сэргэн мандалтын үеийн философи

15,102 views
15,018 views

Published on

Сэргэн мандалтын үеийн философи

0 Comments
4 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
15,102
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
3
Actions
Shares
0
Downloads
153
Comments
0
Likes
4
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

сэргэн мандалтын үеийн философи

  1. 1. Сэргэн мандалтын үеийн философи 14 зуунаас 17 зууныг дамнасан ерөнхийдөө 3 зууныг хамардаг БаруунЕвропын Сэргэн мандалт бол Итали ба Европын зарим оронд Эртний Грек Ромынсоѐлыг сэргээсэн үйл явц төдий биш, харин уламжлалт нийгмийн амьдралынэдийн засаг, улс төр зэрэг гол гол салбарт чухал чухал шинэчлэлийг хэрэгжүүлсэндэлхий дахины ач холбогдолтой үйл явц ажээ. Энэ үйл явцын нэгэнтэйгүүр үзэлсанааны үндэс нь нөгөөтэйгүүр чухал бүтээл нь болж ирсэн философийг “Сэргэнмандалтын философи" гэж нэрлэдэг. Түүний гол төлөөлөгч нь НиколайКузанский (1401-1464), Леонардо Да Винчи (1452-1519), Николай Коперник (1473-1543), Джордано Бруно (1548-1600), Галилай (1564-1642), Иоганн Кеплер (1571-1630), нар юм. Сэргэн мандалтын философи тийнхүү хуанлийн цаг хугацааныхувьд хүн төрөлхтний түүхийн (шинэ үе ) гэж нэрлэгддэг шат эхлэхээс өмнийфилософи юм. Энэ философи олон чухал шинжээрээ шинэ үеийн философийнхэв маягт багтдаг. Үүнд: 1. Антропоцентризм. Дундад зууны соѐлын төвд бурхан тэнгэр байдаг бол сэргэнмандалтын философийн төвд хэлбэрийн хувьд бас Бурхан тэнгэр байдаг хэрэгдээрээ хүн байж, хүнийг хамгийн дээд үнэлэмжийн зүйл мөн гэж үзсэн байна.2. Антисхоластик (Энэ нь соѐл бүхэлдээ бурхан тэнгэр байдгийг сүнс мөнхийгзөвшөөрсөн байдалд үндэслэжээ) Гэхдээ энэ соѐлын олон гарамгай төлөөлөгчсхоластик философийн хуурамч нэр хүнд догматик сургаалыг гутаах эрмэлзэлтэйбайв. Энэ нь католик шашныг шинэчлэх "Реформаци" гэдэг нэртэй хөдөлгөөнүүсэх нэг чухал үзэл санааны болон сэтгэл зүйн үндэс болжээ.3. Пантеизм (грек хэлний "пан-бүгд" гэдэг угтвар үг "теос-бурхан тэнгэр")Н.Кузанский аливаа хүн бол бурхан тэнгэрийн бүрэгдлийн бололцоо, өөрөөрхэлбэл бурхан тэнгэр мөн гэсэн дүгнэлтэнд хүрсэн. Н.Кузанский ийм философиүзлийг Дж.Бруно улам гүнзгийрүүлэн тайлбарлажээ. Үүнд Бурхан тэнгэр болдэлхийн бүхэл мөн. Иймд хөдөлгөөний эх сурвалжийг дэлхийгээс гадна хайх ньухаалаг биш. Бурхан тэнгэр бол ертөнцөд өөрт нь, түүний бүх бүрэлдэхүүн хэсэгт,хамгийн бага хэмжигдэхүүнд нь агуулагддаг гэсэн.4. Гилозоизм (грек хэлний "гиле-матери" зое-амьдал) Дж.Бруногийн бичсэнээрдэлхийн бүхэлд дэлхийн сүнс ,дэлхийн оюун ухаан 2 давхацдаг. Сэтгэхүй басхөдөлгөөн мөн. Ертөнц тийнхүү бүхэлдээ амьд зүйл мөн.5. Ертөнцийг хүний материаллаг зорилтын үүднээс авч үзэж ойлгохуй. Хүнтөрөлхтний түүхийг католик шашны үнэлэмжийн үүднээс биш, харин бодитхүмүүсийн практик үйл хэргийн үүднээс авч үздэг болсон байна.6. Гоо зүйн үнэлэмжийн шинэчлэл. Сэргэн мандалтын үеийн олон гарамгайтөлөөлөгчийн үзлээр бодит байдлыг гоо сайхны үүднээс ойлгох нь шинжлэхухааны болон ѐс суртахууны үүднээс танин мэдэхээс давуу байдаг.7. Бодгальчлах үзлийн үүсэл. Зохиогчийн бүтээлийн давтагдашгүй өвөрмөцбайдал бүтээлч шинэлэг зүйл, хойч үеийнхэнд хувийн алдраа хүмүүсийн ой тойнднь үлдээх хүсэл зэргийг чухалчлах болжээ.
