• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
Van luong.blogspot.com myhoc (49)
 

Van luong.blogspot.com myhoc (49)

on

  • 1,232 views

 

Statistics

Views

Total Views
1,232
Views on SlideShare
1,232
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
5
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Microsoft Word

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Van luong.blogspot.com myhoc (49) Van luong.blogspot.com myhoc (49) Document Transcript

    • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368Bản chất của phạm trù cái đẹp trong mỹ học Hy lạp - La mã cổđại và biểu hiện của nó trong nghệ thuậtI. BẢN CHẤT PHẠM TRÙ CÁI ĐẸP TRONG MỸ HỌC HY LẠP- LA MÃ CỔ ĐẠI I.1. Đặc trưng thời đại Vào thời kỳ Hy lạp - La mã cổ đại thương nghiệp đã xuất hiệnvà phát triển, góp phần thúc đẩy kinh tế phát triển. Sự phát triển củakinh tế đã dẫn tới sự phân hóa xã hội sâu sắc, xã hội có sự phân chiađẳng cấp và giàu nghèo. Tư tưởng về tư hữu và chế độ tư hữu xuấthiện, cùng với nó là sự xuất hiện của ý thức cá nhân con người trongtư duy của người Hy lạp - La mã cổ đại. Trong lao động đã có sự phân công rõ ràng, đó là việc thủ côngnghiệp tách khỏi nông nghiệp, lao động trí óc tách khỏi lao độngchân tay. Sự phân công trong lao động, trong đó đặc biệt là việc laođộng trí óc tách khỏi lao động chân tay đã làm xuất hiện trong xã hộimột tầng lớp chuyên lao động trong lĩnh vực tư tưởng, trí óc. Đâychính là cơ sở xã hội cho sự ra đời của những tri thức khoa học, triếthọc, mỹ học. Ở thời Hy lạp - La mã cổ đại, mặc dù còn sơ khai nhưng cácthành tựu khoa học của toán học, vật lý học, thiên văn học… đã gópphần không nhỏ và là cơ sở khoa học cho các triết gia, các nhà khoahọc nói riêng, và người Hy lạp - La mã cổ đại nói chung lí giải chocác hiện tượng tự nhiên, vấn đề bản nguyên của thế giới…, đưa thếgiới quan của người Hy lạp - La mã bước ra khỏi thế giới quan thầnthoại đã tồn tại từ thời nguyên thủy. Thời Hy lạp - La mã, nhà nước đã xuất hiện dưới hình thức cácthành bang. Mỗi thành bang chính là một thành thị, thể chế chính trị 1
    • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368theo hai dạng là cộng hòa dân chủ và cộng hòa quý tộc (tiêu biểu làhai thành bang Spac và Aten). Với thể chế chính trị như thế đã làmcho chế độ chiếm hữu nô lệ và bóc lột ở Hy lạp - La mã cổ đại khôngđến mức quá khắc nghiệt, đồng thời tạo điều kiện cho cá nhân conngười khẳng định trí tuệ và bản lĩnh của bản thân. I.2. Quan điểm triết học của một số triết gia tiêu biểu thời Hylạp - La mã cổ đại Từ những đặc trưng thời đại nêu trên đã quy định nên một sốđặc điểm của triết học Hy lạp - La mã cổ đại như: triết học Hy lạp -La mã cổ đại là ý thức hệ của giai cấp chủ nô; triết học thời kì nàycoi trọng vấn đề con người; những tư tưởng triết học ở giai đoạn nàyđều xuất hiện một cách tự phát và mang tính biện chứng sơ khai. Đạidiện cho triết học thời gian này là các triết gia như Pitago, Heraclit,Đêmôcrit, Xôcrat, Platon, Arixtôt. Pitago: Dựa vào các thành tựu toán học, đặc biệt là về các consố, Pitago cho rằng bản chất của thế giới là các con số. Chính trật tựvà sự hòa điệu của các con số đã định hình nên thế giới này. Heraclit: Được đánh giá là nhà triết học tối nghĩa trong thời đạicủa mình, triết học của Heraclit mang nhiều yếu tố