao alcance dun reducido nº de portos  tráfico mercancías concéntrase en Alxeciras (posición estratéxica no Estreito), As Palmas (rutas atlánticas), Barcelona, Valencia, Bilbo (centros ec importantes).

1.4. Transporte fluvial. Limitado ao porto de Sevilla, no Guadalquivir, con importante hinterland (Estremadura e Val Guadalquivir). Dificultades crecentes: sedimentación río  redución calado  limitación acceso buques. 1.5 Transporte aéreo. - Rápido desenvolvemento debido a  renda da pob, o aumento da demanda turística, profesional e de negocios e desenvolvemento voos internacionais, derivado da crecente integración española en ec europea e mundial. Características:  Rede de aeroportos españoles = ampla: construcción a partir dos 70 en todas as cidades importantes. Rede organizada xerárquicamente  Madrid- Barajas = hub (aeroporto central) con conexións con todos os aeroportos españois e principais estranxeiros  aeroportos periféricos realizan enlaces, en xeral, a través de Barajas.

1.4. Transporte fluvial.

Limitado ao porto de Sevilla, no Guadalquivir, con importante hinterland (Estremadura e Val Guadalquivir). Dificultades crecentes: sedimentación río  redución calado  limitación acceso buques.

1.5 Transporte aéreo.

- Rápido desenvolvemento debido a  renda da pob, o aumento da demanda turística, profesional e de negocios e desenvolvemento voos internacionais, derivado da crecente integración española en ec europea e mundial. Características:

 Rede de aeroportos españoles = ampla: construcción a partir dos 70 en todas as cidades importantes. Rede organizada xerárquicamente  Madrid- Barajas = hub (aeroporto central) con conexións con todos os aeroportos españois e principais estranxeiros  aeroportos periféricos realizan enlaces, en xeral, a través de Barajas.

 Diferencias tráfico pasaxeiros e mercadorías: - Pasaxeiros: transporte aéreo moi competitivo a longa e media distancia por rapidez e comodidade. - Mercadorías: escaso por alto custo   prezo final. Reservado a mercadorías valiosas e perecederas.  Desequilibrios territoriais no tráfico aéreo : principais aeroportos en principais núcleos urbanos, ec e turísticos. Preeminencia de Madrid-Barajas (hub) por centro finaceiro e de negocios. Importancia crecente de Barcelona (turismo e negocios), Baleares, Canarias (turismo). En cambio algúns aeroportos + peq estan infrautilizados e son pouco rendibles.

 Diferencias tráfico pasaxeiros e mercadorías:

- Pasaxeiros: transporte aéreo moi competitivo a longa e media distancia por rapidez e comodidade.

- Mercadorías: escaso por alto custo   prezo final. Reservado a mercadorías valiosas e perecederas.

 Desequilibrios territoriais no tráfico aéreo : principais aeroportos en principais núcleos urbanos, ec e turísticos. Preeminencia de Madrid-Barajas (hub) por centro finaceiro e de negocios. Importancia crecente de Barcelona (turismo e negocios), Baleares, Canarias (turismo). En cambio algúns aeroportos + peq estan infrautilizados e son pouco rendibles.

ESPAZOS TURÍSTICOS 1. FACTORES DE DESNVOLVEMENTO TURÍSTICO EN ESPAÑA. - Desde década 60  gran desenvolvemento de turismo  España = grandes potencias turísticas do mundo, tanto por volume do turismo estranxeiro como por ingresos. - Auxe do turismo nos anos 60 estivo motivado por 2 tipos de factores: a) Externos:  Crec ec de Europa occ tras II GM   poder adquisitivo clase media e vacacións pagadas  posibilidade turismo.  Progreso do transporte   prezo avión, xeneralización automóbil e mellora autoestradas e autovías. b) Internos:  Proximidade xeográfica de España á Europa occ.  Excelentes condicións climáticas.  Atractivo cultural (monumentos, floclore…).  Baixo custo.  Axudas estatais, xa que turismo = actividade importante para finaciar industria e compensar déficit comercial.  Aparición grandes complexos hoteleiros e axencias de viaxes.

1. FACTORES DE DESNVOLVEMENTO TURÍSTICO EN ESPAÑA.

- Desde década 60  gran desenvolvemento de turismo  España = grandes potencias turísticas do mundo, tanto por volume do turismo estranxeiro como por ingresos.

