UNIDADE 5 A ARTE ISLÁMICA Borja Campos Seijo I.E.S García Barbón (Verín)

1. CARACTERÍSTICAS XERAIS Islam = relixión aparecida na 1ª metade do século VII en Arabia. Bases: monoteismo e submisión (Islam) a Deus. Islam  imperio con cultura que se espalla dende a P. Ibérica ata a India, caracterizada pola súa capacidade para reunir costumes e tradicións culturais dos paises sometidos (orientais, clásicos, …), nunha mestura orixinal = cultura islámica. Arte islámica  paradoxa = elementos artísticos moi diferentes e asimilados de outras culturas, pero cun selo orixinalmente islámico (decoración).

Islam = relixión aparecida na 1ª metade do século VII en Arabia.

Bases: monoteismo e submisión (Islam) a Deus.

Islam  imperio con cultura que se espalla dende a P. Ibérica ata a India, caracterizada pola súa capacidade para reunir costumes e tradicións culturais dos paises sometidos (orientais, clásicos, …), nunha mestura orixinal = cultura islámica.

Arte islámica  paradoxa = elementos artísticos moi diferentes e asimilados de outras culturas, pero cun selo orixinalmente islámico (decoración).

Decoración repetitiva que cubre a estructura constructiva dos edificios  decoración luxosa e desmaterializadora, que exclúe a figura humana  aniconismo (ausencia de figuras animadas) de orixe xudeu que a arte islámica combina con outro trazo oriental, horror vacui ( horror ao baleiro)  recobre superficies con motivos vexetais, xeométricos ou caligráficos (fórmulas coránicas) = decoración típicamente islámica.

Decoración repetitiva que cubre a estructura constructiva dos edificios  decoración luxosa e desmaterializadora, que exclúe a figura humana  aniconismo (ausencia de figuras animadas) de orixe xudeu que a arte islámica combina con outro trazo oriental, horror vacui ( horror ao baleiro)  recobre superficies con motivos vexetais, xeométricos ou caligráficos (fórmulas coránicas) = decoración típicamente islámica.

2. AL-ANDALUS E ARTE OMEIA: A MESQUITA. Conquista islámica da Península no século VIII  rápida por derrubamento monarquía hispanogoda. Excluindo o norte montañoso, toda a Península baixo dominio musulmán = al-Andalus. Mediados S. VIII inicio Emirato Omeia Cordobés, fundado por sobrevivinte matanza dos omeias en Damasco pola revolución abbasí (  Califato abassí de Bagdad).

Conquista islámica da Península no século VIII  rápida por derrubamento monarquía hispanogoda. Excluindo o norte montañoso, toda a Península baixo dominio musulmán = al-Andalus.

Mediados S. VIII inicio Emirato Omeia Cordobés, fundado por sobrevivinte matanza dos omeias en Damasco pola revolución abbasí (  Califato abassí de Bagdad).

Tras Emirato (ss VIII-X)  proclamación Califato de Córdoba (S. X) = máximo esplendor cultural e artístico de al-Andalus (ampliación Mesquita Córdoba e construción pazo Medina Azahara). Fragmentación Califato no S. XI  múltiples estados (reinos de taifas) febles fronte reinos cristiáns norteños e imperios do norte de África (almorávides e almohades). Almohade = Xiralda de Sevilla (alminar mésquita). Final al-Andalus por conquista cristiá no S. XIII  pervivencia reino nazarí de Granada ate final S XV (Reis Católicos)  Alhambra.

Tras Emirato (ss VIII-X)  proclamación Califato de Córdoba (S. X) = máximo esplendor cultural e artístico de al-Andalus (ampliación Mesquita Córdoba e construción pazo Medina Azahara).

Fragmentación Califato no S. XI  múltiples estados (reinos de taifas) febles fronte reinos cristiáns norteños e imperios do norte de África (almorávides e almohades). Almohade = Xiralda de Sevilla (alminar mésquita).

Final al-Andalus por conquista cristiá no S. XIII  pervivencia reino nazarí de Granada ate final S XV (Reis Católicos)  Alhambra.

A mesquita = edificio relixioso islámico. Distinto a igrexa, xa que no Islam carece de sacerdocio e sacramentos  mesquita = lugar de oración (un dos cinco preceptos). Nun principio na praza, co tempo necesidade de edificio propio (mesquita). Partes da mesquita:  patio : con fonte para purificarse antes de oración.  alminar : torre no patio, dende onde se convoca á oración.  haram : sala cuberta destinada ao rezo.  qibla : muro orientado á Meca, onde se dirixe a oración.  mihrab : pequeño ábside na qibla de carácter sacro e función discutida (recordo Mahoma ou eco para escoitar ao iman).  maqsura : zona acotada ante mihrab para altos dignatarios.

