Cultuurdating (master thesis C-MD, 2007)
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Like this? Share it with your network

Share

Cultuurdating (master thesis C-MD, 2007)

  • 2,426 views
Uploaded on

Onderzoek naar, en conceptualisering van een sociaal, digitaal cultuurplatform voor jongeren met de combinatie ‘data & dates’ als motor. ...

Onderzoek naar, en conceptualisering van een sociaal, digitaal cultuurplatform voor jongeren met de combinatie ‘data & dates’ als motor.

Master thesis Communicatie- & Multimedia Design (2007)

  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
2,426
On Slideshare
2,426
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
15
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. Cul-tuurdating Onderzoek naar, en conceptualisering van een sociaal, digitaal cultuurplatform voor jongeren met de combinatie ‘data & dates’ als motor Bram Vanderhaeghe | 2007 | Media & Design Academie
  • 2. Masterproef Communicatie- & Multimedia Design‘cultuurdating’Bram Vanderhaeghe, 2007Media & Design Academie | Katholieke Hogeschool LimburgPromotors & coachesLiesbeth Huybrechts en Kris Aerts.Bedankt...Vrienden en familie voor het meevolgen en voor fijne afleiding wanneer het nodig was.Docenten en studenten van C-MD voor twee interessante (en amusante) jaren.CJP medewerkers en jongerenredactie voor uitgebreide feedback en lekkere koffie.Alle mensen, al dan niet experts, die tijd maakten om hun mening te geven over het concepten de uitwerking ervan.Papa en Stef die elk een grote deel tekst op taalfouten nakeken.Extra dank aan Liesbeth en Kris om tijd te maken en te coachen tot het absolute einde. 2
  • 3. “Happiness is not in the mere possession of money; it lies in the joy of achievement, in the thrill of creative effort.” Franklin D. Roosevelt 3
  • 4. Over het taalgebruikIn dit werk worden Engelstalige termen doorheen het Nederlands gebruikt.De materie die hier behandeld wordt is jong en typisch ervoor is dat ontwikkelingen vaakgeen landsgrenzen — en dus taalgrenzen — kennen.Termen als social media, social event calendar, content community, … kunnen mits eenbeetje taalinventiviteit moeiteloos naar het Nederlands vertaald worden. Het nadeel is dat zedaarbij hun betekenis gedeeltelijk, en hun bekendheid nagenoeg volledig verliezen.Omwille van die redenen is in dit werk het breed aanvaarde gebruik om in deze geenvertalingen door te voeren, gevolgd. 4
  • 5. AbstractCommuniceren, jongeren en cultuur. Er is al heel wat geschreven en onderzocht over decombinatie van deze drie termen.Er is echter iets wat telkens weer opvalt wanneer we bijvoorbeeld in het plaatselijkejeugdcafé even rondvraag doen: de meerderheid weet niet dat ‘Kommil Foo’ over 3 weken inhet cultuurcentrum speelt. Sommigen weten het dan weer wel, maar kennen niemand die erheengaat, wat hen tegenhoudt een kaartje te kopen.Kennissen die enthousiast worden en mee willen gaan, halen in dergelijke etablissementenzelden een agendaatje boven om de date meteen ook te noteren. Een week na hetoptreden, vraagt een enkeling dan “wanneer Kommil Foo nu weer kwam?”.Die net geschetste situatie zette ons al vaker aan het denken. Het feit dat we ookontwikkelaar zijn van de website van een cultuurcentrum én actief social webgebruiker, deedons nadenken over een oplossing in de combinatie van cultuur en social media.Literatuuronderzoek leert ons dat de aangehaalde situatie ook wetenschappelijk te verklarenis: de ervaring van het bijwonen van een voorstelling wordt sterk beïnvloed door hetgezelschap waarin je vertoeft. Meestal is het veel leuker met anderen naar ‘Kommil Foo’ tegaan, te genieten van de voorstelling en achteraf nog wat na te praten in de cafetaria, dan erin je eentje al dan niet te zoeken naar een andere eenzame bezoeker.Ook social media blijkt in het plaatje te passen. Dat verschijnsel is meer dan een hype. Nietenkel, maar vooral op het web, is een evolutie van socialisatie zichtbaar. Er vormen zichzogenaamde online communities: virtuele netwerken van mensen die een interesse delen endaarover communiceren met elkaar. Ze maken op die manier zelf de inhoud — usergenerated content is een vaak gehoord begrip dezer dagen.Die inhoud is soms cultuur. Vooralsnog doet de cultuursector zelf niet veel moeite om hetpotentieel van dat continu groeiende aantal actieve, sociale internetgebruikers te benutten.Een uitzondering die lichtjes gehyped werd in de cultuursector is de Vooruit. Dit Gentsecultuurhuis lanceerde onder de naam Vooruit 2.0 een social web applicatie. Jammer genoegdurfde men geen afstand doen van de klassieke top-down structuur: de organisator bepaaltde inhoud en creëert het kader, de gebruikers mogen enkel daar op reageren. ‘usergenerated comment’ past hier beter.Jongeren zijn een interessante doelgroep. Niet alleen omdat wij er zelf toe behoren maaromwille van hun houding tegenover het internet. De jongeren van nu, mensen die vanafbegin jaren ’80 geboren zijn, maakten de opkomst van het internet niet bewust mee. Zeworden de M-generatie genoemd. Die M-generatie ziet internet zelden als een wonderlijke,spannende technologie — tenzij het studenten Communicatie en Multimedia Design zijn. Hetwas er altijd al voor hen en is net zo gewoon als televisie vandaag is voor de meesten. 5
  • 6. We gaan na wanneer e-cultuur — dat is cultuur(communicatie) via het internet — sociaal tenoemen is. Wat houdt dat concreet in en hoe tracht men daarmee de beleving vancultuurparticipatie te versterken? Net die sociale component is aantrekkelijk voor jongeren,getuige het succes van MSN, MySpace en zelfs het oprukkende Facebook.Er wordt besproken wat de belangrijkste factoren zijn die jongeren aanzetten en inspirerentot cultuurparticipatie en -communicatie en hoe die toepasbaar zijn in het digitaal, sociaalcultuurplatform dat we voor ogen hebben.Het basisidee, hetgeen de aanzet vormde voor deze thesis, was een website alsCultuurweb, waarop kan gezien worden wie er nog naar dat ene evenement gaat. Tijdens deliteratuurstudie, gesprekken met vrienden, medestudenten en de verantwoordelijke voorjongerencommunicatie in het plaatselijke cultuurcentrum, groeide het idee voor eenuitgebreid digitaal cultuurplatform voor jongeren.‘Cultuurdating’ is de werktitel van die social web applicatie. Die applicatie is een mix vaneen content community en een sociale — door de community gestuurde — kalender, gevuldmet culturele manifestaties. De focus ligt hierbij op het ontwerp: zowel conceptueel als in dezin van interaction design: grafiek, usability, informatie organisatie, …Het is niet de bedoeling te bewijzen dat net déze applicatie zal werken. Wel willen we tonenhoe verschillende (belangrijke) aspecten van cultuurbeleving door jongeren ook — en somszelfs vooral — in social media aan bod kunnen komen. We laten zien wat er mogelijk is enwelk potentieel de Vlaamse cultuursector voorlopig onbenut laat.Het doel is dat jongeren met interesse voor cultuur er elkaar kunnen vinden, ervaringen enmeningen delen. Ze beïnvloeden en stimuleren elkaar bewust én onbewust en breiden zohun netwerk uit met gelijkgestemde cultuurminnaars.Het platform voorziet in een laagdrempelig ‘meeting’ of ‘dating’ systeem: wie zin heeft in eenavondje cultuur hoeft niet alleen te gaan maar vormt een groepje met ‘cultuurdaters’ diehetzelfde plan hebben.Een cultuurhuis wordt dan écht sociaal: je bezoekt een museum met mensen die dezelfdeinteresse hebben, je ziet op voorhand welke ‘virtuele’ kennissen naar die ‘echte’theatervoorstelling gaan, …Vooral handig voor wiens reële kennissenkring geen uitgebreid aantal cultuurminnaars telt,laat staan cultuurliefhebbers met dezelfde voorkeuren die graag cultuurmanifestatiesafschuimen. 6
  • 7. InhoudstafelInleiding 9DEEL 1 — LITERATUURSTUDIE: ‘OVER CULTUUR, SOCIAL MEDIA EN JONGEREN’Cultuur 12 Het begrip ‘cultuur’.................................................................................................................. 12 Cultuurparticipatie................................................................................................................... 15 Samengevat.................................................................................................................................. 16Cultuurgebruik van jongeren 18 Cultuur binnen de vrije tijd van jongeren................................................................. 18 Beweegredenen cultuurparticipatie............................................................................. 22 Jongeren en organisatie/plannen.................................................................................. 24 Samengevat.................................................................................................................................. 25Internetgebruik jongeren 27 (Bijna) iedereen surft............................................................................................................... 27 Waar jongeren naar op zoek zijn..................................................................................... 27 De M-generatie en social web.......................................................................................... 28 Samengevat.................................................................................................................................. 29Social media 30 Karakteristieken.......................................................................................................................... 30 Social web......................................................................................................................................33 Het belang van ‘Recommendation’............................................................................... 36E-cultuur 39 Situering.......................................................................................................................................... 39 E-cultuur in Vlaanderen......................................................................................................... 41DEEL 2 — KWALITATIEF ONDERZOEKOnderzoeksmethodologie 44 Virtuele etnogra e.................................................................................................................... 44 Case study......................................................................................................................................46‘Upcoming’ 48‘MyTaste’ 52‘Concertival’ 54 7
  • 8. Detailstudie ‘Last.fm’ 56 Overzicht........................................................................................................................................ 56 Aanwezigheid.............................................................................................................................. 57 Identiteit......................................................................................................................................... 59 Delen................................................................................................................................................ 62 Relaties.............................................................................................................................................64 Conversaties................................................................................................................................. 66 Groepen.......................................................................................................................................... 68DEEL 3 — ‘CÔTÉJARDIN’Concept en strategie 71 Inleiding.......................................................................................................................................... 71 Doel....................................................................................................................................................71 Design methodologie............................................................................................................ 72 Basisidee......................................................................................................................................... 73Interaction design 75 Ontwikkeltechnologie........................................................................................................... 76 Informatie architectuur..........................................................................................................77 Gra sch design........................................................................................................................... 79Prototyping 82 Mock-ups........................................................................................................................................82 Feedback concept en mock-ups.................................................................................... 83 Mock-up ‘frontpage’.................................................................................................................88 Mock-up ‘agenda’...................................................................................................................... 90 Mock-up ‘evenement’............................................................................................................. 92 Mock-up ‘pro el’........................................................................................................................ 94EPILOOGBRONNENOngeschreven bronnen 103 Lezingen en evenementen................................................................................................. 103 Communities waaraan we deelnamen....................................................................... 103 Interviews...................................................................................................................................... 104Literatuur 105 8
  • 9. InleidingSla er Cultuurnet 1 eens op na en je merkt hoeveel er de laatste jaren geschreven enondernomen werd om jongeren dichter bij cultuur te brengen.‘Communicatie’ is het toverwoord in deze materie. Denk maar aan de jaarlijkse ‘Dag van decultuurcommunicatie’ van Cultuurnet. Er zijn talrijke onderzoeken gevoerd naar waar,wanneer en hoe de cultuursector het best aan jongeren kan laten weten wat er te doen is enhoe die jongeren kunnen overtuigd worden om deel te nemen.Als mij gevraagd zou worden de bestaande (Vlaamse) initiatieven te beoordelen, dan zou iker als communicatie- en nieuwe media designer een vernietigende onvoldoende aangeven.Niet omdat men fout bezig is, maar vooral omdat men een enorm potentieel onbenut laat.De éénrichtingscommunicatie van cultuurhuizen en -organisaties mag dan op maatgesneden zijn van jongeren, het zet hen niet aan tot onderlinge communicatie. Zowel tussenjongeren onderling als tussen het cultuurhuis en zijn publiek. En laat net daar de sleutel totsucces liggen.Sommigen hebben dat al begrepen. Vooral rond muziek en uitgaan (naarmuziekevenementen) wordt al één en ander gedaan: Last.fm2 en social network siteMySpace3 zijn goeie voorbeelden. Ook het Vlaamse Allnighters gaat over (elelektronische)muziek en de daarbijhorende events.Nemen we de iets minder toegankelijke cultuur in het vizier (min of meer hetgeencultuurcentra organiseren) dan zijn er slechts enkele noemenswaardige voorbeelden inVlaanderen: zowel de Vooruit 2.0 website van de Gentse Vooruit4 als het privé-initiatiefConcertival (zie case study) werden tijdens het schrijven van deze thesis gelanceerd.Vooruit 2.0 is een aan te moedigen initiatief van een kunsthuis maar tegelijk ook al meteen tebekritiseren: de inhoud is beperkt tot wat er door de Vooruit georganiseerd wordt en hethele kader wordt eveneens door die organisator bepaald en gecontroleerd.Laat ons echter nog een stap verder gaan: we breiden het ontmoeten van en communicerenmet mensen die gelijke interesses tonen, uit tot de echte wereld: samen met‘internetkennissen’ een voorstelling bijwonen, is misschien het ultieme (en een fantastisch)gevolg van een online social community.1 http://www.cultuurnet.be, 2007.2 http://last.fm, 2007.3 http://myspace.com, 2007.4 http://www.vooruit.be, 2007. 9