- Auxe do turismo nos anos 60 estivo motivado por 2 tipos de factores:

a) Externos:

 Crec ec de Europa occ tras II GM   poder adquisitivo clase media e vacacións pagadas  posibilidade turismo.

 Progreso do transporte   prezo avión, xeneralización automóbil e mellora autoestradas e autovías.

b) Internos:

 Proximidade xeográfica de España á Europa occ.

 Excelentes condicións climáticas.

 Atractivo cultural (monumentos, floclore…).

 Baixo custo.

 Axudas estatais, xa que turismo = actividade importante para finaciar industria e compensar déficit comercial.

 Aparición grandes complexos hoteleiros e axencias de viaxes.

- Na actualidade aparecen novos factores:  Ampla demanda interna.  Calidade e diversificación da oferta turística.  Mellora infraestructuras de transporte.  Promoción estatal, autonómica e local.  Inestabilidade política en zonas competidoras (Balcáns e Norte de África).

- Na actualidade aparecen novos factores:

 Ampla demanda interna.

 Calidade e diversificación da oferta turística.

 Mellora infraestructuras de transporte.

 Promoción estatal, autonómica e local.

 Inestabilidade política en zonas competidoras (Balcáns e Norte de África).

2. MODELO TURÍSTICO TRADICIONAL. Modelo turístico dos 60  abundante oferta, clientela masiva, poder adquisitivo medio-baixo, hoteis e partamentos intermedios e sobre todo en zonas de sol-praia. 2. 1 A oferta turística. - Oferta de aloxamento é moi ampla, concentrada en litoral mediterráneo e insular, pero medrando no interior (turismo rural). 2 tipos:  Establecementos hoteleros: hoteis, hostais, pensións  3ª planta hoteleira mundial tras USA e Ita, maioría de categoría media-baixa.  Establecementos extrahoteleros: campings, apartamentos… Oferta de manutención: servizos de restauración, cafeterías, bares. Oferta lecer: instalacións deportivas, parques acuáticos, instalacións naúticas, actividades de “risco”.

2. MODELO TURÍSTICO TRADICIONAL.

Modelo turístico dos 60  abundante oferta, clientela masiva, poder adquisitivo medio-baixo, hoteis e partamentos intermedios e sobre todo en zonas de sol-praia.

2. 1 A oferta turística.

- Oferta de aloxamento é moi ampla, concentrada en litoral mediterráneo e insular, pero medrando no interior (turismo rural). 2 tipos:

 Establecementos hoteleros: hoteis, hostais, pensións  3ª planta hoteleira mundial tras USA e Ita, maioría de categoría media-baixa.

 Establecementos extrahoteleros: campings, apartamentos…

Oferta de manutención: servizos de restauración, cafeterías, bares.

Oferta lecer: instalacións deportivas, parques acuáticos, instalacións naúticas, actividades de “risco”.

2.2 Demanda turística: - Dominada tradicionalmente por turismo estranxeiro, sen embargo na actualidade destacado papel turismo español. Demanda internacional: creceu desde década 60. Aumentou notablemente desde entrada na UE de España (1986). Procedencia sobre todo de Europa occ (Ale, GB, Fra…). Turismo sobre todo estival hacia praias de arquipélagos, Cataluña, Andalucía e Val. Principal cliente prazas hoteleiras. Demanda nacional: en aumento desde década dos 60 , a medida que melloraba nivel de vida da pob. Procede das zonas + industrializadas (Madrid, Cat…), repártese mellor ao longo do ano, presenta menor polarización (non só hacia Levante senón tamén hacia costas N, e interior). En verán + oferta extrahotelera.

2.2 Demanda turística:

- Dominada tradicionalmente por turismo estranxeiro, sen embargo na actualidade destacado papel turismo español.

Demanda internacional: creceu desde década 60. Aumentou notablemente desde entrada na UE de España (1986). Procedencia sobre todo de Europa occ (Ale, GB, Fra…). Turismo sobre todo estival hacia praias de arquipélagos, Cataluña, Andalucía e Val. Principal cliente prazas hoteleiras.

Demanda nacional: en aumento desde década dos 60 , a medida que melloraba nivel de vida da pob. Procede das zonas + industrializadas (Madrid, Cat…), repártese mellor ao longo do ano, presenta menor polarización (non só hacia Levante senón tamén hacia costas N, e interior). En verán + oferta extrahotelera.

