• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
Van luong.blogspot.com 50735
 

Van luong.blogspot.com 50735

on

  • 360 views

 

Statistics

Views

Total Views
360
Views on SlideShare
360
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
1
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Van luong.blogspot.com 50735 Van luong.blogspot.com 50735 Document Transcript

    • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 Lêi më ®Çu “ Lîi nhuËn lµ chØ tiªu kinh tÕ tæng hîp ,nã ph¶n ¸nh kÕt c u cña qu¸tr×nh s¶n xu t vµ kinh doanh” . C©u nãi ®ã lµ ®óng hay lµ sai ,nh t lµ khi nã®îc ®Æt trong ®iÒu kiÖn nÒn kinh tÕ thÞ trêng ®ang dÇn dÇn trë nªn ®ÇybiÕn ®éng nh níc ta ngµy nay .Ph¶i thõa nhËn r»ng ®Ó chóng ta cã thÓ nh×nnhËn ®îc v n ®Ò nµy mét c¸ch râ rµng th× ,tr íc hÕt chóng ta ph¶i biÕt ®îc:trªn c¸i mµ ngêi ta vÉn thêng hay gäi lµ th¬ng trêng, c¸c ®èi thñ ®ang tranhdµnh nhau c¸i g× ? V©ng ,c©u tr¶ lêi chØ cã thÓ lµ lîi nhuËn . Nh¾c ®Õn lîinhuËn , ch¾c h¼n ai ai còng biÕt .ThÕ nhng hiÓu ®îc b¶n ch t cña nã, n¾m ®îctêng tËn nguån gèc cña nã ,biÕt ®îc vai trß cña nã, còng nh nhËn thøc ®îcnh÷ng mÆt tr¸i cña viÖc ch¹y theo lîi nhuËn mét c¸ch mï qu¸ng ;th× kh«ng ph¶iai ai còng râ .Vµ ®ã cung chÝnh lµ lý do mµ em ®· chän ®Ò tµi nµy ®Ónghiªn cøu . 1
    • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 I_ Nguån gèc vµ b¶n chÊt cña lîi nhuËn. 1. Quan niÖmvÒ lîi nhuËn cña c¸c nhµ kinh tÕhäc tr íc M¸c . a.Chñ nghÜa träng th¬ng : Chñ nghÜa träng th¬ng lµ t t ëng kinh tÕ ®Çu tiªn cña giai cÊpt s¶ntrong giai ®o¹n ph¬ng thøc s¶n xuÊt phong kiÕntan r· vµ chñ nghÜa t b¶n ra®êi .§øng vÒ mÆt lÞch sö mµ nãi ,giai ®o¹n nµy bao gåm thêi kú tÝch lòy tb¶n nguyªn thñy cña chñ nghÜa t b¶n ,tøc lµ thêi kú t íc ®o¹t b»ng b¹o lùcnÒn s¶n xuÊt nhá vµ tÝch lòy tiÒn tÖ ë ngoµi ph¹m vi c¸c níc ch©u ¢u,b»ngc¸ch ¨n cíp vµ trao ®æi kh«ng ngang gi¸ víi c¸c níc thuéc ®Þa th«ng qua con®êng ngo¹i th¬ng. ChÝnh v× ®îc ra ®êi trong hoµn c¶nh nh vËy ,mµ nh÷ng ngêi theo chñnghÜa träng th¬ng cho r»ng : lîi nhuËn lµ kÕt qu¶ cña sù trao ®æi kh«ngngang gi¸ ,lµ sù lõa g¹t nh chiÕntranh . Hä cho r»ng kh«ng mét ngêi nµo thu®îc lîi mµ kh«ng lµm thiÖt kÎ kh¸c .Trao ®æi ph¶i cã mét bªn thua mét bªn ®-îc. Tõ nh÷ng t t ëng kinh tÕcña chñ nghÜa träng th¬ng ta dÔ dµng nhËnthÊy h¹n chÕlín nhÊt cña hä lµ :hä cha biÕt vµ còng kh«ng thõa nhËn quy luËtkinh tÕ .Hä ®¸nh gi¸ cao c¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ cña nhµ níc ,dùa vµo chÝnhquyÒn nhµ níc .V× hä cho r»ng chØ cã thÓ dùa vµo nhµ níc míi cã thÓ ph¸ttriÓn kinh tÕ. §¸nh gi¸ chñ nghÜa träng th¬ng ,K.Mark vݪt :“ C«ng tr×nh nghiªn cøulý luËn ®Çu tiªn vÒ ph¬ng thøc s¶n xuÊt hiÖn ®¹i _tøc häc thuyÕt träng th-¬ng_nhÊt ®Þnh ph¶i xuÊt ph¸t tõ nh÷ng hÞªn t îng bÒ ngoµi cña qu¸ tr×nh l uth«ng ,khi nh÷ng hiÖn t îng ®ã trë thµnh ®éc lËp trong sù vËn ®éng cña tb¶n th¬ng nghiÖp .V× vËy häc thuyÕt ®ã chØ n¾m c¸i vá bÒ ngoµi cña nh÷nghiÖn t îng ”.(t b¶n quyÓn 3, tËp 1).K.Marx cßn cho r»ng chñ nghÜa träng th-¬ng ®· ®i theo c¸i h×nh th¸i chãi läi cña gi¸ trÞ trao ®æi vµ ®· ®øng trªnlÜnh vùc th« s¬ cña l u th«ng hang hãa ®Ó xem xÐt nÒn s¶n xuÊt t b¶n chñnghÜa. b. Chñ nghÜa träng n«ng: Còng nh chñ nghÜa träng th¬ng ,chñ nghÜa träng n«ng còng xuÊt hiÖntrong khu«n khæ thêi kú qu¸ ®é tõ chÕ®é phong kiÕnsang chÕ®é t b¶n chñnghÜa ,nhng ë giai ®o¹n ph¸t triÓn kinh tÕtr ëng thµnh h¬n .§ã lµ thêi kú mµtÝch lòy ban ®Çu ®· chÊmdøt vµ viÖc dïng th¬ng m¹i ®Ó bãc lét c¸c nícthuéc ®Þa ®· mÊt hÕt ý nghÜa ®Æc biÖt cña nã víi t c¸ch lµ nguån lµm giµucho giai cÊpt s¶n . Chñ nghÜa träng n«ng ®· kh¸i qu¸t hãa nhøng tiÕn bé míi nhÊt trongnÒn kinh tÕthÕkû XVIII,xuÊt hiÖn trong cuéc ®Êutranh chèng chñ nghÜa trängn«ng. Hä cho r»ng ,lîi nhuËn th¬ng nghiÖp cã ®îc ch¼ng qua lµ nhê tiÕt kiÖmc¸c kho¶n chi phÝ th¬ng m¹i .V× theo hä th¬ng m¹i chØ ®¬n thuÇn lµ “viÖc®æi nh÷ng gi¸ trÞ nµy lÊy nh÷ng gi¸ trÞ kh¸c ngang nh thÕ”.K.Marx trong khiphª ph¸n chñ nghÜa trong th¬ng còng viÕt : “ngêi ta trao ®æi nh÷ng hµng hãavíi hµng hãa hay nhøng hµng hãa víi tתn tÖ cã cïng gi¸ trÞ víi hµng hãa®ã,tøc lµ trao ®æi nh÷ng vËt ngang gi¸ ,râ rµng lµ kh«ng ai rót ®îc tõtrong l u th«ng ra nhiÒu gi¸ trÞ ®· bá vµo trong ®ã .VËy gi¸ trÞ thÆng dtuyÖt nhiªn kh«ng thÓ h×nh thµnh ra ®îc ”(T b¶n ,quyÓn 1,tËp 1).§iÒu nµychøng tá sù tr ëng thµnh cña c¸c quan ®iÓm kinh tÕ cña ph¸i träng n«ng. VÒgi¸ trÞ cña chñ nghÜa träng n«ng ,K.Marx nhËn xÐt : “Ph¸i träng n«ng ®·chuyÓn viÖc nghiªn cøu nguån gèc cña gi¸ trÞ thÆng d ,tõ lÜnh vùc l u th«ngvµo lÜnh vùc s¶n xuÊt trùc tiÕp,vµ do ®ã ®· ®Æt c¬ së cho viÖc ph©n tÝchnÒn s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa”.(T b¶n QuyÓn 4). Trong c¸c t t ëng kinh tÕmµ hä ph¸t triÓn ,th× häc thuyÕt vÒ “s¶n phÈmrßng” lµ ®iÓm trung t©m,vµ ®îc biÓu hiÖn ®éc ®¸o nhÊt. Theohäc thuyÕt nµyth× s¶n phÈm thuÇn tóy chØ ®îct¹o ra trong n«ng nghiÖp. Cßn c«ng nghiÖp 2
    • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368th× “chØ cã tiªu dïng chø hoµn toµn kh«ng cã s¶n xuÊt”.Do ®ã h¹n chÕcña chñnghÜa träng n«ng lµ ®· gi¶i thÝch nguån gèc s¶n phÈm thuÇn tóy theo tinhthÇn cña chñ nghÜa tù nhiªn. Ph¸i träng n«ng ®· tÇm thêng hãa kh¸i niÖmcña c¶i, kh«ng thÊy tÝnh 2 mÆt cña nã(hiÖn vËt vµ gi¸ trÞ).Tuy nhiªn nÕu“g¹n ®ôc kh¬i trong”, chóng ta sÏ t×m thÊy c¸i nh©n hîp lý trong häc thuyÕt s¶nphÈm thuÇn tóy cña hä lµ ë chç hä ®· coi s¶n phÈm thuÇn tóylµ s¶n phÈmcña lao ®éng cña ngêi c«ng nh©n lµm thuª, bé phËn nµy ®· biÕnthµnh thunhËp cña giai cÊpt s¶n vµ ®Þa chñ. c.Trêng ph¸i t s¶n cæ ®iÓn Anh: §Õncuèi thÕkû XIV,tÊt c¶ nh÷ng ®iÒu kiÖn kinh tÕ,x· héi ,khoa häc ,®·chøng tá thêi kú tÝch lòy ban ®Çu cña t b¶n ®· kÕt thóc vµ thêi kú s¶n xuÊtt b¶n b¾t ®Çu.TÝnh chÊt phiÕndiÖn cña häc thuyÕt träng th¬ng trë nªn qu¸ rârµng ,®ßi hái ph¶i cã lý luËn ®¸p øng sù vËn ®éng vµ ph¸t triÓn cña s¶nxuÊt t b¶n chñ nghÜa .Trªn c¬ së ®ã kinh tÕ chÝnh trÞ häc cæ ®iÓn Anh ra®êi .Theo Marx ,kinh tÕ chÝnh trÞ häc t s¶n cæ ®iÓn Anh b¾t ®Çu tõWilliam Petty vµ kÕt thóc ë David Ricado.A c.1. William Petty (1623_1687). K.Marx nhËn xÐt Petty lµ nhµ t t ëng nhµ thùc tiÔn lín ,lµ nhµnghiªn cøu kinh tÕthiªn tµi cña giai cÊpt s¶n Anh. K.Marx cßn gäi Petty lµ cha®Î cña kinh tÕchÝnh trÞ cæ ®iÓn . Trong häc thuyÕt kinh tÕ cña m×nh , vÒ ®Þa t«_mét trong nh÷ngh×nh th¸i biÓu hiÖn cña lîi nhuËn cña c¸c nhµ t b¶n kinh doanh ruéng ®Êt_«ng®· t×m thÊy nguån gèc cña ®ia t« trong lÜnh vùc s¶n xuÊt.