  • 10. Het idee over hoe zo’n webcommunity — over cultuur en voor jongeren — er dan wel uit zoukunnen zien is het vertrekpunt van dit werk, dat in drie delen opgebouwd is.IndelingDeel 1 is een uitgebreide literatuurstudie over cultuur, jongeren en social media. Ze moet nietgezien worden als de basis voor het concept, maar eerder als een referentiekader en dewetenschappelijke onderbouwing van het concept.Het tweede deel beschrijft de uitgevoerde case-studies. Hierbij worden interessante puntenvan diverse, op één of meerder wijzen gerelateerde cases gewikt en gewogen. Die puntenworden gelinkt aan de theorie uit de case study en in rekening gebracht bij het uiteindelijkeconcept. Eén case is een stuk uitgebreider geanalyseerd: de muziek community Last.fm.In het laatste deel ten slotte wordt het initiële idee (zie ook abstract) conceptueel uitgewerkt,rekening houdend en steunend op de bevindingen uit de voorgaande delen. 10
  • 11. Deel 1 —Literatuurstudie:‘Over cultuur, social mediaen jongeren’ 11
  • 12. Cultuur‘Cultuur’ is een woord met veel betekenissen, afhankelijk van — maar daarom niet precies afte leiden uit — de context waarin het wordt gebruikt. Ondubbelzinnig vastleggen wat eronder ‘cultuur’ verstaan wordt, is een belangrijk vertrekpunt. Gebruik makend van wat wehier uitklaren, doen we hetzelfde voor het begrip ‘cultuurparticipant’.Het begrip ‘cultuur’Over de notie ‘cultuur’ bestaat geen consensus binnen de sociaal-wetenschappelijkeliteratuur. Dat schrijft ook Rudy Laermans in ‘Het Vlaams cultureel regiem’, waar hij een (2deorde) observatie maakt van het cultuurbeleid in Vlaanderen. 5 Laermans overloopt er demeest voorkomende definities en de context waarin ze worden gebruikt. Het lijkt ons eencorrecte manier van werken om enkele van die definities hier te parafraseren en net als inLaermans’ studie vervolgens een eigen omschrijving op te stellen die aangeeft welkebetekenis er in dit werk van toepassing is.‣ In de klassieke antropologische cultuurvisie die eind 19de eeuw ingang vond, staat ‘cultuur’ voor de totale levenswijze van een sociale groepering. Het gaat hier over cultuur in de brede betekenis van het woord. Het 19de eeuwse darwinisme was hierin richtinggevend. Men maakte het onderscheid tussen natuur en cultuur, tussen biologische en verworven levenskenmerken. Cultuur wordt gezien als ‘alles wat niet natuur is’, als alles wat door ‘de mens’ — in collectief verband — wordt voortgebracht. Het gaat hier zowel over het materiële (kledij, huizen,…) als over het immateriële (opvattingen, zeden of gebruiken,...).‣ Het mentalistisch cultuurbegrip beperkt de cultuurnotie tot het immateriële ‘collectief bewustzijn’, het geheel van collectief gedeelde opvattingen, voorstellingen of representaties. Daarbinnen wordt vaak een onderscheid gemaakt tussen overtuigingen (‘wat is’), waarden (‘wat moet’) en normen (‘wat hoort’).‣ “Het semiotisch of symbolisch cultuurbegrip definieert cultuur in termen van een collectief betekenisfonds dat mensen toelaat de werkelijkheid actief te interpreteren of betekenis te geven. Taal is in deze visie dan ook de harde kern van iedere cultuur. Net als alle andere vormen van interpretatie krijgen talige betekenissen pas een publieke zichtbaarheid en sociale relevantie dankzij materiële dragers of symbolen.” (citaat)5 Laermans, Rudi. ‘Het cultureel regiem’. Lannoo, 2002. p. 3-8 12
  • 13. ‣ Binnen de humanistische cultuuropvatting is cultuur synoniem voor wat traditioneel de hoge cultuur heet. De online encyclopedie Wikipedia koppelt hier de synoniemen ‘elitaire cultuur’ en ‘Cultuur met grote C’ aan vast.6 Deze ‘hoge Cultuur’ zou omschreven kunnen worden als datgene aan kunstuitingen dat in de loop der jaren door een zekere elite als bijzonder en waardevol wordt beschouwd.De laatste zienswijze bevat een interessant punt dat onze cultuurdefinitie nadert: ook in ditwerk wordt cultuur vooral gezien als een kunstuiting. Toch is de humanistischecultuuropvatting voorbijgestreefd. Het onderscheid tussen wat men traditioneel elitairecultuur (theater, dans, klassieke muziek, ...) en populaire cultuur (popconcerten, televisie,film, …) — of ook wel de hoge en lage cultuur — noemt, kan wel nog worden gemaakt en zoworden aangevoeld. De benamingen ‘elitair & populair’ en ‘hoog & laag’ lijken ons echtersterk achterhaald te zijn. Ze trachten de zogenaamde populaire cultuur als minderwaardig ofniet hoogstaand te bestempelen, als ‘cultuur voor de domme massa’.Indien we de humanistische cultuuropvatting zouden volgen, dan is een slecht gespeeldklassiek kamerconcert ‘hoge cultuur’ en een perfect gebracht optreden van technogodLaurent Garnier op het 10daysoff festival ‘lage cultuur’.Zo’n voorbeeld illustreert dat definities in deze materie erg relatief zijn. Bovendien lijkencultuurdeelnemers steeds ongevoeliger te zijn voor het traditionele onderscheid tussen hogeen lage cultuur. Een nieuw profiel is dan ook alsmaar meer en beter te detecteren: dat vande culturele omnivoor.De culturele omnivoorMaatschappelijke ontwikkelingen verkleinen de afstand tussen de traditionele, hogerekunsten en de als lager beschouwde cultuurvormen. De vroegere, duidelijkestatusverschillen tussen beide lijken te vervagen. Zogenaamd ‘legitieme cultuur’ omvatsteeds meer genres: film, fotografie, popmuziek, thrillers en strips winnen onmiskenbaar aanprestige en erkenning. 7Vooral onder hoogopgeleiden leidt dit tot omnivoor cultureel gedrag. Naar de jaarlijkseelektronische hoogmis ‘I love Techno’ gaan en de laatste voorstelling van theater Malpertuisbijwonen, Javier Guzman fantastisch vinden en zich laten inspireren tot nadenken over ‘Lapersistencia de la memoría’ van Salvador Dalí.Andersom, ‘van laag naar hoog’, lijkt het verhaal veel moeilijker en nauwelijks op te gaan:een laagopgeleide fan van Frans Bauer stapt niet zomaar het concertgebouw van Bruggebinnen. 86 http://nl.wikipedia.org/wiki/Cultuur, 2006.7 Marijnissen, Jan. Interview met Marjolein de Boer, directeur van CJP Nederland, 12 oktober 2005. (http://www.janmarijnissen.nl/2005/10/12/en-wat-is-dat-dan-kunst-en-cultuur/)8 Twaalfhoven, Anita. ‘Hoge en lage cultuur’, Boekman 65. Amsterdam, 2005. 13
  • 14. Ook vanuit de kunstwereld zelf komen signalen dat het traditionele onderscheid in vraagmoet worden gesteld. Wat te denken over ‘The Grey Album’ van Danger Mouse (zieafbeelding), een mash-up waarbij een a capella versie van rapper Jay-Z’s ‘The Black Album’op muziek wordt gezet die bestaat uit samples en bewerkingen van ‘The White Album’ vanThe Beatles, een groep die in huidige tijden door sommigen liefst onder ‘elitair’ wordtgeklasseerd. Voor sommigen — zowel aanhangers van The Beatles als van Jay-Z —hemeltergend, voor een aantal professionele muziekmagazines een meesterwerk. 9Frans de Ruiter en Hans van Maanen bekritiseren het gebruikte begrippenkader. De Ruiterschrijft:“Laten we hoog en laag in het vervolg gebruiken voor hun eigenlijke betekenis: de hoge enlage kwaliteit van inhoud en vorm, uitvoering en presentatie, ambacht en beweging.” VanMaanen zet zich af tegen de trend om begrippen als kunst en cultuur over één kam tescheren. “Onderscheid moet er zijn,” vindt hij “als alles kunst heet, vervaagt de waarde vankunst voor de samenleving.” 109 Cashmore, P. ‘Danger Mouse : The Grey Album’, NME, s.d.‘Danger Mouse - The Grey Album’, SPIN.com, 15 april 2004.Gitlin, Lauren. ‘DJ Makes Jay-Z Meet Beatles’, Rolling Stone, 5 februari 2004.10 Twaalfhoven, Anita. ‘Hoge en lage cultuur’, Boekman 65. Amsterdam, 2005. 14
  • 15. Het mag duidelijk zijn dat dit een levende materie is, die verschillende invalshoeken enbijbehorende meningen kent.‘Cultuur’ binnen deze contextHet concept ‘culturele omnivoor’ duidt perfect de deelnemer aan van de cultuur die wij voorogen hebben. We erkennen het bestaan van de culturele omnivoor en dus impliciet hetbestaan van hoge én lage cultuur, hoewel dat verschil steeds subjectief is.We richten ons dus niet tot één van beide ‘soorten’ cultuur, maar stellen ons op als eenomnivoor: we hebben aandacht voor ‘moeilijkere’, misschien zelfs ‘meer intellectuele’cultuur, zonder populaire cultuur als minder waardevol te beschouwen of te negeren.De termen ‘moeilijker’ en ‘meer intellectueel’ zijn volgens ons een stuk objectiever dan‘hoog’ of ‘elitair’, wanneer we het hebben over het onderverdelen van cultuur. Het meerintellectueel zijn, duidt dan vooral op het opleidingsniveau van het publiek dat zo’nvoorstellingen vooral bezoekt.Worden we heel concreet en denken we aan een uiteindelijke web applicatie, dan pastdaarin zowel populaire cultuur als ‘moeilijkere’ cultuur. Dat is niet hetzelfde als zeggen datalles dus kan. Het selecteren en beslissen van wat wel en wat niet kan, is niet in regels tegieten. Zo’n beslissing moet binnen de juiste context genomen worden, gebaseerd op desubjectieve mening van (redactie)leden. Het is niet ondenkbaar — en wellicht ergwaarschijnlijk — dat die ‘geschikte cultuur’-definitie een organisch gegeven zal zijn, datcontinu verandert en vervormt in de tijd — net zoals de definitie van ‘cultuur’ an sich.CultuurparticipatieWie een boek leest, kan cultuurparticipant genoemd worden. Hetzelfde geldt voor eenbezoeker van het theater. Maar eveneens voor de acteur in het theaterstuk zelf.Overigens laten we in het midden of dit theaterstuk al dan niet virtueel plaatsvindt, zoals inde zeer recente virtuele voorstelling van HETPALEIS, ‘Paola246’ 11. Het medium is van weinigbelang.Actieve en receptieve cultuurparticipatieBinnen de tot hiertoe gemaakte afbakeningen en definities, is er nog geen onderscheidgemaakt tussen actieve en receptieve cultuurparticipatie, noch tussen publiek en uitvoerder.11 http://paola246.skynetblogs.be, 2007. 15
  • 16. Wie de rol van uitvoerder draagt, is altijd een actieve cultuurparticipant: de uitvoerder voertde cultuuractiviteit uit. Wie tot het publiek behoort kan zowel actief als receptief participeren.In juli vond het 13e Internationaal Straattheaterfestival plaats, tijdens de Gentse Feesten.Een grappige Spanjaard koos bij het begin van zijn stuk een grinnikend jongetje uit dat dehele voorstelling (vijftien minuten) ‘moest’ meedoen. Dat jongetje illustreert mooi het verschil:hij werd omgetoverd van receptieve participant tot actieve participant.Ook ‘communiceren over’ is participerenBinnen het kader rond cultuur en cultuurparticipatie dat we tot hier toe specificeerden, kancultuur al snel vooral als een ‘object’ gezien worden. Theaterstukken, boeken,kunstartefacten, concerten,… zijn dan objecten die ‘cultuur’ zijn. Het bekijken, beluisteren,betasten, gebruiken,… van die cultuurobjecten, is dan de zogenaamde participatie.Dat beeld klopt slechts gedeeltelijk. We zien participatie ruimer dan enkel het letterlijkgebruik van cultuurobjecten. Communiceren over cultuur, nadenken, verwerken, reageren,…zijn acties die onlosmakelijk verbonden zijn aan onze definitie van cultuurparticipatie.In het licht van het project dat uiteindelijk wordt uitgewerkt, kunnen we daarom stellen dathet gebruiken van een online cultuurplatform eveneens onder het label ‘cultuurparticipatie’ teplaatsen is.Samengevat‘Cultuur’ en ‘cultuurparticipatie’ zijn flexibele, organische begrippen. Ze kennen geen vaste,eenduidige definitie. Over de notie ‘cultuur’ bestaat geen consensus binnen de sociaal-wetenschappelijke literatuur, schrijft Rudy Laermans 12.De betekenis die aan deze termen gekoppeld wordt, is afhankelijk van het denkkaderwaarbinnen ze worden gebruikt.Er is vastgelegd dat we ons in dit werk baseren op de betekenis waarin cultuur gezien wordtals ‘kunstuiting’. We hebben daarbij gewezen op het bestaan van het — quasiondefinieerbaar — verschil tussen zogenaamde hoge en lage cultuur.We richten ons niet tot één van beide ‘soorten’ cultuur, maar stellen ons op als eencultuuromnivoor: we hebben aandacht voor ‘moeilijkere’ cultuur — waarbij ‘moeilijk’ vooraliets zegt over het opleidingsniveau van het daarbij gangbare publiek—, zonder populairecultuur als minder waardevol te beschouwen of zelfs te negeren.We leggen verder geen beperking op omtrent de locatie waarop een manifestatie zich uit: diekan zowel reëel, dan wel virtueel zijn (zie hoofdstuk e-cultuur).12 Laermans, Rudi. ‘Het cultureel regiem’. Lannoo, 2002. p. 3-8 16
  • 17. Cultuurparticipatie is uiteraard het participeren aan cultuur — cultuur in de betekenis die wenet vastlegden. We hebben het verschil gegeven tussen actieve en receptievecultuurparticipatie. Verder is niet alleen het ‘bekijken’ of ‘uitvoeren’ van een ‘kunstuiting’participatie, ook het communiceren over de ‘kunstuiting’ valt daaronder. In zekere zin is dateen deel van het hele proces dat onlosmakelijk met de ‘kunstuiting’ verbonden is. Kunstwordt zelden voor één persoon gemaakt en bovendien is het veroorzaken van communicatiemisschien wel een voorwaarde om iets als kunst te bestempelen. 17
  • 18. Cultuurgebruik van jongerenCultuur binnen de vrije tijd van jongerenHoeveelheid vrije tijdEen in 2004 gepubliceerde studie van de Vlaamse Overheid bracht een actueel beeld vanhet vrijetijdspatroon van Vlaamse jongeren. 13 Met ‘vrije tijd’ wordt effectief de tijd bedoeldwaarin men ‘vrij’ is: het volgen van dagonderwijs, vakantiewerk, verzorging van kinderen ofander huisgenoten en essentiële behoeften als slapen, eten en persoonlijke verzorging vallendaar niet onder. weekdag zaterdag of zondag 18- tot 24-jarigen besteden anno 20038u per weekdag gemiddeld 3 uur en 497u minuten aan vrijetijdsactiviteiten. Vanaf6u de leeftijd van 25 jaar daalt dat met5u anderhalf uur tot zo’n tweeënhalf uur.4u In het weekend verdubbelt de vrije tijd: voor 18- tot 24-jarigen naar 7u25min;3u de oudere jongeren doen het met2u ongeveer zes uur.1u0u Belangrijker voor ons is wat jongeren 18 - 24-jarigen 25 - 34 jarigen zoal doen in hun vrije tijd en danvooral welke culturele activiteiten. Ook dat is mee onderzocht. Men heeft daarbij de focusgelegd op non-participanten: die jongeren die in 2003 niet in contact kwamen met derespectievelijke vrijetijdsactiviteit. Wij richten ons vooral op datgene wat binnen onze contextrelevant is.Het aandeel cultuurWanneer we de resultaten bekijken, dan is het aandeel cultuur — zoals wij het definiëren indeze thesis — goed vertegenwoordigd binnen de vrijetijdsactiviteiten van jongeren.13 Pauwels, G. & Scheerder, J., Tijd voor vrije tijd? Vrijetijdsparticipatie in Vlaanderen: Sport: cultuur, media,sociale participatie en recreatie (Stativaria 32), Brussel: Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap Administra-tie Planning & Statistiek, 2004. 18