Principal problema: excesiva estacionalidade da demanda (meses estivais = vacacións de verán = temapada alta), agás casos coma estacións esquí e Canarias. Maior estacionalidade no turismo estranxeiro (80% entre xuño e agosto). Turismo nacional concentrado en agosto, pero tamén fines de semana e pontes  case ½ ocupacións hoteleiras ao ano. - Estacionalidade  concentración demanda en poucos meses  utilización estacional infraestructuras (saturación en verán e infrautilización no resto do ano).

Principal problema: excesiva estacionalidade da demanda (meses estivais = vacacións de verán = temapada alta), agás casos coma estacións esquí e Canarias. Maior estacionalidade no turismo estranxeiro (80% entre xuño e agosto). Turismo nacional concentrado en agosto, pero tamén fines de semana e pontes  case ½ ocupacións hoteleiras ao ano.

- Estacionalidade  concentración demanda en poucos meses  utilización estacional infraestructuras (saturación en verán e infrautilización no resto do ano).

3. CRISE DO MODELO TRADICIONAL E TURISMO ALTERNATIVO. - Desde 1989  crise ou esgotamento do modelo turístico tradicional. Causas:  Predominio turismo de nivel medio-baixo.  Problemas da oferta turística:  prezos sen mellora calidade, estacionalidade, e competencia doutros países mediterráneos (Italia, Túnez, Croacia, Grecia, Malta…).  Deterioro ambiental e paisaxístico. - Crise  turismo alternativo  novas modalidades de turismo:  Turismo terceira idade.  Turismo deportivo : deportes de risco, aventura, naútico, golf (alto poder adquisitivo).  Turismo rural : en auxe por axudas da UE.  Ecoturismo : que valora principalmente condicións naturais (parques naturais).  Turismo urbano (cultural e congresos)  necesidade alta dotación aloxamentos e ofertas complementarias (gastronomía, recreativa…).

3. CRISE DO MODELO TRADICIONAL E TURISMO ALTERNATIVO.

- Desde 1989  crise ou esgotamento do modelo turístico tradicional. Causas:

 Predominio turismo de nivel medio-baixo.

 Problemas da oferta turística:  prezos sen mellora calidade, estacionalidade, e competencia doutros países mediterráneos (Italia, Túnez, Croacia, Grecia, Malta…).

 Deterioro ambiental e paisaxístico.

- Crise  turismo alternativo  novas modalidades de turismo:

 Turismo terceira idade.

 Turismo deportivo : deportes de risco, aventura, naútico, golf (alto poder adquisitivo).

 Turismo rural : en auxe por axudas da UE.

 Ecoturismo : que valora principalmente condicións naturais (parques naturais).

 Turismo urbano (cultural e congresos)  necesidade alta dotación aloxamentos e ofertas complementarias (gastronomía, recreativa…).

4. ÁREAS TURÍSTICAS. Áreas turísticas = espazos que contan cunha elevada afluencia de turistas (estranxeiros e nacionais). En España as densidades + altas corresponden a zonas de sol-praia de arquipélagos, litoral levantino, e Madrid (turismo cultural). Séguenlle as zonas de costa noroeste e norte peninsular e interior CCAA de Cat, And e Val. Xunto a áreas existen puntos turísticos illados, vinculados a factores diferentes: estacións esquí, turismo rural, cidades históricas (Salamanca, Ávila, Segovia, Toledo…). Todas estas áreas poden clasificarse por afluencia: a) Turísticas de temporada: alta estacionalidade (sol e praia en Cat e Baleares…). b) Turismo estabilizado: estancias prolongadas, vinculado a boas condicións climáticas (Can, Mál e Alacant). c) Turismo puntual: visitas ocasionais por patrimonio histórico (Toledo, Granada, Córdoba…).

4. ÁREAS TURÍSTICAS.

Áreas turísticas = espazos que contan cunha elevada afluencia de turistas (estranxeiros e nacionais). En España as densidades + altas corresponden a zonas de sol-praia de arquipélagos, litoral levantino, e Madrid (turismo cultural). Séguenlle as zonas de costa noroeste e norte peninsular e interior CCAA de Cat, And e Val.

