UNIDADE 3: Hidroloxía

UNIDADE 3: Hidroloxía - Presentation Transcript

UNIDADE 3 A DIVERSIDADE HÍDRICA E BIOXEOGRÁFICA Borja Campos Seijo I.E.S García Barbón (Verín)

A DIVERSIDADE HÍDRICA

1. FACTORES DE INFLUENCIA

Físicos e humanos.

 Clima : papel destacado, xa que augas continentais proceden de precipitacións  disimetría Españas “seca” e “húmida”.

 Relevo : inflúe na organización concas hidrográficas, erosión (pendente) e facumulación auga (lagos e acuíferos).

 Litoloxía : tipos de rochas  poden favorecer escorrentía (arxilas impermeables) ou infiltración (calcarias permeables).

 Vexetación : protexe fronte radiación solar  - evaporación.

 Ser humano : consume auga (consumo, industria, agricultura, ocio).

2. RÍOS ESPAÑA

2.1 Factores.

- Principais: clima e relevo.

a) Clima : precipitacións  caudal e réxime dos ríos. Caudal absoluto = cantidade de auga dun río que pasa por segundo nun pto determinado. Réxime fuvial = variación estacional do caudal dun río (por precipitacións ou neve). Tipos de rexime: 2 grandes tipos (nival e pluvial) con varios subtipos

Réxime Nival Caudal procedente de neve. Ríos caudalosos de montaña Só norte Península Máx primavera (desxeo) Mín inverno (xeo e neve) Nival puro Ríos de alta montaña (2500 m) Máx (augas altas) tardías  Xuño-xullo (neve fundida) Nival mixto Ríos de media montaña (< 2500) Máx principal en maio-xuño (nival) Máx secundario en outono (pluvial)

Nivo-Pluvial

Entre 2000 e 2500 m

Augas altas en maio

Estiaxe en verán

Pouco profundo

b) Pluvio-Nival Entre 1600 e 1800 m Non retención de neve en inverno  Non mín acusado invernal Máx en marzo-abril Estiaxeverán ata outono

Réxime Pluvial (determinado exclusivamente por precipitacións) Pluvial oceánico: Vertente cantábrica e do NW (Galiza) Caudal abundante Máx inverno Estiaxe non moi acusado en verán Pluvial mediterráneo Continentalizado Ríos de interior Estiaxe longa e pronunciada en verán Máx en primav (mar-mai) e secundario outono (nov-dec) Pluvial Subtropical Ríos meridionais Caudal escaso e irregular Mín estival acusado  7 meses por debaixo de 1 E min secundario xan (A invernal) Máx en inverno (chuvias invernais feb-mar) Pluvial mediterráneo Puro Litoral levante Caudal escaso irregular Tres máx (2 primaverais: Feb-mar e mai-xuñ e 1 outono: set-oct) 3 mín(verán, e 2 menores Xan e mar-abril)

b) Relevo : determina organización concas e vertentes hidrográficas, pendente e erosión dos ríos e facilidade obras hidráulicas.

- Conca hidrográfica = territorio con augas que verten a un río principal e aos seus afluentes. Separadas por divisorias de augas (cambio de pendente). Dentro da conca, os ríos  rede fluvial que inclúe ríos principais , afluentes e subafluentes.

- Vertente hidrográfica: conxunto de concas que verten auga no mesmo mar. Tres grandes vertentes: cantábrica, atlántica (elas dúas reúnen 69% dos ríos peninsulares por basculamento Meseta hacia W) e a mediterránea.

- Pendente e erosión: maior canto + inclinación.

- Obras hidraúlicas (encoros): favorecidos por topografía abrupta.

2.2 Vertentes hidrográficas peninsulares.

 Vertente cantábrica : ríos curtos (montañas próximas ao mar), de gran forza erosiva (desnivel), numerosos, caudalosos e de réxime bastante regular por abundancia de precipitacións  Numeroso pantanos  enerxía eléctrica.

 Vertente atlántica : a maioría longos pois nacen preto da costa mediterránea. Pouca pendente  discorren por chairas. Réxime irregular con estiaxe estival (mínimo de precipitacións) e cheas con chuvias equinocciais.

 Vertente mediterránea: ríos curtos (agás Ebro) pola proximidade do mar ás montañas. Ríos abarrancados (forte pendente)  erosión (por escasa vexetación). Réxime irregular  estiaxe en verán e máximo (a veces catastróficos) en outono por chuvias torrenciais  necesidade de encoros para regular caudal e abastecer agricultura, industria e ocio. Tamén torrentes = cursos intermitentes de auga.