  • 19. Percentage non-participanten voor een aantal vrijetijdsactiviteiten (2003) 18- 25- 35- 45- 55- 24j 34j 44j 54j 64jnaar bioscoop gaan 3 13 29 44 65recreatief internetgebruik 19 34 49 62 82krant lezen 20 28 29 29 25bibliotheekbezoek 30 53 54 64 78sportmanifestatie bijwonen 35 51 49 54 60rock- of popconcert bijwonen 36 46 59 78 93kijken naar tv gedurende de week 38 43 40 33 15bezoek aan een museum, tentoonstelling of galerij 39 50 50 49 53theater- of toneelvoorstelling bijwonen 45 48 51 45 53zelf creatief of kunstzinnig bezig zijn 46 50 55 56 67klassiek concert bijwonen 59 70 65 67 75folkloristisch concert bijwonen 73 76 79 79 81ballet- of dansvoorstelling bijwonen 76 74 76 82 82jazz- of bluesconcert bijwonen 83 84 85 79 93operavoorstelling bijwonen 94 93 94 90 89actief lid van een vereniging voor kunstbeoefening 94 95 96 95 96Gegevens uit Smakers — Jongeren en cultuur 2004 14Bioscoopbezoek blijkt de populairste vrijetijdsbesteding te zijn van jongeren, slechts 3% vande 18- tot 24-jarigen is in 2003 niet in een bioscoop geweest. Tegelijk zijn het ook vooral dejongeren die hun vrije tijd hier besteden: naarmate de leeftijd stijgt, daalt het aandeelparticipanten.Hetzelfde is vast te stellen bij recreatief internetgebruik, het bijwonen van een rock- ofpopconcert en bibliotheekbezoek. Er kan dus besloten worden dat dit typische jongeren-vrijetijdsactiviteiten zijn.Een klassiek of folkloristisch concert bijwonen of naar een ballet- of dansvoorstelling gaan,kent voor alle leeftijdsgroepen — ook jongeren — tussen de 60% en de 80% non-participanten anno 2003.Een jazz- of bluesconcert of operavoorstelling bijwonen is nog minder populair, eveneens bijalle leeftijdscategorieën. Hetzelfde geldt voor het actief lid zijn van een vereniging voorkunstbeoefening.Belangrijk verder is dat meer dan de helft van de jongeren zelf creatief of kunstzinnig bezigis, een theater- of toneelvoorstelling bijwoont en niet vies is van een bezoek aan eenmuseum, tentoonstelling of galerij in de vrije tijd — bezoeken in schoolverband zijn hier zelfsniet in meegeteld.14 CJP. ‘Smakers - Jongeren en cultuur 2004’, Brussel, 2005. p. 123 19
  • 20. Activiteiten van in cultuur geïnteresseerde jongerenHet is interessant om na te gaan wat ‘in cultuur geïnteresseerde’ jongeren dan graag doen inhun vrije tijd, specifiek op het gebied van cultuur. Een studie15 van CJP Nederland kan daariets over zeggen. Men stelde hier vragen aan 353 leden waardoor men een inzicht trachtte tekrijgen in de leef- en belevingswereld van deze jongeren op cultureel gebied.Volgende top 5 zegt iets over de populariteit van verschillende culturele activiteiten. Cultuurwerd daarbij omschreven als zowel kunst, ontspanning als vermaak. De top 5 geeft aan watjongeren (17- tot 25-jarigen) spontaan als eerste antwoord gaven op de vraag van welkeculturele activiteiten ze zoals doen:1. naar de film gaan (41%);2. naar een museum gaan (29%);3. naar toneel gaan (16%);4. nezen van boeken (poëzie en literatuur) (11%);5. naar popconcerten gaan (10%).De resultaten verschillen naargelang de leeftijd: zo geeft een vijfde van de 18- tot 25-jarigenhet bijwonen van een toneelvoorstelling op, terwijl dat bij de 17-jarigen slechts 10% is.Wanneer we de hoeveelheid deelnames bekijken, dan zien we een vergelijkend beeld als inde voorgaande studie: 99% gaat wel eens naar de bioscoop, waarvan bijna de helftmaandelijks. Ruim drie kwart bezoektmusea, een kwart doet dat maandelijks. 100 80De helft van de ondervraagden gaat naartoneel, de helft van die toneelliefhebbers 60gaat maandelijks. Hetzelfde geldt voor 40cabaret, het aantal deelnemers bij 18- tot 2025-jarigen is zelfs 60%.Die 18-plussers nemen in gelijke aantallen 0deel aan popconcerten en ook aan festivals: bioscoopbeiden ongeveer 60%. musea popconcertOok het bezoeken van een tentoonstelling kent een gelijk festivalsucces: 57% van de ondervraagden doet dat al eens, al gaat cabaret toneel50% minder dan eens per maand. dansvoorstelling klassiek concert15 CJP. ‘Project: 2011 — Jongeren, CJP en cultuur’, Qrius, Amsterdam, november 2002. 20
  • 21. Cultuurparticipatie via nieuwe mediaDe participatie-definitie die we in dit werk definiëren (cfr. hoofdstuk ‘Cultuur’) legt geenrestricties op wat betreft het medium.Laatst werd op Nederland 3 de nieuwste cabaretvoorstelling van Kommil Foo (‘Spaak’)uitgezonden. Dergelijke activiteit werd in het hierboven gehanteerde onderzoek onder ‘tv-kijken’ geklasseerd.We halen hierbij even het al eerder gegeven voorbeeld van de virtuele voorstelling vanHETPALEIS, ‘Paola246’ 16, aan. In tegenstelling tot Kommil Foo’s nieuweling is die specifiekgemaakt voor nieuwe media. De voorstelling liep op een blog, op Twitter, via MySpace en opYoutube (zie figuur).We willen hiermee aantonen dat ‘tv-kijken’, net zoals ‘internetten’ niet per se een activiteit isdie moet gecatalogiseerd worden als non-cultureel. Het kijken naar een cabaretvoorstellingop tv en het deelnemen aan een voorstelling die enkel via het internet te bekijken is, zijnzeker en vast voorbeelden van cultuurparticipatie.Of de cijfers daarom een verkeerd beeld geven, is onduidelijk. Het zijn misschien vooral detraditionele cultuurparticipanten die hier ook via tv of internet naar kijken. Er zijn ons geenonderzoeken bekend die hier meer over zeggen, waardoor dit stukje louter als kritischebedenking door het leven kan gaan.De enige conclusie die we hier kunnen aan vastkoppelen is dat de cultuurparticipatie of -interesse wel eens zou kunnen verschillen van diegene die men in ‘traditionele’ onderzoekenvaststelt.16 http://paola246.skynetblogs.be, 2007. 21
  • 22. Beweegredenen cultuurparticipatieSociale factorCultuurparticipatie door jongeren wordt sterk beïnvloed door een sociale factor. De kans dater wordt geparticipeerd, daalt namelijk als er geen geschikt gezelschap is.Zowel het versterken als het verruimen van het sociaal netwerk is — naast een aangenametijd hebben — de sterkste stimulans om aan cultuur te gaan doen.In een onderzoek17 dat werd uitgevoerd onder de (jonge) concertgangers van hetmuziekcentrum Nijdrop is vastgesteld dat ‘vrienden en gezelligheid’ doorslaggevend zijnvoor een geslaagde muziekavond. De helft van de jongeren krijgen info over de optredensvia hun vrienden en bijna allemaal (96%) gaan ze er in gezelschap naartoe. “Zonder vrienden,geen ideaal concert”, wordt er besloten.In ‘Smakers’ 18 — een tweejaarlijkse bundeling van rapporten, onderzoeken en trends rondjongeren & cultuur dat CJP België (Cultureel Jongeren Paspoort) samenstelt — stelt menvast dat de motivatie van jongeren voor cultuurparticipatie vooral in degemeenschapsfuncties van cultuur ligt en niet in het artistiek project an sich:“Het gaat eerder om de verruiming van het sociaal netwerk, het beleven van plezier, hetontmoeten van vrienden, het aangenaam invullen van de vrije tijd en het gevoel hebbenopgenomen te worden binnen de maatschappelijk gewaardeerde kring vancultuurliefhebbers.”Dat geldt trouwens niet alleen voor jongeren, het is een eigenschap van het algemeen profielvan de cultuurparticipant dat werd opgesteld door de onderzoeksgroep SMIT (Studies onMedia, Information and Telecommunication) van de Vrije Univsiteit Brussel.Cultuurparticipatie, zo stelt men, blijkt vooral een sociaal gebeuren te zijn. Het verwerven vaneen bepaalde sociale status, sociale waardering, gedragsbevestiging en erkenning speleneen belangrijke rol. Daarnaast is afstand een belangrijk criterium: een Vlaming participeertvooral in zijn eigen omgeving, met uitzondering van daguitstappen.19ImagoDe zonet aangehaalde quote toont al een glimp van een andere belangrijke invloed diemeespeelt in het beslissingsproces tot participatie. In één van de interviews die we haddenmet Claire Koreman van CJP werd het belang van het imago, het zich willen onderscheidenvan anderen, aangehaald. 2017 Devos, Franky. ‘AmbRassadeurs 1’, oktober 2004, CultuurNet Vlaanderen. p. 4318 Smakers - Jongeren & cultuur 2004, p. 1119 SMIT. ‘Onderzoeksrapport over cultuurparticipatie en ICT. In opdracht van Cultuurnet.’ 2003, Brussel.20 Interview met Claire Koreman, maart 2007, CJP Brussel 22
  • 23. Het is oud nieuws dat vooral jongeren bezig zijn met het vormen en vinden van hun identiteit.Niet alleen in sociale netwerken waarin zich cultuurgeïnteresseerden bevinden, iscultuurparticipatie een middel om de eigen maatschappelijke status te verhogen of teverduidelijken. Aan cultuur — zoals wij het definiëren in het eerste hoofdstuk — kleeft eenzeker imago. Wie aan cultuur doet, laat dat imago voor een stuk op zichzelf afstralen.Welk imago dat precies is, doet in feite niet ter zake. Belangrijk is dat het een positieveinvloed kan hebben op de maatschappelijke status van een jongere en dat het daaromaantrekkelijk kan zijn om zich ermee te verbinden.Dat specifieke imago of die maatschappelijke status is niet iets waarmee de jongere alleenwilt staan. Hoewel een zekere graad van uniek zijn nagestreefd wordt, kan zo’n jongecultuurliefhebber daar toch liefst met enkele leeftijdgenoten over communiceren. “Zeker inniet-stedelijke gebieden zijn jongeren op zoek naar gelijkgestemden”, schrijft Franky Devos ineen pleidooi voor het ontwikkelen van jongerencultuursites die zich focussen op zowel dataals dates. 21De mening van anderenIn het voorgaande hebben we het nog niet gehad over de culturele activiteit zelf. Ook wat erprecies aangeboden wordt, is een beslissende factor om al of niet te participeren aancultuur. Jongeren willen daarbij vooral weten of iets de moeite waard is. Ze hechten daarbijveel meer belang aan wat leeftijdgenoten of gelijkgezinden erover zeggen dan aan wat eenbrochure of informatiebron hen vertelt.In december liet CJP België ‘GOBOTS’ los op de surfende jongeren. 22 De bedoeling van dievernieuwde website is nog altijd dezelfde, namelijk jonge mensen proberen te verleiden totcultuur, maar dat wordt nu op een andere manier aangepakt: “We zijn ook lang in de valgetrapt. Je moet niet gewoon vertellen wat er te doen is. Jongeren willen vooral weten ofiets de moeite waard is.”, vertelt Maarten Denys in krant De Morgen. 23Of iets de moeite waard is, tracht de GOBOTS-site duidelijk te maken aan zijn lezers dooreen geselecteerd aantal voorstellingen te bespreken. Die besprekingen worden geschrevendoor een jongerenredactie, bestaande uit vrijwilligers tussen 18 en 26 jaar oud. Lezerskunnen een reactie plaatsen op zo’n bespreking, wat het oordeel van de auteur versterkt,bijstelt of afzwakt.21 Devos, Franky. ‘AmbRassadeurs 1’, oktober 2004, CultuurNet Vlaanderen. p. 9122 http://gobots.be, 2006.23 Denys, Maarten. ‘Gobots.be’, krant De Morgen, 5 december 2006. 23
  • 24. Net zoals in het echte leven kan het oordeel van iemand met veel autoriteit zwaarderdoorwegen dan het oordeel van een (groot) aantal anderen met minder of weinig autoriteit.Wat de GOBOTS-site niet doet en echter wel belangrijk is, is dus het stimuleren van lezersom opmerkingen te schrijven en om een systeem te implementeren dat het mogelijk maaktom te bepalen aan wie er weinig, dan wel veel autoriteit wordt gegeven. (zie verder bij ‘socialsoftware bouwstenen’)Jongeren en organisatie/plannenJongeren plannen niet graag op voorhand. In ‘Ambrassadeurs’ wordt er opgeroepen omcommunicatiekanalen voor jongeren te installeren die zeer kort op de bal spelen. Die zoudenvoor jongeren vertrouwd moeten overkomen en hen bijna dagelijks informeren over hetaanbod van de komende dagen. 24Langlopende campagnes voor voorstellingen die pas maanden later gespeeld worden,verliezen al snel hun communicatiekracht. De typische seizoenbrochure die de meestecultuurhuizen in Vlaanderen jaarlijks verdelen, is dus niet aan jongeren besteed.Het verschil tussen deelnemen en aangeven te gaan deelnemenWe hadden in een later hoofdstuk nog uitgebreid over muziekcommunity Last.fm. Zoals daarbesproken, kunnen gebruikers er op een kalender aangeven welke muziekoptredens of -festivals ze binnenkort gaan bezoeken.Wat daarbij opvalt, is dat enkele van de bekeken (jonge) gebruikers meerdere manifestatiesop dezelfde dag aanstippen. Die gebruikers vinken de optredens aan waaraan ze misschienzullen — of graag zouden — participeren. Pas later of in een andere omgeving wordt erbeslist om er al dan niet heen te gaan.In één geval zei een gebruiker daar iets over. De jongeman vertelde dat hij alles aanstiptewaar hij graag naartoe zou gaan. Deels als geheugensteuntje en deels om reactie uit telokken van zijn vrienden: zodat die zien wat hij wil doen en dan misschien zeggen mee tegaan. 2524 Devos, Franky. ‘AmbRassadeurs 1’, oktober 2004, CultuurNet Vlaanderen. p. 6125 Interview met B. Steurs, maart 2007, Genk. 24
  • 25. Jeugd@heist-op-den-bergMet als doel het opstellen van een nieuw jeugdwerkbeleidsplan bevroegen CultuurcentrumZwaneberg, de jeugddienst en de cultuurdienst van Heist-op-den-Berg alle 16- tot 26-jarigen over het Heistse jeugd- en cultuurbeleid.De ondervraagden konden hun mening kwijt én actief meedenken via een stellingenspel inscholen en jeugdbewegingen.Er kwamen 1009 jongeren aan het woord. Uit de resultaten en de concreet genomenmaatregelen 26 springt voor ons het last-minute ticketsysteem in het oog. Wat elders in dithoofdstuk wordt aangehaald, kwam ook hier tot uiting: de Heistse jongeren gaven te kennengraag op het laatste moment te beslissen of ze een culturele manifestiatie al dan nietbijwonen.Naast de klassieke korting, is er voor –26 jarigen een last-minute-systeem (onder de naam‘YIP-kaarten’) dat speciaal voor die groep enkele tickets beschikbaar houdt tot vlak voor deaanvang.Overigens dient hierbij opgemerkt te worden dat zo’n last-minute systeem niet enkel inspeeltop het planningsgedrag van jongeren. Het creëert ook een exclusiviteitsgevoel, wat zeergewaardeerd wordt door jongeren. 27SamengevatHet aandeel cultuur is goed vertegenwoordigd binnen de vrijetijdsactiviteiten van jongeren.Enkele van de meest typische jongeren-vrijetijdsactiviteiten vallen onder de cultuurnoemer:bioscoopbezoek, het bijwonen van een rock- of popconcert en bibliotheekbezoek. Eenandere interessante, populaire — maar niet per se culturele — jongerenactiviteit isinternetgebruik.Belangrijk is dat meer dan de helft van de jongeren zelf creatief of kunstzinnig bezig is, eentheater- of toneelvoorstelling bijwoont en niet vies is van een bezoek aan een museum,tentoonstelling of galerij in de vrije tijd. Een voorbeeld hiervan is ‘AmuseeVous’: dankzij datinititatief kan een Rock Werchter bezoeker met zijn polsbandje gratis binnen in 36 musea inBelgië en Nederland. 18 000 jongeren maakte daar de voorbije twee jaar gebruik van. 2826Van Campenhout, Daf. ‘AmbRassadeurs 2 - Een duik in de praktijk.’, CultuurNet Vlaanderen, 2005.Hoofdstuk ‘Jeugd@heis-op-den-berg’27 Interview met Claire Koreman, maart 2007, CJP Brussel28 http://www.amuseevous.be, 2007. 25
