• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
Computer%202010
 

Computer%202010

on

  • 7,494 views

 

Statistics

Views

Total Views
7,494
Views on SlideShare
7,494
Embed Views
0

Actions

Likes
8
Downloads
306
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Computer%202010 Computer%202010 Document Transcript

    • КОМПЬЮТЕР Компьютер гэдэг нь өгөгдлийг богино хугацаанд боловсруулж үр дүнг гаргах машин юм. Компьютер (компьютерийн систем) нь таны өгсөн даалгаврын дагуу өгөгдлийг боловсруулахад тусалдаг хэрэгслүүдийн цогц юм. Компьютерийн системийг интернетэд хайлт хийх, мультмедиа үзүүлэн бэлтгэх, бичвэj үйлдэх, төрөл бүрийн тайлангуудыг гаргах, эх бэлтгэх видео тоглоом тоглох гэх мэтчилэн өргөн хүрээнд ашиглаж болно. Компьютер нь үндсэн хэд хэдэн хэсгээс бүрддэг. Эдгээр хэсгүүд нь салшгүй уялдаа холбоотой бөгөөд өөр өөрийн гэсэн үүргийг гүйцэтгэдэг.Компьютерийн систем нь программ хангамж (Software) болон техник хангамж (hardware) гэсэн хоёрүндсэн хэсгээс бүрддэг.Эдгээрийг дараах байдлаар ангилж болно. Програм хангамж Системийн програм хангамж – system software Хэрэглээний програм хангамж – application software Техник хангамж Компьютерийн техник хангамж нь дараах 5 хэсэгт хуваагддаг. Input (оролтын) Processing (боловсруулалт хийх) Storage (мэдээлэл хадгалах) Output (гаралтын) Communications (холболтын) Компьютерийн төрөл Орчин үед компьютер нь зориулалтаасаа хамааран төрөл бүрийн хэмжээ загватай болсон. Бизнесийн хүрээнд:   Хуудас 1  
    • Супер компьютер (Sypercomputer) Толгой компьютер (Mainframe computer)Сүлжээ комьютер (Minicomputer) Хувь хүний хүрээнд: Ширээний компьютер (Personal computer) Зөөврийн компьютер (Laptop, Notebook) гэх мэт ангилж болно.ПРОГРАМ ХАНГАМЖ: нь өгөгдөл боловсруулахын тулд техник хангамж хэрхэн ажиллахыгудирдах зааврын цуглуулга юм. Програм хангамжийг хэрэглээний, системийн гэж 2 ангилдаг. Системийн програм хангамж (System Software) нь компьютерийг асаах үед техник хангамжийгтаних, вирус шалгах, холболтыг удирдах гэх мэт технологийн үйлдлүүдийг гүйцэтгэдэг. Хэрэглээний програм хангамж (Application Software) нь интернэтэд хандах, үзүүлэн бэлтгэх,тоглоом тоглох, текст, хүснэгт боловсруулах гэх мэт мэдээллийн үр дүнг гаргах үйлдлүүдийггүйцэтгэнэ. Системийн програм хангамжийг үйлдлийн системийн, үйлчилгээний програм хангамж гэж 2ангилна. Үйлдлийн системийн програм хангамж нь хэрэглээний програм хангамжийн ажиллагаагхянах, төхөөрөмжүүд хэрхэн холбогдож ажиллахыг удирддаг. Жишээ нь: үйлдлийн систем ньхэрэглэгч лазер дискээс компьютер руу файл хуулах үед дискийн байгууламжид диск байгаа эсэх, мөншаардлагатай файл байгаа эсэхийг шалгадаг. Хамгийн түгээмэл хэрэглэгддэг үйлдлийн системдMicrosoft фирмийн Windows XP sp3, Windows Vista, Windows Seven болон өмнөх хувилбарууд(Windows 98, Windows 2000 Me, Window 200 Pro, Windows XP Home, and Windows XP Pro) Appleфирмийн Linux, Mac OS үйлдлийн системийн програмуудыг нэрлэж болно. Үйлчилгээний програм хангамжийн нэг ангилал нь үйлчилгээний програм хангамж (Utilitysoftware) юм. Энэ програм хангамж нь үйлдлийн системийг нэмэлт функцүүдээр хангадаг.Үйлчилгээний програм хангамжийн гол төлөөлөгч нь вирусны эсрэг програм хангамжууд юм.ТЕХНИК ХАНГАМЖ: Input (оролтын), Processing (боловсруулалт хийх), Storage (мэдээлэл хадгалах)Output (гаралтын), Communications (холболтын) гэж ангилана. Оролтын төхөөрөмжийн гол үүрэг нь өгөгдлийг цуглуулж, компьютерт боловсруулах боломжтойболгон хөрвүүлэх явдал юм. Гар Хулгана Микрофон  Хуудас 2 
    • Боловсруулалт хийх төхөөрөмж нь комьютерийн програм хангамжаас ирж буй командыг хүлээнавч гүйцэтгэх үүрэгтэй. Жишээ нь хүснэгтэн мэдээлэл дээрх мөнгөний дүнг нэгтгэж гаргах гэх мэт. Central Processing Unit (CPU) Random Access Memory (RAM) Мэдээлэл хадгалах төхөөрөмжийн үүрэг нь өгөгдөл, програм хангамж зэрэг бүх төрлийнмэдээллийг удаан болон түр хугацаагаар хадгалах үүрэгтэй. Уян диск Хатуу диск Оптик диск Zip диск Tape төхөөрөмж Гаралтын төхөөрөмжийн үүрэг нь компьютер дээр боловсруулсан мэдээллийг хэрэглэгчдэд ямарнэгэн байдлаар хүргэх явдал юм. Жишээ нь дэлгэц дээр харах, цаасан дээр хэвлэх дуу сонсох гэх мэт. Дэлгэц Принтер Чанга яригчХолболтын төхөөрөмжийг нэг компьютерээс нөгөө рүү холбогдон мэдээлэл солилцоход ашигладаг. Модем КабельМеmory (санах ой)Санах ой нь персонал компьютерийн микропроцессор өгөгдөлд богино хугацаанд хүрэх, командыгтүргэн гүйцэтгэх үүрэг бүхий микросхем юм. Энэ нь персонал компьютерийн хурд, хүчин чадлыгтодорхойлох бас нэгэн чухал үзүүлэлт болдог. Компьютерийг асаахад үйлдлийн системийг санах ойдачаалдаг.Санах ой нь хэд хэдэн төрөлтэй байдаг: - RAM (Random Access Memory)Персональ компьютер ажиллаж байх үед мэдээллийг хаана хадгалах эсвэл хааш нь шилжүүлэх зэргийгRAM буюу шуурхай санах ой зохицуулж байдаг. RAM нь процессороос өгсөн командын дагууөгөгдлийг асар хурдан хугацаанд уян болон хатуу диск рүү бичих эсвэл эдгээрээс болон CDROM-суншдаг. Гэхдээ эдгээр уншсан мэдээлэл нь зөвхөн таны компьютерийг асаалттай байх хугацаанд лхадгалагдаж байх ба унтраасан тохиолдолд мэдээллээ бүрэн алддаг. - ROM (Read Only Memory)  Хуудас 3 