biện chứng và duyvật. Trước hết ông khẳng định bản nguyên hay nguồn gốc của thếgiới này là lửa. Sự vận động của lửa tạo nên sự vật, hiện tượng trongthế giới. Vạn vật trong thế giới này luôn không ngừng vận động nhưsự vận động không ngừng chảy trôi của dòng sông. Luận điểm nổitiếng của ông bàn về vận động chính là “người ta không thể tắm hailần trên một dòng sông”. Đêmôcrit: Là nhà triết học theo trường phái nguyên tử luận,Đêmôcrit cho rằng khởi nguyên của thế giới là nguyên tử - vạn vật 2
    • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368trong thế giới này có sự đa dạng, phong phú và khác nhau là do sựkhác nhau về hình dạng và trật tự sắp xếp của các nguyên tử. Xôcrat: Triết học của Xôcrat được Heghen đánh giá là “mộtbước ngoặt lịch sử vĩ đại”. Khác với các triết gia đi trước Xôcratkhông hướng triết học của mình vào vấn đề tự nhiên mà đi vàonghiên cứu về vấn đề con người. Trong vấn đề con người, Xôcrat tậptrung nghiên cứu về đạo đức con người và phạm trù trung tâm củađạo đức học Xôcrat là phạm trù đức hạnh. Đức hạnh chính là sự tựchủ, lòng dũng cảm và sự công bằng. Như vậy đạo đức học nói riêngvà triết học nói chung của Xôcrat là một nền đạo đức học, triết họcduy lí chủ quan. Platon: Là học trò của Xôcrat, triết học của Platon là sự kế thừatriết học của Xôcrat theo hướng duy tâm khách quan với nền tảng làhọc thuyết ý niệm. Ý niệm theo Platon là cơ sở, nguồn gốc, nguyênmẫu của mọi sự vật cảm tính. Hay nói cách khác thế giới vạn vậtchính là cái bóng, là bản sao của thế giới ý niệm. Thế giới ý niệm tồntại vĩnh hằng, bất biến và là bản chất của thế giới hiện thực. Arixtôt: Là học trò của Platon song ông lại phê phán học thuyếtý niệm của Platon và ông đưa ra quan điểm nổi tiếng thầy rất quýnhưng chân lý còn quý hơn cả. Ông đã xây dựng học thuyết triết họccủa mình theo khuynh hướng duy vật. Trước hết Arixtôt đưa rathuyết bốn nguyên nhân để giải thích tồn tại. Theo ông bản chất củasự vật nằm ngay trong chính bản thân nó. Chính vì vậy mà đối tượngcủa nhận thức con người chính là thế giới hiện thực khách quan. I.3. Quan điểm mỹ học của một số triết gia tiêu biểu thời kìHy lạp - La mã cổ đại Dựa trên cơ sở triết học, mỹ học thời kì Hy lạp - La mã cũnghình thành và phát triển cùng với triết học. Các triết gia cũng chính 3
    • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368là nhà mỹ học, vì vậy mà các quan điểm mỹ học của họ đều có cơ sởtừ chính hệ thống triết học của mình. Một số triết gia tiêu biểu đó làPitago, Heraclit, Đêmocrit, Xocrat Platon, Arixtôt. Pitago: Xuất phát từ quan niệm về các con số và thuyết hòađiệu, Pitago cho rằng: cái đẹp là dấu hiệu hòa điệu của sự vật. Cơ sởcủa cái đẹp là tính tỉ lệ đúng đắn giữa các bộ phận. Cái đẹp là tínhhợp quy luạt của con số. Như vậy theo quan niệm của Pitago thì cáiđẹp chính là sự hòa điệu và hợp lí về tỉ lệ giữa các bộ phận. Heraclit: Khác với Pitago, là một nhà duy vật Heraclit cho rằngcái đẹp không có cơ sở trong các quan hệ số lượng mà nằm ngaytrong tính chất của các sự vật. Cái đẹp ở đây vừa mang tính cụ thể lạivừa mang tính tương đối. Cái đẹp được nảy sinh trong tính thốngnhất giữa các mặt đối lập, mà cơ sở của tính thống nhất này chính làsự hòa điệu. Với quan điểm này Heraclit đã khẳng định tính vật chấtvà thống nhất giữa các mặt đối lập của cái đẹp