  2. 2. 8. Соѐлын хэлний халаа. Эртний сонгодог латин хэлийг сэргээж грек хэл судлалболжээ. Эртний грек ,Ромын бүтээлүүдийг дахин шинээр орчуулдаг болж, ингэхдээдундад зууны орчуулгууд дахь шашны эрх ашигт зохицуулсан хандлагыг арилгахажил хийсэн. Сэргэн мандалтын философийн маш чухал хэсэг бол нийгмийнамьдралын бодит зарчмуудад үндэслэсэн төрийн ба нийгмийн зохионбайгуулалтын янз бүрийн сургаал боловсруулсан нь юм.Николай Кузанский (1401-1462) Байгаль ба хүн хоѐр бурхнаас уламжлан гарсангэж гүн ухааны үндсэн асуудлуудыг шашны байр сууринаас шийдвэрлэсэн боловчпантейзмын дагуу ертөнцийг бурхан бүтээснийг үгүйсгэж байсан. Түүнчлэнбайгаль орон зайн хувьд төгсгөлгүй гэж үзсэнээр орчлон төгсгөлтэй хэмээсэншашны номлолд цохилт өгчээ. Томас Мор (1478-1535) төрийн зүтгэлтэн утопи социализмын үзэл санааг“Утопи” гэдэг номондоо анх удаа дэвшүүлж, нийгмийн хамгийн шударгабайгууллагын тухай мөрөөджээ. Англид тариачдыг газраас нь хөөж хониныбэлчээр болгон хувиргаж байсныг ажиглаад хувийн өмч нь ард түмний зовлонзүдгүүр, нийгмийн гамшгийн үндсэн шалтгаан мөн хэмээн тодорхойлжээ. Ийнхүүтэрээр нийгэм, улс төрийн асуудалд илүү анхаарч байсан байна. Николай Коперник (1473-1543) “Оддын аймгийн эргэлтийн тухай” номообичиж, шинжлэх ухааны астрономын үндсийг тавьж нар төвт системийг нээжээ.Тодруулбал тэрээр орчлонгийн төвд дэлхий хөдөлгөөнгүй оршихгүй, харинтэнхлэгээ эргэж орчлонгийн төвд байгаа нарыг тойрон эргэнэ хэмээжээ. Хэдийгээртэр орчлонгийн төвийг зөвхөн нар хэмээн үзэж, гаригууд нарыг тойргоор тойрнохэмээн алдаа гаргаж байсан ч гүн ухааны цаашдын хөгжил, одон орон болон олонолон шинжлэх ухаанд хүчтэй нөлөө үзүүлсэн юм. Джордано Бруно (1548-1600) Коперникийн алдааг илрүүлэн засч орчлонхязгааргүй түүний доторхи ертөнцийн тоо төгсгөлгүй, нар нь тоо томшгүй оддынзөвхөн нэг нь гэж үзсэн. Бруно материйг идэвхтэй, бие даасан өөрөө үйлчлэхэхлэл ба иймд шинэ хэлбэрийг төгсгөлгүй төрүүлэх чадвартай, хэлбэр материасангид оршиж чадахгүй, аливаа хэлбэрээс ангид матери байхгүй гэж номложээ. Галилео Галилей (1564-1632) Байгалийн шинжлэлийн сорил, математикаргыг үндэслэгч мөн бөгөөд ертөнцийг тайлбарлах механикын зарчмуудыгүндэслэсэн байна. Галилей үнэнийг танин мэдэх нь төгсгөлгүй үйл явц мөн гэдэггүн гүнзгий үзэл санааг дэвшүүлжээ. Сорил туршлага нь үнэнд хүрэх зам мөн. Тэрбайгалийг судлах сорил-индукцын, хийсвэр-дедукцын аргуудын холбоогилрүүлснээр шинжлэх ухааны хийсвэр сэтгэлгээг байгалийн үзэгдэл, үйл явцыгтодорхой хүртэн мэдрэхүйтэй хослуулах бололцоог олгожээ.

×