    • Тогтмол санах ой руу өгөгдлийг бичих боломжгүй зөвхөн уншдаг бөгөөд компьютерийг асаахадажиллуулдаг boot програм хадгалагддаг. Түүний RAM-аас ялгагдах гол онцлог нь компьютерийгунтраасан байхад ч өөр дээрх мэдээллээ алдалгүй хадгалсаар байдагт оршино.HDD (Hard Disk Drive)Хатуу дискийн төхөөрөмж нь хатуу дискийг байрлуулах файл бичих, унших зэргийг хянадаг механизмюм. Хатуу дискийн төхөөрөмжийг ихэвчлэн “hard drive” гэж дууддаг ба үүнийг хүмүүс ихэвчлэн хатуудиск гэж ойлгодог. Энэ хоёр нь нэг дор байдаг боловч тус тусдаа үүрэгтэй 2 зүйл юм.HD (Hard disk)Хатуу диск нь Hard Disk Drive буюу HDD-гийн нэг хэсэг бөгөөд томоохон хэмжээний өгөгдлийгхадгалах зориулалт бүхий төхөөрөмж юм. Сүүлийн үеийн компьютерт дагалдаж ирж байгаа хатуудискийн хэмжээ нь ихэвчлэн 1Gb –с дээш байгаа.Optic diskОптик дискэн дээрх мэдээллийг лазерийн гэрлийн тусламжтайгаар уншиж бичдэг. Оптик дискэнд CD-ROM, CD-Recordable, CD- ReWritable8 WORM диск нар орно.CD-ROM (Compact Disk – Read Only Memory)CD-ROM нь компакт дискэн дээр бичигдэж ирсэн график дүрс, текст, дууг зөвхөн уншихаас ямар нэгюм бичих боломжгүй. Компакт диск нь 120мм-н диамерттэй байдаг. Нэг компакт диск нь 72 минутынстерео дуу хадгалдаг. Компакт дискний мэдээлэл хадгалах хэмжээ нь 650Mb бөгөөд энэ нь 250000хуудас текст эсвэл 7000 фото зураг, дүрс багтах боломжтой юм.CD-R (Compact Disk - Recortable)Өгөгдөл, дуу, видео зэргийг бичихэд зориулсан форматтай ирдэг энэ компакт дискийг ердийн CD-ROM төхөөрөмж унших боломжтой. Фото зураг боловсруулдаг чанараараа дэлхийд дээгүүрт ордогКодак комдани нь Photo CD гэсэн технологийг гаргасан.WORM disk (Write Once, Read Many disk)Энэ дискэнд мэдээллийг зөвхөн нэг л удаа бичдэг. Харин мэдээллийг дискнээс хэдэн ч удаа уншижболно. Үүнийг мэдээлэл хадгалах зориулалттай ашигладаг.CD-RW (Compact Disk - ReWritable)Энэ дискэн дээрх мэдээллийг арилгаад ахиж хуулж болдог. Энэ технологийг Erasable Optical Disk гэжнэрлэдэг. Урьд нь бичиж хадгалсан материалаа шинэчилсний дараа эргээд хуулж хадгалахшаардлагатай хүмүүст зориулсан.Zip DriveZip drive нь персонал компьютер дэхь файлуудыг архивлах, хуулж авахад зориулсан жижиг авсаархантөхөөрөмж юм. Iomega корпораци нь zip төхөөрөмжийг өөрийн нэрийн дор гаргаж худалдаалдаг.  Хуудас 4 
    • Zip төхөөрөмж болон диск нь 2 төрлийн хэмжээтэй байдаг.Tape driveTape drive нь tape дискнээс файл унших, хуулахад зориулсан төхөөрөмж. Харин tape нь томоохонхэмжээний мэдээллийг хуулж, хадгалахад зориулсан цахилгаан соронзон диск юм. Tape –ийгmainframe компьютер дэхь их хэмжээний мэдээллийг нөөцөлж, архивлан хадгалахад ашигладаг.Принтер (хэвлэх төхөөрөмж)Компьютерийн дэлгэцэн дээр гарч буй төрөл бүрийн мэдээллийг цаасан дээр хэвлэн гаргах боломжбүхий төхөөрөмжийг принтер гэнэ. Принтер нь загвар, үйлдвэр, хэмжээ, хэвлэх хурд, төрөл, үнэөртөгөөрөө хоорондоо ялгаатай байдаг.Модем.Модем нь Modulator Demodulator гэсэн үгний товчлол бөгөөд компьютерт боловсруулсан өгөгдлийгтелефон шугамаар дамжуулахын тулд аналог руу хувиргаж модуляци хийх үүрэгтэй. Мөн телефоншугамаар дамжин ирсэн аналог сигналыг компьютерт хүлээн авахдаа тоон сигнал руу хувиргандемодуляци хийдэг. Анх 1960 –аад онд модем бий болсон ба терминалаас компьютер луу телефонутасны шугамаар дамжин холбогдох зориулттай хийгджээ.Модемын төрлүүд: гадуур модем, дотуур модем, built –ийн модем, Onboard модем,ИНТЕРНЭТ.Хүн төрөлхтөний түүхэн дэх хамгийн том ололт дэвшилүүдийн нэг нь Интернэт билээ. Анхлан АНУ-нцэрэг, боловсролын салбарын компьютеруудыг л хамарсан сүлжээ байсан бол өнөөдөр Интернэт ньдэлхий даяар олон арван сая компьютерыг холбосон аварга том сүлжээ болсон. 1990-ээд оны дундуурИнтернэт хэрэглэчдийн тоо сард дунджаар 15% буюу жилд 400 гаруу хувиар нэмэгдэж байсантүүхтэй. Интернэтийг тодорхойлно гэдэг маш төвөгтэй. Интернэт нь асар их мэдээлэл агуулахаасгадна танд тулгарсан асуудлыг хамгийн бага зардалаар хурдан шуурхай шийдвэрлэж өгдөгт голагуулга нь оршиж байгаа юм. Yнэндээ интернэт гэдэг нь дэлхийн ихэнхи улс орныг холбосон олон саякомпьютерийн сvлжээ ба энд байгаа асар их мэдээллийн санг тодорхойлсон нэр юм. Интернет бол өөр хоорондоо холбоотой компьютеруудын дэлхийн маш том сүлжээ юм.Интернэтий түүх1969 онд АНУ-ын Батлан Хамгаалах Яам нь Интернэтийг ARPANET гэдэг нэртэйгээр анх 4компьютерыг хооронд нь холбож үүсгэжээ. Үүни гол зорилго нь цэрэгийн судалгаа шинжилгээ хийжбайсан цөөн хэдэн их дээд сургуулиудын компьютеруудыг холбох явдал байжээ. 1983 онд уг сүлжээгхоёр салгасан бөгөөд, нэг нь цэвэр цэргийн хэрэгцээнд (Milnet), нөгөөдөхийг нь их дээд сургуулиудынэрдэм шинжилгээ судалгааны ажилд зориуж Интернэт гэж нэрлэжээ. Энэ үед Интернэтэд 1000  Хуудас 5 
    • хүрэхгүй толгой компьютер (host computer – интернэтэд шууд холбогдсон компьютер) холбогдсонбайжээ.Вэб хуудас.Интернэт дэх мэдээллийн хувьд Веб сайт гэсэн нэр томъёоноос гадна веб хуудас (web page) гэсэн нэртомъёог хэрэглэдэг. HTML –гипер текст бэлтгэх хэл дээр бичсэн компьютерийн файлыг веб хуудасгэнэИнтернэт дэх хаягнууд: Интернэтэд холбогдсон хvн бvхэн бусад компъютертэй харьцах боломжтойболно.- Сvлжээний хvрээнд хэрэглэгдэх хаяг буюу IP address: 204.71.200.69 - энэ нь яг Интернэт дотормэдээлэл дамжуулахад хэрэглэгддэг vндсэн хаяг.Ингэхээр Интернэт дотор байгаа бvх компъютеруудын IP хаяг нь 0.0.0.0-с 255.255.255.255-н хоорондбайна гэсэн vг.edu боловсролын байгууллага гэдэгийг заанаcom бизнес худалдааны байгууллагын хаягgov засгийн газарын харьяаны байгууллагын вэбnet сvлжээ гэсэн утгыг заанаorg ашгийн бус байгууллага гэсэн утгыг заанаjp японыхmn монголынхru оросынхcn хятадынхҮЙЛДЛИЙН СИСТЕМТехник хангамж хангамж удирдаж түүний боломжийг хэрэглэгчид дээд хэмжээгээр ашиглах боломжолгодог програмыг (үйлдлийн систем) гэж нэрлэдэг.Үйлдлийн систем (Operating system, OS) харилцан уялдаатай системийн програмуудын цогц юм.Өөрөөр хэлбэл хэрэгчлэгч компьютер хоёрыг хооронд нь холбож, компьютерийн үйл ажиллагаагудирдаж, мэдээллийг зохион байгуулж байдаг үндсэн суурь систем юм.Компьютерийн түүхэнд хамгийн том үйлдлийн систем үйлдвэрлэгч болох Microsoft-н хамгийн анх1982 онд DOS үйлдлийн системээс хойш олон төрлийн үйлдлийн систем гаргаж, XP, Vista, Windows 7гэх мэт. Microsoft Windows XP нь компьютер хэрхэн ажиллах үйлдлийн зааврын багц ба техникхангамжуудын ажиллагааг хянадаг компьютерийн програм хангамж юм.  Хуудас 6 