Xunto a áreas existen puntos turísticos illados, vinculados a factores diferentes: estacións esquí, turismo rural, cidades históricas (Salamanca, Ávila, Segovia, Toledo…).

Todas estas áreas poden clasificarse por afluencia:

a) Turísticas de temporada: alta estacionalidade (sol e praia en Cat e Baleares…).

b) Turismo estabilizado: estancias prolongadas, vinculado a boas condicións climáticas (Can, Mál e Alacant).

c) Turismo puntual: visitas ocasionais por patrimonio histórico (Toledo, Granada, Córdoba…).

4.1. Áreas turísticas de sol e praia. Illas Baleares, Canarias e costa levantina. Comparten unha importante afluencia turística baseada en clima e praias. Presentan diferencias:  Accesibilidade : diferencias nas comunicacións terrestres, aéreas, conectadas coas zonas de procedencia dos turistas…  Exemplo: Cataluña, gran afluencia de turistas por aeroporto internacional e proximidade e boas estradas á Europa, fronte a franxa litoral + afastada das autopistas do Mediterráneo.  Ocupación do espazo : nuns casos os aloxamentos turísticos intégranse na estructura urbana preexistente, na fachada marítima do núcleo tradicional, ou en ensanches (Benidorm e Torremolinos…). Noutros casos o turismo xera novos asentamentos, resultado de operacións inmobiliarias  aloxamentos, equipamentos recreativos deportivos (Marina D´or, Castellón).  Tipo (hoteleiros e extrahoteleiros), calidade (baixa e alta) ou clientela (nacional, estranxeira) dos aloxamentos .

4.1. Áreas turísticas de sol e praia.

Illas Baleares, Canarias e costa levantina. Comparten unha importante afluencia turística baseada en clima e praias. Presentan diferencias:

 Accesibilidade : diferencias nas comunicacións terrestres, aéreas, conectadas coas zonas de procedencia dos turistas…  Exemplo: Cataluña, gran afluencia de turistas por aeroporto internacional e proximidade e boas estradas á Europa, fronte a franxa litoral + afastada das autopistas do Mediterráneo.

 Ocupación do espazo : nuns casos os aloxamentos turísticos intégranse na estructura urbana preexistente, na fachada marítima do núcleo tradicional, ou en ensanches (Benidorm e Torremolinos…). Noutros casos o turismo xera novos asentamentos, resultado de operacións inmobiliarias  aloxamentos, equipamentos recreativos deportivos (Marina D´or, Castellón).

 Tipo (hoteleiros e extrahoteleiros), calidade (baixa e alta) ou clientela (nacional, estranxeira) dos aloxamentos .

4.2 Outras áreas turísticas. Desde anos 90   difusión espacial do turismo por factores:   turismo de proximidade: desde cidades hacia interior e litoral.  Incorporación ao turismo das zonas rurais do interior e do prelitoral, como estratexia de desenvolvemento e diversificación ec.  Desexo de calidade e novos atractivos por parte e demanda. Así aparecen outras zonas turísticas:  Madrid: con importante afluencia turística de tipo cultural e de convencións, sen apenas estacionalidade, e con importante dotación hoteleira.  Litoral galego e cantábrico: ofrece áreas costeiras e interiores con baixa saturación e destacadas paisaxes rurais e naturais.  Turismo rural: grazas a programas de apoio e desenvolvemento rural  estimular aspectos complementarios ás agropecuarias e recuperar vivendas, artesanías,…  turismo con aloxamentos privados e actividades de lecer relacionadas coa natureza.

4.2 Outras áreas turísticas.

Desde anos 90   difusión espacial do turismo por factores:

  turismo de proximidade: desde cidades hacia interior e litoral.

 Incorporación ao turismo das zonas rurais do interior e do prelitoral, como estratexia de desenvolvemento e diversificación ec.

 Desexo de calidade e novos atractivos por parte e demanda.

Así aparecen outras zonas turísticas:

 Madrid: con importante afluencia turística de tipo cultural e de convencións, sen apenas estacionalidade, e con importante dotación hoteleira.

 Litoral galego e cantábrico: ofrece áreas costeiras e interiores con baixa saturación e destacadas paisaxes rurais e naturais.