¤ng ®Þnh nghÜa®Þa t« lµ sè chªnh lÖch gi÷a gi¸ trÞ cña s¶n phÈmvµ chi phÝ s¶n xu©t (baogåm chi phÝ tiÒn l ¬ng ,chi phÝ gièng m¸ ).Thùc ra «ng kh«ng rut ra ®îc lîinhuËn cña kinh doanh ruéng ®Êt ,kh«ng trùc tiÕp ®Ò cËp ®Õn viÖc bãc lét.Nhng theo l«gic ph©n tÝch cña «ng chóng t a còng cã thÓ dÔ dµng rót ra ®-îc kÕt luËn r»ng c«ng nh©n chØ nhËn ®îc tiÒn l ¬ng tèi thiÓu ,sè cßn l¹i lµ lîinhuËn cña ®Þa chñ.L«gic bªn trong cña quan niÖm®ã lµ sù thõa nhËn cã sùbãc lét .VÒ gi¸ trÞ nµy,K.Marx nhËn xÐt W.petty lµ ngêi nªu ra mÇmmèngcña lý luËn vÒ chÕ®é bãc lét , dù ®o¸n ®óng ®¾n b¶n chÊt cña gi¸ trÞthÆng d. c.2. Adam Smith (1723_1790) Adam Smith lµ nhµ kinh tÕchÝnh trÞ cæ ®iÓn næi tiÕng ë Anh vµtrªn thÕgiíi .¤ng lµ nhµ t t ëng tiªn tiÕn cña giai cÊpt s¶n ,muèn thñ tiªu tµntÝch phong kiÕn,më ®êng cho chñ nghÜa t b¶n ph¸t triÓn, kªu gäi tÝch lòy vµph¸t triÓn lùc l îng s¶n xuÊt theo ý nghÜa t b¶n ,xemchÕ®é t b¶n chñ nghÜalµ hîp lý nhÊt .K.Marx gäi A.Smith lµ nhµ kinh tÕhäc tæng hîp cña c«ng tr êngthñ c«ng. Theo A.Smith ,lîi nhuËn lµ kho¶n khÊutrõ thø hai vµo s¶n phÈmcñalao ®éng . Theo c¸ch gi¶i thÝch cña A. Smith th× lîi nhuËn ,®Þa t« vµ lîi tøcchØ lµ nh÷ng h×nh th¸i kh¸c nhau cña gi¸ trÞ thÆng d .K.Marx ®¸nh gi¸ caoA.Smith ë chç ®· “nªu ®îc nguån gèc thËt sù chñ gi¸ trÞ thÆng d , ®Î ra tõlao ®éng ..”§©y còng lµ thµnh tùu cña kinh tÕ chÝnh trÞ häc t s¶n trongthêi kú tiÕnbé cña nã .Kh¸c víi chñ nghÜa träng n«ng ,A.Smith cho r»ng kh«ngchØ cã lao ®éng n«ng nghiÖp mµ c¶ lao ®éng c«ng nghiÖp còng t¹o ra lîinhuËn . VÒ lîi tøc «ng cho r»ng ,lîi tøc lµ mét bé phËn cña lîi nhuËn ,®îc®Î ra tõ lîi nhuËn .Lîi tøc cña t b¶n ®i vay ®îc tr¶ b»ng c¸ch lÊy vµo lîinhuËn thuÇn tóy vµ do møc lîi nhuËn thuÇn tóy quyÕt®Þnh . Lý luËn vÒ ®Þa t« :A.Smith cã hai luËn ®iÓm vÒ kh¸i niÖm ®Þa t«: Mét lµ ,®Þa t« lµ kho¶n khÊutrõ thø nhÊt vµo s¶n phÈm lao ®éng lµ kÕtqu¶ cña viÖc bãc lét ngêi s¶n xuÊt trùc tiÕp;Hai lµ ®Þa t« lµ tiÒn tr¶ vÒviÖc sö dông ®Êt ®ai ,phô thuéc vµo møc ®é ph× nhiªu cña ®Êt ®ai vµ viÖcngêi n«ng d©n cã kh¶ n¨ng tr¶ tiÒn cho ruéng ®Êt .VÒ c¸c h×nh thøc ®Þa 3
    • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368t« ,A.Smith ®· ph©n biÖt hai h×nh thøc cña ®Þa t« chªnh lÖch lµ: ®Þa t«trªn nh÷ng ®Êt ®ai mµu mì kh¸c nhau ,vµ ®Þa t« chªnh lÖch do vÞ trÝ xa,gÇn thuËn lîi kh¸c nhau cña ®Êt ®ai .¤ng kh«ng nghiªn cøu ®Þa t« chªnhlÖch II ,nhng «ng cã sù ph©n biÖt ®×a t« víi tiÒn thuª ruéng .Trong tiÒn thuªruéng cã ®Þa t« vµ lîi tøc cña t b¶n ®· chi phÝ vµo viÖc c¶i thiÖn ®Êt ®ai . A.Smith cã nhiÒu luËn ®iÓm ®óng ®¾n ,khoa häc vÒ ®Þa t«,song «ng vÉn cßn cã nh÷ng sai lÇm vµ h¹n chÕ:coi ®Þa t« lµ ph¹m trï vÜnhviÔn ;cã nh÷ng kÕt luËn tr¸i ngîc nhau :mét lµ ,coi ®Þa t« lµ kÕt qu¶ cña gi¸c¶ cao ,mÆt kh¸c «ng coi ®Þa t« lµ mét bé phËn cÊuthµnh gi¸ c¶. A.Smith cßn cã nh÷ng h¹n chÕ lý luËn lîi nhuËn nh: kh«ng thÊy kh¸c vÒnhau gi÷a gi¸ trÞ th¨ng d vµ lîi nhuËn , vµ «ng cho r»ng lîi nhuËn lµ do toµnbé t b¶n ®Î ra ,do kh«ng ph©n biÖt ®îc lÜnh vùc s¶n xuÊt vµ l u th«ng ,nªn«ng cho r»ng t b¶n trong lÜnh vùc s¶n xuÊt còng nh trong lÜnh vùc l u th«ng®Òu ®Î ra lîi nhuËn nh nhau ,«ng coi lîi nhuËn trong phÇn lín tr êng hîi chØ lµmãn tiÒn thëng cho viÖc m¹o hتm vµ cho lao ®éng khi ®Çu t t b¶n ,lîi nhuËnlµ mét trong nh÷ng nguån gèc ®Çu tiªn cña mäi thu nhËp còng nh cu¶ mäigÝa trÞ trao ®æi . c.3. David Ricado (1772_1823) Nh÷ng n¨m cuèi thÕkû XVIII,®Çu thÕkû XIX lµ thêi ®¹i chñ nghÜa tb¶n ph¸t triÓn cao. ChÝnh v× vËy nã ®· gióp Ricado nh×n nhËn vµ ph©n tÝchc¸c quy luËt vËn ®éng cña chñ nghÜa t b¶n vµ «ng ®· ®¹t tíi ®Ønh cao cñakinh tÕchÝnh trÞ häc t s¶n . VÒ lîi nhuËn ,«ng xem®ã lµ phÇn gi¸ trÞ thõa ra ngoµi tiÒn c«ng. ¤ng cha biÕt ®Õnph¹m trï gi¸ trÞ thÆng d ,nhng tr íc sau nhÊt qu¸n quan®iÓm cho r»ng gi¸ trÞ lµ do c«ng nh©n t¹o ra lín h¬n sè tiÒn c«ng mµ hänhËn ®îc .VÒ K.Marx nhËn xÐt “so víi A.Smith th× Ricado ®· ®i xa h¬nnhiÒu”.¤ng coi lîi nhuËn lµ lao ®éng kh«ng ®îc tr¶ c«ng cña c«ngnh©n.Ngoµi ra Ricado ®· cã nh÷ng nhËn xÐt tiÕn gÇn ®Ðn lîi nhuËn b×nhqu©n ,«ng cho r»ng nh÷ng t b¶n cã ®¹i l îng b»ng nhau th× ®em l¹i lîi nhuËnnh nhau .Nhng «ng kh«ng chøng minh ®îc , v× «ng kh«ng hiÓu ®îc gi¸ c¶ s¶nxuÊt .Theo «ng “sù chªnh lÖch gi÷a gi¸ trÞ vµ gi¸ c¶ hµng hãa chØ lµ ngo¹ilÖ” , “trªn thùc tÕchØ cã gÝa trÞ chø kh«ng cã gi¸ c¶ s¶n xuÊt”. Lý luËn vÒ ®Þa t« cñ Ricado lµ mét sù kÞªn lín trong lÞch sö kinhtÕchÝnh trÞ .¤ng hoµn toµn dùa vµo quy luËt gi¸ trÞ ®Ó gi¶i thÝch ®Þa t«.¤ng cho r»ng gi¸ trÞ n«ng s¶n phÈmh×nh thµnh trªn ®iÒu kiÖn ruéng ®Êt xÊu,v× ruéng ®¸t lµ yÕutè cã giíi h¹n nªn x· héi ph¶i canh t¸c c¶ trªn ruéng ®Êt xÊu.Do ®ã t b¶n kinh doanh trªn ruéng ®Êt tèt vµ trung b×nh thu ®îc lîi nhuËnsiªu ng¹ch ,lîi nhuËn siªu ng¹ch nµy ph¶i nép cho ®Þa chñ. Ricado còng ®· ph©nbiÖt ®îc ®Þa t« víi tiÒn t«. Theo «ng ®Þa t« vµ tiÒn t« phôc tïng nh÷ng quy luËt kh¸c nhau vµthay ®æi theo chiÒu híng ngîc nhau .C¸i h¹n chÕcña «ng lµ :cha ®Ò cËp ®Õn®Þa t« chªnh lÖch IIvµ phñ nhËn ®Þa t« tuyÖt ®èi . d. Trêng ph¸i tÇm thêng ,cã: d.1. Thomasmathus (1766_1834) Trong häc thuyÕt kinh tÕ cña m×nh ,Mathus ®· phñ nhËn vai trß cñalao®éng lµ nguån gèc t¹o ra gi¸ trÞ vµ coi lîi nhuËn lµ yÕutè cÊuthµnh kh¸ccña gi¸ trÞ .Tõ ®ã «ng gi¶i thÝch lîi nhuËn nh kho¶n thÆng d ngoµi sè lao®éng hao phÝ ®Ó s¶n xuÊt hµng hãa .Theo c¸ch gi¶i thÝch nµy :Lu th«ng lalÜnh vùc trong ®ã lîi nhuËn xuÊt hiÖn ,nhê b¸n hµng hãa ®¾t h¬n khi mua . VËy lîi nhuËn lµ kho¶n céng thªm vµo gi¸ c¶ ,xuÊt hiÖn do chuyÓn nh-îng ,nhng ai lµ ngêi tr¶ kho¶n ®ã ?Theo Mathus , lîi nhuËn kh«ng thÓ xuÊthiÖn trong viÖc trao ®æi gi÷a c¸c nhµ t b¶n .Mathus nhËn ®Þnh trong ph¹mvi kh¶ n¨ng nh÷ng ngêi ®¶m nhiÖm s¶n xuÊt (tøc lµ nhµ t b¶n vµ c«ng nh©n )kh«ng thÓ t×m ra l îng cÇu cã kh¶ n¨ng thanh to¸n phÇn l îng cung do lîi nhuËn®¹i biÓu .Do ®ã t×nh tr¹ng thõa hµng hãa sÏ xuÊt hiÖn .X· héi chØ cã nhµ t b¶n 4
    • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368vµ c«ng nh©n th× kh«ng thÓ tr¸nh khái tai häa ®ã .Theo Mathus , lèi tho¸tcña chñ nghÜa t b¶n lµ ph¶i t¨ng møc tiªu dïng cña giai cÊp s¶n xuÊt nh quýtéc, t¨ng l÷ ,nh©n viªn nhµ níc ...nh÷ng ngêi chØ mua kh«ng b¸n ph¶i hoangphÝ h¬n ®Ó t¹o nªn l îng cÇu ®Çy ®ñ cho nhµ t b¶n. Còng v× vËy ,ph¶i cã®Þa t«,thuÕvµ chi phÝ cho qu©n ®éi vµ chiÕntranh ngµy cµng t¨ng . d.2. Jean Baptiste Say(1766_1832) Theo J.B.Say cã ba nh©n tè tham gia vµo s¶n xuÊt :lao ®éng t b¶n vµruéng ®Êt .Mçi nh©n tè ®Òu cã c«ng phôc vô , mµ c¸i g× t¹o ra sù phôc vô®Òu lµ s¶n xuÊt ,do ®ã kh«ng chØ cã lao ®éng mµ c¶ t b¶n vµ tù nhiªn ®Òut¹o ra gi¸ trÞ .C¶ ba yÕutè ®Òu cã c«ng phôc vô :lao ®éng t¹o ra tiÒn l -¬ng ,t b¶n t¹o ra lîi nhuËn ,ruéng ®Êt t¹o ra ®Þa t«, v× vËy ph¶i cã ®îc thunhËp t ¬ng øng :c«ng nh©n ®îc tiÒn l ¬ng , nhµ t b¶n ®îc lîi nhuËn , ®Þa chñ®îc ®Þa t«. J.B.Say cho r»ng nÕut¨ng thªm ®Çu t vµo s¶n xuÊt sÏ t¨ng thªm s¶n phÈmphï hîp víi t¨ng thªm gi¸ trÞ ,m¸y mãc tham gia vµo s¶n xuÊt s¶n phÈmth× còngt¹o ra gi¸ trÞ . J.B.Say coi lîi