    • Давуу тал: o Microsoft Windows-ийн бусад үйлдлийн системээс ялгарах хамгийн чухал давуу тал нь түүний “Хэрэглэхэд хялбар” байдал нь юм. Түүнийг ашиглахад ямар нэгэн системийн нарийн мэдлэг шаардагддаггүй. o Бусад техник төхөөрөмжүүдтэй хамгийн сайн зохицох чадвартай. o Бусад үйлдлийн системтэй харьцуулбал маш хямд o Жил болгон сайжруулагдсан хувилбар нь гарч байдагСул тал: o Сул тал нь түүний хамгаалалтын (security) асуудал юм. Хэрэв сүлжээнд чухал өгөгдлийг холбон ашиглах болбол Windows-ийг ашиглах нь огт тохиромжгүй.Windows системийн үндсэн объектуудЦонх: Цонх бол Windows-ийн мэдээллийг харуулах үндсэн арга юм. Цонхны дотор нь текст, зураг,файлууд гэх мэт ямар ч төрлийн мэдээлэл байж болно.Хулгана: Хулганыг ашиглан Windows-ийн объектуудтай харьцдаг.Курсор: Курсор нь товчоор тухайн хүний анхаарал хаана байна тэнд явж байдаг заалтуур юм. Чухамхаана байгаагаас хамааран янз бүрийн дүрслэлтэй харагддаг.Task bar: Windows –ийн бас нэг гайхалтай онцлог нь түүний програмуудын хооронд шилжихбололцоог олгодог Task bar юм.Цэс: цэс нь тодорхой нэг үйлдлээр гарч ирдэг бөгөөд дотроо нэг төрлийн мэдээллүүдийг багцланхадгалсан байдаг. Хэрэв цэс байгаагүйсэн бол дэлгэцэн дэр учиргүй олон товч icon-ны овоо босохбайсан.Windows –т өргөн ашиглагддаг зарим нэр томъёонуудФайл: ямар ч үйлдлийн системд өгөгдлийг хадгалах үндсэн арга бол файл юм. Энэ бол мэдээллийгагуулах хайрцаг л гэсэн үг. Доторх мэдээллийн төрлөөсөө хамааран файлын олон төрөл байдаг.Windows –т файлыг тодорхойлох гурван тодорхойлогч байдаг. Нэр, өргөтгөл, icon.Хавтас: хавтас нь файлуудыг агуулдаг сав гэж болно. Хоорондоо мэдээллээрээ холбоотой бүлэг файл,хавтаснуудыг дотроо агуулж байдаг.Icon: файлын зураг нь гэж болно. Ямар төрлийн файл болохыг харуулж байдаг.Shortcut: Энэ бол файлын хийсвэр дүр төрх нь юм.Cursor: хэрэглэгч хаана юу хийж байгааг харуулсан заагч юм.Click: хулганы зүүн товчийг нэг удаа дарж авах хөдөлгөөнDouble click: ойролцоо хийгдсэн хоёр click юм.Drag буюу чирэх: хулганы зүүн товчийг дарж байх зуураа хулганыг хөдөлгөх.  Хуудас 7 
    • Scroll bar: цонхон доторх мэдээллийг дээш доош нь хөдөлгөн харуулдаг босоо дөрвөлжин объект юм.Дээр доороо хоёр тийшээ харсан сумтай ба түүнийг нь дарж мөн дээш нь доош нь хөдөлгөж болдог.Log off: Windows нь олон хэрэглэгчийн үйлдлийн систем бөгөөд хэрэв энэ горимд байгаа бол windows-ийг ачаалагдахад ямар хэрэглэгч орох гэж байгааг асуудаг. Энд хэрэглгэчийн нэр нууц үгээ өгөнсистемд орох процессийг log on, харин системээс гарч Windows –ийг дахин эхлүүлэх процессийг logoff гэдэг.Shutdown: систмеийг аюулгүй дуусгаж компьютерийг унтраах процесс.Desktop: Windows-ийн үндсэн дэлгэц юм. Энэ дэлгэц дээр My computer, Recycle bin, My network placeзэрэг Icon-ууд оршдог.СИСТЕМИЙН ТОХИРГОО ӨӨРЧЛӨХ (Control Panel) цонхWindows үйлдлийн системд зарим зүйлийн тохиргоог өөрчлөх, техник хангамж, програмхангамжуудыг шинээр нэмж суулгах, устгах гэх зэрэг үйлдлүүдийг хэрэглэгч өөрийн хүссэнээр хийхболомжтой. Системийн тохиргоог өөрчлөхийн тулд Start товчоор нээгдэх цэсний Settings дэд цэсийнControl Panel –ийг сонгоно.  Хуудас 8 
    • 1. Accessibility Options нь гар, чанга яригч, монитор, хулганы тохиргоо хийх сонголтод хандах хязгаарлалтыг тогтооно 2. Add Hardware нь компьютерт шинээр тоног төхөөрөмж нэмж суулгана 3. Add or Remove Programs нь компьютерт програм хангамж шинээр нэмж суулгах ба устгана. 4. Administrative Tools нь үндсэн хэрэглэгчийн системийн тохиргоог өөрчлөх боломжийг олгоно 5. Automatic Update: Windows програмыг автоматаар шинэчлэх боломжийг олгоно. 6. Date and Time нь компьютерийн огноо болон цагийг тохируулна 7. Display нь үндсэн дэлгэц, програмын цонх, хавтас, файлууд гэх мэт зүйлийн дэлгэцэнд хэрхэн харагдах байдлыг тохируулдаг Үндсэн дэлгэцийн тохиргоо: 1. Settings – Control Panel –ийг сонгон нээгдэх цонхноос Display дүрсийг сонгон гүйцэтгэж болно. Нээгдэх харилцах цонхноос өөрчлөхийг хүссэн хуудсаа сонгож тохиргоог хийнэ o Themes – дэлгэцийн өнгө, хэлбэр, загварыг багцаар нь солих o Desktop – үндсэн дэлгэцийн фоныг өөрчлөх o Screen Saver – дэлгэц амраагчийг ажиллуулах o Appearance –Windows програмын цонхны элементүүдийн өнгө, үсгийн фонт, хэмжээ зэргийг өөрлчөх o Settings –дэлгэцийн нэг инчид ноогдох цэгийн тоо, өнгө ялгаруулалт, дэлгэц, видео карт, адаптарын санах ойн хэмжээ зэрэг мэдээллийг харуулах, өөрчлөх 8. Folder Options нь хавтасны ерөнхий харагдах байдал, хэмжээ, төрөл, сүлжээний орчинд хавтсыг бусдад ямар байдлаар харуулах зэргийг тохируулдаг 9. Fonts компьютерт байгаа фонтыг харах, шинээр фонт нэмж суулгах, устгах гэх зэрэг үйлдлийг гүйцэтгэнэ Компьютерт үсгийн фонт суулгах: Windows системд шинээр үсгийн шрифт нэмж суулгах, үсгийн шрифт устгах тохиолдолд Control Panel харилцах цонхны Font –ийг сонгоно 1. File цэсний Install New Font командыг сонгоно. 2. Нээгдэх Add Font харилцах цонхны Drives жагсаалтын талбараас нэмж суулгах шрифт байрлах диск хөтлөгчийг, Folders жагсаалтын талбараас хавтсыг сонгоно. Хэрвээ сүлжээнээс шрифт татаж суулгах бол Network командыг сонгоно 3. List of fonts талбараас нэмж суулгахыг хүссэн шрифтээ сонгоно. Хэрвээ бүгдийг суулгах бол Select All командыг сонгоно 4. Copy fonts to Fonts folder хяналтын товчийг идэвхжүүлж суулгаж буй шрифтүүдийг Fonts хавтас руу хуулна  Хуудас 9 