  • 26. We hebben opgemerkt dat in de aangehaalde onderzoeken geen rekening gehouden wordtmet cultuurparticipatie via media als televisie en het internet. Wegens het ontbreken vancijfers kunnen we enkel besluiten dat de culturele interesse en participatie hoger, maar nietlager, zou kunnen liggen dan wordt aangenomen.Bij het aanbieden van informatie over culturele evenementen is kort op de bal spelen deboodschap: een jongere beslist liefst vandaag wat er vanavond wordt gedaan.Last-minute tickets zijn daar een goed antwoord op. Zijn die bovendien exclusief voorjongeren en geven ze garantie op een goede plaats, dan creëert dat een fel gesmaaktexclusiviteitsgevoel.De motivatie van jongeren voor cultuurparticipatie ligt vooral in de gemeenschapsfunctiesvan cultuur en niet in het artistiek project an sich. De verruiming van het sociaal netwerk ende versterking van het bestaande zijn belangrijkere redenen. Even belangrijke motivaties zijnhet aangenaam invullen van de vrije tijd en het gevoel hebben opgenomen te worden binnende maatschappelijk gewaardeerde kring van cultuurliefhebbers.Die maatschappelijke status is niet iets waarmee de jongere alleen wil staan. “Zeker in niet-stedelijke gebieden zijn jongeren op zoek naar gelijkgestemden”, schrijft Franky Devos in eenpleidooi voor het ontwikkelen van jongerencultuursites die zich focussen op zowel data alsdates. 29De mening van die anderen ten slotte, is eveneens een belangrijke factor in hetbeslissingsproces tot cultuurparticipatie. Ze willen weten of iets de moeite waard is endaarbij luisteren ze veel liever naar een leeftijdgenoot met dezelfde smaak dan naar wat eenjournalist in de krant of op een website schrijft.29 Devos, Franky. ‘AmbRassadeurs 1’, oktober 2004, CultuurNet Vlaanderen. 26
  • 27. Internetgebruik jongerenIn het voorgaande werd al een kleine hint gegeven over het internetgebruik van jongeren. Wetrekken dit gegeven hier verder open: we beperken ons niet enkel tot recreatief gebruik enbekijken het algemene gebruik.(Bijna) iedereen surftYouth Online, een onderzoek dat Insites 30 in 2004 uitvoerde en begin 2005 publiceerde,geeft aan dat acht op de tien Vlamingen tussen de 18 en de 24 jaar regelmatig op het websurft.We hebben geen cijfers uit meer recente onderzoeken voor deze leeftijdsgroep. De evolutievan het aantal jongvolwassen surfers zegt echter veel: in 2000 surfte 49% regelmatig, in2002 was dat al 69% en in 2004 stond de teller op meer dan 80%. 31Een zeer recent onderzoek door het Onderzoeks- en Informatiecentrum vanVerbruiksorganisaties (Oivo) maakt een zeer duidelijke vaststelling wat betreft 13- tot 18-jarige jongeren: “iedereen surft”. 96% van de Vlamingen uit die leeftijdsgroep geeft ‘internetgebruiken’ op als belangrijke vrijetijdsbesteding. 32 Krant ‘De Standaard’ berichtte over hetonderzoek met de veelzeggende kop “Jongere verkiest internet boven televisie”. 33Daarenboven surfen jongeren frequent: in 2004, surfte één op de drie elke dag van de week.Internet is voor jongeren in de eerste plaats een informatiebron, daarna voor velen eencommunicatiemiddel en een minderheid geeft ‘entertainment’ op als hoofdreden om tesurfen. 34Waar jongeren naar op zoek zijnInformatie over lopende events is de grootste bron van informatie waar jongeinternetgebruikers naar op zoek zijn. Bijna de helft zet dit op de eerste plaats, zo vertelt eenonderzoek dat Franky Devos aanhaalt in Ambrassadeurs. 3530 http://www.insites.be, 2006.31 Devos, Franky. ‘AmbRassadeurs 1’, oktober 2004, CultuurNet Vlaanderen.32 Studie ‘Jongeren en vrijetijdsbesteding’, OIVO. Brussel, juli 2007.33 Schepers J. ‘Jongere verkiest internet boven televisie’, De Standaard, do 19 juli 2007.34 Devos, Franky. ‘AmbRassadeurs 1’, oktober 2004, CultuurNet Vlaanderen.35 Devos, Franky. ‘AmbRassadeurs 1’, oktober 2004, CultuurNet Vlaanderen. p. 84 27
  • 28. Uit een onderzoek dat SMIT uitvoerde in 2003, bleek dat het internet vooral voor jongeren entoeristen een belangrijk mediakanaal is. Eén van de belangrijkste activiteiten, zo stelde menook hier vast, is het gericht zoeken naar informatie. De top 10 van de meest bezochtewebsites in België bestaat dan ook bijna uitsluitend uit portaalsites die gerichte informatieaanbieden. 36Opnieuw zijn er geen Belgische onderzoeken beschikbaar, toch durven we stellen dat ook inons land de kaarten anno 2007 anders geschud zijn. De zogenaamde M-generatie heeft zijnintrede gedaan.De M-generatie en social webDe module ‘Experimental Media’ 37 die in het masterjaar communicatie- en multimediadesigngegeven werd, heeft het in een van de eerste hoofdstukken over de M-generatie: jongerendie geboren zijn vanaf begin jaren ’80 en de opkomst van het internet niet meer bewustmeegemaakt hebben. ‘M’ staat daarbij zowel voor ‘(Multi)Media’ als voor ‘Multitasking’ en‘Mobile’. We concentreren ons verder op het media-gedeelte.Media is tegenwoordig overal. Het wordt anders gebruikt als tien jaar geleden en vooral:media wordt meer dan ooit door ‘ons’ geproduceerd, gevormd en vervormd. Denk daarbijvooral aan user-generated content: blogs, MySpace, taggs, Flickr, Youtube, ...).Generatie M stelt zich hier weinig of geen vragen bij. Voor jongeren is internet net zo gewoonals radio en kranten zijn voor de meesten van ons. Het is te verwachten dat binnenkorthetzelfde kan worden gezegd over social software.Het feit dat internet een bidirectioneel systeem geworden is, waarop zelf informatie kangeplaatst worden, dat echt kan ‘gebruikt’ worden in plaats van enkel gelezen, doet ietsoudere jongeren soms nog versteld staan.Voor tieners is het ‘normaal’.Het is interessant om te zien dat al 1200gebruikers op social software site Last.fmaangaven dat ze het Pukkelpop festival zullenbezoeken. 38Hoewel dat wetenschappelijk gezien nietrepresentatief is, zegt het wel iets over socialweb gebruik in België.36 SMIT. ‘Onderzoeksrapport over cultuurparticipatie en ICT.’ 2003, Brussel.37 Hendriks N., Geerts B., Mechels P. ‘Experimental Media’. Media & Design Academie, Genk, 2006.38 http://www.last.fm/event/92533, stand van zaken op 14 augustus 2007, 16:12u. 28
  • 29. Diezelfde vaststelling maakte Jesse Wynants eerder op de blog van het Europesemarketingbureau Boondoggle. Volgens Wynants staat de populariteit van web 2.0 (socialsoftware) platformen aan het begin van een grote groei: “I do have the feeling that thepopular web2.0 platforms are on the rise. Flickr, Last.fm, ... arent solely early adopterterritory anymore.” 39Samengevat“Jongere verkiest internet boven televisie”. De kop waarmee krant De Standaard in juli hetmeeste recente vrijetijdsonderzoek bij jongeren aankondigde, vat het mooi samen.Internet is vanzelfsprekend voor Vlaamse jongeren. 96% van de 13- tot 18-jarigen gebruikthet regelmatig. De groep 18- tot 24-jarigen klokte in 2004 al op 80% af. Gezien de continuestijging sinds 2000 en het recentere resultaat van hun jongere medesurfers, durven westellen dat ook bij hen internetgebruik een gewoonte is.Social software of social web zijn geen ‘aparte’ stukken internet. Bekende social softwareals chatprogramma MSN en social networking site MySpace zijn goed ingeburgerd. Expertenvermoeden dat nieuwe, meer revolutionaire initiatieven als Last.fm op het punt staan hun‘early adopters’ fase achter zich te laten.De M-generatie — mensen die vanaf begin jaren ’80 geboren zijn en de opkomst van hetinternet niet bewust meemaakten — is een interessante doelgroep. De M-generatie zietinternet zelden als een wonderlijke, spannende technologie. Het was er altijd al voor hen enis net zo gewoon als televisie vandaag is voor de meesten.Wat social media, social software of social web exact inhoudt, wordt hierna uitgeklaard.39 Wynants J. ‘Rock Werchter on last.fm’. http://blog.boondoggle.eu, mei 2007. 29
  • 30. Social mediaWe geven allereerst enige duiding omtrent ‘social media’ en afgeleiden daarvan. De theoriedaarrond vormt een groot deel van de basis voor wat verder komt.In het hierop aansluitende hoofdstuk wordt de link gelegd met cultuur. De zogenaamde e-cultuur kan krachtige voordelen opleveren bij het toepassen van social media principes.KarakteristiekenSocial media kan het best begrepen worden als een groep van nieuwe vormen van onlinemedia die de meeste van volgende karakteristieken delen: 40‣ Participatie Social media moedigt bijdragen en feedback geven sterk aan. Die mogelijkheid is er voor iedereen die geïnteresseerd is, waardoor de grens tussen het concept van media en het publiek vervaagt.‣ Openheid Typisch staan social media services ook open voor feedback en participatie. Hiermee wordt bedoeld dat de informatie die gedeeld wordt en de feedback die gegeven wordt, door iedereen in te kijken is. De inhoud is zelden beschermd. Meestal is het nodig zich te registreren om te kunnen participeren. Commerciële social media services laten veelal iedereen die zich registreert gratis toe, enkel voor extra functionaliteit of bepaalde privileges dient in sommige gevallen te moeten worden betaald.‣ Conversatie Daar waar het traditionele media-model over het ‘broadcasten’ — de zender stuurt de boodschap in enkele richting naar de ontvangers — van informatie gaat, is ‘conversatie’ het sleutelwoord bij social media. Communicatie verloopt in beide richtingen, iedereen is zowel zender als ontvanger.‣ Community Social media laat het toe om snel een community te vormen, waarbij op een makkelijke en efficiënte manier met elkaar gecommuniceerd kan worden over gemeenschappelijke interesses.40 ‘What is social media? (v1.3)’, Spannerworks, januari 2007. 30
  • 31. ‣ Connecties De meeste vormen van social media bestaan doordat ze verschillende media met elkaar verbinden, combineren en als een duidelijk, werkbaar geheel aanbieden.Het sociale webWie de opkomst van het WWW (World Wide Web), de set van regels die instaat voor depresentatie van al dan niet grafische pagina’s op het internet, een beetje volgde zalmisschien — terecht — opmerken dat een aantal van de hiervoor besproken social mediaprincipes toch al van bij het begin deel uitmaakten van de filosofie die bij deze ontwikkelingdoor de ontwerpers werd gevolgd. Tim Berners-Lee, die samen met de Belg Robert Cailliauhet WWW uitvond, had het toen al over de sociale mogelijkheden van het internet zoals dienu aan het opkomen zijn, over nieuwe vormen en manieren van communiceren. 41Die sociale mogelijkheden, die wij eerder onder ‘social media’ bespraken, worden daarnaastvaak onder de noemer web 2.0 geplaatst. Er zijn echter verschillende groepen mensen diedeze term gebruiken als vaste titel voor verschillende principes. De discussie over wat web2.0 nu eigenlijk is (een technologische evolutie, een sociale evolutie van het web of eenmarketing buzzword) 42 is er één die wellicht nooit tot een eensgezinde conclusie zal leiden.We wijzen hier kort op deze discussie omdat een aanzienlijk deel van de webontwikkelaarszich zou kunnen afvragen waarom we de term ‘social media’ verkiezen boven ‘web 2.0’.Om onduidelijkheid en verwarring uit te sluiten, is het enige antwoord. We hanteren verderde term ‘social media’, aangezien daarover eensgezinde duidelijkheid is wat betreft debetekenis en interpretatie ervan: het gaat dan puur over de sociale- encommunicatiegevolgen van de internetevolutie. ‘Social web’ is dan een vorm van socialmedia, waarbij de communicatie via het medium ‘web’ verloopt.Metamorfose in de technologiecultuurBerners-Lee heeft uiteraard gelijk als hij zegt dat het web van begin af aan ontworpen waszoals het zich nu aan het manifesteren is: “it’s about connecting people”. Toch stellen we dater nu werkelijk een evolutie plaatsvindt: het is pas sinds kort dat men overschakelt van ‘hetkopiëren van traditionele media-formats’ naar het soort van ontwikkelen dat mensen in staatstelt met elkaar te communiceren.41 Berners-Lee, Tim. Fischetti, Mark. ‘Weaving the Web’, Harper, 1999, San Francisco.42 Wynants, Jesse. ‘Aggregating the web’, Media & Design Academie (KHLim), 2006, Genk. 31
  • 32. Op een lezing over social media, haalt Tom De Bruyne van het marketing bureau i-Merge, demetamorfose aan die zich steeds weer manifesteert in de technologiecultuur. 43Die metamorfose werd in 1977 beschreven door Paul Levinson, een Amerikaanse auteur enprofessor Communicatie en Media Studies, verbonden aan de Fordham University in NewYork. 44Volgens Levinson kost het enige tijd eer een nieuwe technologie ‘aanvaard’ wordt en eermen de ‘echte mogelijkheden’ (het volledige potentieel) leert kennen of gebruiken. De maniervan gebruiken doorloopt drie fases: ‘toy’, ‘mirror’ en ten slotte ‘art’.Om de ‘toy’-fase te illusteren, gebruikt Levinson film als voorbeeld. Toen het voor het eerstmogelijk was beelden op film vast te leggen en die te projecteren, was de fascinatie voor detechnologie op zich zo groot dat er geen aandacht werd besteed aan de inhoud: “The firstfilm makers were not artists but tinkerers. … Their goal in making a movie was not to createbeauty but to display a scientific curiosity. The invention of the first cameras and projectorsset a trend that was to repeat itself with the introduction of every new movie invention: theinvention was first exploited as a novelty in itself.”Een voorbeeld van de ‘mirror’-fase van het internet, hoeven we volgens De Bruyne niet zoheel ver terug te gaan zoeken. Toen de geschreven pers het web ontdekte, werdenbestaande magazines digitaal aangeboden. De webvariant was vaak een heel letterlijkekopie van het reële exemplaar. Een frappant voorbeeld is de online versie van de anders welvooruitstrevende krant De Morgen: zelfs tot 2006 was dat niet meer dan het gedrukteexemplaar in PDF-formaat.Ook een gedeelte van de marketingwereld zit nog in de spiegelfase: net als billboards in hetstraatbeeld, vind je op het web een tegenhanger in de vorm van banners. Dat is echter eenachterhaalde reclamevorm: studies wijzen uit dat regelmatige intergebruikers zich ‘trainen’ inhet ontwijken van banners: de typische plaatsen waar die dingen zich bevinden, wordenonbewust ontweken bij het bekijken van een webpagina. De Bruyne vergelijkt ook met detelevisie: in de spiegelfase was het journaal niets meer dan een radiojournaal waar toevalligeen camera op de nieuwslezer stond: alle nieuwsberichten werden gewoon voorgelezen,zonder filmpjes of foto’s, zonder camerawisselingen of reporters ter plaatse.De Bruyne denkt dat we nu aan het begin staan van de laatste fase: het internet wordt nietmeer gezien als doel op zich (“ik moet als bedrijf aanwezig zijn op het net”), maar de nadrukligt nu veel sterker op de inhoud.43Tom De Bruyne (i-Merge), lezing op ‘leerstoel Jos Willems — Hoe revolutionair zijn sociale media?’, Inter-national Convention Center Ghent, 15 maart 2007, Gent.44 Levinson, P. "Toy, Mirror, and Art: The Metamorphosis of Technological Culture." Etc. (June), 1977. 32