 Turismo rural: grazas a programas de apoio e desenvolvemento rural  estimular aspectos complementarios ás agropecuarias e recuperar vivendas, artesanías,…  turismo con aloxamentos privados e actividades de lecer relacionadas coa natureza.

 Estacións de esquí : sistemas montañosos, alta estacionalidade (Serra Nevada, Pireneos, Sist Cantral…).  Cidades históricas : turismo cultural de visita de museos a monumentos (Toledo, Salamanca, Córdoba…)  estancias curtas (fins semana, pontes, excursións…), con menor estacionalidade que nos centros litoriais ou invernais.

 Estacións de esquí : sistemas montañosos, alta estacionalidade (Serra Nevada, Pireneos, Sist Cantral…).

 Cidades históricas : turismo cultural de visita de museos a monumentos (Toledo, Salamanca, Córdoba…)  estancias curtas (fins semana, pontes, excursións…), con menor estacionalidade que nos centros litoriais ou invernais.

5. IMPACTO ESPACIAL DO TURISMO. Turismo  importantes impactos territoriais nas áreas receptoras. 5.1 Repercusións demográficas. Nas áreas litorais, turismo  incrementa efectivos pob, con mozos en busca de traballo e e adultos e terceira idade de zonas desenvolvidas por motivos terapéuticos, residenciais ou empresariais. Ademáis aumenta pob empregada no terciario e construción. Nas áreas rurais, turismo  frear o despoboamento e permite revitalización da artesanía e tradición popular, mitigando tamén a emigración dende cidades históricas en crise. 5.2 Repercusións no poboamento. No litoral, turismo  creación novas infraestructuras de pob  conurbacións en amplos tramos costeiros, alta densidade de construcción e especulación. Nos espazos rurais e urbanos, turismo  rehabilitación patrimonio edificado.

5. IMPACTO ESPACIAL DO TURISMO.

Turismo  importantes impactos territoriais nas áreas receptoras.

5.1 Repercusións demográficas.

Nas áreas litorais, turismo  incrementa efectivos pob, con mozos en busca de traballo e e adultos e terceira idade de zonas desenvolvidas por motivos terapéuticos, residenciais ou empresariais. Ademáis aumenta pob empregada no terciario e construción.

Nas áreas rurais, turismo  frear o despoboamento e permite revitalización da artesanía e tradición popular, mitigando tamén a emigración dende cidades históricas en crise.

5.2 Repercusións no poboamento.

No litoral, turismo  creación novas infraestructuras de pob  conurbacións en amplos tramos costeiros, alta densidade de construcción e especulación.

Nos espazos rurais e urbanos, turismo  rehabilitación patrimonio edificado.

5.3 Repercusións económicas. - Turismo crea emprego, esixe importante continxente man de obra, para tarefas que non poden mecanizarse. O turismo demanda, especialmente, man de obra pouco cualificada, que é a + afectada polo paro, en empregos case sempre estacionais (hosteleria…). - Aporta 12 % PIB  turismo = importante factor da prosperidade ec española. - Compensa balanza comercial   débeda externa (85% da balanza comercial). - Inflúe na pol de transportes  dotación de boa accesibilidade ós núcleos turísticos (autopistas, aeroportos, capacidade portuaria…).

5.3 Repercusións económicas.

- Turismo crea emprego, esixe importante continxente man de obra, para tarefas que non poden mecanizarse. O turismo demanda, especialmente, man de obra pouco cualificada, que é a + afectada polo paro, en empregos case sempre estacionais (hosteleria…).

- Aporta 12 % PIB  turismo = importante factor da prosperidade ec española.

- Compensa balanza comercial   débeda externa (85% da balanza comercial).

- Inflúe na pol de transportes  dotación de boa accesibilidade ós núcleos turísticos (autopistas, aeroportos, capacidade portuaria…).