    • 5. Ok командыг сонгоно. 10. Game Controllers нь тусгай нэмэлт төхөөрөмжүүдийг холбох тохиргоог хийнэ 11. Internet Options нь компьютерийг интернэттэй холбох үед хийх бүхийл тохиргоонуудыг агуулна 12. Keyboard нь товчлуурт гартай холбогдолтой тохиргоонуудыг өөрчилнө 13. Mouse нь хулганы товчны үүргийг солих, заагчийн дүрсийг солих, хоё даралт хоорондыг хурд зэргийг тохируулна Хулганы тохиргоог өөрчлөх: хулганы товчнуудын үүргийг солих, заагчийн хэлбэрийг өөрчлөх, хос даралт хоорондын даралтын хурдыг өөрчлөх гэх мэт тохиргоог хийхдээ Control Panel харилцах цонхны Mouse –ийг сонгоно. Энэ харилцах цонх нь дараах хуудсуудаас бүрдэнэ. 1. Buttons хуудас: Button configuration бүлэгт хулганы зүүн, баруун товчны үүргийг солих, Double click speed бүлэгт хос даралт хийх даралт хоорондын хурдыг тохируулах ClickLock бүлэгт хулганаар чирэх үед товч даралгүйгээр үйлдлийг үргэлжлүүлэх тохиргоог тус тус хийнэ. 2. Pointers хуудас: Scheme бүлэгт багц төрлүүдээс сонгон хулганы заагчийн хэлбэрийг өөрчилнө, Customize бүлэгт хулганаар гүйцэтгэх үйлдэл тус бүрийн заагчийн хэлбэрийг солих тохиргоог хийх ба эндээс хулганы хийх үйлдлийг сонгоод Browse командаар нээгдэх цонхноос заагчийн дүрсийн сонгоно. 3. Point Options – хулганы заагчийн шилжих хөдөлгөөний хэлбэрийг солих тохиргоог хийнэ. 4. Wheel – хулганы гүйлгэгч дамарны тохиргоог хийнэ 5. Hardware – хулганы компьютерт холбогдох нэмэлт тохиргоонуудыг хийнэ. 14. Network Connections нь сүлжээний картын төрөл, дотоод сүлжээний хурд зэргийг тохируулна 15. Power Options нь компьютерийн монитор, хатуу диск болон дотоод төхөөрөмжүүдэд цахилгааны хязгаарлалт хэрхэн хийхийг тохируулна 16. Printers and Faxes нь нэгэнт системд суулгасан хэвлэх төхөөрөмж, факсын төхөөрөмжийн тохиргоог өөрчлөх, шинээр суулгах, устгах гэх зэрэг үйлдлүүдийг гүйцэтгэнэ. 17. Regional and Language Options нь улс орны бичгийн форматаас хамаарсан системийн тохиргоо хийх, мөн Windows програмд ашиглах хэлийг сонгох боломжийг олгоно. 18. Sound and Audio Devices нь аудио, видео төхөөрөмжүүдийн тохиргоог өөрчилнө 19. Scanners and Cameras нь компьютерт сканнер, дижитал фото аппаратыг суулгана 20. Scheduled Tasks нь компьютерийн програмыг хуваарийн дагуу заасан хугацаанд автоматаар ажиллах тохиргоог хийнэ.  Хуудас  10
    • 21. Security Center нь интернэт хандалтын тохиргоо, windows програмыг автоматаар шинэчлэх, тодорхой төхөөрөмжид хандах хязгаарлалтыг тогтоох бөгөөд компьютерт ашиглаж буй хамгаалалтын системийг харуулна 22. Speech Нь микрофон ашиглан оруулсан бичлэгийг текст болгон хөрвүүлж компьютерт оруулах тохиргоог хийнэ. 23. System нь компьютерийн системийн тохиргоог өөрчилнө 24. Taskbar and Start Menu нь шилжүүлэх самбар ба Start цэсийн харагдах байдлыг өөрчлөх тохиргоог хийнэ 25. User Accounts нь нэг компьютерийг олон хэрэглэгч хэрэглэх горимд тохируулахаас гадна үйлдлийн системд нэвтрэх нууц үгийг шинээр хийх, солих гэх мэт боломжийг олгоно. Шинээр хэрэглэгч нэмэх: 1. Control Panel цонхон дахь User Accounts дүрсийг сонгоно 2. Нээгдэх харилцах цонхны Create a new account –ийг сонгоно 3. Type a name for the new account талбарт шинээр үүсгэх хэрэглэгчийн нэрийг бичнэ 4. Next командын товчийг дарна. Limited сонголтыг хийнэ. 5. Create account командын товчийг дарнаWINDOWS ОРЧНЫ ХЭРЭГЛЭЭНИЙ ПРОГРАМУУДStart цэсийн Programs дэд цэсний Accessories бүлэг Windows системийн хэрэглээний жижигпрограмуудыг агуулдаг. Тухайбал: 1. Paint програм нь өнгөт болон хар зураг зурах, засварлах гэх мэтээр зурагтай ажиллах боломжийг олгоно 2. Wordpad програм нь текстэн мэдээлэл боловсруулна 3. Calculator програм нь тооны машины үүрэг гүйцэтгэнэ 4. Character map програм нь системийн фондуудаас тусгай тэмдэгтүүдийг Clipboard руу хуулна гэх мэт.PAINT зургийн програм: нь өнгөтболон хар зураг зурах сканераар татажоруулсан зургийг засварлах мөн Print  Хуудас  11
    • Screen товч ашиглах дэлгэц дээрх зүйлийг хуулан оруулах гэх мэтээр зурагтай ажиллах боломжийголгоно. Уг програмыг ажиллуулахдаа: 1. Start - Programs – Accessories сонгоно. 2. Нээгдэх жагсаалтаас Paint –ийг сонгоно.Paint програмын Toolbox: Free from select Select Eraser Fill with color Pick color, Magnifier, Pencil, Brush, Artbrush, Text, Line, Curve, Rectangle, Polygon, Ellipse, Rounded Rectangle багажнууд.CALCULATOR програм: Windows –ийн орчны хэрэглээний програмын нэг болох Calculator нь тоонымашины үүрэг гүйцэтгэдэг програм юм. Энэ програмыг ажиллуулахдаа: 1. Start – Programs цэсээс Accessories -ийг сонгоно. 2. Calculator –ийг сонгоно. Calculator нь энгийн болон өргөтгөсөн гэсэн хоёр хэлбэртэй. Энгийн хэлбэр нь бидний өргөн ашигладаг тооны машинтай ижил юм. Энгийн хэлбэрт шилжүүлэхдээ View цэсийн Standart командыг сонгоно Тооны машины өргөтгөсөн хэлбэрийг сонгохдоо View цэсээс Scientific командыг сонгоно.  Хуудас  12
    • Өргөтгөсөн хэлбэр нь 4 тооллын системд үйлдлийг гүйцэтгэх чадвартай, математик, статистик, логик,тригнометрийн функцуудын утгудыг тооцох боломжтой. Тооны машин Үүрэг Товчлуур MC Үр дүнг санана Ctrl + L MR Санасан өгөгдлийг гаргана Ctrl + R M+ Санах дээр нэмнэ Ctrl + P MS Санахаас хасна Ctrl + M CE Санахыг цэвэрлэнэ Delete Back Сүүлчийн цифрийг арилгана Backspace +/- Тэмдэгт нэмнэ F9 / Хуваана / * Үржүүлнэ * - Хасна - + Нэмнэ + Sqrt Квадрат язгуур гаргана % Хувь олно % 1/x 1-ийг өгөгдөлд хуваана R C Бүгдийг арилгана Esc = Үр дүнг олно = эсвэл EnterКОМПЬЮТЕРИЙН СҮЛЖЭЭ Компьютерийн сүлжээ гэдэг бол хэсэг бүлэг компьютерүүдын хоорондын холболт юм.Энгийнээр хоорондоо мэдээлэл дамжуулах боломжтой бүлэг төхөөрөмж, хоорондоо холбогдсон бүлэг(компьютер, принтер зэрэг) холболтын төхөөрөмжүүдийг сүлжээ гэнэ.  Хуудас  13
    • Дээрх зурагт харуулснаар сүлжээ нь хаанаас бол хаанаас холбогдох боломжтой байгаа бөгөөдсүлжээний хэсэг тус бүрд Router буюу зам Firewal буюу хамгаалагч тавьснаар сүлжээны найдвартайажиллагааг сайн хангасан байна. Сүлжээнд гаднаас VPN (Virtual Private Network буюу хиймэл хувийнсүлжээг хэрэглэснээр интернетээр дамжиж байгаа мэдээлэл нь нууцлалтайгаар дамжих нөхцлийгбүрдүүлж эрсдлийг бууруулж байгаа юм.Сүлжээний ангилалАнгилал – Хамрах хүрээгээрээКомпьютерийн сүлжээг хамрах хүрээгээр нь ангилбал: o Personal area network – хувийн сүлжээ (PAN) o Local Area Network – дотоод сүлжээ (LAN) o Campus Area Network – цогцолборын сүлжээ (CAN) o Metropolitan area network – хотын сүлжээ (MAN) o Wide area network – өргөн бүсийн сүлжээ (WAN) гэж ангилж болно.Сүлжээнүүд улам стандарт болон нэвтэрч байгаа өнөө үед эдгээр сүлжээнүүдийн ялгаа нь эцсийнхэрэглэгчдээс илүүтэй сүлжээний админуудад чухал юм. Сүлжээний админууд нь чанартай үйлчилгээ– Quality of Service (QoS) – хүргэхийн тулд сүлжээг хамрах хүрээ, хэсгүүдийн хоорондын зай, зайнаасшалтгаалсан саатал зэрэгт тохируулан зохион байгуулан удирдах хэрэгтэй болдог. Сүлжээнүүдийн голялгаа нь хамрах хүрээ буюу хэмжээ юм. Controller Area Network – удирдлагын хүрээний сүлжээ гэдэг  Хуудас  14