tøc cña kÎ së h÷u t b¶n lµ con ®Î cña b¶n th©n t b¶n,cßn thu nhËp cña nhµ kinh doanh lµ “phÇn thëng vÒ n¨ng lùc kinh doanh vÒho¹t ®éng cña anh ta” , “mét h×nh thøc ®Æc biÖt cña tiÒn c«ng” mµ nhµ tb¶n tù tr¶ cho m×nh .Theo J.B.Say c¸c nhµ kinh doanh nhËn ®îc “tiÒn c«ng” lµdo tµi n¨ng ...tinh thÇn trËt tù vµ c«ng t¸c l·nh ®¹o cña hä” ,cßn c«ng nh©nlµm nh÷ng viÖc gi¶n ®¬n, th« kÖch nªn nhËn ®îc c¸i mµ c«ng c©n cÇn ®Ósèng .MÆc dï J.BSay thõa nhËn víi sè tiÒn c«ng lóc ®ã cha ®¸p øng ®îc nhucÇu vÒ thøc ¨n ,¸o m¹c vµ nhµ ë cña c«ng nh©n .Nhng J.B.Say l¹i cho r»ngxÉ héi t s¶n kh«ng chÞu tr¸ch nhiÖmvÒ t×nh h×nh ®ã . e. Trêng ph¸i tiÓu t s¶n mµ ®¹i diÖn lµ Sismondi(1773_1842) C¸ch m¹ng c«ng nghiÖp cuèi thÕkû XVIII_®Çu thÕkû XIX dÉn ®Õnsù thay®æi ®¸ng kÓ vÒ kinh tÕ–x· héi .Giai cÊpv« s¶n vÇ giai cÊpt s¶n trë thµnh c¸cgiai cÊpc¬ b¶n cña x· héi .T¹i c¸c níc cã sù ph¸t triÓn cña chñ nghÜa t b¶n yÕuvµ bíc vµo cuéc c¸ch m¹ng c«ng nghiªp víi nÒn s¶n xuÊt nhá chiÕmu thÕ th×nh÷ng m©u thuÉn x· héi diÔn ra gay g¾t h¬n. Tõ ®ã ,xuÊt hiÖn phª ph¸n chñnghÜa t b¶n theo quan ®iÓm t s¶n .Häc thuyÕt tiÓu t s¶n xuÊt hiÖn ,c¸c ®¹ibiÓu cña tr êng ph¸i nµy lµ Simondide Sismondivµ pierr Joseph Proudon .¥ ®©ychØ nghiªn cøu häc thuyÕt cña Sismondi. C«ng lao cña Sismondi lµ ph©n tÝch lîi nhuËn ,®Þa t« vµ tiÒn l ¬ng .¤ng hiÓu c¸c vÊn ®Ò nµy râ h¬n A.Smith vµ Ricado. A. Smith coi lîi nhuËn lµbé phËn cña s¶n phÈm lao ®éng , Sismondi ®· ph¸t triÓn t t ëng ®ã vµ chor»ng lîi nhuËn lµ kho¶n khÊu trõ thø t vµo s¶n phÈm lao ®éng .§ã lµ thunhËp kh«ng lao ®éng lµ kÕt qu¶ cña sù cíp bãc cong nh©n ,lµ tai häa kinh tÕcña giai cÊpv« s¶n .¤ng cho r»ng viÖc san b»ng l¬i nhuËn chØ ®¹t ®îc b»ngc¸ch :ph¸ hñy nh÷ng t b¶n cè ®Þnh b»ng sù tiªu vong cña c«ng nh©n trong c¸cngµnh bÞ suy sôp. VÒ ®Þa t« ,«ng còng cho ®ã lµ kÕt qu¶ cña sù cíp bãcc«ng nh©n .¤ng phª ph¸n quan ®iÓm cña Ricado vÒ ruéng ®Êt xÊukh«ng ®a l¹i®Þa t«. §ã lµ mét tiÕnbé .¤ng hiÓu s©u x¾c h¬n vÒ vai trß cña ®éc quyÒnsë h÷u ruéng ®Êt vµ cho r»ng ruéng ®Êt xÊucòng ph¶i nép t« .§iÒu ®ã thÓhiÖn Sismondicã t t ëng vÒ ®Þa t« tuyÖt ®èi . Tuy nhiªn ë Sismondi cßn cã nh÷ng h¹n chÕnh :lÆp l¹i luËn ®Øªm cñaA.Smith vÒ lîi nhuËn doanh nghÞªp ,coi ®ã gÇn nh tiÒn c«ng ; nghi nghê ý kiÕn®óng ®¾n cña Rica®o vÒ møc lîi nhuËn trung b×nh , lÆp l¹i luËn ®iÓm sailÇm cña Smith vÒ t¨ng tr ëng tù nhiªn cho ho¹t ®éng cña s¶n xuÊt thËm chÝcßn t¹o ra gi¸ trÞ phô thªm vµ®a ra luËn ®iÓm v« lý cho r»ng h×nh nh ®Þat« díi ®Êt mäc lªn ,«ng kh«ng hiÓu nguån gèc cña ®Þa t« tuyÖt ®èi vµ bém¸y chiÕm ®Þa t« ®ã. h÷u 2. Quan niÖmvÒ lîi nhuËn cña K.Marx: 5
    • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 a. Kh¸c h¼n víi c¸c nhµ kinh tÕ häc tr íc Marx ,«ng ®· nghiªn cøu qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d ,®a ra mét kh¸i niÖm ®Çy ®ñ vÒ qu¸ tr×nh ®ã. §ång thêi còng ®a r a mét kh¸i niÖm vÒ gi¸ trÞ thÆng d. Cô thÓ lµ:theo «ng th× môc ®Ých cña s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa kh«ng ph¶i lµ gi¸ trÞ sö dông mµ lµ gi¸ trÞ , h¬n n÷a còng kh«ng ph¶i lµ gi¸ trÞ ®¬n thuÇn mµ lµ gi¸ trÞ thÆng d .Nhng ®Ó s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d tr íc hÕtnhµ t b¶n ph¶i t¹o ra mét gi¸ trÞ sö dông nµo ®ã ,v× gi¸ trÞ sö dông lµ vËt mang l¹i gi¸ trÞ vµ gi¸ trÞ thÆng d . VËy ,qu¸ tr×nh s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa lµ sù thèng nhÊt gi÷a qu¸ tr×nhs¶n xuÊt ra gi¸ trÞ sö dông vµ qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d . K.MarxviÕt: “Víi t c¸ch lµ sù thèng nhÊt gi÷a qu¸ tr×nh lao ®éng vµ qu¸ tr×nh t¹o ragi¸ trÞ th× qu¸ tr×nh s¶n xuÊt lµ qu¸ tr×nh s¶n xuÊt hµng hãa ; víi t c¸ch lµ sùthèng nhÊt gi÷a qu¸ tr×nh lao ®éng víi qu¸ tr×nh lµm t¨ng gi¸ trÞ th× qu¸tr×nh s¶n xuÊt lµ mét qu¸ tr×nh s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa ,lµ h×nh th¸i t b¶nchñ nghÜa cña nÒn s¶n xuÊt hµng hãa”. §Ó hiÓu râ qu¸ tr×nh s¶n xuÊt gi¸ trÞ thÆng d , chóng ta lÊy viÖc s¶nxuÊt sîi cña nhµ t b¶n lµm vÝ dô .Gi¶ ®Þnh ®Ó s¶n xuÊt 10kg b«ng vµ gi¸ 10kgb«ng lµ 10$ . §Ó biÕnsè b«ng ®ã thµnh sîi , mét c«ng nh©n cÇn ph¶i lao ®éngtrong 6 h vµ hao mßn m¸y mãc lµ 2$, gi¸ trÞ søc lao ®éng trong mét ngµy lµ3$ vµ ngµy lao ®éng lµ 12h ; trong mét giê lao c«ng t¹o ra mét l îng gi¸ trÞlµ 0,5$. Víi gi¶ ®Þnh nh vËy ,nÕunhµ t b¶n chØ b¾t c«ng nh©n lao®éng trong6h th× nhµ t b¶n ph¶i øng ra lµ 15$vµ gi¸ trÞ cña s¶n phÈm míi (10kg sîi )mµnhµ t b¶n thu ®îc còng lµ 15$ .Nh vËy , nÕuqu¸ tr×nh lao ®éng chØ kÐo dµi®Õnc¸u ®iÓm ®ñ bï ®¾p l¹i gi¸ trÞ søc lao ®éng (6h)tøc lµ b»ng thêi gianlao ®äng tÊt yÕu, th× cha cã s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d , do ®ã tiÒn cha biÕnthµnh t b¶n . Trong thùc tÕ qu¸ tr×nh lao ®éng kh«ng dõng lai ë ®iÓm ®ã .Gi¸ trÞsøc lao ®éng mµ nhµ t s¶n ph¶i tr¶ khi mua vµ gi¸ trÞ mµ søc lao ®éng ®ã lµhai ®¹i l îng kh¸c nhau , mµ nhµ t b¶n ®· tÝnh tr íc khi mua søc lao ®éng .Nhµt b¶n ®· tr¶ tiÒn mua søc lao ®éng trong mét ngµy (12h).ViÖc sö dông søclao ®éng trong ngµy ®ã lµ thuéc quyÒn cña nhµ t b¶n . NÕunhµ t b¶n b¾t c«ng nh©n lao ®éng trong 12h /ngµy nh ®· tháathuËn th× toµn bé chi phÝ s¶n xuÊt mµ nhµ t b¶n bá ra lµ 27$, cßn gi¸ trÞ cñas¶n phÈm míi do c«ng nh©n s¶n xuÊt ra trong 12h lµ 30$.VËy 27$ øng tr íc ®·chuyÓn hãa thµnh 30$ ®· ®eml¹i mét gi¸ trÞ thÆng d lµ 3$ .Do ®ã tiÒn øngra ban ®Çu ®· chuyÓn hãa thµnh t b¶n . VËy ,gi¸ trÞ thÆng d lµ mét bé phËn cña gi¸ trÞ míi d«i ra ngoµi gi¸trÞ søc lao ®éng do c«ng nh©n lµm thuª t¹o ra vµ bÞ nhµ t b¶n chiÕmkh«ng .Qu¸ tr×nh s¶n xuÊt ra gi¸ trÞ thÆng d chØ lµ qu¸ tr×nh t¹o ra gi¶ trÞkÐodµi qu¸ c¸i ®iÓm mµ ë ®ã gi¸ trÞ søc lao ®éng do nhµ t b¶n tr¶ ®îc hoµnl¹i b»ng vËt ngang gi¸ míi . Ngµy lao ®éng cña c«ng nh©n bao giê còng ®îc chia thµnh hai phÇn:phÇn ngµy lao ®éng mµ ngêi c«ng nh©n t¹o ra mét l îng gi¸ trÞ ngang víi gi¸trÞ søc lao ®éng cña m×nhgäi lµ thêi gian lao ®éng cÇn thiÕt , vµ lao ®éngtrong kho¶ng thêi gian ®ã gäi lµ lao®éng cÇn thiÕt .PhÇn cßn l¹i cña ngµylao ®éng gäi lµ thêi gian lao ®éng thÆng d , vµ lao ®éng trong thêi gian®ã gäi lµ lao ®éng thÆng d. Nh vËy ,theo trªn ta ®· biÕt gi¸ trÞ thÆng d lµ mét ph¹mtrï nãi lªn b¶nchÊt bãc lét cña s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa . Trong thùc tÕcña x· héi t b¶n , gi¸trÞ th¨ng d chuyÓn hãa vµ biÓu hiÖn thµnh lîi nhuËn , lîi nhuËn c«ng nghiÖp ,lîi nhu©n th¬ng nghiÖp , lîi nhuËn ng©n hµng ,lîi tøc cho vay ,®Þa t« t b¶nchñ nghÜa .ChÝnh v× vËy mµ sau ®ã Marx ®· nghiªn cøu h×nh th¸i biÓu hiÖn 6
    • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368cua gi¸ trÞ thÆng d ,trong ®ã cã lîi nhuËn .Theo Marx th× gi÷a gi¸ trÞ hµnghãa vµ chi phÝ s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa lu«n lu«n cã mét kho¶ng chªnhlÖch .Trong ®ã chi phÝ s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa lµ chi phÝ vÒ t b¶n mµnhµt b¶n bá ra ®Ó s¶n xuÊt hµng hãa .Cho nªn sau khi b¸n hµng hãa (víi ®iÒukiÖn gi¸ trÞ b»ng gi¸c¶ ), nhµ t b¶nkh«ng nh÷ng bï ®¾p ®ñ sè t b¶n ®· øngra mµ cßn thu ®îc mét sè tiÒn lêi ngang víi gi¸ trÞ thÆng d m. Sè tiÒn nµy®îc gäi lµ lîi nhuËn ,ký hiÖu lµ p. Gi¸ trÞ thÆng d ®îc sovíi toµn bé t b¶n øng tr íc ®îc quan niÖm lµ con®Î cña toµn bé t b¶n øng tr íc sÏ mang h×nh thøc chuyÓn hãa lµ lîi nhuËn .Nãic¸ch kh¸c lîi nhuËn lµ sè tiÒn lêi mµ nhµ t b¶n thu ®îc do cã sù chªnh lÖchgi÷a gi¸ trÞ hµng hãa vµ chi phÝ t b¶n . VÊn®Õ®Æt ra lµ gi÷a lîi nhuËn vµ gi¸ trÞ th¨ng d cã g× kh¸c nhau? VÒ mÆt l îng :nÕuhµng hãa b¸n víi gi¸ c¶ ®óng gi¸ trÞ th× m=p; m vµ pgièng nhau ë chç chóng ®Òu cã nguån gèc lµ kÕt qu¶ lao ®éng kh«ng c«ngcña c«ng nh©n lµm thuª . VÒ mÆt chÊt :thùc chÊt lîi nhuËn vµ gi¸ trÞ thÆng d ®Òu lµ mét ,lîinhuËn ch¼ng qua chØ lµ mét h×nh th¸i thÇn bÝ cña gi¸ trÞ thÆng d . K.MarxviÕt : “Gi¸ trÞ thÆng d hay lîi nhuËn , chÝnh lµ phÇn gi¸ trÞ d«i ra Êycña gi¸trÞ hµng hãa so víi chi phÝ s¶n xuÊt cña nã , nghÜa lµ phÇn d«i ra cña tængsè l îng lao ®éng chøa ®ùng trong hµng hãa so víi sè l îng lao ®éng ®îc tr¶c«ng chøa ®ùng trong hµng hãa”. (K.Marx vµ Angghen toµn tËp ,NXB chÝnhtrÞ quèc gia Hµ Néi 1999,tËp 25,phÇn I . trang 71). Ph¹m trï lîi nhuËn ®· ph¶n ¸nh sai lÖch b¶n chÊt quan hÖ s¶n xuÊt gi÷anhµ t b¶n vµ lao ®éng lµm thuª , v× nã lµm cho ngêi ta lÇm t ëng r»ng gi¸trÞ thÆng d kh«ng ph¶i chØ ro lao ®éng lµm thuª t¹o ra.Nguyªn nh©n cñahiÖn t îng ®ã lµ : Thø nhÊt , sù h×nh thµnh chi phÝ s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa ®· xãa nhßasù kh¸c nhau gi÷a gi¸ trÞ cña t liÖu s¶n xuÊt (c) vµ gi¸ trÞ søc lao ®éng (v),nªn viÖc sinh ra trong qu¸ tr×nh s¶n xuÊt nhê bé phËn v ®îc thay thÕb»ng søclao ®éng , b©y giê l¹i trë thµnh con ®Î cña toµn bé t b¶n øng tr íc . Thø hai , do chi phÝ s¶n xuÊt t b¶n chñ nghÜa lu«n nhá h¬n chi phÝ s¶nxuÊt thùc tÕ,cho nªn nhµ t b¶n chØ cÇn b¸n hµng hãa cao h¬n chi phÝ s¶n xuÊtt b¶n chñ nghÜa vµ cã thÓ thÊph¬n gi¸ trÞ hµng hãa lµ ®· cã lîi nhuËn råi . §èi víi nhµ t b¶n , hä cho r»ng lîi nhuËn lµ do viÖc mua b¸n ,do l u th«ngt¹o ra ,do tµi kinh doanh mµ cã .§iÒu nµy ®îc thÓ hiÖn ë chç , nÕunhµ t b¶nb¸n hµng hãa víi gi¸ c¶ b»ng gi¸ trÞ th× khi ®ã m=p,nÕub¸n víi gi¸ c¶ cao h¬ngi¸ trÞ th× khi ®ã m<p;nÕub¸n víi gi¸ c¶ nhá h¬n gi¸ trÞ hµng hãa th× m>p.Nh-ng xÐt trong toµn x· héi th× tæng gi¸ c¶ lu«n b»ng tæng gi¸ trÞ , nªn tæng lîinhuËn lu«n b»ng tæng gi¸ trÞ thÆng d .ChÝnh sù kh«ng nhÊt trÝ vÒ l îng gi÷amvµ p , cµng che dÊuthùc chÊt bãc lét cña chñ nghÜa t b¶n . b. Trªn thùc tÕ ,c¸c nhµ t b¶n kh«ng chØ quan t©m ®Õnlîi nhuËn , mµ cßn quan t©m ®Õntû suÊt lîi nhuËn .Trong ®ã : _ Tû suÊt lîi nhuËn lµ tû sè tÝnh theo phÇn tr¨m gi÷a gi¸ trÞ thÆng dvµ toµn bé t b¶n øng tr íc : NÕuký hiÖu tû suÊt lîi nhuËn lµ p’ th× ta cã : p’=m/(c+v) x 100%= p/k x 100%. Ta ®· biÕt lîi nhuËn lµ h×nh thøc chuyÓn hãa cña gi¸ trÞ thÆng d ,nªn tû suÊt lîi nhuËn còng lµ sù chuyÓn hãa cña tû suÊt gi¸ trÞ thÆng d , v×vËy chóng cã mèi quan hÖ chÆt chÏ víi nhau .Nhng gi÷a m’ vµ p’ cã sù kh¸cnhau c¶ vÒ l îng lÉn vÒ chÊt . - VÒ mÆt l îng :p’ lu«n lu«n nhá h¬n m’ ,v× : p’ =m/ (c+v) x 100%, 7
    • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 c ßn m Õ= m / x1 00% v - VÒ mÆt ch t : mÕ ph¶n ¸nh tr×nh ®é bãc lét cña nhµ t b¶n víi c«ng nh©n lµm thuª.Cßn pÕ kh«ng thÓ ph¶n ¸nh ®iÒu ®ã mµ chØ nãi lªn møc ®é doanh lîi cña viÖc ®Çu t t b¶n. _Vai trß cña tû su t lîi nhuËn lµ ë chç :tû su t lîi nhuËn chØ cho nhµ tb¶n biÕt t b¶n ®Çu t vµo ®©u th× cã lîi h¬n .Do ®ã , viÖc thu lîi nhuËn vµtheo ®uæi tû su t lîi nhuËn lµ ®éng lùc thóc ®Èy c¸c nhµ t b¶n lµ môc tiªuc¹nh tranh cña c¸c nhµ t b¶n . _Sù thÌm kh¸t lîi nhô©n cña c¸c nhµ t b¶n lµ kh«ng cã giíi h¹n .Møctû su t lîi nhuËn cao bao nhiªu còng kh«ng tháa m·n ®îc lßng tham v« ®¸y cñachóng .Nhng møc lîi nhuËn cao hay th p kh«ng phô thuéc vµo ý muèn chñ quancña c¸c nhµ t b¶n ,mµ phô thuéc vµo c¸c nh©n tè kh¸ch quan sau : - Tû su t gi¸ trÞ thÆng d : tû su t gi¸ trÞ cµng cao th× tû su t lîi nhuËn cµng cao vµ do ®ã lîi nhuËn mµ c¸c nhµ t b¶n thu ®îc cµng lín. - C u t¹o h÷u c¬ cña t b¶n :Trong ®iÒu kiÖn tû su t gi¸ trÞ thÆng d kh«ng ®æi ,nÕu c u t¹o h÷u c¬ t b¶n cµng cao th× tû su t lîi nhuËn cµng gi¶m vµ ngîc l¹i. - Tèc ®é chu chuyÓn t b¶n : NÕu tèc ®é chu chuyÓn cña t b¶n cµng lín th× tû su t gi¸ trÞ thÆng d hµng n¨m t¨ng lªn ,do ®ã tû su t lîi nhuËn còng t¨ng . VËy tû su t lîi nhuËn tû lÖ víi sè vßng chu chuyÓn cña t b¶n vµ tû lÖ nghÞch víi thêi gian chu chuyÓn cña t b¶n - TiÕt kiÖm t b¶n b t biÕn : Trong ®iÒu kiÖn tû su t gi¸ trÞ thÆng d vµ t b¶n kh¶ biÕn kh«ng ®æi ,nÕu t b¶n b t biÕn cµng nhá th× tû su t lîi nhuËn cµng lín . Bèn nh©n tè trªn ®©y ®Òu ®îc nhµ t b¶n sö dông khai th¸c triÖt®Ó ,®Ó thu lîi nhuËn vµ tû su t lîi nhuËn cao nh t .Song víi nh÷ng ®Æc®iÓm ®iÒu kiÖn kh¸c nhau ,nªn cïng mét lîng t b¶n nh nhau ®Çu t vµo c¸cngµnh s¶n xu t kh¸c nhau th× tû su t lîi nhuËn thu ®îc sÏ kh¸c nhau . V× vËy,c¸c nhµ t b¶n ra søc c¹nh tranh kÞch liÖt víi nhau vµ dÉn tíi viÖc h×nhthµnh lîi nhuËn b×nh qu©n. _Chóng ta ®Òu biÕt ë c¸c ngµnh s¶n xu t cã nh÷ng ®iÒu kiÖn tù nhiªn ,kinh tÕ , kü thuËtvµ tæ chøc qu¶n lý kh¸c nhau ,nªn tû su t lîi nhuËn lµ kh¸cnhau . Gi¶ sö cã ba ngµnh s¶n xu t kh¸c nhau ,ba ngµnh nµy ®Òu cã cïng mét l-îng t b¶n ®Çu t ,chØ kh¸c nhau ë chç lµ cã c u t¹o h÷u c¬ lµ kh¸c nhau .Do ®ãsÏ dÉn tíi sù kh¸c nhau vÒ tû su t lîi nhuËn .KÐo theo lµ viÖc sÏ cã c¸c nhµ tb¶n ®øng ë nh÷ng ngµnh cã tû su t lîi nhuËn th p , vµ cã c¸c nhµ t b¶n ®øng ënh÷ng ngµnh cã tû su t lîi nhuËn cao. C¸c nhµ t b¶n kh«ng thÓ b»ng lßng®øng yªn ë nh÷ng ngµnh cã tû su t lîi nhuËn th p ,mµ sÏ ch¹y sang c¸c ngµnh cãtû su t lîi nhuËn cao. Nh vËy do hÞªn tîng do chuyÓn t b¶n tõ ngµnh nµy sangngµnh kh¸c, lµm cho ngµnh cã cung hµng hãa lín h¬n cÇu hµng hãa th× gi¸ c¶gi¶m xuèng ,cßn ngµnh cã cÇu hµng hãa lín h¬n cung hµng hãa th× gi¸ c¶ t¨nglªn .Sù tù do di chuyÓn t b¶n tõ ngµnh nµy sang ngµnh kh¸c lµm thay ®æi c¶tû su t lîi nhuËn c¸ biÖt vèn cã cña c¸c ngµnh .Sù tù do di chuyÓn nµy chØt¹m thêi dõng l¹i khi tû su t lîi nhuËn ë c¸c ngµnh ®Òu x p xØ b»ng nhau .KÕtqu¶ lµ h×nh thµnh tû su t lîi nhuËn b×nh qu©n . Tû su t lîi nhuËn b×nh qu©n lµ tû sè tÝnh theo phÇn tr¨m gi÷a tæng gi¸trÞ thÆng d vµ tæng sè t b¶n héi ®· ®Èu t vµo c¸c ngµnh cña nÒn s¶n xu tt b¶n chñ nghÜa . K.Marx viÕt : “ ....nh÷ng tû su t lîi nhuËn h×nh thµnh trong nh÷ng ngµnhs¶n xu t kh¸c nhau ,lóc ®Çu r t kh¸c nhau .Do ¶nh hëng cña c¹nh tranh ,nh÷ng 8
    • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368tû su tlîi nhu Ën kh ¸c nhau ®ã san b »ng th µnh tû s è lîi nhu Ën chung ,®ã lµ cons è trung b ×nh c ña t t c ¶ nh ÷ng tû su tlîi nhu Ën kh ¸c nhau .L îi nhu Ën c ña m étnh µ t b ¶n c ã m ét lîng nh t®Þnh thu ®îc , c ¨n c ø theo tû su tlîi nhu Ën chung®ã ,kh «ng k Ó c u t¹o c ña n ã nh thÕ n µo ,g äi lµ lîi nhu Ën b ×nh qu ©n”. VËy ,lîi nhu Ën b ×nh qu ©n lµ s è lîi nhu Ën b »ng nhau c ña nh ÷ng t b ¶nkh ¸c nhau ,d ï ®Çu t vµo nh ÷ng ngµnh kh ¸c nhau . S ù b ×nh qu ©n h ãa tû su tlîi nhu Ën ch Ø ®îc khi ch ñ ngh Üa t b ¶n ph ¸ttri Ón ®Õ nm ét tr×nh ®é nh t®Þnh .S ù h ×nh th µnh tû su tlîi nhu Ën b ×nh qu ©nvµ lîi nhu Ën b ×nh qu ©n ®· che gi u th ùc ch tb ãc lé t c ña ch ñ ngh Üa t b ¶n .S ùh ×nh th µnh tû su tlîi nhu Ën b ×nh qu ©n vµ lîi nhu Ën b ×nh qu ©n kh «ng lµm ch md øt qu ¸ tr×nh c ¹nh tranh trong x · h éi t b ¶n , tr¸ i l¹i c ¹nh tranh vÉn tiÕ p d iÔn. c. C ¸c h ×nh th ¸i biÓu hiÖn c ña lîi nhu Ën . G åm c ã :lîi nhu Ën th ¬ngnghiÖp, lîi nhu ©n c «ng nghiÖp ,lîi nhu Ën n «ng nghiÖp ,lîi nhu Ën ng ©n h µng,lîi nhu Ën c ña nh µ t b ¶n kinh doanh ru éng ® t. 3. Q uan niÖm c ña c ¸c nh µ kinh t h äc sau Marx : Õ a.Alfe d Marshall (1 842_1 924): A.Marshall lµ ngêi ®øng ®Çu tr êng ph ¸i C am bridge(Anh) .§©y lµ m éttrong n ¨m tr êng ph ¸i “T ©n c æ ®iÓn” ®îc ra ®êi vµ gi÷ vai trß th èng trÞ vµonh ÷ng n ¨m cu èi thÕ k û XIX, ®Çu thÕ k û XX. C òng gièng nh tr êng ph ¸i c æ ®iÓn,c ¸c nh µ kinh t h äc tr êng ph ¸i “T ©n c æ ®iÓn” ñng h é tù do c ¹nh tranh ,ch èng Õl¹ i s ù can th iÖp c ña Nh µ níc vµo kinh t . H ä tin tëng ch ¾c ch ¾n vµo c ¬ chÕ th Þ Õtr êng tù ph ¸t s Ï ®¶m b ¶o c ©n b »ng cung_cÇu ,®¶m b ¶o cho n Òn kinh t ph ¸t Õtri Ón . VÒ th ©n thÕ ,Marshall lµ m ét gi¸o s tr êng §¹i h äc tæng h îpC am bridge .L ý thuyÕ tc ña «ng lµ s ù tæng h îp c ¸c lý thuyÕ t®· c ã ®Çu thÕ k ûXIX nh lý thuyÕ tchi ph Ý s ¶n xu t,cung c Çu ,n ¨ng su tb tt ¬ng øng ,víi lý thuyÕ tm íi c ña thÕ k û XIX nh lîi Ých giíi h ¹n ,n ¨ng su tgiíi h ¹n ... Trong cu éc ®êi nghiªn c øu vÒ kinh t ch Ýnh trÞ h äc c ña m ×nh «ng ®· ®- Õa ra h äc thuyÕ t“ ba nh ©n tè c ña s ¶n xu t”.Th ùc ra thuyÕ tn µy ch Ø lµ h ×nhth øc ®æi m íi c ña thuyÕ ttÇm th êng vÒ “3 nh ©n tè s ¶n xu t” c ña J.B.S ay tr íckia m µ th «i (lao ®éng ,t b ¶n , ® t ®ai), hay m ét h ×nh th øc c ã th ay ®æi ch ótÝt c ña thuyÕ t “tiÕ t chÕ ”,theo thuyÕ t n µy th × lîi nhu Ën lµ ph Çn th ëng x øng®¸ng cho n ¨ng lùc kinh doanh c ña c ¸c nh µ t b ¶n ,v× h ä ®· tiÕ t chÕ ®îc ti ªud ïng .T rong viÖc gi¶i th Ých vÒ ti Òn l¬ng ,lîi nhu Ën , ®Þa t« ,th × theo «ng: _ Thu nh Ëp lµ ph Çn tr¶ c «ng cho “n ¨ng lùc ch Þu tr¸ch nhiÖm ” c ña c ¸cnh ©n tè lao ®éng ,t b ¶n vµ ® t®ai . - M çi nh ©n tè y®Òu ph ¶i nh Ën ®îc thu nh Ëp t¬ng øng víi n ¨ng su tgiíi h ¹n c ña ch óng . - C¬ së cña tiÒn l¬ng lµ n¨ng su t giíi h¹n cña lao ®éng .Khi c¸c nh©n tè kh¸c cña s¶n xu t (t b¶n vµ ® t ®ai ) kh«ng ®æi th× khi t¨ng thªm lao ®éng ,n¨ng su t lao ®éng cña c«ng nh©n t¨ng thªm sÏ gi¶m dÇn ,n¨ng su t cña ngêi c«ng nh©n cuèi cïng lµ “n¨ng su t giíi h¹n” cña lao ®éng .Nã lµ c¬ së cña tiÒn l¬ng. _ Còng theo trêng ph¸i t©n cæ ®iÓn th× lîi nhuËn cña chñ xÝ nghiÖp lµtiÒn thëng cho sù tiÕn bé kü thuËt , tiÒn thëng nµy thuéc vÒ nh÷ng ngêi chñxÝ nghiÖp nµo ¸p dông nh÷ng ph¬ng ph¸p s¶n xu t míi lµm cho chi phÝ s¶n xu tcña hä gi¶m so víi chi phÝ trung b×nh . ¥ ®©y hä ®· t¸ch lîi nhuËn cña chñ xÝnghÞªp ra khái lîi tøc ,mÆc dï trong thùc tÕ ,l¬i nhuËn vµ lîi tøc lµ nh÷ng béphËn kh¨ng khÝt cña lîi nhu©n b×nh qu©n. b. John Maynard Keynes (1883_1946) : Vµo nh÷ng n¨m 30 cña thÕ kû XX ë c¸c níc ph¬ng T©y , khñng ho¶ng kinhtÕ diÔn ra thêng xuyªn .Lý thuyÕt kinh tÕ cña trêng ph¸i cæ ®iÓn vµ trêng ph¸it©n cæ ®iÓn ,mµ néi dung c¬ b¶n cña nã lµ sù ®iÒu tiÕt cña c¬ chÕ thÞ tr êngsÏ ®a nÒn kinh tÕ ®Õn sù c©n b»ng , kh«ng cÇn cã sù can thiÖp cña nhµ n ícvµo kinh tÕ ®· kh«ng thÓ gióp Ých cho viÖc kh¾c phôc khñng ho¶ng vµ th t 9
    • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368nghiÖp .Lý thuyÕt kinh tÕtù ®iÒu chØnh bÞ thÊt b¹i tr íc thùc tÕphò phµng cñanÒn kinh tÕt b¶n chñ nghÜa .MÆt kh¸c , vµo ®Çu thÕkû XX lùc l îng s¶n xuÊtvµ sù x· héi hãa s¶n xuÊt ph¸t triÓn ,®éc quyÒn ra ®êi , b¾t ®Çu thÕlùcbµnh tr íng thÕlùc .T×nh h×nh ®ã ®ßi hái ph¶i cã sù ®iÒu chØnh cña Nhµ níc®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ ë c¸c níc ®èi víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ ë c¸c níc tb¶n chñ nghÜa. V× thÕ,lý thuyÕt kinh tÕ “Chñ nghÜa t b¶n cã ®iÒu tiÕt” ra®êi ,ngêi s¸ng lËp ra nã lµ John Maynard Keynes. J.M.Keyneslµ nhµ kinh tÕhäc Anh ,®îc c¸c häc gi¶ ph¬ng T©y gäi lµ ng-êi cã tÝnh s¸ng t¹o ,«ng lµ nhµ kinh tÕhäc cã ¶nh hëng lín nhÊt ®èi víi kinh tÕhäc ph¬ng T©y hiÖn ®¹i vµ chÝnh s¸ch cña c¸c chÝnh phñ .¤ng ®· ®a ra métlý thuyÕt tæng qu¸t vÒ viÖc lµm , l·i suÊt vµ tiÒn tÖ .Trong ®ã «ng chor»ng :lîi nhuËn lµ hiÖu qu¶ cña ®Çu t t b¶n . Theo «ng th× trong thùc tÕkh«ng ph¶i tÊt c¶ sè tiÒn tiÕt kÞªm ®Òu ®îcchuyÓn sang tæng l îng tiÒn ®Çu t mµ th«ng thêng nhÊt lµ tiÒn ®Çu t nháh¬n l îng tתn tiÕt kiÖm .Bëi lÏ ,nÕu®Çu t mang l¹i cho ngêi ®Çu t mét kho¶n lîinhuËn lín th× ngêi ta tÝch cùc ®Çu t ,nÕulîi nhuËn thÊpth× ngêi ®Çu t sÏ kÐmnhiÖt t×nh ®Çu t ,cßn nÕunh kh«ng cã lîi nhuËn th× ngêi ta sÏ kh«ng ®Çu t .Keynes cho r»ng mét ngêi mua mét tµi s¶n ®Çu t hay mét tµi s¶n cè ®Þnh,th× ngêi ®ã mua quyÒn ®Ó ®îc thu mét kho¶n lîi tøc trong t ¬ng lai gäi lµlîi tøc triÓn väng cña vèn ®Çu t .¤ng gäi gi¸ cung tµi s¶n cè ®Þnh lµ gi¸khuyÕnkhÝch cña nhµ s¶n xuÊt lµm thªm mét ®¬n vÞ tµi s¶n nh vËy .¤ng gäi“mèi quan hÖ gi÷a lîi tøc triÓn väng cña tµi s¶n cè ®Þnh vµ gi¸ cung hay chiphÝ thay thÕnã” lµ hiÖu qu¶ giíi h¹n cña t b¶n..(J.M.Keynes :lý thuyÕt tængqu¸t vÒ viÖc lµm ,l·i xuÊt vµ tiÒn tÖ NXB GDII ,1994,trang 177) Theo Keynes ,tû suÊt lîi tøc cã ¶nh hëng ®Õnlµn sãng ®Çu t ,nhng lµnsãng ®Çu t kh«ng ph¶i chØ phô thuéc vµo tû suÊt lîi tøc .NÕugi¶ ®Þnh tû suÊtlîi tøc hiÖn hµnh lµ æn ®Þnh th× theo «ng ®Çu t lóc ®ã phô thuéc vµo dù®o¸n dµi h¹n .Trªn thùc tÕ lµn sãng ®Çu t thêng bÞ khuyÕch®¹i hoÆc sôtnhanh chãng chØ v× nh©n tè dù ®o¸n . Theo «ng ,l·i suÊt kh«ng ph¶i lµ kho¶n lîi tøc nµo cho viÖc tiÕt kiÖmhoÆc nhÞn chi tiªu .V× nÕumét ngêi tÝch tr÷ tiÒn mÆt th× ngêi ®ã kh«ngthu ®îc mãn l·i nµo ,dï vÉn tiÕt kiÖm nhiÒu nh tr íc ®©y.