5.4 Repercusións na ordenación do territorio. - Diferentes tipos de repercusión segundo a zona turística: a) Áreas + turísticas : turismo ordea espazos próximos  superficies recreativas (deportes, atraccións…) ou en periferias de servizos  Consecuencias:  Alteracións no medio: construción pantanos, canteiras, movementos de terra para construción.  Alteracións na ec: revalorización terreos (recalificacións urbanísticas).  Conflictos polo uso do solo e recursos: urbanización  redución cultivos, disputas por uso auga (residencial, industrial, agrícola, recreativa…). b) Ptos de interese turístico : centros históricos especialízanse en actividades de servizos ao turista (artesanía, souvenirs, restauración, hoteis…). c) Nas áreas rurais : turismo  conflictos con outras actividades (agrícolas, industriais…), e fomentar abandono actividades agropecuarias. 5.5 Repercusións ambientais. - Entre otras: levantamento grandes bloques de apartamentos e hoteis xunto prais e espazos naturais protexidos, contaminación praias, bosques, …, insostenibilidade por excesiva sobreexplotación aguas  necesidade pol de protección e rehabilitación.

5.4 Repercusións na ordenación do territorio.

- Diferentes tipos de repercusión segundo a zona turística:

a) Áreas + turísticas : turismo ordea espazos próximos  superficies recreativas (deportes, atraccións…) ou en periferias de servizos  Consecuencias:

 Alteracións no medio: construción pantanos, canteiras, movementos de terra para construción.

 Alteracións na ec: revalorización terreos (recalificacións urbanísticas).

 Conflictos polo uso do solo e recursos: urbanización  redución cultivos, disputas por uso auga (residencial, industrial, agrícola, recreativa…).

b) Ptos de interese turístico : centros históricos especialízanse en actividades de servizos ao turista (artesanía, souvenirs, restauración, hoteis…).

c) Nas áreas rurais : turismo  conflictos con outras actividades (agrícolas, industriais…), e fomentar abandono actividades agropecuarias.

5.5 Repercusións ambientais.

- Entre otras: levantamento grandes bloques de apartamentos e hoteis xunto prais e espazos naturais protexidos, contaminación praias, bosques, …, insostenibilidade por excesiva sobreexplotación aguas  necesidade pol de protección e rehabilitación.

COMERCIO Comercio = actividade que ofrece excedentes de bens e servizos aos consumidores. 2 modalidades: dentro fronteiras país (interior), e fóra delas (exterior). 1. COMERCIO INTERIOR. a) Localización : depende da existencia de redes de transporte e dun mercado de consumo amplo e co poder adquisitivo axeitado  cidades e CCAA con boas redes de transporte, alta densidade de pob e maior renda per cápita (Nav, Mad, Cat, PV…). Menor concentración en rural e comunidades con menor desenvolvemento ec (Est, CM…). b) Estructura : cambios nos últimos anos  distribución (supresión intermediarios, venda en autoservizo  elimina persoal  prezos baixos), consumo (  capacidade de compra por  poder adquisitivo, diversificación oferta para satisfacer novas necesidades demanda, existencia sist de conservación productos perecedeiros…), equipamentos (lectores código barras, ordenadores, Internet…), forma pago (tarxetas…).

Comercio = actividade que ofrece excedentes de bens e servizos aos consumidores. 2 modalidades: dentro fronteiras país (interior), e fóra delas (exterior).

1. COMERCIO INTERIOR.

a) Localización : depende da existencia de redes de transporte e dun mercado de consumo amplo e co poder adquisitivo axeitado  cidades e CCAA con boas redes de transporte, alta densidade de pob e maior renda per cápita (Nav, Mad, Cat, PV…). Menor concentración en rural e comunidades con menor desenvolvemento ec (Est, CM…).

b) Estructura : cambios nos últimos anos  distribución (supresión intermediarios, venda en autoservizo  elimina persoal  prezos baixos), consumo (  capacidade de compra por  poder adquisitivo, diversificación oferta para satisfacer novas necesidades demanda, existencia sist de conservación productos perecedeiros…), equipamentos (lectores código barras, ordenadores, Internet…), forma pago (tarxetas…).

c) Tipoloxía : varios tipos: $ Comercio por xunto (ao por maior): concentra producións en emprazamentos centrais ao consumo (Mad, Cat, Val, And…), e distribúeas aos comerciantes polo miúdo. $ Comercio polo miúdo (ao por menor): vende directamente ao consumidor. 2 subtipos de comercio: € Tradicional: establecementos peq, dirixidos por empresarios individuais, con persoal escaso e, a veces, familiar. Equipamentos anticuados por baixo investimento por falta de capital ou crédito  explicación de crise a pesar de vantaxes (trato persoal…). € Novas formas comerciais : grandes superficies  autoservicios (supermercados) e grandes almacéns dos centros das cidades, que venden toda clase de mercadorías por seccións. Tamén destacan os centros comerciais integrados, que combinan comercios, zonas de lecer (cines, restaurantes…) e hipermercados. € Áreas comerciais : espazo xeográfico ocupado por pob que se dirixe a localidade importante para adquisción de bens que non sexan de 1ª necesidade (grandes cidades, capitais provinciais,…).

c) Tipoloxía : varios tipos:

$ Comercio por xunto (ao por maior): concentra producións en emprazamentos centrais ao consumo (Mad, Cat, Val, And…), e distribúeas aos comerciantes polo miúdo.