    • нь нягт уялдаатай, жижиг хүрээг хамрах бөгөөд бүрэн автоматжуулсан үйлдвэр, эсвэл нэг машиныудирдлагын салбар гэх мэт хоорондоо уялдаатай ажилладаг ойр байрласан төхөөрөмжүдийг хамардаг.Ангилал – Холболтын арга замаарааКомпьютерийн сүлжээг мөн сүлжээний бүрэлдэхүүн төхөөрөмжүүдийг холбох техник хангамж талаарнь Optical fiber – Шилэн кабель, Ethernet – сүлжээний холболт, Wireless LAN – утасгүй сүлжээ,HomePNA – энгийн телефон холболт, болон Power line communication – цахилгааны шугамын холболтгэх мэт.Ердийн сүлжээний холболт (Ethernet) нь бодит кабелаар төхөөрөмжүүдийг холбодог. Төхөөрөмжүүднь компьютер, хэвлэгч, сканнер гэх мэтээр гадна hub, switch, bridges, router зэрэг сүлжээнийтөхөөрөмжүүд юм. Утасгүй сүлжээ нь төхөөрөмжүүдийг холбохдоо кабель хэрэглэдэггүй бөгөөдрадио долгион ашиглан холбодог.Ангилал – Ажил үүргийн хамаарлаараа (Сүлжээний бүтэц, зохион байгуулалт)Компьютерийн сүлжээг бүрэлдэхүүн хэсгүүдэд хоорондоо харьцаж байгаа үүргийн дагуу ангилжболох ба Active Networking – идэвхтэй сүлжээ, Client Server – хэрэглэгч – сервер болон Peer – to – peer – шууд харилцах бүтэцтэй хэмээн үзэж болно.Ангилал – Сүлжээний бүтцээрээСүлжээг байгуулахад хэрэглэсэн бүтцийн дагуу Point – point – хоорондын, Linear network – цуваасүлжээ, Bus network – салаалсан сүлжээ, Star network – од сүлжээ, Ring network – цагираг сүлжээ, Meshnetwork – уялдуулсан сүлжээ, Star – bus network – цуваа цацраг, Tree or Hierarchical topology network –салбарлан шаталсан сүлжээ гэх мэтээр ангилна.  Хуудас  15
    • Сүлжээний бүтэц нь сүлжээн дэхь төхөөрөмжүүд бие биенээсээ хэрхэн хамааралтай ажиллах логикарга замыг тодохойлдог. Логик гэдгийн нарийн учир гэвэл сүлжээний бүтэц нь бодит тавьсан сүлжээ,кабель, холболтоос ангид хамааралтай байх боломжтой юм. Сүлжээний копмьютеруудыг цуваагаарбайрлуулаад нэг hub-д холбосон бол тэр нь цуваа сүлжээ бус харин од маягийн сүлжээ болдог ньсүлжээний эдгээр бүтэц нь ажил үүрэг, уялдаа холбоон дээр суурилдагтай холбоотой.Ангилал – Протоколын хувьдСүлжээнд хэрэглэгдэж байгаа харилцааны протоколын хувьд ангилж болох бөгөд хамгийн түгээмэлхэрэглэгддэг нь Ethernet, TCPm UDP, IPX, Apple Talk, IEEE802.11 гэсэн багцууд бөгөөд сүлжээнийзагварын шатлал тус бүрд янз бүрээр хэрэглэгддэг.Сүлжээний төрлүүдКомпьютерын сүлжээний хамгийн түгээмэл төрлүүдээс дурьдвал:Personal Area Network – Хувийн сүлжээ (PAN) Хувийн сүлжээ гэдэг нь нэг хүний хэд хэдэн тоног төхөөрөмжийн хоорондох харилцаа холбоогхэлнэ. Хувийн сүлжээнд нэгэн компьютерт холбосон принтер, сканнер, утас болон зөөврийнхэрэгслүүд орж болох бөгөөд эдгээрийг холбосон USB, IrDa болон Bluetooth технологиуд нь хувийнсүлжээний жишээ юм.Local Area Network – Дотоод сүлжээ (LAN)Энэ нь орон гэр, албан тасалгаа, нэгэн барилга байшин зэрэг багахан хэмжээний газрыг хамарсансүлжээ юм. Ихэнх дотоод сүлжээнүүд одоогоор Ethernet технологид суурилсан байгаа. Серверажиллуулан, түүнд холбогдсон ажиллагсдын компьютер, хэвлэгч төхөөрөмжүүд түгээмэл дотоодсүлжээний жишээ юм. Компьютеруудыг ихэвчлэн IEEE 802.3 протоколоор ажилладаг сүлжээнийтөхөөрөмжүүдэд Cat5 эсвэл сайжруулсан Cat5 төрлийн сүлжээний кабелиар холбох бөгөөдхамгаалалттай төхөөрөмжөөр дамжуулан интернетэд холбоно. Cat5 кабель нь 10/100Mbps хурдаар,Cat5e кабелиар 10/100/1000Mbps хурдаар нэгж кабелийн урт 100 метрээс хэтрэхгүйгээр сүлжээнийхолболтыг хийнэ. Түрүүнд дурдсаны адил ихэнх сүлжээ утастай сүлжээ хэрэглэж байгаа бөгөөдаюулгүй байдлын үүднээс утасгүй сүлжээг хязгаарлагдмал хандалтын эрхтэйгээр хөдөлгөөнт болонтүр хэрэглэгчдэд зориулан хэрэглэдэг. Утасгүй сүлжээнд зарим тохиодолд албан тасалгааны гаднааснууцаар нэвтрэх боломжтой байдаг учир нууцлалыг өндөр түвшинд (WPA болон WPA2) тохирууланхэрэглэх шаардлагатай.Campus Area Network – Цогцолборын сүлжээ (CAN) Хоёр болон түүнээс олон сүлжээг холбосон боловч ойрхон газарт хязгаарлагдсан оюутныхотхон, үйлдвэрлийн сүлжээг хамруулна. Хотын сүлжээтэй төсөөтэй хэмжээ, хамрах газрын хувьджижиг байдаг.  Хуудас  16
    • Metropolitan Area Network – Хотын сүлжээ (MAN) Хотын сүлжээ гэдэг нь олон дотоод сүлжээ, цогцолборын сүлжээг холбосон өргөн сүлжээбөгөөд тухайн хот суурин, төвлөрсөн газраас хэтэрдэггүй. Энэхүү сүлжээг байгуулахад маш олонтөрлийн сүлжээний төхөөрөмжүүд хэрэглэгдэх бөгөөд мэдээлэл зарим тохиолдолд олон өөр төрлийнсүлжээгээр дамжин хэрэглэгчид хүрч болно.Wide Area Network – өргөн бүсийн сүлжээ (WAN) Өргөн бүсийн сүлжээ нь харьцангуй том газар нутгийг хамрах бөгөөд хот улсуудын хооронддамжин тухайн улсуудын томоохон технологийн командаар дамжин хэрэгждэг. Эдгээр сүлжээнүүд ньсүлжээний загварчлалын доод түвшинд буюу ихэвчлэн сүлжээний холболт, бодит холболтынтүвшингийн үүргийг гүйцэтгэн алсад байрласан дотоод сүлжээнүүдийн хооронд мэдээллийгаюулгүйгээр солилцуулахад чухал үүрэгтэй.Internetwork – сүлжээ хоорондын сүлжээХоёр болон түүнээс дээш сүлжээ эсвэл сүлжээний хэсгүүдийг нэгтгэн сүлжээний 3 дахь түвшин буюусүлжээний түвшинд ажилладаг. Олон нийтийн, хувийн байгууллагын, арилжааны, засгийн газрынэсвэл үйлдвэрийн сүлжээнүүдийн хооронд үүсгэсэн ямар нэгэн холболтыг ингэж нэрлэж болно. Орчинүед хоорондоо холбогдсон сүлжээнүүд нь InternetProtocol-г хэрэглэдэг. Олон төрлийн байж болох чхэн удирдаж, хэн хэрэглэж байгаагаас шалтгаалан гурван үндсэн төрөлд хуваана: o Интрнет o Экстранет o ИнтернетИнтранет, экстранет нь интернетэд холбогдсон, холбогдоогүй байж болно. Холбогдсон нөхцөлдгаднаас хандалт хийхэд нэвтрэх нууц үг болон бусад хамгаалалтын арга хэрэгсэлтэй байдаг. Интернетнь интранет, экстранетийн хэсэг биш бөгөөд экстранет-д хандахад дамжуулагч болж болно.