A mesquita = edificio relixioso islámico. Distinto a igrexa, xa que no Islam carece de sacerdocio e sacramentos  mesquita = lugar de oración (un dos cinco preceptos). Nun principio na praza, co tempo necesidade de edificio propio (mesquita).

Partes da mesquita:

 patio : con fonte para purificarse antes de oración.

 alminar : torre no patio, dende onde se convoca á oración.

 haram : sala cuberta destinada ao rezo.

 qibla : muro orientado á Meca, onde se dirixe a oración.

 mihrab : pequeño ábside na qibla de carácter sacro e función discutida (recordo Mahoma ou eco para escoitar ao iman).

 maqsura : zona acotada ante mihrab para altos dignatarios.

Pola súa función = só lugar de oración  mesquita = espacio indiferenciado e monótono (agás direccionalidade da qibla) prolongable en calquera dirección  facilidade de ampliación.

Pola súa función = só lugar de oración  mesquita = espacio indiferenciado e monótono (agás direccionalidade da qibla) prolongable en calquera dirección  facilidade de ampliación.

3. ARTE NAZARÍ DE GRANADA (S XIII-XV) Arte nazarí recolle e supera os precedentes anteriores da arte hispano-musulmana. De grandes espacios e estancias a arquitectura de pequenos ámbitos íntimos, separadas con muros decorativos e pantallas de columnas. Integración edificio e natureza  numerosos xardíns con fontes  sensación de paz e acougo. Elementos constructivos: arcos de ferradura pouco pronunciados, columnas estilizadas, capiteis cúbicos. Domina a abstracción e xeometrización  superficies planas e abstractas con decoración de cerámica, xeso e madeira. Abondan temas xeométricos (retículas, polígonos) e caligráficos. Decoración xenuina nazarí = mocárabe = estalactita de xeso ou madeira de calquera forma que recubre bóvedas, cúpulas, arcos. Paradoxa arte nazarí = materiais pobres e sinxelos (madeira, xeso)  obxeto artístico precioso.

Arte nazarí recolle e supera os precedentes anteriores da arte hispano-musulmana. De grandes espacios e estancias a arquitectura de pequenos ámbitos íntimos, separadas con muros decorativos e pantallas de columnas.

Integración edificio e natureza  numerosos xardíns con fontes  sensación de paz e acougo.

Elementos constructivos: arcos de ferradura pouco pronunciados, columnas estilizadas, capiteis cúbicos.

Domina a abstracción e xeometrización  superficies planas e abstractas con decoración de cerámica, xeso e madeira. Abondan temas xeométricos (retículas, polígonos) e caligráficos.

Decoración xenuina nazarí = mocárabe = estalactita de xeso ou madeira de calquera forma que recubre bóvedas, cúpulas, arcos.

Paradoxa arte nazarí = materiais pobres e sinxelos (madeira, xeso)  obxeto artístico precioso.

20. MESQUITA DE CÓRDOBA Mézquita musulmá sobre igrexa anterior. Córdoba. Inicio en 788 por Abd-al-Raham I, ampliada en Ss XI e X. Arquitectura islámica. Tipoloxía: mezquita hipóstila. Partes: sahn (patio) porticado con alminar, haram de 19 naves con qibla, mihrab e maqsurah. Cuberta a 2 augas. Materiais: paramentos de pedra, con ladrillo, mármore, mosaico.

Mézquita musulmá sobre igrexa anterior.

Córdoba. Inicio en 788 por Abd-al-Raham I, ampliada en Ss XI e X.

Arquitectura islámica.

Tipoloxía: mezquita hipóstila.

Partes: sahn (patio) porticado con alminar, haram de 19 naves con qibla, mihrab e maqsurah.

Cuberta a 2 augas.

Materiais: paramentos de pedra, con ladrillo, mármore, mosaico.

Abd-al-Raham I, fundador do Estado Omeia cordobés, tira a vella Igrexa de S.Vicente para levantar a primitiva mesquita cordobesa na 2ª ½ S.VIII  ampliacións baixo Abd-al-Raham II, Abd-al-Raham III, al-Hakam II e al-Mansur. Orixinalidade da Mesquita = estructura constructiva  haram (19 naves) = sala hipóstila: teito de madeira a 2 augas sobre arcos de medio punto apoiados en columnas tardorromanas de mármore. Sen embargo problema: estas columnas non tiñan suficiente elevación  solución sobre columnas colócanse piares cunha segunda arcada (función de tirantes) de ferradura   estabilidade do edificio e valor estético = alternancia cromática de dovelas dos arcos  rítmica repetición nunha inmensa sala hipóstila.