 Baleares e Canarias : só arroios alimentados por mananciais e abundantes torrentes.

3 LAGOS E HUMIDAIS

3.1 Os lagos.

- 2 grandes tipos: endóxenos e esóxenos

Endóxenos : Orixe no interior da Terra 2 subtipos: Tectónicos : por pregamentos ou fallas Ex: La Janda (Cádiz). Volcánicos : En cráteres de antigos volcáns. Ex: Campo de Calatrava (C.Real).

Esóxenos : fenómenos externos Glaciais : excavados por xeo nos circos ou vales glaciares, ou por morrenas glaciares Ex: Lago Sanabria (Zamora) Arreicos: tipo + extendido. Zonas áridas e semiáridas chás (concas e depresións)  acumulación auga. Pouca profundidade e salobres. Ex: Tablas Daimiel (C. Real) Eólicos : por vento sobre materiais brandos Cársticos: orixe nas concas creadas por disolución de calcarias ou xesos (Ruidera, C. A Mancha).

Cont. Esóxenos Litorais ou albufeiras: lagos salgados separados do mar por cordón litoral Ex: Baixo Guadalquivir, Levante…

3.2 Os humidais.

Os humidais = terreo cuberto por augas pouco profundas, a veces de maneira intermitente.

Inclúen lagoas arreicas, marismas, deltas, albufeiras e turbeiras = área inundada onde vexetación incorpórase ao solo carbonizando.

Humidais  interése biolóxico por especies adaptadas (aves acuáticas).

Ex: Parque Nacional Tablas de Daimiel, Doñana (baixo Guadalquivir), Val e Delta Ebro, Mar Menor (Levante)…

4. ACUÍFEROS

- Acuíferos = bolsas de auga subterránea. Orixe en infiltración de precipitacións baixo o chan, sobre un estrato impermeable. Poden descargar as súas augas a manaciais, ríos ou dirctamente ao mar.

- Problema = sobreexplotación en rexións semiáridas e contaminación humana.

- Numerosos na Península Ibérica, principalmente en depresións terciarias, e nas proximidades e cabeceiras dos ríos (Douro, Texo, Guadiana, Ebro,…).

- Aportan a maior parte dos recursos hídricos en Baleares e Canarias.

FORMACIÓNS VEXETAIS

1. FACTORES DE INFLUENCIA

Vexetación = conxunto de especies vexetais dun territorio.

Tipos básicos: bosque, matogueira e prado.

En España gran diversidade debido a 2 tipos de factores:

a) Físicos : distintos climas, relevos e solos. Cando a vexetación dunha zona débese só a factores físicos denomínase potencial .

b) Humanos : introdución de especies polo seu valor ec ou por degradación da vexetación anterior  vexetación secundaria.

Formacións vexetais  comunidades  paisaxe vexetal dunha área

2. PAISAXES VEXETAIS EN ESPAÑA

2.1 Paisaxe vexetal de clima oceánico

- Rexión floral eurosiberiana. Formación vexetais: bosque caducifolio, landa e prado.

Bosque caducifolio Árbores altas, follas caen en outono Poucas especies Sotobosque: musgos e fieitos. Fai a Adaptada ao frío e humidade. Solos calcarios e Silíceos. Madeira  mobles Bosque específicos ou mixtos (con Carballo) C. Cantábrica e Pireneo navarro Nas zonas de clima Oceánico de Transición hacia Interior  rebolo e caxigo Co tempo desaparición áreas Boscosas por queimas, incendios etc  especies Alóctonas (piñeiro, eucalipto)  industria madera pero acidez follas  deterioro solo

Carballo

Tolerancia a frío

e menos humidade

Alturas + baixas

Madeira  mobles

e barcos.

Galicia e

C. Cantábrica

Landa = vexetación de matogueira que pode chegar a varios metros de altura. Espacies: breixo, toxo, xesta. Landa = degradación bosque e tamén vexetación de montaña (1600-2000 m).

Prados: ocupan grandes extensións nas paisaxes oceánicas  pastos.

2.2 Paisaxe vexetal de clima mediterránea

- Rexión floral mediterránea.

Formacións vexetais: bosque perennifolio e matogueira, adaptadas á seca estival  raíces profundas, follas pequenas, perennes e esclerófilas.

Bosque perennifolio Árbores mediana altura Troncos retorcidos, cortiza grosa e rugosa. Especies: aciñeira, sobreira e piñeiro. Rico sotobosque (xestas…)

Aciñeira

Árbore + característica

e extendida.

Interior e zona

Mediterránea

Resistente á seca.

Todo tipo de solos

Madeira dura/resistent

carpintería.