  • 33. Social webZoals gezegd is ‘social web’ die vorm van social media, waarbij de communicatie via hetmedium ‘web’ verloopt. We overlopen de belangrijkste basistypes en bekijken dan enkelegeavanceerde of ‘samengestelde’ types.Belangrijke basistypes van ‘social web’‣ Blog Een online logboek waarop de auteur(s) persoonlijk getinte artikels plaatst. Het meest recente artikel staat altijd bovenaan. Lezers kunnen commentaar en bemerkingen schrijven die dan onder het artikel verschijnen. Ook op die commentaar kan weer gereageerd worden door medelezers of door de auteur van de blog.‣ Social network site Een website waarop de gebruikers ervan op een makkelijke manier een netwerk kunnen uitbouwen. Zo’n netwerk kan — net zoals in de offline wereld — bestaan uit vrienden, collega’s, professionele contacten of combinaties daarvan. Het bekendste voorbeeld is het razend populaire MySpace45 (107 mijoen leden wereldwijd op moment van schrijven).‣ Content community Een online community over een bepaald onderwerp. Leden brengen informatie aan die door de community wordt gecategoriseerd, beoordeeld en besproken. Men spreekt van een zelf-regulerend model. Bekende voorbeelden: Flickr 46 (foto’s), del.icio.us 47 (links), YouTube48 (video’s).‣ Wiki Een website waarop gebruikers informatie (tekst) kunnen plaatsen. In tegenstelling tot een content community, kunnen andere leden de informatie zelf wijzigen. Er ontstaat zo een gemeenschappelijk document waarvan een stijgend aantal gebruikers de auteur zijn. Bekendste voorbeeld: Wikipedia 49 (online encyclopedie die 1,5 miljoen artikels bevat in de Engelse taal alleen al).45 http://www.myspace.com, 2007.46 http://www.flickr.com, 2007.47 http://del.icio.us, 2007.48 http://www.youtube.com, 2007.49 http://www.wikipedia.org, 2007. 33
  • 34. ‣ Forum Een online discussie website. Er is meestal één ruim onderwerp dat de leden bindt (bijvoorbeeld: ‘rockmuziek’). De discussies, die beginnen doordat een lid een bericht plaatst, zijn onderverdeeld in verschillende categorieën (‘optredens’, ‘cd besprekingen’, ‘onzin-hoekje’, ‘nieuws’, …).Social event calendarWe hadden het net over types van social media. Een social event calendar is van het typecontent community, waarbij het onderwerp ‘evenementen’ zijn. Het in 2005 door Yahooopgekochte Upcoming.org 50 laat leden toe om eender welk evenement toe te voegen aaneen grote database. Andere leden kunnen dan vragen of opmerkingen plaatsen over ditevenement, het toevoegen aan hun favorieten of zelfs aangeven dat ze er ook aandeelnemen.Op die manier kan er bijvoorbeeld gezien worden welke andere Upcoming.org-ledenvolgende maand naar het concert van The Red Hot Chilly Peppers gaan in New York. En zie:het wordt steeds duidelijker welke potentieel de Vlaamse (e-)cultuur ongebruikt laat.Social event calendar als moduleEen steeds vaker voorkomend — en wellicht ook aantrekkelijker — fenomeen is het gebruikvan social event calendars als tool, als een module die in een bestaande social mediawebsite wordt geïntegreerd.Het relatief bekende Last.fm51 is een content community over muziek. Er zitten anderetypes van social media in verwerkt. Zo kan er niet enkel gecommuniceerd worden over eenbepaald concert (content), gebruikers kunnen ook aangeven naar welke concerten ze gaan.Er ontstaat zo een persoonlijke kalender per gebruiker.Als gebruiker kun je dan de kalenders bekijken van anderen die bijvoorbeeld dezelfdemuziekvoorkeur hebben als jezelf. Het gaat zelfs nog verder. Er is ook de mogelijkheid omeen dynamische kalender te laten samenstellen door het systeem, die gebaseerd is opverschillende voorkeuren van jezelf.Zo wordt er rekening gehouden met de evenementen waar gebruikers die je als ‘vriend’ hebtaangeduid, met je persoonlijke muziekvoorkeur en met de locatie die je hebt opgegeven.50 http://www.upcoming.org, 2007.51 http://last.fm, 2007. 34
  • 35. Resultaat: een overzicht met concerten en festivals die bij jou in de beurt plaatsvinden en dieaansluiten bij jouw smaak en/of de smaak van jouw (online) vrienden.Naast een beschrijving te zijn van een social event calendar, is dit ook een heel mooivoorbeeld van het hierop naadloos aansluitende volgende stuk: social recommendation. 35
  • 36. Het belang van ‘Recommendation’“If you like this, you might also like that”Het recommendation principe is interessant en wordt steeds meer toegepast. Eén van deeerste en waarschijnlijk de bekendst website die hiermee begon is de online boeken-, film-en muziekwinkel Amazon 52.Het begon met een zinnetje als: “If you like this item, you might also like …”. Dat stond bijhet product dat je aan het bekijken was. Er volgde dan een opsomming van enkele andereproducten waarvan een algoritme bepaalde dat je ze ook wel interessant zou kunnen vinden.Social recommendationBinnen social media wordt zo een ‘aanraders’-systeem vaak toegepast. Soms wordt hetexpliciet geïmplementeerd als functie, op andere momenten ontstaat het spontaan, alsgevolg van de activiteiten die gebruikers op zo’n website uitvoeren.Op de Amazon site die bestaat op het moment van schrijven, staat nu bij een product “Whatdo customers ultimately buy after viewing this item?” en ook “Customers who bought thisitem also bought …”.Amazon brengt die mening en dat gedrag van andere klanten veel prominenter in beeld danwat het algoritme voorstelt: het gaat ervan uit dat potentiële klanten veel meer belanghechten aan wat andere klanten denken, dan aan wat ‘de website’ zegt.52 http://www.amazon.com, 2006. 36
  • 37. Er wordt gesproken van social recommendation wanneer mensen die zich in een gelijkesituatie (‘klanten onder elkaar’ en niet ‘bedrijf aan klant’) bevinden, elkaar bewust ofonbewust aanraders doorgeven. 53Op webapplicatie Last.fm (zie case study), vindt er zowel impliciete als expliciete socialrecommendation plaats.Onbewust en impliciet heeft de dynamische, gepersonaliseerde kalender die functie: je zietnaar welke muziek je vrienden luisteren en naar welke concerten ze gaan.Tevens kun je als gebruiker muziek gaan aanraden aan zowel je vrienden als aan een groepvan gebruikers die daarin geïnteresseerd zou kunnen zijn.The Long TailBovendien heeft zulke software een interessant gevolg, bekend onder de marketingterm‘The Long Tail’: recommendation engines verhogen de kans op het vinden en/ofconsumeren van producten die beschouwd worden als obscuur of als bestemd voor slechtseen kleine groep geïnteresseerden. 54Anders gezegd: door op Amazon de pagina over de laatste cd van Britney Spears tebekijken, kan je makkelijk terechtkomen bij Pink en zo bij No Doubt, waar je dan weer TheSelecter wordt aangeraden, een groep die je anders nooit opgevallen zou zijn.53 http://www.last.fm/tour/discover/, 2007.54 Anderson, Chris. ‘The Long Tail’, Wired, oktober 2004. 37
  • 38. Amazon haalt door dit fenomeen meer inkomsten uit de grote groep ‘minder bekende’artiesten dan uit de eerder kleine groep supervedetten die voor de invoering van hetrecommendation systeem voor nagenoeg àlle omzet zorgden.Je kan dit ook anders bekijken, vanuit het standpunt van de klant: het is veel makkelijkergeworden om datgene te vinden dat het beste aansluit bij jouw wensen.Indien we het social recommendation systeem toepassen op een culturele portaalsite zoalsCultuurweb of het op jongeren gericht Gobots 55, dan zou er een digitaal, organisch — wantdoor de gebruikers zelf in stand gehouden — systeem ontstaan dat het juiste cultuuraanbodpresenteert aan de juiste persoon. En laat dat nu net één van de nieuwe uitdagingen van e-cultuur zijn. (zie verder)55 http://gobots.be, 2006. 38
  • 39. E-cultuurSitueringDe rol van het internet in de relatie tussen publiek en aanbodPublieksopkomst is al sinds het begin de hoofdrolspeler in het debat rond cultuurparticipatie.Er is echter het belangrijke besef gekomen dat niet zozeer de hoeveelheid publiek er toedoet maar wel de hoeveelheid juiste publiek. In marketing-termen spreekt men van socialemix. Niet iedereen hoeft overgehaald te worden om elke culturele manifestatie bij te wonen.Men is beginnen nadenken over de kwaliteit van de relatie tussen publiek en aanbod.Het Internet is daar een rol in gaan spelen. Het biedt uitgebreide mogelijkheden om het juistepubliek op een vlotte manier in contact te brengen met de juiste cultuur.Een artikel56 van Geert Sels, cultuurredacteur van De Standaard, laat enkele specialisten aanhet woord over de mogelijkheden van e-cultuur: Jos de Haan (senior onderzoeker SociaalCultureel Planbureau), Dirk De Wit (Digitaal Platform van de steunpunten InstituutAudiovisuele Kunst en Instituut Beeldende Kunst), Olga Van Oost en An Lavens(wetenschappelijke medewerkers vakgroep SMIT, Vrije Universiteit Brussel, en Stefan Kölgenen Ann Laenen van Kölgen&Laenen.Er wordt gesteld dat e-cultuur enerzijds — en het speelt dan de rol van marketingtool — kanhelpen bij het optimaliseren van de communicatie van cultuurorganisaties, anderzijds kan heteen omgeving bieden die het mogelijk maakt voor het publiek om dichter bij het (kunst)werkte komen. Een contentcommunity (zie eerder in ‘Belangrijke types van social media’) rondcultuur zou daarvan een voorbeeld kunnen zijn.Zo’n contentcommunity hoeft niet per se de ‘informatie over kunstwerken’ te bevatten, zekan ook de kunstwerken zelf bevatten. Een beeldend kunstenaar zou een contentcommunityals virtueel museum kunnen gebruiken.We vermoeden — als het al geen werkelijkheid geworden is — dat het niet lang meer zalduren vooraleer een theatergezelschap een voorstelling speelt in de online wereld SecondLife. Een virtuele theatervoorstelling met virtuele acteurs, voor een virtueel publiek — hettoppunt van e-cultuur.56 Sels, Geert. ‘De mogelijkheden van e-culture’, MMNieuws 9/10, jaargang 5, 2003. 39
  • 40. Een medium voor cultuurparticipatieKunstenaars gaan soms nog verder: e-cultuur is dan niet louter een middel om informatieover ‘afgewerkte’ kunstwerken of manifestaties te voorzien, het is een manier om eenpublieke, virtuele ruimte te voorzien waar gebruikers kunnen bijdragen in hetcreatieproces. 57 Op het moment van schrijven, begin mei, vond net de opening van een open source museum plaats in de virtuele wereld Second Life: het OSMOSA (Open-Source Museum of Open-Source Art). 58 Het is een initiatief van een groep studenten van Brown University. Het museum ligt in Second Life’s Eson regio 59 en de kunstwerken die het tentoon stelt, kunnen aangepast, gekopieerd of ook verwijderd worden.Het museum zélf is eveneens aan te passen, wat een dynamisch kunstgebouw als resultaatheeft. Dat aanpassen vond al plaats tijdens de openingsreceptie: iemand bracht onderandere ruimtehelmen aan op Manets ‘Olympia’.57 De Wit, Dirk. ‘Digitaal platform van de steunpunten IAK en IBK’, MMNieuws 9/10, jaargang 5, 2003, p. 3358 Otero, A. ‘Open-Source Museum Opens in Second Life’, 4 mei 2007, Rhizome.org.59 secondlife://Eson/30/235/63, 2007. 40
  • 41. E-cultuur in VlaanderenEénrichtingsverkeerHoewel verschillende Vlaamse cases die in 2003 liepen in die richting wijzen, was (en is) ertwijfel bij specialisten over het verband tussen de net besproken twee rollen. Men durft nogniet te stellen dat mensen die — aangetrokken door het inhoudelijke klimaat — lid wordenvan een virtuele community van een kunsthuis, op een gegeven moment ook werkelijkopduiken bij manifestaties.Olga Van Oost (wetenschappelijk medewerker vakgroep SMIT, VUB) stelt dat zo’ncommunity eerder bijdraagt tot de verdieping van de participatie — het versterken van departicipatie-ervaring dus — dan tot de uitbreiding van het aantal reële participanten. 60Merk hierbij op dat men het heeft over communities die georganiseerd en opgezet wordenvanuit een kunsthuis. Het voorbeeld dat men in het artikel gebruikt is de community dienieuwe-mediaspecialist Kölgen&Laenen ontwierp voor Het Paleis. 61Nog steeds gebruikt het grootste deel van de culturele instellingen het Internet als eendigitaal verlengstuk van de klassieke communicatiemiddelen, zoals programmaboekjes,mailing, flyers en affiches. De website bevat een programma en er kunnen eventueel meteentickets besteld worden via die weg. Hoewel men de informatie in sommige gevallengepersonaliseerd aanbiedt, is dit nog steeds puur eenrichtingsverkeer.Sinds enkele jaren is er de verschuiving van e-cultuur als ‘digitale marketingtool’ naar‘middel om het publiek actief aan te spreken’ in werking getreden. Ofwel: cultureleinstellingen beginnen de mogelijkheden van social media te ontdekken.Sociale e-cultuur in VlaanderenZoals gezegd kan e-cultuur het toelaten aan culturele organisaties om ruimte te geven aaneen actievere inbreng van het publiek. Hoe moet dat dan concreet gezien worden?Daar waar bij ‘e-cultuur als marketingtool’ alle initiatief bij de cultuurorganisator ligt — hijstuurt een nieuwsbrief, eventueel aangepast aan het profiel van de ontvanger, verschuift ditbij sociale e-cultuur voor een groot gedeelte naar de gebruiker.60 Sels, Geert. ‘De mogelijkheden van e-culture’, MMNieuws 9/10, jaargang 5, 2003, p. 2061 http://www.hetpaleis.be en http://www.kandl.be (2006) 41
  • 42. De cultuurorganisator reikt de middelen aan (een website met social media eigenschappenbijvoorbeeld) en de gebruiker beslist op welke manier die middelen worden gebruikt.Gebruikers worden niet alleen vrij om te kiezen hoe ze reageren, ze krijgen ook demogelijkheid om te kiezen met wie ze dat doen.Er ontstaat een virtuele community waar mensen met elkaar communiceren over gedeeldeinteresses en in die structuur reflecteren op wat de organisator aanbiedt.Geert Sels somt enkele vaststellingen op, omtrent de niet erg uitgebreide maarinteressante — en in Vlaanderen een voortrekkersrol spelende — communitysite vantheaterhuis Het Paleis. 62 De bestaande site werd uitgebouwd tot een community diebestond uit een forum, er werden af en toe chatsessies georganiseerd, gebruikers kondeneen profiel aanmaken en — in 2003 en zeker in de cultuursector vooruitstrevend — artiestenhielden een weblog bij over producties die ze aan het voorbereiden waren.Laten we enkele relevante vaststellingen overlopen en er het daarover recent verschenenpublieksonderzoek 63 aan vastkoppelen:‣ de website hetpaleis.be kende in één jaar tijd een verdubbeling van het aantal unieke bezoekers (3 728 naar 7 865). Dat aantal bleef nog stijgen. Social e-cultuur, besluit men in het onderzoek, is aantrekkelijker dan ‘puur informatieve e-cultuur’;‣ de ondervraagden behoorden overwegend tot de groep 14 tot 24-jarigen, wat zeer goed aansluit bij de doelgroep van het theaterhuis. Zo’n 31% komt maandelijks langs, 65% surft regelmatig naar de community;‣ 87% van de websitebezoekers zag ooit al eens een voorstelling in of van Het Paleis. Dat betekent dat 13% puur virtuele bezoekers zijn die daar terechtkwamen op zoek naar informatie of aangetrokken door de online activiteiten. Reële en virtuele bezoekers komen in contact met elkaar en uit opmerkingen van respondenten blijkt dat het zeer effectieve marketingfenomeen mond-tot-mondreclame er plaatsvond: sommige virtuele bezoekers werden overtuigd of kregen meer interesse om deel te nemen aan voorstellingen door reële bezoekers.Sels maakt ten slotte nog een interessante opmerking: “Tot dusver is de omvang van degroep niet-participerende, maar wel in cultuur geïnteresseerde mensen nog in geen enkelonderzoek in kaart gebracht.”Die zou wel eens groter kunnen zijn dan verwacht. In elke geval bestaat deze groep. Deresultaten van het publieksonderzoek van Het Paleis bewijzen niets, maar wijzen wel in eenaantrekkelijke richting: sociale e-cultuur zou een middel kunnen zijn om geïnteresseerde niet-participanten te stimuleren tot participatie.62 Sels, Geert. ‘De mogelijkheden van e-culture’, MMNieuws 9/10, jaargang 5, 2003.63 Laenen, Ann. ‘Een portret van HETPALEISpubliek: cijfers, feiten en wetenswaardigheden - Bundeling pu-blieksonderzoeken 2001-2005, Antwerpen, 2007. 42