Интранет гэдэг нь Интернет протокол хэрэглэн үүсгэсэн, вэб браузер ашиглан хандах зориулалттайтөвлөрсөн удирдлагатай сүлжээ юм. Сүлжээний админ нь хандалтын эрхийг зөвхөн тодорхой хэсэгхэрэглэгчдэд зориулан хаадаг. Ихэнхдээ интранет нь аливаа нэгэн байгууллагын дотоод сүлжээ,дотоод вэбсайт байдаг.Экстранет нь тодорхой хэрэглэгчидтэй хаагдамал сүлжээ бөгөөд байгууллагын сүлжээний заримхэсэгт өөрийн харилцагчдыг холбосон тохиодолд үүсдэг. Үүний жишээ нь цахим татварын вэбсайт,банкны дансаа шалгах хэсэг гэх мэт юм.Интернет нь дэлхий даяарх засгийн газрын, боловсролын, олон нийтийн, хувь хүний болон бизнесийнолон сүлжээг нэгтгэсэн сүлжээнүүдийн сүлжээ юм. Анх АНУ-н засгийн газар, их сургуулиудынсүлжээ – ARPANET дээр суурилан гарч ирсөн бөгөөд World Wide Web –WWW буюу дэлхийн  Хуудас  17
    • вэбсайтын сүлжээ багтдаг. Интернетд оролцогчид нь зохицуулах байгууллагаас өөрсдийн тусгайдавхцахгүй хаяг, нэрийг аван өөрсдийн сүлжээ, серверийг холбодог. Өөрсдийн сүлжээний ажиллагаа,хаягийн мэдээллийг BGP протоколоор дамжуулан удирдсанаар бидний байнга хэрэглэдэг Интернет ньнайдвартай сайн ажилладаг.Сүлжээний түгээмэл төхөөрөмжүүдСүлжээ бүрэн утгаараа ажиллан мэдээллийг дамжуулахын тулд шат шат бүрд ажилладаг өөр өөрсдийнүүрэгтэй төхөөрөмжүүдээс бүрдэнэ. Эдгээр төхөөрөмжүүдийг стандартын, утасгүй холбоо эсвэлшилэн кабелиар холбоно. Network card – сүлжээнийкардЭнэ нь аливаа компьютер гэх мэт хэрэглэгчийн төхөөрөмжийг сүлжээнд холбох үүрэгтэй бөгөөдүйлдвэрлэгчээс онцгойлон өгсөн МАС Address буюу төхөөрөмжийн хаягийн тусламжтайгаармэдээллийг хаяглан солилцоно. Компьютеруудыг хооронд нь эсвэл өөр төхөөрөмж рүү шууд холбохболомжтой.Repeater – дахин дамжуулагчДахин дамжуулагч нь электрон дохиог хүлээнаваад, хүчийг нь нэмэгдүүлэн цааш дамжуулдаг.Ингэснээр дохио нь сулрахгүйгээр илүү хол зайдсаадгүй хүрнэ. Электрон дохиотой ажилладаг  Хуудас  18
    • учраас мэдээллийг огт боловсруулах эсвэл үздэггүй бөгөөд сүлжээний загварын доод түвшинд р л о х э и иажилладаг. жHu – хааб ubХа нь олон порт буюу холбоостой байна. Мэдээлэл нэг порт дээр ирэхэд хүлээн аваад бүх порт ааб й э хруу угаа илгээх замаар мэд х дээллийгдам мжуулдаг б болхидуу зар рчимтай бө өгөөдмэ эдээллийг нэ нэгээр нь эг ьдам мжуулдагаа араа удаан ажиллагаата а ай. ridge – гүүрBr рГү нь сүлжэ үүр ээний хэсгү үүдийгсүл лжээний заг гварын 2-р шатны түвш шиндхол лбодог. Хаа аб-аас ялгаа атай нь мэдэ ээллийг бүх хпорт руугаа ц цацдаггүй. Мэдээллийг хүлээж Мава цааш нь ямар хаяг руу, аль пор руу аад ь ртгар ргахыг холб дамжуу бон улдаг. Үүний тулд аль йпорт дээр яма МАС хаягтай төхөөр ар рөмжбай йгааг бүртг авдаг бө гэж өгөөд ингэхд дээмэ эдээлэл илгэ ээсэн портонд холбосон нтөх хөөрөмжий мэдээлли шалгах з йн ийг замаарбүр рдүүлдэг. Х Хэрвээ бүртгэгдээгүй М МАС хаяг ру мэдээлэл ирвэл мэдэ уу л ээлэл орж и ирсэн порто бусад оосбүх порт рууг цацдаг. Дотоод сүлж гаа Д жээг холбод Lacal br дог ridge, WAN – LAN холб бодог Remo bridge, ote астай болон утасгүй сүута н үлжээг холб Wireless bridge гэх мэт байна. бох sSw witch – Свич чЭн нь bridge буюу гүүрт ажиллад боловч нэ тэй дагхам маагүй олон порттой байдаг төдий н б йгүйсүл лжээний ол түвшинд ажиллан о лон д олон рлийн үүрэг гүйцэтгэд 4, 8, 16, 24, 32, 64төр г дэг. гэхмэ порттой б эт байх бөгөөд сүлжээг ло д огикхэс сгүүдэд хув ваах, порт нийлүүлэх, М н МАС(M Media Access Control) ха s аягийг хязга аарлах,сүл лжээний аж жиллааг хянах гэх олон төрлийн аж н жиллагаатай Ихэнх до й. отоод сүлжэ ээнүүд одоо свич  Хуудас  19
    • хэр рэглэж байг бөгөөд 10/100/1000 гаа 1 0Mbps хурдаар full-duplex буюу зэрэг хүлээн авч, дамжуулах а l р угор римоор ажи иллах чадва артай.Ro outer – Замч члагчЭнэхүү сүлжээний төхөөрөмж нь мэдээллийн хэсгүүдийг сүлжээнээс сүлжээнд дамжуулах үүрэгтэй н э ө эбөгөөд ямар з замаар дамж жуулбал найдвартайхур рдан очихы тооцоолд Мэдэээл ыг дог. ллийгдам мжуулахдаа хүлээн ава а агчийн IP хаягийн дагуу дши ийдэл гарган дамжуулд Замчлаг н даг. гчийг хоёр хсүл лжээнд холбон, LAN, WAN болон W н интернетийн и нком мани руу хо олбоход хэр рэглэдэг бөг өд гө Cisco Cком мпанийн за амчлагчид салбартаа шилдэг хэмээгдэн хөргөн хэрэглэ эгддэг.Fir rewall – Хам мгаалагчУг төхөөрөмж нь өөр янз бүрийн ит г ж з тгэмжлэлтэй сүлжээнүү й үдийн хооро ондох урсга алыг зохицуулах уүүр рэгтэй бөгө ихэнхдэ дотоод сү өөд ээ үлжээ, гадаа сүлжээг т ад тусгаарлан х хамгаалах ү үүрэгтэй бай йдаг.Ту усгай төхөөр рөмжид суу урилсан (har rdware based эсвэл үйл d) лдлийн сист дээр (so тем oftware based d)суу урилсан бай болно. йж ДОТООД О СҮЛЖЭЭ (Local Are Network L ea LAN) Дотоод сүлжээ гэд бол ерөн дэг нхийдөө дорхой нута дэвсгэрийн хүрээнд комьюпютерүүдийг тетод аг ехникийн бо олон пограм хангамж мм жийнтус сламжтайга холбохы хэлдэг. К аар ыг КДС гэдэг бо 2 болон т ол ашинуудад принтер, түүнээс дээш тооны мафа гэх мэти нөөцийг хамтран эз айл ийн г зэмших бол ломжийг ол лгодог сүлжэ юм. ээ ICROSOFT OFFICE 2007MI T 2 Micros компани боловср soft ийн руулсан MS Office 2007 програм н хэрэглэгч S 7 нь чдийн ажлын ыбүтээмжийг д дээшлүүлэх боломжийг хангасан м их бэлэ загварууд г маш эн дтай хэрэглээний програмуудын рбаг юм. MS O гц Office 2007 програмын бүрэлдэхү н үүнд орсон х хэрэглээний програмуу нь хоорондоо й уд  Хуудас  20