Froito: landra  gando

Piñeiro Formación secundaria Adaptada a frío, humidade e aridez e solos diversos Amplas zonas por acción humana por rápido crecemento e aproveitamento ec (mobles, construción, celulosa)

Extensión por perda

usos tradicionais, sust

especies e incendios.

Conservación  devesa

Aclarar bosque aciñeira

Combinación

Aproveitamento forestal

Con agricultura e gando

Sobreira Invernos suaves, pouca Humidade e solos Silíceos  SW Península Tamén en costa catalana e Castelló Madeira dura  toneis e Barcos e codia para Cortiza

Matogueiras: non primaria senón resultado de degradación bosque mediterráneo. 3 tipos:

 Maquis: formación arbustiva densa = matogueiras esclerófilas (xara, breixo, xesta…).

 Garriga: arbustos e matogueiras de pouca altura, con zonas sen vexetación (tomiño, romeo, …).

 Estepa: zona semiárida (SE peninsular) por degradación garriga. Herbas baixas, arbustos de espiñas e solos pobres (tomiño, espartal…).

2.3 Paisaxe vexetal de ribeira.

Ao longo dos ríos, presencia constante de auga  presencia de especies vexetais propias dispostas en franxas paralelas a río  ameneiro (raíces baixo auga), o salgueiro e o chopo (extremos inferiores das raices en contacto con auga), o álamo, freixo…

Matogueiras: sanguiño, madreselva…

 vexetación ribeira por acción antrópica (regadíos, encoros,…).

2.4 Paisaxe vexetal de montaña.

- Vexetación graduada en pisos altitudinais  2 tipos de montañas:

 Montaña alpina: só Pireneos. 3 pisos:

a) piso subalpino : (1200-2400 m) coníferas: abeto, piñeiro. Tamén bosques mixtos (abeto e faia). Sotobosque: rodoendro e arandeira.

b) Piso alpino: (2400-3000 m): maior parte ano cuberto neve  prados con plantas de pouco tamaño e espacios de rocha núa (plantas rupícolas: musgos…).

c) Piso nival : (+ de 3000 m) maior parte de terreo cuberto con neve permanentemente, agás zona forte pendente (plantas rupícolas: musgos e liques…).

 Resto de montañas: non teñen piso subalpino de coníferas  paso do bosque característico (caducifolio na oceánica e perennifolio na mediterránea) directamente a piso alpino = con pequenos arbustos e matogueiras (breixo e xesta na oceánica e espiñentos na mediterránea) e prados + arriba.

2.5 Paisaxe vexetal de Canarias.

- Riqueza extraordinaria por entremezclar influencias mediterráneas, africanas e de Atlántico sur. Tamén ten unha grande importancia a insularidade  endemismos (formacións vexetais exclusivas) e reliquias (vexetación residual en enclaves reducidos).

- Vexetación canaria en pisos altitudinais:

 Piso basal: (0-300 m) aridez  matogueiras.

 Piso intermedio: (entre 300 e 800m) descenso temp e + humidade  palmeira, drago…

 Piso termocanario: (800-1200 m) néboas por alisios  - insolación e + humidade  formacións boscosas orixinais: laurisilva e faial-breixeira (degradación da anterior).

 Piso canario: (1200-2200 m) bosque coníferas (piñeiros) ou cedros adaptados á aridez e frío.

 Piso supracanario: (+ de 2200 m) Espacios nús con vexetación dispersa, destaca riqueza floral.

O SOLO

Solo = capa superficial da codia terrestre, formado por partículas minerais procedentes da erosión de rochas, e de materia orgánica de orixe vexetal ou animal.

1. FACTORES DO SOLO.

O solo resulta da alteración do medio mineral terrestre.

Orixe: disgregación física da rocha ao contacto con atmósfera  instalación vexetación e organismos colonizadores. Factores de formación e evolución do solo:

 Rocha nai : substrato mineral a partir do cal se forma o solo  solos silíceos (soltos e permeables), calcarios (pastosos e permeables) e arxilosos (compactos e impermeables).

 Clima : factor + influinte  precipitacións e temperaturas:

a) precipitacións  suministran auga, necesaria para actividade biolóxica e química, e tamén lixiviación (disolución e arrastre dos elementos superficiais do solo)

b) temperaturas  condicionan actividade química e biolóxica (+ a maior temperatura).

En función do clima  2 tipos de solos: zonais (orixe climática) e azonais e intrazonais (factores diferentes ao clima).

 Topografía: zonas chás  solos grosos. Zonas forte pendente  + erosión e movimento de solo.