dựa trên cảm xúc thẩmmỹ. Đêmôcrit: Là nhà triết học theo trường phái nguyên tử luận,Đemocrit đã đưa ra quan điểm duy vật khách quan về cái đẹp. TheoĐemocrit, cái đẹp có cơ sở khách quan là tính vật chất, một sự vật,hiện tượng được coi là đẹp khi nó nằm trong một trật tự, có sự hàihòa, cân xứng về các mặt. Xocrat: Xuất phát từ đối tượng triết học là cái tôi đạo đức,những quan điểm về mỹ học nói chung và phạm trù cái đẹp nói riêngcủa Xocrat mang tính duy tâm chủ quan. Theo Xocrat cái đẹp ở đâylà cái đẹp tâm hồn, là sự kết hợp giữa vẻ đẹp với phẩm chất tâm hôn.Chính vì vậy ông đòi hỏi trong nghệ thuật các nghệ sĩ phải thể hiệnđược những “trạng thái của tâm hồn”. Nói cách khác cái đẹp củaXocrat là cái đẹp đạo đức, chú trọng nội dung hơn hình thức. 4
    • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 Platon: Là học trò của Xocrat, triết học của Platon là sự kế thừatriết học duy tâm của Xocrat, song khác với Xocrat, Platon đi theokhuynh hướng khách quan. Theo Platon cái đẹp là một ý niệm tồn tạivĩnh viễn và nguồn gốc của nó nằm trong thế giới thần linh. Đặc biệtPlaton đã đưa ra một định nghĩa về cái đẹp đó là “Cái đẹp tồn tạivĩnh viễn, nó không tự xuất hiện, không mất đi, không tăng thêm,không giảm đi, thậm chí nó không đẹp ở nơi đây mà lại xấu ở nơikia, không đẹp ở quan hệ này mà lại xấu ở điểm khác, không đẹp đốivới cái này và lại thô kệch đối với cái kia. Cái đẹp hiện ra không nhưmột vẻ mặt hoặc như một cánh tay, cũng không ở bất cứ phần nàocủa cơ thể. Đẹp cũng không hiện ra như một lập luận hoặc như mộtkhoa học nào; Cái đẹp là tự nó…”. Như ta thấy với định nghĩa nàycủa Platon đã khẳng định quan điểm duy tâm khách quan về cái đẹpkhi kéo nó lên thế giới của thần linh, siêu hiện thực, bất biến, tồn tạivĩnh viễn đó là cái đẹp mà “sẽ hiện ra với tất cả sự lộng lẫy của nókhi chúng ta bước sau thần Jupiter cũng như những người khác bướcsau các vị thần khác, trong tiếng nhạc hòa tấu của thiên đình”. Arixtot: Mặc dù là học trò của Platon song Arixtot lại phê phánhọc thuyết ý niệm - một học thuyết triết học duy tâm khách quan vàxây dựng cho mình một hệ thống triết học theo khuynh hướng duyvật. Trên nền tảng đó, Arixtot cũng đưa ra một quan niệm duy vật vềcái đẹp. Theo Arixtot thì vẻ đẹp của một sự vật, hiện tượng là mộtđặc tính, một phẩm chất của chúng. Theo đó thì cái đẹp không táchrời thực tại đẹp. Nói cách khác nguồn gốc của cái đẹp chính là từhiện thực khách quan và cái đẹp chỉ có thể “xác lập tính chất kháchquan trong mối tương quan của những đặc tính của vật thể với sựcảm thụ của con người”. 5
    • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 I.4. Bản chất của phạm trù cái đẹp thời Hy lạp - La mã cổ đại Từ những quan điểm triết học và mỹ học về cái đẹp của một sốtriết gia tiêu biểu thời Hy lạp - La mã cổ đại thì bản chất của phạmtrù cái đẹp trong giai đoạn này chính là. Cái đẹp là sự hài hòa, đăng đối, cân xứng, trật tự, là sự hòađiệu của sự vật. cái đẹp ở đây là sự bắt chước. Với quan niệm như trên các nhà triết học, mỹ học thời Hy lạp -La mã cổ đại đã chỉ ra những thuộc tính của cái đẹp. Nguồn gốc củanhững thuộc tính ấy của cái đẹp trong mỗi triết gia Hy lạp - La mã cổđại là khác nhau có thể từ hạ giới (thế giới hiện thực), cũng có thể từthượng giới (thế giới thần linh), song điểm thống nhất giữa các