  • 43. Deel 2 —Kwalitatief onderzoek 43
  • 44. OnderzoeksmethodologieWe hebben tot nu toe een stevige theoretische fundering gelegd met de ingrediënten cultuur,jongeren en social media.In dit onderzoeksgedeelte bekijken we enkel praktijkgevallen. We voeren zowel een virtueleetnografie als een studie (social software analyse) van elke individuele case. De bevindingenbrengen we in rekening bij het uitwerken van het concept ‘côté jardin’ (deel 3).Virtuele etnografie Logged in as bram_ Music Users Listen Events Widgets Download Dashboard Upload music and videos Simply Red Inbox (0) Settings Help Logout Music SearchEtnografie is de studie van een volk ofbram_ groep) mensen. Binnen de eigen leefomgeving (een Overview Charts Journal Groups Friends Neighbours Events Tagswordt het dagelijks leven van de groep in kwestie — al dan niet participerend — Sonnerie Fm Static Hows my DJing t-shirt bram_’s Shoutbox Sonnerie Fm Static Gratuite 100% Gratuite! Personalise this t-shirt with your own BE.I-Like-Ringtone.com/Fm Static telephone number Post to shoutboxgeobserveerd. www.teemarto.com Doorchaser said: OUH k was bijna DTR vergeten kijk maar evenMet de explosie van het internetgebruik is de leefomgevingthey’re listening todefinitie een ‘echte’ See what niet per bram_ has 26 friends tussen de connecties Groeten Bram 4 hours agolokatie. Binnen de onderzoeksmethodologie is het begrip Find friends who areetnografie’ ontstaan. De ‘virtuele on Last.fm User Male, 24, Belgium Doorchaser said: Send an invitation card hehe merciekes! Ben Registered: 6 Feb 2007 even aan het luisterenleefomgeving is in dat geval dan een virtuele Tracks played: 6,344 show images show details naar aurex en ik kan het Posts: 6 (view history) wel smaken. Toch de eerste opvallende Belgische electro- Edit my details house act die ik hoor! vergeet Aurelie85 bunzang denaakteman dicklaurant niet te taggen dan komt‘ruimte’. 64 In ons geval telkens een bepaalde Edit my playlist aurex bij in de tag radio! 4 hours ago Groups I belong towebsite, met als meest uitgebreide voorbeeld Extensive Musical Taste • iScrobbler • Soulseek • Mac Doorchaser said: hey welkom bij de OS X • DrumnBass… Belgian Electronics groep! Als ge nogLast.fm. See my 27 other groups… Belgische electronica- artiesten kent die niet bij de dourfestival edward_grand elektronikk Feyenne connections staan geef maar door!! Groeten Events 4 hours ago NOV I Love Techno martemonia said:Als onderzoeker dienen we ons in het te 10 Flanders Expo, Gent ahaaaa, ik ben nen top- (20) 100 attendees listener van Aurex op last.fm!!! YESSAAHHH=) FEB Asimov 5 hours agoonderzoeken veld bevinden. Online wil dat zeggen 9 CC Jan Tervaert, Hamme Feyenne said: 2 attendees Fuss hexege martemonia mathijsbeks mja "fey" was al bezet :)dat we ons ‘op’ de website bevinden. In alle See all events Events added en dit is meestal de tweede oplossing ^^niet minder mooi, toch? 9 days agogevallen hebben we ons geregistreerd enfantastisch de Favourite Tags View in popup Come To Me by Koop •meeste taken uitgevoerd die een gebruiker kan (6) The Player by Daan • Leave Me Alone by Ellen Allien & Apparat… mayonnaise nojsa nsulmon Ola_luv Friends Aurelie85uitvoeren. Of anders gezegd: we hebben de electrohouse aurex • One by aurexfuncties gebruikt die de website voorziet. bunzang (2) belgium Pericolos0 por rogue925 sarrova_q denaakteman One by aurex • aurex (2)Bij de Last.fm case is er actief geparticipeerd: niet dicklaurant belgian electronicsalleen door mee inhoud te creëren, eveneens door (3) DTR • One by aurex • aurexinteractie met gebruikers en deelname aan See all 10 tags… Shven SnOwbe SpikeAlabama tijsvrolix dourfestivaldiscussies binnen groepen gebruikers. De edward_grandgebruikers waarmee werd gecommuniceerd See all 26 friends… womboo _lyza_kenden — hoewel nagenoeg allemaal ‘jongeren’ Neighbours krislexie— sterk verschillende profielen: dewisser zordid D-a-a-n64 Hine, Christine M. ‘Virtual Ethnography’, London, 2002, Sage Publications. 44 siimens martemonia See all 50 neighbours… New video stuff Browse Last.fm in: You can now embed and scrobble music videos. Learn more on the blog… English Deutsch
  • 45. nickname geslacht leeftijd woonplaats (land)Aurelie85 Vrouw 21 Zwitserlandbunzang Man 23 Belgiëdenaakteman Man 24 Belgiëdicklaurant Man 21 Turkijedourfestival Man 20 Belgiëelektronikk Man 20 Belgiëedward_grand Man 22 BelgiëFeyenne Vrouw 22 BelgiëFuss Man 25 Belgiëhexege Vrouw 26 Verenigd Koninkrijkmartemonia Vrouw 19 Belgiëmathijsbeks Man 19 Nederlandmayonnaise Vrouw 20 Verenigde Staten (U.S. Minor Outlying Islands)noisa Man 28 Zwitserlandnsulmon Man 25 BelgiëOla_luv Vrouw PolenPericolos0 Man 22 Belgiëpor Man 23 Verenigd Koninkrijkrogue925 Vrouw 21 Finlandsarrova_q Man 21 BelgiëShven Man 24 BelgiëSnOwbe Man 21 BelgiëSpikeAlabama Man 24 Nederlandtijsvrolix Man Belgiëwomboo Man 32 België_lyza_ Vrouw 26 DuitslandHet dient opgemerkt te worden dat alle verzamelde data over deze gebruikers publiekbeschikbaar is. Zowel hier als later wordt in geen geval privé informatie getoond.Participerende observatieDeze werkwijze, toegepast bij de Last.fm case, omvat verschillende methodes: informeleinterviews, directe observatie, participatie in het leven van een groep, groepsdicussies,analyse van persoonlijke informatie geproduceerd binnen de groep en zelf-analyse.Er is zes maanden geobserveerd, vanaf januari 2007 en met een gemiddelde van 4 dagenper week. Sommige dagen bestond dat uit korte periodes van 10’, andere dagen werd er tot2u continue geobserveerd. De korte maar regelmatige periodes dienden vooral ter opvolgingvan gebeurtenissen en gesprekken, als bijdrage tot het krijgen van een algemeen beeld enals ‘normaal’ gebruik van de applicatie. Bovendien laat een lange observatietijd, waarbij danuiteraard op regelmatige basis wordt geobserveerd, toe om uitspraken van mensen ofveronderstellingen te verifiëren. De onderzoeker kan vaststellingen doen over gebeurtenissendie zich eventueel na verloop van tijd herhalen. 6565 DeWalt, K. M., DeWalt, B. R., & Wayland, C. B. ‘Participant observation.’ In H. R. Bernard (Ed.), Handbookof methods in cultural anthropology. p. 259-299. 1998, AltaMira Press, Walnut Creek CA. 45
  • 46. DoelHet voornaamste doel is het zich inleven in het ‘dagelijks leven’ van aan cultuur gerelateerdesocial network websites. Hoe gaan gebruikers er met elkaar om en welke mogelijkhedenhebben ze daarvoor. Welke communicatiemiddelen zijn er aanwezig en hoe worden zegebruikt? Schieten die mogelijkheden tekort, worden ze verkeerd gebruikt of leiden zemisschien tot een ander (positief) resultaat dan initieel bedoeld is?We gingen na hoe we zelf de communicatie en/of social network mogelijkheden ervaren dieaangeboden worden. Daarnaast werden een aantal stellingen uit de literatuurstudie getoetstaan de praktijk: wat betekend social recommendation in de praktijk, hoe wordt het gebruikt,welke effecten heeft het?De case study vult de etnografie aan en focust meer op de (technische) functionaliteit.Case studyAnalysemodelIn ‘Social Software Building Blocks’ 66, stelt de Canadese informatie architect Smith eenhoningraatmodel voor om social software te analyseren. Hij baseert zich op zijn ervaring alssocial web consulent en laat zich inspireren door een publicatie van Webb 67, eveneensinformatie architect en (social) web consulent. Er wordt vermeld dat dit model niet als hétanalysemodel voor social software moet worden gezien maar als een model. Een model datzijn deugdzaamheid al bewees in diverse analyses van de twee heren. Het bevat alleonderdelen die wij willen aanhalen en is daarmee een handig hulpmiddel. A (aanwezigheid) D R (delen) (relaties) I (identiteit) C R (conversaties) (reputatie) G (groepen)66 Smith G., ‘Social Software Building Blocks’, april 2007, nForm, Canada67 Webb M., ‘On Social Software Consultancy’, april 2004, Londen 46
  • 47. ‣ Aanwezigheid: Handelt over het zich bewust zijn of en welke andere gebruikers online of ‘beschikbaar’ zijn.‣ Identiteit: Manier om leden in het systeem uniek te kunnen identificeren‣ Delen: Manier om iets te delen dat van waarde is voor deelnemers‣ Relaties: Manier om te beschrijven of aan te duiden wat de relatie is tussen twee leden‣ Conversaties: Manier om via het systeem met andere leden te kunnen communiceren‣ Groepen: Manier om een groep te vormen die dezelfde interesse deelt‣ Reputatie: Manier om te status te bepalen van een lid (waardevol, behulpzaam, pestkop, …)Niet in elke social software toepassing zijn al deze elementen duidelijk aanwezig. De meestetoepassingen hebben er drie of meer. De meest succesvolle toepassingen implementeren zebijna allemaal maar leggen de focus op hoogstens een of twee. Bijvoorbeeld: A D R I Flickr (flickr.com) dient om foto’s te delen; C R G A Twitter (twitter.com) focust zeer sterk op aanwezigheid D R I Het is de bedoeling dat je op deze site regelmatig een antwoord C R G geeft op de vraag: “Wat doet u op dit moment?”; A D R I MSN’s belangrijkste bestaansreden is conversaties; C R G A D R I LinkedIn (www.linkedin.com) registreert professionele relaties; C R G A Last.fm (www.last.fm) focust op het delen van muziek en D R I concertdata, conversaties met andere muziekluisteraars en het C R G vormen van groepen rond een genre, artiest, label, ...Ook de door ons bestudeerde cases zullen we aanduiden met het honingraatsymbool, zoalsnet gehanteerd.Een lichte inkleuring van een cel duidt aan de het element in kwestie toegepast is, zij hetniet uitgebreid. Een donker gekleurde cel duidt op een element waarop men de focus legt. 47
  • 48. ‘Upcoming’‣ http://upcoming.yahoo.com Twee jaar geleden droeg deze social software toepassing de naam A Upcoming.org (mét .org op het einde). Het was toen nog een project van D R een kleine non-profit organisatie. I C R G In oktober 2005 werd het overgenomen door Yahoo!, dat ook onder andere Flickr bezit. 68“As the first of its kind, Upcoming.org has established itself a leading event site thatharnesses the power of user generated content and social media to capture localized eventinformation and dramatically improve the relevance of local search results.”Yahoo!’s officiële aankondiging laat er geen twijfel over bestaan: user generated content viasocial media werkt.Upcoming is een social event calendar. De focus ligt dus vanzelfsprekend op het delen vanevenementen. Iedereen kan een nieuw evenement toevoegen en commentaar of tagsplaatsen onder een bestaand evenement.Wanneer een nieuwe gebruiker zich aanmeldt, probeert het systeem op basis van het ip-adres te bepalen wat de huidige locatie is van die gebruiker. De preciesheid ervan verrast.De locatie kan uiteindelijk worden vastgelegd in het profiel.68 http://upcoming.yahoo.com/news/archives/2005/10/05/yahoo_ac/, 2005. 48
  • 49. Taal interfaceEr worden dan evenementen getoond die binnenkort en in de buurt plaatsvinden. Uiteraardkunnen allebei die parameters aangepast worden. Het valt meteen op dat Upcoming vooralin Engelstalige landen aansluit. Misschien komt dit voort uit het feit dat het hier eenAmerikaans project betreft dat bovendien enkel in een Engelstalige interface te gebruiken is.Top 12 aantal toegevoegde actieve evenementen tot en met 28 juli 2007 Land Evenementen Inwoners (milj.) Evenementen / 1 milj. inwoners1 Verenigde Staten 140 689 302 4652 Verenigd Koninkrijk 12 110 60 2023 Canada 11 566 32 3624 Duitsland 5 061 82 615 Nederland 3 475 16 2176 Australië 2 533 21 1197 China 2 2718 Argentinië 2 0539 India 88410 Italië 86311 Frankrijk 81512 België 751 11 68 Bron: UpcomingDe vijfde plaats van Nederland valt op. Houden we rekening met het aantal inwoners van eenland — wat nog steeds geen realistisch, maar wel een eerlijker beeld geeft — dan ziet detop 3 er verassend uit: de Verenigde Staten blijven op de eerste plaats (465 evenementenper miljoen inwoners), gevolgd door Canada (362) en een gedeelde derde plaats van hetVerenigd Koninkrijk en Nederland (beiden om en bij de 200). Duitsland doet het dan nog ietsslechter als België (met respectievelijk 61 en 68 evenementen per miljoen inwoners).Flickr en Yahoo! mapsSinds Upcoming overgenomen is door Yahoo!, zijn Flickr en Yahoo! maps geïntegreerd.Weinig revolutionair, maar bijzonder handig. In plaats van het warme water opnieuw uit tevinden, worden bestaande services als een soort plug-in geïmplementeerd.Zo was het voor de makers van Upcoming relatief eenvoudig om ervoor te zorgen dat aaneen evenement heel makkelijk foto’s kunnen gelinkt worden die op de fotocommunity Flickrstaan. Ook een kaartje toevoegen dat de weg uitlegt naar het evenement is op die maniermet een paar klikken gerealiseerd.Het mag duidelijk zijn dat deze manier van werken — die trouwens de filosofie van Web 2.0volgt — veel tijd en kosten kan besparen. 49
  • 50. GroepenIn landen waar Upcoming relatief actief is, kan het overzicht zoek raken. Daarom focust Upcoming ook op groepen. Een groep is een verzameling gebruikers die geïnteresseerd zijn in hetzelfde onderwerp. Zo is er bijvoorbeeld de groep ‘Flickr’ van mensen die geïnteresseerd zijn in alles wat met webtoepassing Flickr te maken heeft. Wanneer een nieuw evenement wordt toegevoegd, kan dat naar een groep ‘gezonden’ worden. Leden van de groep zien het evenement dan in het lijstje verschijnen van de evenementen die gerelateerd zijn aan de groep.Het vormen van groepen laat toe om meer gericht naar evenementen te zoeken, om op dehoogte te blijven van interessante evenementen en natuurlijk niet in het minst om tecommuniceren met andere groepsleden.I’m WatchingWanneer een gebruiker een interessant evenement tegenkomt, dan kan aangeduid wordendat er zal deelgenomen worden (“I’m Attending”) of dat er interesse is (“I’m Watching”).Vooral die laatste optie is interessant. Het zorgt ervoor dat het systeem ‘leert’ welkeevenementen een gebruiker interesseren, los van het feit of hij eraan zal deelnemen. Dieinformatie verfijnt het profiel en kangebruikt worden om evenementen inde toekomst gerichter aan tebrengen. Het systeem wijst degebruiker dan op evenementen diehem of haar zouden kunneninteresseren.Het aanduiden van ‘geïnteresseerdzijn in’ of het ‘deelnemen aan’ eenevenement, heeft nog een anderefunctie: het verrijkt de persoonlijkheidvan een gebruiker.Upcoming doet echter weinig rond ditaspect. Het zou perfect mogelijk zijnom op basis van deze informatiegebruikers te ‘matchen’. Wanneer twee gebruikers naar een aantal dezelfde events gingen,dan zouden ze via elkaar wel eens nieuwe evenementen kunnen ontdekken. 50