    • харилцан холбоотой ажиллаж нэгээс нөгөөд өгөгдлийг дамжуулан тус тусын функцээр боловсруулахболомжийг олгодог. Microsoft Office 2007 програм нь хэрэглэгчийн хэрэгцээн дээр тулгуурлан боловсруулагдсанхэд хэдэн хувилбартай. Үүнд: Standart edition Professional edition Professional special edition Developer editionWord, Excel, Outlook, Powerpoint гэх үндсэн програмуудын багцыг Standart edition гэнэ. Үндсэн багцадAccess програмыг нэмсэнийг Professional edition гэнэ. Харин Access, front page, publisher програмуудыгнэмснийг Professional Special edition гэнэ. o Excel 2007 хүснэгтэн мэдээлэл боловсруулах /өгөгдөл оруулах, тооцоолох, зохион байгуулах, шинжлэх, график байгуулах/ o PowerPoint Мультмедиа үзүүлэн бэлтгэж үзүүлэх o Access өгөгдлийн баазтай ажиллах /хүснэгт, форм, шүүлт хийх, тайлан гаргах/ o Outlook мэдээллийг удирдах хэрэгсэл /мэйл хүлээн авах, илгээх, хамтран ажиллагсдын хаягийн бүртгэл хийх, ажлын цагийн хуваарь, хуанли хөтлөх/ o Publisher хэвлэлийн эх бэлтгэх /мэргэжлийн түвшинд гарны авлага рекламны хуудас, сонин, сэтгүүлийн эх бэлтгэх/Word –ийн түүхээс: 1874 оны үеэс эхлэн бичгийн машин ашиглан албан бичгийг бичиж эхэлжээ. 1964он IBM фирм текст хадгалах, засах, хэвлэх, устгах боломж бүхий соронзон туузтай цахилгаан бичгийнмашин бүтээснээр текстэн мэдээлэл боловсруулах өнөөгийн хөгжил эхэлсэн гэж үздэг. 1980 он гэхэдперсонал компьютероор текстэн мэдээлэл боловсруулах нь ердийн үзэгдэл болж текстийг хуулах,зөөх, устгах гэх мэт командуудыг хялбар ашиглах болсон. Wordпрограм нь баримт бичиг боловсруулахад зориулагдсан, өөрөөрхэлбэл энэ програмын тусламжтайгаар төрөл бүрийн текстэнмэдээлэл боловсруулах, ном сонингийн эх бэлтгэх, хүснэгт,график байгуулах, нэрийн хуудас хийх, зураг, дүрстэй ажиллах,чимэглэлийг текст оруулах гэх мэтийн бичиг баримттайхолбоотой бүх мэдээллийг энэхүү програмын тусламжтайгаарболовсруулж болно.HOME: олон удаа давтах. - Font /times new roman/ - фонт, төрлийг сонго - Font size /12/ фонт, түүний хэмжээ  Хуудас  21
    • - Grow font, Shrink font - Bullets Numbering Sort - Left, center, right, justify - Shading - All borders - Find – баримтаас тэмдэгт хайх - Replace – хайж олсон текстээ өөр текстээр солих - Select - шилэх сонгох, идэвхжүүлэх - Sort : Ascending – өгсөх : Descending – буух, уруудахINSERT: засвар хийх, оруулах, хавчуулах - Cover page – хавтас хуудас, Blank page – хоосон хуудас, Page break – хуудасны зай, тусгаарлах - Table – хүснэгт. • Insert table, Draw table, convert text to table, excel spreadsheet- excel хуудас дэлгэж хүснэгтлэх, quick tables- хурдан загвар хүснэгт - Picture – зураг гаднаас оруулж ирэх. - Clip art – MS OFFICE 2007 дагаж суудаг сангийн зурагнууд байна. • Баруун талд Organize clips гарна түүнээс office collections – Microsoft organizer. - Shapes – төрөл бүрийн бэлэн дүрснүүд, жишээ нь: геометрийн гэх мэт. • Recently used, Basic shapes, block arrows, flow chart, callouts, start and banners - Smartart – ганган хээнцэр, диаграм - Chart – график, төлөвлөгөө - Header – толгойн бичиглэл, Footer – хөлний бичиглэл, Page number – хуудас дугаарлалт, Text box – хайрцаглаж бичих, WordArt – чимэглэлийн текст - Drop cap – чимгэ үсэг, эхний үсэг нь томоор бичигдэнэ • Position - None, Dropped, In margin – захын дагуу бичнэ • Options - font, lines to drop- хэмжээ, distance from text – текстын зай - Date and time – цаг хугацаа бичвэрт оруулах, - Object – бусад обьектын програмуудтай ажиллах, - Equation – математик, геометр, хими, физикийн хүндэвтэр томъёонуудыг бичих, - Symbol – тэмдэг, тэмдгэн дүрс ховор тэмдэг, үсэг  Хуудас  22
    • PAGE LAYOUT: хуудастай ажиллах, хуудасний тохиргоо, үзэмж загварыг тодохойлох. - Margins – захын зай, эрмэг, үдээсний зай зэргийг тохируулж заана. • Custom margins - Orientation – хуудасны босоо хөндлөн, Portrait, Landscape - Size – цаасны хэзээ, А3, А4 гэх мэт • More paper sizes - Columns – багана, багананд хуваах - Breaks - Line Numbers – мөр дугаарлалт • None, Continuous – тасралгүй мөр бүрийг, restart each page- хуудас хуудсаар нь, restart each section – хэсэг хэсгээр нь, suppress for current paragraph - Watermark – усан ором, мөр тэмдэглэгээ, • No watermark • Picture watermark Select picture, scale • Text watermark Language, Text,Font, Size, Color, Layout - Page color – хуудасны өнгө • No color • More colors Standart, Custom • Fill effects – дүүргэх загвар Gradient - 2 болон түүнээс дээш өнгөнүүдийн хольц, шатлал o Colors – өнгө, Transparency - уусалт o Shading style, variants - сүүдрийн загвар Texture - o Texture, Other texture Pattern o Foreground, Background Picture o Select picture - Page borders – хуудасны хүрээ, тэдгээрийн загварыг сонгож мөн хаана нь хүрээ оруулах эсэхийг заана. • Borders Style, Color, width  Хуудас  23
    • • Page borders Style, color, width, art Apply to: This section This section – first page only This section – all except first page • Shading - Indent – шүд гаргах, догол мөр үүсгэх Left – зүүн талд, Right – баруун талд нь гэх мэт. Spacing – хоорондох зай, Before – өмнөхөөс, After – араас - Position – байрлал байшил (зөвхөн бэлэн дүрс, зурагтай үед идэвхжин.) - Bring to front – 2 ба түүнээс дээш дүрсэн дээр ашиглагдана. өмнө нь гаргах • Bring forward – урд нь гаргах • Bring in front of text - текстын өмнө нь гаргах - Sent to back – 2 ба түүнээс дээш дүрсэн дээр ашиглагдана. ард нь гарах • Send to back – ар талд нь оруулах • Send backward – хамгийн хойно нь гаргах • Send behind text – текстыг өмнө гаргах - Text Wrapping - текст тойруулах • In line with text – тект зургийг нэг мөрөнд бичих • Square – дөрвөлжин өнцөгтөөр бичих • Tight – нягт буй хэлбэр дагуулан бичих • Behind text – текстыг зургийн өмнө нь • In font to text – текстыг зургийн ард нь • Top and bottom – дээр доогуур нь • Through – дундуур нь • Edit wrap points - • More layout options - Align - эгнүүлэх, зэрэгцүүлэх - Group – группэд оруулах. - Rotate – байршил солих, өөрчлөхREFERENCES: Заалт, тайлбар, зөвлөгөө, тодорхойлолтMAILINGS: электрон шуудан, захидал, илгээмжREVIEW: Тойм, үзлэг шалгах хянах. Дүрэм зүй  Хуудас  24