triếtgia giai đoạn này chính là quan điểm về “bắt chước”, cái đẹp là sựmô phỏng, bắt chước. Theo như bản chất của cái đẹp thời kì này ta có thể thấy nhữngđặc điểm cơ bản của mỹ học thời Hy lạp - La mã cổ đại nay là. Sự khái quát đời sống thẩm mỹ thành lí luận với các phạm trùmỹ học, trong đó phạm trù trung tâm là cái đẹp là sự khái quát cótính triết học. Nguồn gốc của cái đẹp nói riêng, cũng như mỹ học và nghệthuật nói chung được lí giải thông qua học thuyết bắt chước. Trong my có hai khuynh hướng là duy vật, đại diện làDemocrit, Arixtot và duy tâm với đại diện là Platon, Pitago trongquan điểm về bản chất của phạm trù cái đẹp. Bản chất của cái đẹp mà các triết gia thời kì này khái quát lênchỉ là những thuộc tính, biểu hiện bề mặt của cái đẹp. Cái đẹp đượcthể hiện hoàn hảo nhất ở con người. 6
    • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368II. BIỂU HIỆN CỦA CÁI ĐẸP TRONG NGHỆ THUẬT THỜI HYLẠP - LA MÃ CỔ ĐẠI Như ta đã biết, xã hội Hy lạp - La mã cổ đại là xã hội mớibước ra từ xã hội nguyên thủy, thế giới quan triết học cũng như mycủa người Hy lạp - La mã cổ đại là một thế giới quan mới thoát thaikhỏi thế giới quan thần thoại. Chính đặc điểm này đã quy định tínhchất thần linh trong nghệ thuật thời kì Hy lạp - La mã cổ đại. Biểuhiện của nó chính là các gức tượng thần như thần Apollon, Artemis,Venus… trong nghệ thuật điêu khắc. Trong văn học với các thiên anh hùng ca như sử thi Iliat vàÔđixê, là sự xuất hiện dày đặc của các vị thần, các vị thàn là nguyênnhân của các cuộc chiến, là người bảo trợ cho chiến thắng như nữthần Hêra, nữ thần Athena, nữ thần Alphroditer, thần Apollon… Tuy mang tính thần linh, thần thánh nhưng trong giai đoạn nàycó một đặc điểm không thể không khẳng định trong mỹ học giai đoạnnày đó là vẻ đẹp của con người được đề cao. Xuất phát từ đặc điểmcủa triết học đề cao con người mà luận điểm nổi tiếng của Protago đãkhẳng định là “Con người là thước đo của mọi vật”, trong nghệ thuậtnó được biểu hiện thành hàng loạt các hình tượng anh hùng có vẻ đẹpvà trí tuệ của các bậc hiền triết, thần linh như Hecto, Asin, Uylixơ…trong văn học. Trong nghệ thuật điêu khắc đó là vẻ đẹp cân xứng, đăng đối,hài hòa của các nam thần, nữ thần về mặt hình thể như Venus,Artemis, thần chiến thắng, Apolon. Các vị thần đã mang một vẻ đẹp trần thế về mặt hình thể. Haynói cách khác vẻ đẹp con người mà nghệ thuật ca ngợi chính là vẻđẹp về mặt hình thể. Đó là sự cân đối, hoàn chỉnh, hài hòa về mặthình khối giữa các bộ phận trên cơ thể cũng như toàn cơ thể. 7
    • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 Ngoài ra biểu hiện về mặt số lượng, tính hoàn chỉnh cân đốicủa cái đẹp thời Hy lạp - La mã cổ đại còn được biểu hiện trong nghệthuật kiến trúc. Đó là những công trình kiến trúc nổi tiếng như điệnthờ Pathenon, đền thờ thần trí tuệ Athena, hay một phần thành cổAthen… với lối kiến trúc nhiều cột được sắp xếp theo một trật tự vàsố lượng nhất định biểu thị cho những ý nghĩa khác nhau. Đặc biệt trong kiến trúc thời kì này chính là các loại hình cộtnhư trong điện Pathenon là cột đoric như đôi chân trần trên đất củachàng lực sĩ, hay cột coranh với sự biến điệu là hình các thiếu nữ độimâm ngũ quả ở một phần thành cổ Athen tạo cảm giác thanh thoát. MỤC LỤC 8
    • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 9