  • 51. Zo’n matching-systeem is uitgebreid uitgewerkt en geïmplementeerd in de muziekcommunity Last.fm (zie verder). Op basis van de muziek die beluisterd wordt, worden de‘buren’ bepaald: andere gebruikers met dezelfde muzikale smaak.ConclusieUpcoming doet wat een social event calendar hoort te doen. Het verzamelt en presenteertuser generated data over evenementen. Naast het delen van evenementen ligt de focus ookop het vormen van groepen. Er is echter veel meer mogelijk: uitgebreide social networking,een goed recommendation systeem, reputatiemanagement (een gebruiker geeft herhaaldelijkfoutieve data door),…De manier waarop Upcoming beide hoofdaspecten aanpakt en presenteert is inspirerend.Daarnaast kan de integratie van externe services en de uitwerking van het Attending/Watching systeem eveneens als goed voorbeeld gelden. 51
  • 52. ‘MyTaste’‣ http://cjp.nl ”Het ontsluiten van cultuur staat centraal bij CJP-Nederland. Via ‘MyTaste’, A een apart onderdeel op hun website, kan je als bezoeker je D R smaakvoorkeuren aangeven. Je krijgt dan een eigen pagina met elke dag I C R de laatste info en nieuwtjes overeenstemmend met jouw smaak. Om lid te G worden beantwoord je enkele vragen over jouw smaak. Een smaaktest zeg maar. Op MyTaste kan je ook kennismaken met leden die zo ongeveerdezelfde smaak hebben als jij.”Bovenstaande tekst gebruikt CJP Nederland om MyTaste te omschrijven. Het is ampersocial software te noemen. Er wordt nergens op gefocust. Er kan info gedeeld worden overcultuur (tips, reviews, …) maar dat wordt niet gestimuleerd.MyTaste zou zijn gebruikers smaakspecifieke informatie aanbieden. Wie aangeeft in cabaretgeïnteresseerd te zijn en niet in ballet, geeft dat aan. Het systeem zou de website en denieuwsbrief hierop afstemmen.Hoewel deze functie als ‘interessant hulpmiddel’ wordt verkocht, — “gezien de grotehoeveelheid cultuurinformatie” — hebben we de werking van dit algoritme niet kunnenvaststellen.Bovendien stellen we ons vragen bij het nut hiervan: cultuur lijkt ons te complex te zijn om —door een stukje software nota bene — een zwart-wit beslissing te nemen over welkeevenementen er wel of niet moeten getoond worden. 52
  • 53. Wie een profiel aanmaakt, kan, zoals gezegd, op zoek gaan naar leden met dezelfde smaak. Dat ‘matchen’ gebeurt op basis van het aanduiden van enkele figuren. ‘Durf’ of ‘Angst’, ‘Complex’ of ‘Simpel’,… (zie figuur). Verbazend dat niet gekozen is voor een meer voor de hand liggend systeem op basis van culturele smaak. Je kan een ander lid toevoegen aan je ‘My Friends’ lijstje. En daarmee is alles gezegd want daar houdt het ook op. Er is geen berichtensysteem of forum: communicatie is dus onmogelijk. Ook konden we niet meteen het nut vaststellen van het samenstellen van eenvriendenlijstje. Het profiel van anderen geeft geen tips naar nieuwe voorstellingen,interessante boeken of iets dergelijks. Het toont enkel welke fotootjes (zie figuur) de persoonin kwestie heeft aangeduid.ConclusieMyTaste stelt zeer teleur. Uiteindelijk is het niet meer dan een website die zijn inhoud lichtjesafstemt op de voorkeuren van zijn gebruikers. Die enige keyfeature is meteen ook eenvreemde toepassing: een computeralgoritme dat een erg subjectief gegeven als cultuur inhokjes opdeelt (wel / niet interessant voor de lezer), wekt bij ons enkel argwaan op.Hoewel gebruikers er een profiel dienen aan te maken, met persoonlijke gegevens,smaakvoorkeuren, een foto,… is hier niet te spreken van een community. Hoewel ledenelkaar kunnen ‘vinden’, is onderlinge communicatie onmogelijk. Er kan enkele gereageerdworden op artikels die geplaatst zijn door de CJP redactie zelf.Men kan zich afvragen of een goed werkende ‘gewone’ website niet veel beter is dan eenwould be community. Zowel op gebied van usability als op gebied van marketing. 53
  • 54. ‘Concertival’‣ http://www.concertival.be Concertival is een initiatief van twee Vlaamse webbouwers. Ze bouwden al A een aantal websites voor Belgische artiesten en stelden vast dat ze telkens D R hetzelfde deden: een pagina om muziek voor te beluisteren, een I C R gastenboek, foto’s, filmpjes. G Misschien geïnspireerd door Last.fm kregen ze het idee om alles samen te brengen in één community: zowel artiesten als hun fans.De focus ligt vooral opidentiteit. In dit gevalidentiteit van de artiest. Die home bands concerts users backstage » Sign inkrijgt namelijk een paginawaarop hij foto’s, filmpjes, Milow band " We were born in the eighties and now we are here "muziek en tekst kwijt kan.Opvallend is ook hier de Statistics Musicintergratie van andere Visits Fans 328 11services: de foto’s komenvia Flickr, de filmpjes Biography Sometimes in this age when "quiet is the new loud", less is indeed more and singer-songwriter Milows beautiful debut-album Theworden via Youtube Bigger Picture fully embodies that approach. Milow is 24-year-old Belgian Jonathan Vandenbroeck, but in search for a less Belgian- Blogbinnengesluisd. sounding name, he settled for Milow: Milo is Greek for apple (jonathan is an apple species) en Low captures the undertone of May 14 : AB Concert melancholy ... Concerts (0) Flickr PicturesDaarnaast is het de Photos tagged with "milow" no concerts yetbedoeling dat Concertival Bandmembers (2) jonathan jasperhautekiet view profile view profilemeer wordt dan enkelprofielen. Een tweede Youtube Videos Fans (11) Videos tagged with "milow" bart Sam Vervoorthoofdelement is het delen view profile view profilevan evenementen. marie view profile stino view profileGebruikers kunnen zelf Kris view profile joeri fransen view profileingeven waar er optredens Fredoo Tineke view profile view profileplaatsvinden. plazz Musicman view profile view profile CommentsConcertival zit nog in please sign in to leave a comment tijl view profile palomine55 said 41d17u ago:betafase. We hopen dat Hey Jonathan! Goed bezig, maat! Goed bezig!één en ander nog grondig wordt uitgewerkt, want anders zou deze community toch nog eenstille dood kunnen sterven.Een breekpunt op een community als deze, lijkt ons het conversatie-element. Voorlopig kan www.concertival.be © 2007er enkele gecommuniceerd worden door een publiek of privé bericht te sturen naar eenandere gebruiker. 54
  • 55. Ook moet Concertival misschien op zoek gaan naar iets waarmee het zich kanonderscheiden van het veel omvangrijkere Last.fm. Een eerste aanzet zou het uitspelen vanhet meer lokale kader kunnen zijn. De interface van Concertival is op dit moment Engelstalig.Het is een beetje vreemd om een mix van een Engelstalige interface en Vlaamse inhoud enleden te zien.ConclusieConcertival lijkt een Vlaamse (Belgische?) Last.fm te willen zijn. Of dat gaat werken valt tebetwijfelen. Last.fm biedt veel meer en heeft al een ruime hoeveelheid Belgische inhoud engebruikers.Anderzijds zou Concertival directer kunnen gaan samenwerken met artiesten enmuziekgroepen. Als die ook regelmatig een bezoekje brengen en op die maniercommuniceren met de aanwezige fans, dan kan dat voor een fantastische ervaring zorgen.Voorwaarde is dat het bestaande communicatieplatform sterk wordt uitgebreid, ook watbetreft communicatie tussen leden onderling.De integratie van externe services is slim en zorgt op een relatief eenvoudige manier voorextra rijke inhoud. Op de blog van Concertival 69 is te lezen dat er een API zal wordengelanceerd. Zulk softwaremodel stelt artiesten in staat om elementen van de Concertival-sitemakkelijk te integreren op de eigen homepage. Ook daar zien we potentieel in.69 http://www.concertival.be/backstage/post/10-two-weeks, 2007. 55
  • 56. Detailstudie ‘Last.fm’Ook Last.fm analyseren we op basis van het social software honingraatmodel. We gaan hiereen stap verder en onderzoeken elk element van de honingraat individueel.Overzicht Last.fm bestaat min of meer uit 2 delen: een klein programmaatje dat op de A eigen computer draait en een uitgebreide website. Het programmaatje D R draait op de achtergrond en registreert de liedjes die een gebruiker afspeelt I C R op zijn computer of via zijn iPod. Het stuurt die gegevens door naar het G online profiel van de gebruiker.Het online profiel bevat op die manier gedetailleerde informatie over demuzikale smaak van zijn eigenaar. Dat gaat van hoe vaak een bepaaldeartiest wordt afgespeeld, maar eveneens welke cd’s of zelfs welke tracks. Het systeem gebruikt die informatie om organische — spontane — netwerken op te bouwen van gebruikers die dezelfde muzikale smaak hebben. Zij zijn ‘neighbours’ van elkaar. Doordat die buren dezelfde smaak hebben maar niet naar exact dezelfde artiesten luisteren, is de kans groot dat er in het profiel van een buur nieuwe muziek kan ontdekt worden die aansluit bij de eigen smaak. Nog interessanter is het feit dat heel wat labels en zowel beginnende als professionele artiesten hun tracks uploaden naar het Last.fm platform. Op die manier kan nieuw ontdekte muziek ook meteen beluisterd of zelfs gekocht worden. Tegelijk wordt die enorme bibliotheek aan muziek gebruikt voor de radiostations. Het systeem kan verschillende radiostations ‘genereren’. Iedere gebruiker heeft een automatisch gegenereerd radiostation: wie ernaar luistert, hoort de liedjes die deze gebruiker het liefst hoort. Artiesten en labels hebben overigens zelf ook een profiel op dewebsite, weliswaar anders uitgewerkt dan dat van de ‘normale’ gebruikers. Het betreft hiergeen ‘persoonlijk’ profiel maar eerder een informatiepagina met een biografie, uitgebrachte(te beluisteren) cd’s, een beschrijving van de soort muziek die ze maken en koppelingen naarartiesten die gelijkaardige muziek spelen. 56
  • 57. Verder is er zeer veel aandacht besteed aan groepen. Gebruikers kunnen een groep vormenrond een gedeelde favoriete artiest, een label, een festival of zelfs rond een onderwerp dathelemaal niets met muziek te maken heeft, zoals het land van herkomst of een gedeeldeinteresse. De muziekinformatie van de leden wordt eveneens aan de groep gekoppeld.Daardoor is het mogelijk om te luisteren naar het radiostation van de groep ‘Belgians’.Een laatste punt waaraan veel aandacht besteed wordt, is de agenda. Binnen het Last.fmplatform zit een volledige social event calendar geïntegreerd zoals Upcoming. Iedereen kanevenementen ingeven (in dit geval concerten of muziekfestivals) en gebruikers kunnenaangeven of ze er al dan niet naartoe gaan.Ook hier worden tussen alle entiteiten koppelingen gemaakt: bij de artiestenpagina’s staatwaar en wanneer ze spelen, bij de gebruikersprofielen staat naar welke concerten enfestivals ze gaan. Bij de concertinfo staat dezelfde info in omgekeerde richting.We analyseren de verschillende social software elementen van Last.fm op basis van hethoningraatmodel. Net zoals bij de voorgaande analyses, lichten we vooral bijzonderheden eninteressante punten uit.Aanwezigheid‘Aanwezigheid’ duidt op het zich bewust zijn (kunnen zijn) van het feit dat men een (virtuele)ruimte deelt met anderen. Die misschien abstracte definitie kan eenvoudig wordengeïllustreerd met het chatprogramma MSN als voorbeeld. In één oogopslag is het daarduidelijk welke gebruikers ‘online’ zijn.Last.fm toont welke vrienden online zijn en wat ze net of recent beluisterd hebben. Op deprofielpagina van een gebruiker is ook te lezen wanneer deze laatst ingelogd heeft. Integenstelling tot Last.fm gaat men op sommige community’s nog een stapje verder: er wordtdan in real-time per gebruiker (vriend of niet) getoond of deze al dan niet online is. 57
  • 58. Er wordt eveneens getoond aan welke evenementen vrienden binnenkort deelnemen. Dat iseen ander soort aanwezigheid dan waar er in eerste instantie bij een webapplicatie wordtgedacht. Deze informatie vertelt niet in eerste plaats iets over de aanwezigheid ‘op de site’,maar ze vertelt iets over de aanwezigheid in de community. Een ‘online’ community hoeftzich dus zeker niet te beperken tot de virtuele wereld.Er zijn drie gevallen te bedenken waarbinnen deze aanwezigheidsinformatie erg relevant kanzijn:‣ een (goeie) vriend gaat naar een bepaald evenement;‣ een interessant evenement wordt aangeduid door een kennis;‣ een combinatie: een (goeie) vriend gaat naar een interessant evenement.Zulke aanwezigheidsinformatie doet meer dan gebruikers ervan bewust maken dat decommunity bevolkt wordt door anderen: er wordt impliciet aangegeven dat die anderenLast.fm effectief gebruiken. 58
  • 59. IdentiteitBij de meeste social software toepassingen is het mogelijk om gebruikers uniek teidentificeren. Bij typische, pure social network toepassingen als MySpace ligt daar zelfs eensterke nadruk op. Een gebruiker kan zijn profiel zeer persoonlijk maken, door zowel deinhoud als de layout zelf te kiezen of aan te passen naar wens.We onderscheiden twee bronnen van informatie die de grootste invloed hebben op deidentiteit van een gebruiker binnen deze community. Enerzijds is er de info die een gebruikerzelf ingeeft, anderzijds is er de zichtbare data die het systeem genereert. We overlopenbeiden ter verduidelijking.Zelf te voorziene informatieDe zelf te voorziene informatie is diegene die op de meestesocial websites is terug te vinden:‣ avatar: foto, meestal met eigen gezicht;‣ nickname en indien gewenst echte naam;‣ geslacht, leeftijd, land;‣ tekst of figuur met eender welke inhoud: een quote, gedicht, ‘tracks per month’-embleem, …;‣ link naar eigen website of blog;‣ events waaraan zal deelgenomen worden;‣ ‘groepen’ waar men lid van is. (zie verder: Het element ‘groepen’);‣ zelf samengestelde playlist met favoriete liedjes.Bijna vanzelfsprekend voor een community als Last.fm maartoch opmerkelijk is dat de gebruiker zelf een playlist kansamenstellen met zelf te kiezen liedjes, waar door iedereenonmiddellijk kan geluisterd worden. Het succes van zo’neigen muziekplaylist is ook zichtbaar op onder meer debijzonder populaire social network site MySpace. 59
  • 60. Door het systeem gegenereerde infoEen deel van de informatie die anderen in staat stelt zich een beeld te vormen van eengebruiker, wordt automatisch gegenereerd. Zoiets is niet uniek maar wel zelden zo uitgebreidals op Last.fm:‣ zeer uitgebreide informatie over de beluisterde muziek;‣ musical compatibility meter;‣ links naar geschreven berichten (reacties, recensies, artikels);‣ persoonlijk ‘radiostation’, gebaseerd op beluisterde muziek.We zouden kunnen spreken van ‘automatische identiteitsverfijning’. Het systeem houdtgegevens en gewoontes bij en presenteert die publiek op de profielpagina van een gebruiker.Automatisch identiteitsverfijningEen groot gedeelte van de inhoud op depersoonlijke profielpagina wordtgegenereerd op basis van de liedjes dieeen gebruiker afspeelt op zijn computerof iPod. Daaruit ontstaan persoonlijkehitlijsten, een eigen automatischsamengesteld radiostation, …Die automatische data wordt mogelijkbetrouwbaarder gevonden als deinformatie die de gebruiker zelf invult. Het is immers het resultaat van minstens een paarmaanden naar enkele duizenden liedjes te luisteren. Het duurt veel langer om dat te‘vervalsen’ dan bijvoorbeeld zijn leeftijd in te stellen op 22 jaar oud in plaats van 16. 60