 Seres vivos: diversos tipos:

 Plantas: contribúen á fertilidade ou o empobrecemento (coníferas, eucaliptos) do solo.

 Microflora: bacterias e fungos  descompoñen materia orgánica morta e forma o humus  cor parda escura do solo e aporta ácidos que descompoñen a rocha nai.

 Animais: vermes, insectos, roedores  removen solo  migración de elementos entre estratos.

 Ser humano: altera, degrada ou mellora o solo mediante incendios, fertilizantes e repoblacións.

 Tempo : xa que formación dun solo = proceso moi lento (séculos). En función tempo  solos novos e solos evolucionados.

2. HORIZONTES E PERFIL DO SOLO.

- Solos están formados por horizontes individualizados por características físicas, químicas e biolóxicas. Conxunto de horizontes do solo = perfil do solo. Horizontes:

 En profundidade : 2 horizontes:

D: rocha nai consolidada.

C: rocha nai meteorizada (desagregada).

 En superficie : horizonte A. Con tres subcapas:

A0: follaxe.

A1: materia orgánica en descomposición (cor escura).

A2: capa + clara = zona de lixiviación  arrastre de sustancias por auga a capas inferiores.

 No medio : horizonte B. Capa de acumulación e alteración de partículas lixiviadas de capas superiores como de partículas desagregadas inferiores  cor intensa.

3. TIPOS DE SOLO

Distinguimos tres tipos: zonais, azonais e intrazonais.

3.1 Solos zonais.

Determinados únicamente por clima.

a) Solos de clima oceánico .

- Son bastante evolucionados, ricos en materia orgánica e bastante lixiviados por constantes chuvias  ácidez, reforzada polo rochedo silíceo ou vexetación (piñeiros, eucaliptos)  fertilizantes para aproveitamento agrícola.

- Solos en rochedo silíceo  + acidez (NO):

 Terra parda húmida : tipo dominante, excelente área de cultivo se se contrarresta acidez con cal.

 Rankers : en zonas altas e forte pendente  forte erosión  escaso grosor  horizonte A directamente sobre rocha nai. Aptos para bosques e pastos.

Solos de rochedo calcario  - acidez (Costa cantábrica, Pireneos, Sist Ibérico):

 Terra parda calcaria : tipo dominante. Excelentes rendementos en cultivos e prados.

 Terra fusca : zonas montañosas e rochedo duro. Dedicación principal = forestal.

b) Solos de clima mediterráneo .

- Solos moi alterados por erosión e por acción humana.

Solos en rochedo silíceo  solo + característico terra parda meridional = solo pobre por acidez, con humus escaso, solto e erosionable  devesas e pastos pobres e cereais (fertilizantes).

Solos en rochedo calcario, dominantes na área mediterránea. Existencia horizonte arxiloso  solos de diversa fertilidade con cor vermella (óxido de ferro). Exemplos:

 Solo vermello mediterráneo : rico en nutrientes  excelente terreo para todo tipo de cultivos.

 Terra rossa : sobre calcarias duras. Horizonte arxiloso en contacto directo coa rocha nai  abundante afloramentos rochosos á superficie  difícil mecanización  usos: matogueiras, bosque e cultivos marxinais (amendoeira e oliveira).

- Solos de rochedo arxiloso: destacan as terras negras ou vertisolos  características: arxilas expansivas que se hinchan soa auga e se contraen cando secan  renovación constante do material ao se voltear. Solos + fértiles de España  toso tipo de cultivos (destaca Depresión Guadalquivir…).

Solos en zonas de clima estepario: aridez  solos dependan da rocha nai. + característico = solo gris subdesértico ou serosem (zonas áridas: SE, Canarias, Val Ebro). Trazos: cor gris clara, pobre en humus e en vexetación con grandes espacios terreo nus. Aproveitamento agrícola case nulo, só en regadíos  necesidade de moita auga.

3.2 Solos azonais e intrazonais.

Atópanse en calquera área climática, dependendo de factores distintos (rochedo, topografía, vexetación…).

Solos azonais = pouco evolucionados e definidos, por tempo insuficiente de formación ou por forte pendente.

Volcánicos Bastante improductivos Salinos Ex: marismas. Evaporación  Sal Cultivo con Gran cantidade auga Areosos Áridos e improductivos Encharcados En zonas endorreicas. (acumulación auga) Bastante pobres Aluviais Ao longo dos ríos Cultivos de horta Pardos calcarios e rendzinas Sobre calcarias ricas en carbonato cálcico. cereais, legumes e horta (regadío) Solos intrazonais Ben definidos, factores diferentes ao clima