¤ng cho r»ng “l·i suÊtlµ kho¶n thï lao cho viÖc mÊtkh¶ n¨ng chuyÓn ho¸n trong mét kho¶ng thêi giannhÊt ®Þnh” ,lµ phÇn thëng cho viÖc tõ bá viÖc gi÷ tiÒn mÆt .L·i suÊt cã t¸c®éng ®ÕnviÖc quyÕt ®Þnh sö dông thu nhËp .Theo Keynes ,l·i suÊt cã vai trßquan träng ®èi víi “viÖc lµm” th«ng qua ho¹t ®éng ®Çu t cña c¸c doanhnh©n .NÕunh víi mét tû lÖ l·i suÊt hîp lý mang tÝnh khuyÕnkhÝch c¸c doanhnh©n ®Çu t vµo s¶n xuÊt kinh doanh th× “viÖc lµm” sÏ ®îc t¹o thªm ,g¸nhnÆng thÊt nghiÖp cã c¬ së gi¶i quyÕt .Ngîc l¹i, sÏ lµm cho t×nh h×nh thÊtnghiÖp t¨ng thªm .V× vËy l·i xuÊt cã t¸c ®éng ®Õn®Çu t . c. Paul, A.Samuelson. Trong qu¸ tr×nh phª ph¸n häc thuyÕt Keynes, nh÷ng nhµ kinh tÕ häc “T©ncæ ®iÓn” ,kh«ng thÓ phñ nhËn vai trß ngµy cµng t¨ng cña nhµ níc t b¶ntrong ®iÒu chØnh kinh tÕ ,mÆc dï hä chØ thõa nhËn sù can thiÖp ®ã trongph¹m vi h¹n chÕ.§ång thêi nh÷ng ngêi “Keynes míi” , “Kenes chinh thèng” còngnhËn thÊy nh÷ng khuyÕt ®iÓm trong häc thuyÕt Keynes vÒ vai trß cña c¬ chÕtù ®iÒu chØnh trong sù ph¸t triÓn kinh tÕ .V× vËy trong nh÷ng n¨m 60_70cña thÕkû XX diÔn ra sù xÝch l¹i gi÷a hai tr êng ph¸i “Keynes chÝnh thèng” vµ“T©n cæ ®iÓn” h×nh thµnh nªn “kinh tÕ häc cña tr êng ph¸i chÝnh trÞ hiÖn®¹i”. Vµ P.Samuelson ,nhµ kinh tÕhäc ngêi Mü ,®îc nhËn gi¶i thëng Noben vÒkinh tÕhäc ,lµ ®¹i biÓu tiªu biÓu cho tr êng ph¸i hÝnh trÞ hiÖn ®¹i . Lý thuyÕt kinh tÕ thÓ hiÖn næi bËt ®Æc ®iÓm ph¬ng ph¸p luËn cñaP.Samuelson lµ lý thuyÕt “NÒn kinh tÕ hçn hîp”.Trong lý thuyÕt nµyP.Samuelson ®· ph©n tÝch :cÊutróc ,sù vËn hµnh ,u thÕvµ khuyÕt tËt cña c¬chÕthÞ tr êng ,vai trß kinh tÕ cña chÝnh phñ th«ng qua c¸c chøc n¨ng vµ c¸c 10
    • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368c«ng cô kinh tÕvÜ m« ,....Theo «ng “§iÒu hµnh mét nÒn kinh tÕkh«ng cã chÝnhphñ hoÆc thÞ tr êng th× còng gièng nh ®Þnh vç tay b»ng mét bµn tay” VÒ lîi nhuËn ,«ng cho r»ng ,trong nÒn kinh tÕ thÞ tr êng th× lîi nhuËnlµ ®éng lùc chi phèi ho¹t ®éng cña ngêi kinh doanh .Lîi nhuËn ®a c¸c doanhnghiÖp ®Õnc¸c khu vùc s¶n xuÊt hµng hãa mµ ngêi tiªu dïng cÇn nhiÒu h¬n bác¸c khu vùc cã Ýt ngêi tiªu dïng .Lîi nhuËn cÇn ®a c¸c nhµ doanh nghiÖp ®ÕnviÖc sö dông kü thuËt s¶n xuÊt hiÖu qu¶ nhÊt .Nh vËy ,hÖ thèng thÞ tr ênglu«n ph¶i dïng l·i vµ lç ®Ó quyÕt ®Þnh 3 vÊn ®Ò :c¸i g× ,thÕnµo vµ cho ai.Ngoµi ra «ng cßn cho r»ng ,lîi nhuËn lµ kÕt qu¶ cña doanh thu trõ ®i chiphÝ .Tõ quan ®iÓm nµy cña «ng ta thÊy r»ng ,quan ®iÓm nµy míi chØ ph¶n¸nh ®îc mÆt l îng cña lîi nhuËn ,mµ cha ph¶n ¸nh ®îc b¶n chÊt bãc lét cña tb¶n th«ng qua viÖc chiÕm ®o¹t lîi nhuËn _tøc chiÕm®o¹t lao ®«ng kh«ng ®îctr¶ c«ng cña c«ng nh©n . II_ VAI TR ß C ñA L îI NHU ËN 1. Nh÷ng quan ®iÓm chung : a. Quan ®iÓm vÒ vai trß cña lîi nhuËn cña c¸c nhµ kinh tÕ häc tr ícMarx: _Tuy cßn h¹n chÕvÒ tÝnh lý luËn ,cha biÕt ®Õnc¸c quy luËt kinh tÕ,nhnghÖ thèng quan ®iÓm cña chñ nghÜa träng th¬ng ®· t¹o ra nh÷ng tiÒn ®Ò lýluËn kinh tÕcho kinh tÕhäc sau nµy ph¸t triÓn .Cô thÓ hä cho r»ng :Môc ®Ýchho¹t ®éng cña nÒn kinh tÕhµng hãa lµ lîi nhuËn .Mét c¸ch cô thÓ h¬n lµ hächo r»ng : lîi nhuËn lµ ®éng lùc cña th¬ng nh©n .§iÒu nµy thÓ hiÖn r»ng,ngay tõ nh÷ng n¨m cña thÕkû XV ;chñ nghÜa träng th¬ng ®· nh×n thÊy ®îcvai trß cña lîi nhuËn .Tuy nhiªn h¹n chÕ nhÊt cña hä lµ chØ thÊy ®îc vai trß líncña lîi nhu©n th¬ng nghiÖp . _Sang ®Õn thÕkû XVIII ,khi chñ nghÜa träng n«ng ®îc ra ®êi ,nã ®·kh¾c phôc ®îc h¹n chÕ®ã cña chñ nghÜa träng th¬ng .Quesney ,mét ®¹i biÓucña chñ nghÜa träng n«ng ,trong khi phª ph¸n chñ nghÜa träng th¬ng chor»ng :lîi nhuËn cña th¬ng nh©n kh«ng ph¶i lµ lîi nhuËn cña quèc gia. Víi viÖc 11
    • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368chuyÓn sù nghiªn cøu tõ lÜnh vùc l u th«ng sang lÜnh vùc s¶n xuÊt, khi lýluËn vÒ tiÒn l ¬ng vµ lîi nhuËn ,chñ nghÜa träng n«ng ®· ñng hé “quy luËts¾t” vÒ tiÒn l ¬ng ,bëi v× ,tiÒn l ¬ng c«ng nh©n bÞ thu hÑp ë møc t liÖu sinhho¹t tèi cÇn thiÕt lµ b¾t nguån t cung lao ®éng lu«n lín h¬n cÇu lao ®éng.V× vËy c«ng nh©n cÇn c¹nh tranh víi nhau ®Ó cã viÖc lµm .Chñ nghÜaträng n«ng ®· cã t t ëng tiÕn bé kh¼ng ®Þnh tiÒn l ¬ng lµ thu nhËp do lao®éng ,cßn nhµ t b¶n cã s¶n phÈmthuÇn tóy lµ lîi nhuËn. Lîi nhuËn ®ã chÝnhlµ thu nhËp kh«ng lao ®éng do c«ng nh©n t¹o ra. Tãm l¹i :tõ viÖc chuyÓn sùnghiªn cøu tõ lÜnh vùc l u th«ng sang lÜnh vùc s¶n xuÊt ,chñ nghÜa trängn«ng ®· thÊy vai trß cña lîi nhuËn trong lÜnh vùc s¶n xuÊt. Nhng do hoµn c¶nhlÞch sö lóc ®ã ,®· lµm cho hä m¾c mét sai lÇm trong nhËn thøc cña m×nh.Hä cho r»ng n«ng nghiÖp lµ ngµnh kinh tÕs¶n xuÊt duy nhÊt , cßn c«ng nghiÖpchØ cã tiªu dïng chø hoµn toµn kh«ng cã s¶n xuÊt .Tøc lµ : theo hä lîi nhuËnchØ cã thÓ ®îc t¹o ra trong ngµnh n«ng nghiÖp . _Sang ®Õn thÕ kû XVII ,khi kinh tÕ chÝnh trÞ t s¶n cæ ®iÓn ra ®êi,chóng ta cµng cã thÓ thÊy râ h¬n vai trß cña lîi nhuËn trong nÒn kinh tÕ.Tr-íc hÕt, ®Õnvíi W.Petty ,theo «ng ,ngêi cã tiÒn cã thÓ sö dông nã theo hai c¸ch®Ó ®eml¹i thu nhËp .C¸ch thø nhÊt lµ mua ruéng ®Êt ®Ó cho thuª vµ thu ®Þat« ,®ã lµ c¸ch sö dông tiÒn tèt nhÊt .C¸ch thø hai lµ cho vay ®Ó thu lîi tøcvíi ®iÒu kÞªn ph¶i nhËn ®îc sè thu nhËp b»ng thu nhËp tõ ®Þa t«. Theo c¸chlËp luËn nµy ,ta cã thÓ suy ra r»ng :lîi tøc vµ ®Þa t« ®Òu lµ nguån gècthu nhËp cña nh÷ng ngêi cã tiÒn _hay nh÷ng nhµ t b¶n .Suy cho ®Õncïng th×víi c¸ch thu nhËp nh thÕnµo th× nguån gèc cña mäi thu nhËp cña nhµ t b¶nvÉn lµ c¸ch bãc lét lao ®«ng lµm thuª. Tãm l¹i ,luËn chøng vÒ con ®êng lµmgiµu ,c¸c ®¹i biÓu kiÖt suÊt cña giai cÊpt s¶n Anh ®· chØ râ: muèn lµm giµuph¶i bãc lét lao ®éng ;lao ®éng lµm thuª cña nh÷ng ngêi nghÌo ,®Ó thu ®îcnhiÒu lîi nhuËn .§©y còng lµ nguån gèc lµm giµu v« tËn cho nh÷ng ngêi giµu .Cã thÓ nãi r»ng sang ®ÕnthÕkû nµy th× vai trß cña lîi nhuËn lµ :®éng lùccña c¸c nhµ t b¶n ,®· ®îc thÓ hiÖn râ nhÊt . TãM L¹I :tÊt c¶ c¸c nhµ kinh tÕ häc tr íc Marx ®Òu cho r»ng lîi nhuËnlµ :nguån gèc lµm giµu v« tËn cña nh÷ng ngêi giµu (tøc cña c¸c nhµ t b¶n );vµ cßn lµ ®éng lùc cña c¸c nhµ t b¶n. b.Quan ®iÓm vÒ vai trß cña lîi nhuËn cña Marx : Nh trªn ta ®· thÊy ®îc vai trß to lín cña lîi nhuËn ngay trong nh÷ng n¨m®Çu cña thÕkû XV khi chñ nghÜa t b¶n míi cßn ë trong thêi kú tÝch lòynguyªn thñy t b¶n .§ÕntËn thÕkû XIX ;lîi nhuËn cµng kh¼ng ®Þnh vai trß tolín cña m×nh .Ngay c¶ ®Õnquan ®iÓm cña Marx còng ®· coi lîi nhuËn vµ tûsuÊt lîi nhuËn cao lµ môc ®Ých trùc tiÕpvµ lµ ®éng lùc cña nÒn s¶n xuÊt x·héi . ¤ng còng ®· tõng ph¸t biÓu : “Lîi nhuËn vµ tû suÊt lîi nhuËn mµ thÝch®¸ng th× nhµ t b¶n trë thµnh can ®¶m . NÕunh tû suÊt lîi nhuËn lµ 10%th×nhµ t b¶n ë kh¾p n¬i ; tû suÊt lîi nhuËn lµ 20%th× nhµ t b¶n h¨ng m¸u h¬n ;Tû suÊt lîi nhuËn lµ 50%th× nhµ t b¶n sÏ trë thµnh t¸o b¹o vµ kh«ng biÕtsî lµg× ; tû suÊt lîi nhuËn lµ 100% th× nhµ t b¶n sÏ trµ ®¹p lªn luËt lÖ loµi ng-êi ; vµ nÕunh tû suÊt lîi nhuËn lµ 300% th× cã treo cæ nhµ t b¶n còng kh«ngbiÕtsî”. c.Quan ®iÓm vÒ vai trß cña lîi nhuËn cña Samuelson : Theo Samuelson th× trong nÒn kinh tÕthÞ tr êng ,lîi nhuËn lµ ®éng lùcchi phèi ho¹t ®éng cña ngêi kinh doanh .Bëi lÏ :lîi nhuËn ®a c¸c nhµ kinh doanh®Õnkhu vùc s¶n xuÊt c¸c hµng hãa ngêi tiªu dïng cÇn nhiÒu h¬n ,bá c¸c khu vùccã Ýt ngêi tiªu dïng h¬n .Lîi nhuËn ®a c¸c nhµ doanh nghiÖp sö dông kü thuËts¶n xuÊt cã hiÖu qu¶ nhÊt (chi phÝ Ýt nhÊt ) . A.Samuelson ®· ®a ra h×nh ¶nh«ng chñ ,con lõa ,cñ cµ rèt vµ có ®¸nh .¤ng nãi :gièng nh mét «ng chñ dïng cñcµ rèt vµ nh÷ng có ®¸nh ®Ó buéc con lõa tiÕnlªn ,th× hÖ th«ng thÞ tr êngdïng l·i vµ lç ®Ó quyÕt ®Þnh ba vÊn ®Ò: thÕnµo ,c¸i g× vµ cho ai .Kh«ng 12
    • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368nh÷ng thÕ,lîi nhuËn cßn buéc c¸c nhµ doanh nghiÖp ph¶i c¶i tiÕnkü thuËt , hîplý hãa s¶n xuÊt . 2. Vai trß cña lîi nhuËn trong nÒn kinh tÕ ë ViÖt Nam: a.Trong thêi kú bao cÊp: Do nhËn thøc cßn ®¬n gi¶n vÒ chñ nghÜa x· héi vµ con ®êng ®i lªn chñnghÜa x· héi ,nªn tr íc n¨m1986 chóng ta ®· thiÕt lËp thÓ chÕ kinh tÕkÕho¹ch vµc¬ chÕvËn hµnh nÒn kinh tÕ lµ c¬ chÕqu¶n lý ,tËp trung ,quan liªu ,bao cÊp.M« h×nh kinh tÕvµ c¬ chÕ cã nh÷ng ®Æc tr ng chñ yÕusau: ®ã Thø 1,nhµ níc qu¶n lý nÒn kinh tÕb»ng hÖ thèngchØ tiªu ph¸p lÖnh hµnhchÝnh lµ chñ yÕuvíi hÖ thèng chØ tiªu ph¸p lÖnh chi tiÕt tõ trªn xuèng díi .Do®ã ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp chñ yÕu ph¶i dùa vµo chØ tiªu ph¸p lÖnhhoÆc lµ quyÕt ®Þnh cña c¬ quan qu¶n lý nhµ níc cÊptrªn,tõ ph¬ng híng s¶nxuÊt ,nguån vËt t ,®Þa chØ tiªu thô s¶n phÈm,®ÕnviÖc ®Þnh gi¸ ,s¾p xÕpbém¸y . Thø 2 ,c¸c c¬ quan hµnh chÝnh kinh tÕcan thiÖp qu¸ s©u vµo ho¹t ®éngs¶n xuÊt kinh doanh cña c¸c ®¬n vÞ kinh tÕ c¬ së ,nhng l¹i kh«ng chÞu tr¸chnhiÖmg× vÒ vËt chÊt ®èi víi c¸c quyÕt®Þnh cña m×nh .Nh÷ng thiÖt h¹i do c¸cquyÕt®Þnh kh«ng ®óng g©y ra th× ng©n s¸ch Nhµ níc ph¶i g¸nh chÞu . HËu qu¶ do hai ®iÓm nãi trªn mang l¹i lµ c¬ quan qu¶n lý nhµ níc lµmthay chøc n¨ng qu¶n lý s¶n xuÊt kinh doanh cña doanh nghiÖp. Cßn c¸c doanhnghiÖp võa bÞ trãi buéc v× kh«ng cã quyÒn tù chñ, võa û l¹i vµo cÊptrªn v×kh«ng rµng buéc tr¸ch nhiÖm®èi víi kÕtqu¶ s¶n xuÊt kinh doanh. Thø 3, trong c¬ chÕcò quan hÖ hµng hãa tiÒn tÖ bÞ coi thêng, nhµ nícqu¶n lý nÒn kinh tÕvµ kÕho¹ch hãa b»ng chÕ cÊpph¸t vµ giao nép s¶n phÈm, ®équan hÖ hiÖn vËt lµ chñ yÕu, do ®ã h¹ch to¸n kinh tÕ chØ lµ hinhf thøc. ChÕ®é bao cÊp®îc thùc hiÖn díi c¸c h×nh thøc: -Bao cÊp qua gi¸ lµ h×nh thøc phæ biÕnvµ nghiªm träng nhÊt. Nhµ níc®Þnh gi¸ tµi s¶n, thiÕt bÞ, vËt t , hµng hãa thÊp h¬n gi¸ trÞ cña chóng.Víi gi¸thÊpnh vËy, coi nh mét phÇn nh÷ng thø ®ã ®îc cho kh«ng. -Bao cÊpqua chÕ®é tem phiÕu,tiÒn l ¬ng, hiÖn vËt. ChÕ cung cÊptem ®éphiÕuvíi gi¸ qu¸ thÊp®· biÕnthµnh mét lo¹i tiÒn l ¬ng hiÖn vËt ®· ph¸ vì nguyªnt¾c ph©n phèi theo lao ®éng. -Bao cÊptheo chÕ®é cÊpph¸t vèn cña ng©n s¸ch mµ kh«ng rµng buéctr¸ch nhiÖm vÒ vËt chÊt ®èi víi ngêi ®îc cÊp vèn ®· t¹o ra g¸nh nÆng chong©n s¸ch nhµ níc. Thø 4, bé m¸y qu¶n lý cång kÒnh, cã nhiÒu cÊptrung gian vµ kÐmn¨ng®éng, tõ ®ã sinh ra ®éi ngò c¸n bé kÐmn¨ng lùc qu¶n lý nhng phong c¸ch th×cöa quyÒn quan liªu. M« h×nh kinh tÕchØ huy, mµ ®iÓn h×nh lµ nÒn kinh tÕkÕho¹ch hãa, tËptrung , bao cÊp... víi nh÷ng ®Æc tr ng nªu trªn cã nh÷ng u ®iÓm lµ tËp trung®îc nguån lùc vµo nh÷ng môc tiªu chñ yÕu. Nhng nã l¹i thñ tiªu c¹nh tranh,vaitrß lµ ®éng lùc cña lîi nhuËn bÞ thñ tiªu. Nªn ®· k×m h·mtiÕnbé khoa häc kÜthuËt. M« h×nh kinh tÕ ®ã kh«ng cã tiªu chuÈn kh¸ch quan ®¸nh gi¸ hiÖu qu¶ho¹t ®éng kinh tÕ, bëi lÏ gi¸ c¶ gÇn nh kh«ng cã quan hÖ g× víi gi¸ trÞ hµnghãa, còng nh lµ t ¬ng quan cung cÇu, nªn mäi cù tÝnh to¸n ®Òu sai lÖch, lµmmÊt®i ®éng lùc cña sù ph¸t triÓn kinh tÕ, lµm triÖt tiªu tÝnh n¨ng ®éng s¸ngt¹o cña c¸c ®în vÞ kinh tÕ, h×nh thµnh c¬ chÕkÜm h·m sù ph¸t triÓn kinh tÕ-x·héi, khi ®ã chñ yÕuph¸t triÓn kinh tÕtheo chiÒu réng chø kh«ng ph¶i ph¸t triÓnkinh tÕtheo chiÒu s©u. V× vËy víi sù ®æi míi vÒ t duy kinh tÕ, §¶ng ta ®· ®Ò ra ph¬ng híng®æi míi kinh tÕlµ chuyÓn nÒn kinh tÕníc ta sang nÒn kinh tÕhµng hãa nhiÒuthµnh phÇn vËn hµnh theo c¬ chÕthÞ tr êng cã sù qu¶n lý cña nhµ níc ®Þnhhíng x· héi chñ nghÜa. b. Trong thêi kú sau ®æi míi : 13
    • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 Theo trªn ®· nghiªn c øu ,th × ë níc ta tr íc n ¨m 1 986 ®· tõng tån t¹i m «h ×nh kinh t kÕ ho ¹ch ,n ªn ®· th ñ ti ªu ®éng lùc c ña s ¶n xu tkinh doanh ,th ñ ti ªu Õlîi nhu Ën .M « h ×nh ®ã ®· tõng k ×m h ·m s ù ph ¸t tri Ón kinh t c ña ch óng ta Õtrong th êi gian d µi .V× vËy §¶ng ta ®· ®Ò ra nhiÖm vô lµ ph ¶i chuyÓn ®æim « h ×nh kinh t ,tõ m « h ×nh kinh t kÕ ho ¹ch sang m « h ×nh kinh t h µng h ãa .M « Õ Õ Õh ×nh kinh t c ña níc ta sau n ¨m 1 986 ®îc x ¸c ®Þnh lµ n Òn kinh t th Þ tr êng c ã Õ Õs ù qu ¶n lý c ña nh µ níc ,®Þnh híng x · h éi ch ñ ngh Üa (n ãi ng ¾n g än lµ kinh t Õth Þ tr êng ®Þnh híng x · h éi ch ñ ngh Üa ).N ãi ®Õ n kinh t th Þ tr êng ®Þnh híng Õx · h éi ch ñ ngh Üa c ã ngh Üa lµ n Òn kinh t c ña ch óng ta kh «ng ph ¶i lµ kinh t Õ Õbao c p ,qu ¶n lý theo kiÓu tËp quan li ªu bao c p nh tr íc ®©y ,nhng ®ã c òngkh «ng ph ¶i lµ n Òn kinh t th Þ tr êng tù do c ¹nh tranh c ñac ¸c níc t b ¶n ch ñ Õngh Üa ,tøc lµ kh «ng ph ¶i lµ kinh t th Þ tr êng t b ¶n ch ñ ngh Üa ,vµ c òng cha Õho µn to µn lµ kinh t th Þ tr êng x · h éi ch ñ ngh Üa. B ëi ch óng ta c ßn ®ang ë Õtrong th êi k ú qu ¸ ®é lªn ch ñ ngh Üa x · h éi ,c ßn c ã s ù ®an xen vµ ® u tranhgi÷a c ¸i m íi vµ c ¸i c ò ,võa c ã võa cha c ã ®Çy ®ñ yÕ utè x · h éi ch ñ ngh Üa . N Òn kinh t th Þ tr êng ®Þnh híng x · h éi ch ñ ngh Üa ë ViÖt N am ,m ét Õm Æt võa c ã nh ÷ng tÝnh ch tchung c ña n Òn kinh t th Þ tr êng :Mét lµ, c¸c chñ ÕthÓ kinh tÕ cã tÝnh ®éc lËp ,cã quyÒn tù chñ trong s¶n xu t kinh doanh .Hailµ ,gi¸ c¶ do thÞ trêng quyÕt ®Þnh ,hÖ thèng thÞ trêng ®îc ph¸t triÓn ®Çy®ñ vµ cã t¸c dông lµm c¬ së cho viÖc ph©n phèi c¸c nguån lùc kinh tÕ vµo c¸cngµnh c¸c lÜnh vùc cña nÒn kinh tÕ.Ba lµ ,nÒn kinh tÕ vËn ®éng theo nh÷ngquy luËt vèn cã cña kinh tÕ thÞ trêng nh quy luËt gi¸ trÞ ,quy luËtcung_cÇu ,quy luËt c¹nh tranh,...sù t¸c ®éng cua c¸c quy luËt ®ã h×nh thµnhnªn c¬ chÕ tù ®iÒu tiÕt nÒn kinh tÕ .Bèn lµ ,nÕu lµ nÒn kinh tÕ thÞ trêng hiÖn®¹i th× cã sù ®iÒu tiÕt vÜ m« cña nhµ níc th«ng qua c¸c ph¸p lÖnh kinh tÕ ,vµc¸c chÝnh s¸ch kinh tÕ. Th× kinh tÕ thÞ trêng ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa ëViÖt Nam ,da trªn c¬ së dÉn d¾t ,chi phèi bëi nguyªn t¾c vµ b¶n ch t cña chñnghÜa x· héi . Nh ®· biÕt ,trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng cã mét lo¹t nh÷ng quy luËt kinhtÕ vèn cã cña nã nh quy luËt c¹nh tranh ,quy luËt gi¸ trÞ ,quy luËtcung_cÇu ,...C¸c quy luËt ®ã ®Òu biÓu hiÖn sù ho¹t ®éng cña m×nh th«ngqua gi¸ c¶ thÞ trêng .Nhê sù vËn ®éng cña gi¸ c¶ thÞ trêng mµ diÔn ra métsù thÝch øng mét c¸ch tù ph¸t gi÷a khèi lîng vµ c¬ c u s¶n xu t (tæng cung) víikhèi lîng vµ c¬ c u cña x· héi (tæng cÇu) .Tøc lµ sù ho¹t ®éng cña c¸c quyluËt ®ã ®· ®iÒu tiÕt nÒn s¶n xu t x· héi .VËy c¬ chÕ thÞ trêng lµ c¬ chÕ tù®iÒu tiÕt cña nÒn kinh tÕ thÞ trêng do sù t¸c ®éng cña c¸c quy luËt vèn cãcña nã .Nãi mét c¸ch kh¸c cô thÓ h¬n ,c¬ chÕ thÞ trêng lµ hÖ thèng h÷u c¬cña sù thÝch øng lÉn nhau ,tù ®iÒu tiÕt lÉn nhau cña c¸c yÕu tè gi¸ c¶ ,cung_cÇu ,c¹nh tranh ,...trùc tiÕp ph¸t huy t¸c dông trªn thi trêng ®Ó ®iÒu tiÕtnÒn kinh tÕ thÞ trêng .C¬ chÕ thÞ trêng lµ mét bé m¸y tinh vi ®Ó phèi hîp métc¸ch kh«ng tù gi¸c ho¹t ®éng cña ngêi tiªu dïng víi c¸c nhµ s¶n xu t . NÕu nh trong thêi kú bao c p ,víi chñ tr¬ng l·i nhµ níc, thu lç nhµ níc bï ,vai trß ®éng lùc cña lîi nhuËn bÞ triÖt tiªu .Th× tõ khi chuyÓn sang c¬ chÕmíi ,lîi nhuËn ®· ®îc coi träng ,vai trß ®éng lùc cña lîi nhuËn ®· ®îc kh«iphôc .ThËt vËy : -Thø nh t ,víi sù ho¹t ®éng cña c¬ chÕ thÞ trêng th× sù biÕn ®éng cñagi¸ c¶ sÏ dÉn tíi sù biÕn ®éng cña cung _cÇu ,s¶n xu t vµ tiªu dïng vµ dÉn tíi sùbiÕn ®æi trong ph©n bè c¸c nguån lùc kinh tÕ .Nh÷ng ngêi s¶n xu t sÏ chuyÓnvèn tõ n¬i gi¸ c¶ th p ,do lîi nhuËn th p ,sang n¬i cã gi¸ c¶ hµng hãa cao do ®ãlîi nhuËn cao ,tøc lµ nguån lùc sÏ ®îc chuyÓn ®Õn n¬i mµ chóng ®îc sö dônghiÖu qu¶ cao nh t. 14
    • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 -Thø hai ,trong c¬ chÕthÞ tr êng cã sù ho¹t ®éng cña quy luËt c¹nhtranh . Nªn nã buéc c¸c chñ thÓ hµnh vi kinh tÕv× lîi Ých riªng cña b¶n th©nm×nh mµ ph¶i c¹nh tranh víi nhau ®Ó giµnh lÊy lîi Ých tèi ®a cho m×nh .Bëiv× môc ®Ých ho¹t ®éng cña c¸c doanh nghiÖp lµ lîi nhuËn tèi ®a ,do ®ã hä sÏ®Çu t vµo n¬i cã lîi nhuËn cao . -Thø ba, c¹nh tranh kh«ng nh÷ng lµ c¬ chÕ ®iÒu chØnh linh ho¹t s¶n xuÊtx· héi mµ cßn kÝch thÝch tiÕn bé kü thuËt ,¸p dông c«ng nghÖ míi vµo s¶nxuÊt .§Ó cã thÓ c¹nh tranh ®îc vÒ gi¸ c¶ ,buéc nh÷ng ngêi s¶n xuÊt ph¶i gi¶mchi phÝ ®Õnmøc tèi thiÓu b»ng c¸ch ¸p dông kü thuËt vµ c«ng nghÖ tiªn tiÕn.Ngêi s¶n xuÊt nµo cã kü thuËt vµ c«ng nghÖ s¶n xuÊt tiªn tiÕn sÏ thu ®îc lîinhuËn siªu ng¹ch .Do ®ã canh tranh lµ ¸p lùc ®èi víi ngêi s¶n xuÊt buéc hä ph¶ic¶i tiÕnkü thuËt ,nhê ®ã kü thuËt vµ c«ng nghÖ s¶n xuÊt cña toµn x· héi ®îcph¸t triÓn. -Thø t , nÕunh c¬ chÕtËp trung quan liªu bao cÊp ®· k×m h·m sù ph¸ttriÓn tù do cña c¸c chñ thÓ kinh tÕ,do ®ã ®· lµm triÖt tiªu ®éng lùc cña s¶nxuÊt kinh doanh ,triÕt tiªu lîi nhuËn .Th× c¬ chÕthÞ tr êng ®· kÝch thÝch ho¹t®éng cña chñ thÓ kinh tÕvµ t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho ho¹t ®éng tù do cñahä .Do ®ã lµm cho nÒn kinh tÕph¸t triÓn n¨ng ®éng vµ cã hiÖu qu¶ . §ång thêicòng kh«i phôc l¹i vai trß ®éng lùc cña lîi nhuËn. -Thø n¨m ,cã lîi nhuËn th× c¸c ®¬n vÞ kinh doanh míi lµm nghÜa vô népthuÕthu nhËp cña doanh nghÞªp cho nhµ níc ,míi cã thÓ tÝch lòy ®Ó t¸i s¶nxuÊt më réng ,míi cã thÓ cã c¸c nguån ®Ó lËp c¸c quü phóc lîi x· héi hay tËpthÓ.Theo Lª Nin th× kho¶n thu nhËp cña doanh nghiÖp sau khi lµm nghÜa vônép thuÕph¶i ®îc chia thµnh ba phÇn : PhÇn thø nhÊt dïng lµm nguån tÝch lòymë réng doanh nghiÖp , phÇn thø hai dµnh cho tiªu dïng cña chñ doanhnghiÖp ,phÇn cßn l¹i ph¶i lËp thµnh c¸c quü phóc lîi tËp thÓ ,c¸c quü b¶ohiÓmx· héi ,... Tuy nhiªn sù thµnh c«ng cña c¬ chÕthÞ tr êng ®ã lµ lµ ph¶i cã ®iÒukiÖn cña nã lµ :c¸c yÕutè s¶n xuÊt ®îc l u ®éng ,di chuyÓn dÔ dµng ,gi¸ c¶ thÞtr êng cã tÝnh linh ho¹t ,th«ng tin thÞ tr êng ph¶i nhanh nh¹y vµ c¸c chñ thÓthÞ tr êng ph¶i n¾m®îc ®Çy ®ñ th«ng tin liªn quan. 3. Nh÷ng mÆt tr¸i cña viÖc ch¹y theo lîi nhuËn mét c¸ch mï qu¸ng: MÆc dï c¬ chÕthÞ tr êng lµ c¬ chÕ nhÊt ®iÒu tiÕt nÒn kinh tÕthÞ tr - tètêng, tuy nhiªn c¬ chÕthÞ tr êng còng cã nh÷ng khuyÕt tËt vèn cã cña nã.Nh÷ng khuyÕt tËt cña c¬ chÕthÞ tr êng ®Êy còng chÝnh lµ nh÷ng mÆt tr¸icña viÖc ch¹y theo lîi nhuËn mét c¸ch mï qu¸ng .Cô thÓ lµ : Thø nhÊt ,ch¾c h¼n ai ai còng biÕt môc ®Ých ho¹t ®éng cña c¸c doanhnghiÖp lµ lîi nhuËn tèi ®a ,v× vËy hä cã thÓ l¹m dông tµi nguyªn cña x·héi ,g©y ra « nhiÔm m«i tr êng sèng cña con ngêi ,khi ®ã hiÖu qu¶ kinh tÕ x·héi mµ §¶ng ®· ®Ò ra kh«ng ®îc b¶o ®¶m . Thø hai cã nh÷ng môc tiªu x· héi dï c¬ chÕthÞ tr êng cã ho¹t ®éng tr«ich¶y nh thÕnµo còng kh«ng thÓ ®¹t ®îc .Sù t¸c ®éng cña c¬ chÕthÞ tr êng sÏdÉn tíi sù ph©n hãa giµu nghÌo ,sù ph©n cùc vÒ cña c¶i ,t¸c ®éng sÊu®Õn®¹o®øc vµ t×nh ngêi .Cã thÓ nãi sù t¸c ®éng cña c¬ chÕ thÞ tr êng sÏ ®a l¹i hiÖuqu¶ kinh tÕcao ,nhng nã kh«ng tù ®éng ®eml¹i nh÷ng gi¸ trÞ mµ x· héi muèn v-¬n tíi .ThËt vËy trong thùc tÕ ®· cã tr êng hîp v× lîi nhuËn cao mµ ®· b¸n dÎanh em ,b¹n bÌ .Theo Edgar Morin ®· nhËn xÐt chua ch¸t : “Trong c¸c nÒn v¨nminh ®îc gäi lµ ph¸t triÓn cña chóng ta ,tån t¹i mét t×nh tr¹ng kÐmph¸t triÓnth¶m b¹i vÒ v¨n hãa ,trÝ n·o ,t×nh ngêi”. (Ph¶n ph¸t triÓn _ C¸i gi¸ cña chñnghÜa tù do ,NXB ChÝnh trÞ quèc gia ,Hµ Néi 1995 trang 338). Thø ba :trªn thùc tÕ chóng ta ch¾c h¼n còng ®· gÆp nhiÒu tr êng hîpc¸c doanh nghiÖp v× lîi nhuËn cña hä mµ ®· :bu«n lËu ,chèn thuÕ,vµ lµm hµnggi¶ ,...§iÒu ®ã kh«ng nh÷ng lµm ¶nh hëng ®Õnsù ph¸t triÓn cña toµn x· héinãi chung mµ cßn lµm ¶nh hëng ®Õnlîi Ých cña ngêi tiªu dïng ,¶nh hëng ®Õnsøckháe cña mäi ngêi . 15
    • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 Ngoµi ra ,trªn thÞ tr êng ngµy nay cßn xuÊt hiÖn mét lo¹i hµng hãa rÊtnguy hiÓmcho x· héi ,nhng l¹i ®eml¹i mét lîi nhu©n siªu ng¹ch rÊt cao cho nh÷ngngêi bu«n b¸n chóng .V©ng ®ã chÝnh lµ ma tóy .Kh«ng cÇn nãi nhiÒu ch¾cc¸c b¹n còng biÕt ,ma tóy lµ mét lo¹i hµng hãa nguy hiÓm ®Õnmøc nµo. Nã lµmét thø hµng hãa mµ c¶ thÕgiíi cÊmbu«n b¸n. V× c¸i thø ®éc h¹i Êymµ cã kh«ngbiÕtbao nhiªu gia ®×nh trªn thÕgiíi nµy ph¶i nhµ tan cöa n¸t. 16
    • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 KÕt luËn chung Nh vËy sau khi nghiªn cøu song ®Ò tµi nµy, ch¾c h¼n mçi ngêi chóngta ai ai còng cã thÓ nhËn thøc ®îc nh÷ng vai trß to lín cña lîi nhuËn trongviÖc ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ .Nhng ,theo nh Lapoleong ®· tõng nãi : “®Õn c¶nh÷ng tÊmhuy ch¬ng còng ph¶i cã hai mÆt cña nã” . ChÝnh v× vËy, mµ chóngta còng ®ång thêi ph¶i nhËn thøc ®îc nh÷ng mÆt tr¸i cña lîi nhuËn .ChØ cãnh thÕchóng ta míi cã thÓ tiÕnhµnh c«ng cuéc x©y dùng nÒn kinh tÕthÞ tr êngtheo ®óng ®Þnh híng x· héi chñ nghÜa nh §¶ng ta ®· ®Ò ra . 17
    • Website: http://www.docs.vn Email : lienhe@docs.vn Tel : 0918.775.368 Nh÷ng tµi li÷u tham kh¶o1. Gi¸o tr×nh kinh tÕchÝnh trÞ Marx_Lªnin ,nhµ xuÊt b¶n chÝnh trÞ quèc gia, Hµ Néi _2004.2. Gi¸o tr×nh lÞch sö c¸c häc thuyÕt kinh tÕ,nhµ xuÊt b¶n thèng kª, tr êng §¹i Häc Kinh TÕQuèc D©n.3. Ph¶n ph¸t triÓn _ c¸i gi¸ ph¶i tr¶ cho chñ nghÜa tù do,Nhµ xuÊt b¶n xu©t b¶n ChÝnh trÞ Quèc Gia ,Hµ Néi n¨m1995.4. John Maynard Keynes :lý thuyÕt tæng qu¸t vÌ l·i xuÊt ,viÖc lµm vµ tiÒn tÖ ,nhµ xuÊt b¶n gi¸o dôc II n¨m1994.5. Marx vµ Angghen toµn tËp , nhµ xuÊt b¶n chÝnh trÞ quèc gia Hµ Néi n¨m1999. 18