    • VIEW: харагдах байдал - Ruler – удирдах шугам, заагч - Gridlines – солбицлын тор, тор - Thumbnails – хураангуй, товчлол, Zoom – харагдах хэмжээ.НЭМЭЛТ: 1. INSERT – TABLE – DESIGN o Table style option Header row, total row, first column, last column o Table styles Shading, borders o Draw borders Line style, line weight, pen color, eraser 2. INSERT – CLIP ART – DESIGN o Adjust Brightness, contrast, recolor, compress pictures, reset picture o Shadow effects Drop shadow, perspective shadow, additional shadow style o Border Picture border, dashes, weigth o Arrange Position, bring to front, send to back, text wrapping, align, group, rotate o Size Crop, height, width 3. INSERT – SHAPES – FORMAT o Insert shapes o Shadow effects Shape fill Shape outline  Хуудас  25
    • Change shape o 3D effect o Arrange o Size 4. INSERT – SMARTART – DESIGN o Create graphic Add shape, add bullet, right to left, layout, promote, demote, text pane o Layouts o Smart art styles o Change colors o Reset o Reset graphic 5. INSERT – HEADER AND FOOTER – DESIGN o Header and footer o Header, footer, page number o Insert o Date time, quick parts, picture, clip art o Navigation o Go to header, go to footer, previous section, next section o Options o Different first page, different odd and even page, show document text o Position o Header from top, footer from bottom, o Close o Close header and fooder 6. INSERT – TEXTBOX – FORMAT o Text Draw textbox Text direction Create link  Хуудас  26
    • o Textbox styles Shape fill, shape outline, change shape 7. INSERTEXCEL 2007Microsoft Excel програм нь хүснэгтэн мэдээллийг боловсруулахад хамгийн сайн Windows системийнхэрэглээний програм хангамж юм.Clipboard – хуулах, зөөх, наах үйлдлийн багц Font – нүдэн дэх текстийн форматлах үйлдлийн багц Alignment – нүдэн дэх текстийн зэрэгцүүлэлт Number – нүдэн дэх тооны хэлбэрийн сонголт Styles – хүснэгтэнд бэлэн загвар оруулах  Хуудас  27
    • Cells – хүснэгтийн мөр, багана нэмэх, устгах хэлбэржүүлэх Editing – засварын багц командууд гэсэн үндсэн 7 бүлгүүдтэй бөгөөд та өөрийн хүснэгтэнмэдээллийг засварлахад хэрэглэнэ.Insert хэсгээс та өөрийн хийж буй хүснэгтэндээ зураг, Excel-ийн өөрийн бэлэн зураг, дүрс,хэлбэртэй текст, тэмдэгтүүд болон графикыг 2 юмуу 3 хэмжээстээр хүссэн хэлбэрээрээ байгуулжболох ба өөр програмыг объект байдлаар дуудаж оруулж ирж болно. Table - хүснэгт Зураг оруулах, төрөл бүрийн дүрстэй ажиллах, бүтцийн диаграм схем хийх. Төрөл бүрийн харьцуулалт болон үзүүлэлтий график байгуулах. Графикийн загварууд. хайрцаглаж текст бичих, хөл толгойн бичиглэл оруулах, чимэглэлийн текст бичих, гаднаас объект оруулж ирэх бусад програмуудтай ажиллах.Page Layout Энэ хэсэг нь хуудасны тохиргоо хийх, хүснэгтэнд бэлэн загвар, өнгө өгөх зориулалттай.Жишээлбэл: Үндсэн хуудасны тохиргоо хийхээс гадна хуудас тамгалах, өнгө өгөх, хүрээ оруулах г.мкомандууд байрлана.  Хуудас  28
    • Formulas Бүх төрлийн функцийг оруулж ирж та өөрийн хийж буй хүснэгтэндээ ашиглаж болно.Томъёо, функцтэй ажиллах хэсэгт дэлгэрэнгүй заасан байгаа.Data Мэдээллийн сантай ажиллах командуудын багцуудтай. Жишээ нь: хүснэгтэн дэх өгөгдөлийгөсөх, буурахаар эрэмбэлэх, шүүлт хийх, нэг нүдэнд байгаа урт текстийг 1 текст бүр 1 нүдэндбайрлуулах зэрэг командуудтай.Review. Proofing – энэ хэсэг нь анли хэлний алдаа засна Comments – Ажлын талбарт тайлбар оруулна Changes – Ажлын талбар болон файлд нууц үг ОруулахView Дэлгэцний харагдах хэлбэрийг өөрчлөнө.  Хуудас  29
    •   Хуудас  30
    •   Хуудас  31
    • POWERPOINT 2007PowerPoint 2007 програм нь Presentation буюу илтгэл, танилцуулга бэлтгэхэд зориулагдсан юм. MS-PowerPoint 2007 програмыг ашиглан бусдад илтгэл тавих (presentations), уулзалтанд оролцох (informalmeeting), материал, баримттай танилцах (handout) болон интернэт, түүний мэдээллийн самбартзориулагдсан олон зүйлийг бэлтгэж болно.Илтгэл нь хэд хэдэн слайдаас /slide/ бүрдэнэ. Слайд гэдэг нь илтгэлийн нэг хуудас бөгөөд үндсэнгарчгийн слайд, гол мэдээллийн слайд, төгсгөлийн слайд зэрэг олон хэлбэрийн слайдуудыг нэгтгэноруулснаар сайн илтгэл бэлтгэх болно. Мөн MS-PowerPoint –ийн нэг үндсэн зориулалт нь Slide showбуюу хэд хэдэн слайд, хуудасны хооронд хөдөлгөөн, дуу авиа болон автомат тохируулгуудыг хийжөгдөгт оршино. Энэ нь олон слайдуудаас бүрддэг бөгөөд слайд бүрийг өвөрмөц хэлбэр, хөдөлгөөн,эффектэд оруулахын зэрэгцээ слайдын бүрэлдэхүүн хэсэг (обьект) болох гарчиг, текст, зураг, график,хүснэгт зэргийг ч хөдөлгөөнд оруулсанаар бүхэл бүтэн үзүүлбэр /шоу/ болно.  Хуудас  32
    • PowerPoint Мультмедиа үзүүлэн бэлтгэж үзүүлэхHOME: олон удаа давтах. - Slides – илтгэлийн хуудас - Font /times new roman/ - фонт, төрлийг сонго - Font size /12/ фонт, түүний хэмжээ - Grow font, Shrink font - Bullets Numbering Sort - Left, center, right, justify - Shading - All borders - Paragraph • Text Direction Aligntext - Drawing • Shape, arrange, quick styles, shapes fill, shape outline, shape effects - Find – баримтаас тэмдэгт хайх - Replace – хайж олсон текстээ өөр текстээр солих - Select - шилэх сонгох, идэвхжүүлэх - Sort : Ascending – өгсөх : Descending – буух, уруудахINSERT: засвар хийх, оруулах, хавчуулах - Table - Illustrations • Picture, shape, smart art, chart - Link - Text • Text box, header and footer, wordart, date and time, slide number, symbol - Medie clips • Movie  Хуудас  33
    • • SoundDESIGN: - Page setup - Themes - BackgroundANIMATIONS: - Preview - Animations - Transition to this slide • Transition sound • Transition speed • Apply to allSLIDE SHOW: - Start slide show • From beginning • From current slide - Set up - MonitorsREVIEW: Тойм, үзлэг шалгах хянах. Дүрэм зүй - Proofing • Spelling • Translate • language - Comments • New comment, edit comment, delete - ProtectVIEW: харагдах байдал - Ruler – удирдах шугам, заагч - Gridlines – солбицлын тор, тор - Thumbnails – хураангуй, товчлол, Zoom – харагдах хэмжээ.  Хуудас  34