La Hispania Romana

UNIDADE 2: A HISPANIA ROMANA

1. ETAPAS DA CONQUISTA

1ª Chegada e conquista do Sur e do Este: 2ª Guerra

Púnica (218-206 a. C.)

2ª Avance hacia a Meseta: Guerras celtíberas e

Lusitanas (153-133 a.C.)

3ª Fin da conquista: Guerra cos cántabros,

astures e galaicos (27 a.C -19 a.C).

1. ETAPAS DA CONQUISTA Fuente: Cartoteca CNICE

1.1 GUERRAS PÚNICAS.

A chegada dos romanos á península enmarcase dentro das

Guerras Púnicas (contra os cartaxineses polo control do mediterráneo).

Guerras Púnicas:

1ª Guerra Púnica: (264-237 a. C) Os cartaxineses perden

posicións en Córcega, Sicilia e Cerdeña  os romanos impoñen fortes indemnizacións de guerra.

Para pagar esas indemnizacións e obter fondos para

enfrentarse a Roma, os Cartaxineses aumentan a súa presencia na península ibérica  fundación Cartago Nova (Cartaxena) en 227 a.C.

- Roma preocupada polo avance cartaxinés na península  Firma do Tratado do Ebro (Ebro = límite norte para a expansión púnica)

- Roma firma tratado defensivo con Sagunto (ciudad ao sur do Ebro, na zona de expansión púnica)  cartaxineses atacan a cidade  Roma usa como pretexto para iniciar a 2ª Guerra Púnica (218-204 a.C.).

-2ª Guerra Púnica . Aníbal (caudillo cartaxinés) enfréntase a Roma en tres escenarios: África, España e Italia. O Intento de tomar Roma fracasa e Roma ocupa as terras púnicas na península.

1.1 GUERRAS PÚNICAS. Mapa de la 2ª Guerra Púnica Fuente: Cartoteca CNICE

1.2 GUERRAS CELTÍBERAS E LUSITANAS

Obxetivos da conquista : recursos económicos, botín, escravos,

e gloria militar.

Guerras Celtíberas (153-133 a.C.) = Guerra xeneralizada no norte: Tribus Celtíberas do Val do Douro (Arévacos e Vacceos). Conflito largo e cruento. Resistencia de Numancia (cidade amurallada asediada casi vinte anos).

Guerras Lusitanas ( 155-136): Lusitanos = tribus do suroeste peninsular liderados por Viriato. Traicionado, foi asesinado en 139 a.C.

1.3 GUERRAS CÁNTABRAS (27 a.C. – 19 a.C.)

Entre 133 e 31 a.C. só se incorporou a territorio romano as Illas Baleares (123 a.C.) que tras a caída púnica convertiranse en refuxio depiratas.

É un período convulso na propia Roma que paraliza a expansión. Transfórmase o sistema político da República ao Imperio mediante as Guerras Civiles  Octavio concentra todos os poderes (31 a.C) = 1º emperador  Augusto.

 Organiza e dirixe as campañas contra cántabros, astures e galaicos que finalizan a conquista de Hispania con obxetivos políticos (afianzar o su poder como conquistador) e obxetivos materiales (control das minas do noreste).

Isaac Buzo Sánchez

2. HISPANIA DURANTE A REPÚBLICA Características xerais

Organización administrativa : 197 a.C. División en 2 provincias, Hispania Ulterior (Cartago Nova primeiro, Corduba despois) e Hispania Citerior (Tarraco). Gobernadas por Maxistrados romanos (gobernadores)

Romanización : Lenta e desigual: Costa e Val do Guadalquivir

(rápidamente); interior da Meseta (lentamente e con resistencia)

Explotación de recursos xeneralizada, tributos das poblacións locales (5 % de la producción), tropas de reforzo, explotación de minas, comercialización de salazóns, viño e aceite.

2. HISPANIA DURANTE A REPÚBLICA: Organización administrativa Fuente: Cartoteca CNICE

3. HISPANIA NO IMPERIO: Organización administrativa

Alto Imperio: (S. I-III) División de Octavio: Tres provincias:

Tarraconensis (Tarraco), Lusitania (Emerita Augusta) e Bética

(Corduba). As 2 primeiras dependían do Emperador, a última

do Senado debido ao seu alto grado de romanización.