$ Comercio polo miúdo (ao por menor): vende directamente ao consumidor. 2 subtipos de comercio:

€ Tradicional: establecementos peq, dirixidos por empresarios individuais, con persoal escaso e, a veces, familiar. Equipamentos anticuados por baixo investimento por falta de capital ou crédito  explicación de crise a pesar de vantaxes (trato persoal…).

€ Novas formas comerciais : grandes superficies  autoservicios (supermercados) e grandes almacéns dos centros das cidades, que venden toda clase de mercadorías por seccións. Tamén destacan os centros comerciais integrados, que combinan comercios, zonas de lecer (cines, restaurantes…) e hipermercados.

€ Áreas comerciais : espazo xeográfico ocupado por pob que se dirixe a localidade importante para adquisción de bens que non sexan de 1ª necesidade (grandes cidades, capitais provinciais,…).

2. COMERCIO EXTERIOR. Intercambio de bens e servizos dun país co resto do mundo  Exportacións (venda de productos estatais ao estranxeiro) e importacións (compra de productos estranxeiros por un país)  Balanza comercial (diferencia entre exportacións e importacións, en España deficitaria) e Balanza de pagamentos (operacións ec dun país co resto do mundo, entre elas o comercio). Trazos comercio exterior: a) Exportacións e importacións: nas exp perden importancia productos sector primario a favor de bens industriais semielaborados (aceiro e derivados ind química…), de equipo (maquinaria) ou consumo (moda). Nas imp destacan enerxéticos (petróleo e derivados, gas natural…), industriais e agrarios. b) Áreas de comercio: cambios tras entrada na UE  principal compradora productos españois (+ do 70%) e tamén procedencia importacións españolas (64%)  Balanza comercial española = deficitaria, igual que con Asia, África e América N, súperavit con América latina.

2. COMERCIO EXTERIOR.

Intercambio de bens e servizos dun país co resto do mundo  Exportacións (venda de productos estatais ao estranxeiro) e importacións (compra de productos estranxeiros por un país)  Balanza comercial (diferencia entre exportacións e importacións, en España deficitaria) e Balanza de pagamentos (operacións ec dun país co resto do mundo, entre elas o comercio).

Trazos comercio exterior:

a) Exportacións e importacións: nas exp perden importancia productos sector primario a favor de bens industriais semielaborados (aceiro e derivados ind química…), de equipo (maquinaria) ou consumo (moda). Nas imp destacan enerxéticos (petróleo e derivados, gas natural…), industriais e agrarios.

b) Áreas de comercio: cambios tras entrada na UE  principal compradora productos españois (+ do 70%) e tamén procedencia importacións españolas (64%)  Balanza comercial española = deficitaria, igual que con Asia, África e América N, súperavit con América latina.

c) Política comercial: influenciada por mercado único europeo (libre circulación capitais, mercadorias, servizos e persoas) e por acordos coa OMC (Organización Mundial do Comercio  rebaixas de aranceis con terceiros países). Pol comercial española trata de favorecer exportacións mediante: ferias e exposicións de productos españois, viaxes institucionais (Coroa), créditos para establecer redes comerciais no exterior, axuda ao desenvolvemento a países pobres a cambio de consumir bens e servizos españois…

c) Política comercial: influenciada por mercado único europeo (libre circulación capitais, mercadorias, servizos e persoas) e por acordos coa OMC (Organización Mundial do Comercio  rebaixas de aranceis con terceiros países). Pol comercial española trata de favorecer exportacións mediante: ferias e exposicións de productos españois, viaxes institucionais (Coroa), créditos para establecer redes comerciais no exterior, axuda ao desenvolvemento a países pobres a cambio de consumir bens e servizos españois…