Abd-al-Raham I, fundador do Estado Omeia cordobés, tira a vella Igrexa de S.Vicente para levantar a primitiva mesquita cordobesa na 2ª ½ S.VIII  ampliacións baixo Abd-al-Raham II, Abd-al-Raham III, al-Hakam II e al-Mansur.

Orixinalidade da Mesquita = estructura constructiva  haram (19 naves) = sala hipóstila: teito de madeira a 2 augas sobre arcos de medio punto apoiados en columnas tardorromanas de mármore.

Sen embargo problema: estas columnas non tiñan suficiente elevación  solución sobre columnas colócanse piares cunha segunda arcada (función de tirantes) de ferradura   estabilidade do edificio e valor estético = alternancia cromática de dovelas dos arcos  rítmica repetición nunha inmensa sala hipóstila.

Maqsurah e mihrab decorados con mosaicos de orixe bizantina  intenso recargamento nos arcos lobulados entrecruzados e nas cúpulas de nervios cruzados e gallonadas con decoración polícroma. Portada mihrab composta de dovelas con mosaicos de distintas cores, alfiz con decoración caligráfica e arcos polilobulados cegos; cede paso a interior cupulado.

Maqsurah e mihrab decorados con mosaicos de orixe bizantina  intenso recargamento nos arcos lobulados entrecruzados e nas cúpulas de nervios cruzados e gallonadas con decoración polícroma.

Portada mihrab composta de dovelas con mosaicos de distintas cores, alfiz con decoración caligráfica e arcos polilobulados cegos; cede paso a interior cupulado.

21. ALHAMBRA DE GRANADA Cidadela, alcazaba e conxunto palacial. Granada. Época nazarí Ss XIII/XV. Arquitectura civil islámica. Tipoloxía palacial. Materiais: argamasa, ladrillo e pedra. Decoración de mármore, azulexo, estuco e xeso. Cúpulas con mocárabes.

Cidadela, alcazaba e conxunto palacial.

Granada. Época nazarí Ss XIII/XV.

Arquitectura civil islámica. Tipoloxía palacial.

Materiais: argamasa, ladrillo e pedra.

Decoración de mármore, azulexo, estuco e xeso.

Cúpulas con mocárabes.

A arquitectura nazarí redúcese case a un único monumento: Alhambra ( castelo vermello) = recinto fortificado de forma irregular emprazado nun outeiro defensivo. Inicio no S. XIII pero as parte máis representativas son do XIV (sultáns Yusuf I e Muhammad V). De fortaleza inicial pásase a pazo ou conxunto deles = cidade amurallada, protexida por torres.

A arquitectura nazarí redúcese case a un único monumento: Alhambra ( castelo vermello) = recinto fortificado de forma irregular emprazado nun outeiro defensivo.

Inicio no S. XIII pero as parte máis representativas son do XIV (sultáns Yusuf I e Muhammad V). De fortaleza inicial pásase a pazo ou conxunto deles = cidade amurallada, protexida por torres.

O conxunto de pazos e vivendas reais organízanse en torno a patios (Arraiáns e Leóns) que enlazan entre sí de unha maneira libre. Partes: Mexuar : tribunal de xustiza real. Palacio de Comares : con patio dos Arraiáns, torre de Comares e Sala dos Embaixadores (funcións cortesás). Baño e xardín de Daraxa : posible harén. Palacio dos Leóns : co célebre patio dos Leóns (residencia privada da dinastía real).

O conxunto de pazos e vivendas reais organízanse en torno a patios (Arraiáns e Leóns) que enlazan entre sí de unha maneira libre. Partes:

Mexuar : tribunal de xustiza real.

Palacio de Comares : con patio dos Arraiáns, torre de Comares e Sala dos Embaixadores (funcións cortesás).

Baño e xardín de Daraxa : posible harén.

Palacio dos Leóns : co célebre patio dos Leóns (residencia privada da dinastía real).

Ambiente irreal de paraíso, onde conflúen natureza, auga e vivenda en espacios indefinidos e fantásticos, con columnas fráxiles e esveltas, superficies evanescentes, teitos ingrávidos e brillantes, paramentos desmaterializados, por unha decoración desbordante, simbólica e poética.

Ambiente irreal de paraíso, onde conflúen natureza, auga e vivenda en espacios indefinidos e fantásticos, con columnas fráxiles e esveltas, superficies evanescentes, teitos ingrávidos e brillantes, paramentos desmaterializados, por unha decoración desbordante, simbólica e poética.