Baixo imperio (s. III-V): Cos emperadores Diocleciano e

Constantino I divídese o imperio en Diócesis e estas en provincias.

A diócesis das Hispanias dividíuse en 7 provincias: Tarraconensis

(Tarraco); Lusitania (Emerita Augusta); Bética (Corduba);

Gallaecia (Bracara Augusta, Braga); Cartaxinensis (Cartago Nova);

Baleares (Palma); Mauritania Tingitana (Tingis, Tánger)

3. HISPANIA NO IMPERIO: Mapa da organización administrativa Fuente: Cartoteca CNICE ALTO IMPERIO BAIXO IMPERIO

3. HISPANIA NO IMPERIO: Economía

Economía : Explotación de recursos agrícolas e gandeiros. Salazóns

de pescado. Minas (Propiedade Estatal).

A propiedade da terra que en principio era pública foi concentrándose

en poucas mans: Sistema de producción: VILAS (grandes explotacións

nas que existen múltiples dependencias tanto para a labor e residencia dos propietarios, asalariados e escravos). Centros de poder rurais.

Artesanía : fabricación de cerámica (necesaria para o transporte de

productos agrarios.

Urbanismo:

- Construción de novas cidades para cidadáns procedentes de Italia e para veteranos de guerra.

- Transformación de cidades indíxenas xa existentes :

a) Cidades federadas:(colaboradoras con Roma)

b) Cidades estipendiarias (pagaban un imposto)

Principais cidades da Hispania Romana durante o Imperio Antiga mina romana das Médulas (León) Reconstrución de vilas romanas

Características cidades romanas :

- Planta ortogonal (Cardus N-S y Decumanus E-W)

- Muralla.

- Foro (praza pública).

- Edificios públicos: Termas, basílicas, templos, teatros, anfiteatros,

circos.

- Necrópolis nos extrarradios das cidades.

- Infraestructura: Red viaria de calzadas, pontes, portos,

faros, acueductos, cisternas, cloacas...

Organización do foro Planta ideal das cidades romanas de nova fundación

Estrutura social

ESTRUTURA SOCIAL Colonos romanos e itálicos Élites indíxenas Indíxenas libres Libertos Escravos

4. CULTURA: Romanización

Latín : impúxose fronte ás linguas locales. Co latín penetrou o Dereito e outros saberes clásicos (filosofía, historia, teatro…).

Relixión : Respeto aos cultos locais sempre que no amenazaran a Roma: Sincretismo relixioso .Culto ao Emperador.

Os primeiros cristiáns aparecen a partir do s. III d.C. Crecmento a partir do recoñecemento oficial de Constantino (313): Diezmos, limosnas, e donaciones: A finales do S. IV as élites e gran parte da poboación

eran cristianas  a Igrexa = gran propietaria.

Herexía de Prisciliano: priscilianismo . Pretendía un modo de vida máis

austero e acorde coa doutrina orixinaria do cristianismo. Pervivió na zona da Gallaecia.

5. CRISE E DECADENCIA DO IMPERIO ROMANO (a partir do s. III) - Síntomas da crisis: minas abandonadas, diminución grandes obras, decadencia de cidades importantes (Itálica, Ampurias...), diminución das exportacións, crise do sistema esclavista. Aumento da burocracia imperial, impostos e prezos (deterioro da moeda). Inseguridade interna (bagaudas) e externa (presión dos bárbaros). - Consecuencia: Ruralización da sociedade. Marcha ao campo  Aumento das grandes vilas. (convertidas en unidades autosuficientes de produción)   ingresos do estado   impostos. Ante a presión fiscal moitos homes libres prefiren entregar as súas terras a grandes señores (domini) a cambio de protección (colonos): precedente da feudalización. - Invasións bárbaras: bárbaros = pobos que viven fóra das fronteiras do Imperio. Primeiras invasións do imperio no S. IV (francos e alamanes). En 409 invasión de vándalos, alanos e suevos  entrada en Hispania para saqueala  Roma acude aos visigodos para combatilos  expulsión de vándalos, aniquilación de alanos e arrinconamento no NO de suevos  os visigodos aséntanse na península poucos anos antes da caída do último emperador romano (476).

5. CRISE E DECADENCIA DO IMPERIO ROMANO. Mapa das invasións. Fuente: Cartoteca CNICE