  • 61. De perfect openingszin Eveneens wordt die data gebruikt om te bepalen hoeveel twee gebruikers overeen komen wat betreft muzikale smaak. Dat is zichtbaar via de ‘taste-o-meter’: wanneer een gebruiker een profielpagina van een andere gebruiker bezoekt, wordt getoond hoe ‘compatibel’ beiden zijn op een schaal van ‘Very low’ tot ‘Super’. In de praktijk blijkt dit een handig tooltje waaraan ook waarde wordt gehecht: bij nagenoegelk willekeurig bezoekersprofiel is te zien dat leden ditgebruiken om contact te leggen met elkaar of om bestaanderelaties te versterken.Langzame opbouw identiteitHet feit dat de goede werking van de software gebaseerd is op informatie die moet‘verzameld’ worden, kent een groot nadeel: wie net een nieuwe account aanmaakte moettoch zo’n duizend liedjes afspelen alvorens er genoeg data verzameld is om eenrepresentatief beeld te geven van de eigen muzieksmaak.Dat zorgt voor een verhoogde drempel. Er zijn dan ook accounts te vinden op Last.fm dieslechts enkele weken gebruikt zijn en dan niet meer. Anderzijds zijn er nieuwe leden die zosnel mogelijk inhoud willen en dus de computer dag en nacht muziek laten spelen. Met eenvertekend beeld over de muzieksmaak tot gevolg.Sinds kort biedt Last.fm hiervoor een oplossing aan: de persoonlijke muziekspeler (iTunes,Windows Media Player, …) van veel gebruikers bevat in vele gevallen al de benodigde data(hoeveel maal is een bepaalde track afgespeeld). Nieuwe leden kunnen die data nuimporteren wanneer ze een account aanmaken. 61
  • 62. DelenDit element handelt over de mogelijkheid tot het delen van datgene wat waardevol is voorandere gebruikers. Muziek is wat de deelnemers van deze community bindt. Toch wordt erniet letterlijk muziek gedeeld op Last.fm. Gebruikers delen in feite hun muziekmening.Het systeem houdt per gebruiker bij naar welke liedjes er wordt geluisterd. Door enkele zeerslimme en wellicht ook ingewikkelde algoritmes op die informatie los te laten én door die tecombineren met data van anderen, ontstaat er een virtueel netwerk van muziekkennis. Stel: gebruiker 1 luistert veel naar muzikanten A, B en C. Gebruiker 2 luister vooral naar de muzikanten A, B, C en D. Beide gebruikers hebben dus een muzieksmaak die fel overeenstemt. Last.fm berekent dit en maakt het aan beiden duidelijk. Wanneer gebruiker 1 inlogt op de Last.fm website, dan zal die hem aanraden om ook eens naar muzikant D te luisteren. Gebruiker 2 heeft onbewust interessante muziekinformatie gedeeld met gebruiker 1.Het kan ook directer. Een gebruiker kan een liedje letterlijk aanraden aan anderen. Die‘anderen’, dat kan zowel een individuele gebruiker zijn die op de vriendenlijst staat, als eengroep (zie verder).Een onderdeel van die muziekinformatie, zijn de muziekevenementen. De social eventcalendar die is ingebouwd stelt dat in het werk. Niet alleen andere gebruikers stippeninteressante evenementen aan, ook het systeem doet dat voor elke gebruiker op basis vanzijn muziekstatistieken. 62
  • 63. De informatie over een evenement zelf is overigens ingegeven door gebruikers. Last.fmwerkt volgens het principe van user-generated-content: het grootste gedeelte van alletekstuele informatie op Last.fm is op vrijwillige basis geschreven door zijn gebruikers.Het is interessant vast te stellen dat er op Last.fm in feite bijna echt een ‘goed’ kan gedeeldworden: een erg groot gedeelte van de liedjes zijn online, 30 seconden of volledig voor tebeluisteren. Indrukwekkend en daarop aansluitend zijn de radiozenders die te beluisterenzijn. Die radiozenders bestaan enkel virtueel: ze worden gegenereerd op het moment datiemand er naar vraagt.Een radiozender speelt volledige liedjes af van een bepaald genre, gerelateerd aan eenbepaalde muzikant, gebaseerd op de muziekstatistieken van een gebruiker of gebaseerd openkele tags. Wie bijvoorbeeld ‘Pukkelpop 2007’ opgeeft, kan in goeie kwaliteit naar eenradiostation luisteren dat non-stop de muziekgroepen afspeelt die dit jaar naar hetPukkelpop festival komen.Last.fm weet welke groepen dat zijn omdat één van de gebruikers vrijwillig alle groepen dienaar het festival komen gelabeld heeft met de tag ‘Pukkelpop 2007’. Ook dat is eenvoorbeeld van delen. 63
  • 64. Relaties De meeste social web applicaties duiden aan wat de relatie is tussen twee leden. In zeer veel gevallen wordt er gewerkt met een ‘friends’-systeem. Een gebruiker die men kent hetzij vanuit de échte wereld, hetzij vanuit de online community, kan dan toegevoegd worden aan een vriendenlijst. Ook gebruikers die men niet kent, maar die waardevol zijn — in dit geval bijvoorbeeld omdat ze een aantrekkelijke muzieksmaak hebben — worden daar aan toegevoegd. Dat toevoegen gebeurt steeds met goedkeuring van beide partijen. Gebruiker A klikt op ‘add to friends’, gebruiker B krijgt daarop een ‘friend request’ en kan die aanvaarden of weigeren. De geladenheid van het woord ‘friend’ We komen meteen bij een eerste probleem. Hoewel het gebruik van het woord ‘friend’ erg gebruikelijk is bij deze applicaties, zijn er gebruikers die het daar moeilijk bij hebben.Zij vinden het vreemd om een ‘friend-request’ te krijgen van iemand die ze nooit spraken enamper of zelfs niet kennen.Twitter, een web applicatie waar leden microbloggen, veranderde midden juli 2007 het woord‘friend’ in ‘follower’. Gebruikers die een microblog volgen zijn nu niet per se ‘vrienden’ maarin eerste instantie ‘volgelingen’. 70Ook bekende Vlaamse blogger Michel Vuijlsteke schreef onlangs nog dat het woord ‘vriend’heilig is voor hem. Hij denkt bij ‘friend’ aan “kennis en/of mens die ik zou willen lerenkennen”. 71Carl Zottmann, een webprogrammeur, stelt zich op zijn blog luidop de vraag of er misschieneen nieuw woord moet bedacht worden dat kan gebruikt worden om gebruikers van eencommunity aan te duiden die op een of andere manier waardevol zijn. In plaats van ‘friend’,stelt hij het woord ‘webster’ voor. 7270 http://twitter.com/blog/2007/07/friends-followers-and-notifications.html, 2007.71 Vuijlsteke, M. http://blog.zog.org/2007/07/ook-ik-ben-uw-vriend.html, 2007.72 Zottmann, C. http://carlo.zottmann.org/2007/07/24/were-not-friends-sorry/, 2007. 64
  • 65. Vrienden en burenNaast vrienden, onderscheidt Last.fm nog een andere soortrelatie: een buur. Het systeem gebruikt de muziekinformatievan een gebruiker om organische — spontane — netwerkenop te bouwen van mensen die dezelfde muzikale smaakhebben. Doordat die buren dezelfde smaak hebben maar nietnaar exact dezelfde artiesten luisteren, is de kans groot dat erin het profiel van een buur nieuwe muziek kan ontdekt wordendie aansluit bij de eigen smaak.Relaties gebruikenWe zagen al dat het zichtbaar zijn van relaties, onbewustbijdraagt tot de identiteit van een gebruiker. Net zoals hetimago van een groepje vrienden in de echte wereld ookafstraalt op elk van de individuele leden.Het is wellicht ook duidelijk dat een relatie gebruikt wordt voorinformatie. Het systeem toont welke muziek relatiesbeluisteren — soms zelfs in real time.Men kan grasduinen in de muzieklijsten van zijn relaties, luisteren naar de radio van vrienden,luisteren naar de ‘neighbourhood radio’, muziektips geven en ontvangen. Het hele systeemvan het delen van waardevolle data, steunt in deze applicatie sterk op het relatiesysteem.Sociale relevantieIn het hoofdtuk over jongeren, overliepen we de belangrijkste redenen om over te gaan totcultuurparticipatie. Die zijn ook hier toepasbaar. Eén van de hoofdmotivaties is hetversterken en uitbreiden van het sociaal netwerk. Last.fm vult beide delen van deze behoeftemoeiteloos in. Er kan niet naast de uitgebreide mogelijkheden gekeken worden die er zijn omhet online sociaal netwerk uit te breiden: het relatiesysteem, groepen, de ‘musicalcompatibility meter’, relatief uitgebreide identiteit, …Daarnaast kunnen ook bestaande sociale netwerken die vooral in de offline wereld bestaan,gedeeltelijk onderhouden worden op Last.fm. Echte vrienden die ook op Last.fm actief zijn,kunnen toegevoegd worden aan het online vriendenlijstje. Er kan mee gecommuniceerdworden en ze worden automatisch op de hoogte gehouden van beluisterde muziek en vanevenementen waaraan zal worden deelgenomen. 65
  • 66. Ten slotte zorgt het relatiesysteem wellicht voor een grotere betrokkenheid van degebruikers. Dat hangt uiteraard samen met de behoefte tot het versterken of uitbreiden vanhet sociaal netwerk. Doordat die mogelijkheid bestaat en doordat ze onbewust ook wordtuitgevoerd, neemt de aantrekkelijkheid van Last.fm toe — alleszins voor bestaandegebruikers.ConversatiesHet element ‘conversaties’ duidt de mogelijkheid aan te kunnen communiceren met anderegebruikers. Naast het delen van (muziek)informatie, is het natuurlijk ook interessant om overdie informatie te kunnen praten.Men kan op Last.fm praten van persoon tot persoon via een privébericht, er kan een publiekberichtje achtergelaten worden op de profielpagina (in de zogenaamde ‘shoutbox’) en er kangediscussieerd worden in verschillende forums.ShoutboxenEen shoutbox is een plaats die voorzien is voor korteberichten van gebruikers. Een soort prikbord. Last.fm voorzieter op nagenoeg elk onderdeel van de site: op deprofielpagina’s van de gebruikers, op artiestenpagina’s, bijevenementen, bij cd’s, bij muziekclipjes,… tot zelfs bij elkindividueel liedje. Wie een mening heeft en die snel kwijt wil,hoeft nooit ver te zoeken naar de juiste plek.Een shoutbox is weinig gestructureerd. Voor miniberichten dieeen mening ventileren over een liedje, werkt dat goed. Voor decommunicatie tussen gebruikers is dat minder geschikt.Wanneer A een berichtje achterlaat op de profielpagina van B,dan geldt de ongeschreven regel dat B — indien hij dat wil —daarop dient te reageren op de pagina van A.Het gevolg is dat een shoutbox enkel stukjes uit een gesprektoont en nooit een volledige, chronologische conversatie. Dieconversatie is verspreid over twee profielen.We vermoeden dat Last.fm dit op deze wijze georganiseerdheeft omdat er ook een voordeel aan vastzit: het verplichtgebruikers om andere profielen te bekijken (ze willen daar immers antwoorden). Daar zien zedan misschien andere interessante zaken en zo worden ze onbewust gestimuleerd om nietenkel op de eigen profielpagina’s rond te hangen. 66
  • 67. Privé berichtEr valt weinig te zeggen over privé berichten, wat ook niet betekend dat ze onbelangrijk zijn.Ze laten toe — en zijn ervoor bedoeld — een niet-publiek bericht te sturen naar een andere gebruiker. Een gebruiker ontvangt privéberichten in een inbox, naar analogie met e-mail. Ook in groepen wordt het privébericht regelmatig ingezet als communicatiemiddel: een groepsleider kan op die maniergemakkelijk een bericht zenden naar elk lid van de desbetreffende groep.ForumsBij elk evenement en bij elke groep (zie verder) hoort een forum. In het hoofdstuk over socialmedia, introduceerden we een forum als een basistype van wat social web wordt genoemd.Binnen Last.fm is een forum een virtuele ruimte waar gebruikers nieuwe discussies kunnenstarten of waar ze kunnen deelnemen aan bestaande. De overzichtspagina van het forumtoont de titels van de verschillende discussies die lopen. Eens men zo’n discussie aanklikt,zijn de berichten zichtbaar van gebruikers die eraan deelnemen.Het voordeel van een forum ten opzichte vaneen shoutbox, is dat het overzichtelijker enmeer gestructureerd in elkaar zit: het laatlangere en meer ingewikkelde gesprekkentoe met meer dan enkele gesprekspartners.Ook kan men berichten quoten: het berichtwaarop geantwoord wordt, verschijnt daningesprongen in het eigen bericht. Hetzelfde principe wordt overigens gebruikt in de meestee-mailprogramma’s. 67
  • 68. GroepenIn de voorgaande elementen is een aantal keer verwezen naar groepen. De mogelijkheid tothet vormen van een groep (gebruikers) die dezelfde interesse deelt, is dan ook eenfunctionaliteit die erg handig kan zijn.We gebruiken de groep rond radiozender ‘Studio Brussel’ (zie figuur) als voorbeeld. Iederegebruiker kan lid worden aangezien er een ‘open join policy’ geldt. Er zijn ook groepenwaarvan men enkel lid kan worden na goedkeuring door de groepsleider. Zulke groepen zijnmeestal niet publiek te lezen, al is dat geen verplichte eigenschap van een gesloten groep. Logged in as bram_ Music Users Listen Events Widgets Download Dashboard Upload music and videos Simply Red Inbox (0) Settings Help Logout Music SearchStuBru Overview Discussions Articles Members Connections Recommendations Charts Studio Brussel startte op 1 april 1983 als regionale Brusselse zender van de toenmalige BRT. Er waren enkel uitzendingen tijdens de spitsuren. Geleidelijk aan werden de uitzenduren uitgebreid en kon Studio Brussel in heel Vlaanderen beluisterd worden. De zender speelt veeleer alternatievere en zwaardere muziek die niet of weinig aan bod komen op de meer commerciële zenders, zoals rock, hiphop, house en techno. Leave the group Recent Discussions (see all) Members (see all 649) Tell a friend about MaartenM commented on this group “De laatste CD die ik kocht was ...” (144) Friday evening StuBru JensTwo commented on 649 members “MP3-spelers?” breknov panacea214 Lock (demographics) (15) Friday evening Leader: breknov giovannilorie commented on Join Policy: Open “Aanradertjes” Created on: 6 Apr 2006 (118) 26 days ago Description: Studio Brussel, Kayzer84 commented on life is music. “beluister Demo 2 van Bismuth! ” potto punji freggy 36 days ago Programmas met eigen groep 3ddfreak commented on Hype Channel Duyster “Switch.fm Album 30” last month Recent Articles (see all) De Maxx Volt Guess the lyrics 6! [Still to guess: 1-3-4-6-7-9-10] Switch by __SheBrokeAway, 4 Aug 2007, 2 comments Group Recommendations (see all) Praga Khan - Frame By Frame (Theater Tour 2007) by DK-86, 3 Aug 2007 Recent Visitors Kristeen Young 100K bram_ moz_rocks: “Hey, I think you might like by screenager, 2 Aug 2007 1 minute ago Kristeen Young, check it out.” 22 days ago Krisix FS 03 :: Dawn On Broken Line breknov 47 minutes ago by DK-86, 31 Jul 2007 The Mental Attack bram_ Doorchaser: “Hey, I think you might like The Feeds 1h and 15m ago Mental Attack, check it out.” breknov 31 days ago 6h and 15m ago stijnlei Shoutbox 9h and 22m ago For StuBru Group Radio Music Connections Play StuBru’s StuBru Member Radio Embed Play in pop up 0/400 characters used Post comment Kayzer84 said: De la Vega wel wel, dan zeg ik eens dat ik een band kan aprecieren, staat ze de volgende keer nog nie Top Artists (see more) meer in de listings :D grappig For the week prior to 29 Jul 2007 7 days ago The SCABS 1 Muse 100 fietje said: 2 Bloc Party 99 Supergrass heeft een nieuw nummer uit, en een album volgt in 2008! o/ 3 Arctic Monkeys 95 9 days ago De Mens 4 The Chemical Brothers 89 5 Interpol 85 Kayzer84 said: 6 Kaiser Chiefs 83 voor het moment kan ik Kings of Leon wel Sioen 7 Goose 77 aprecieren, die net onder de klaxons staan :D 25 days ago 7 dEUS 77 7 Queens of the Stone Age 77 breknov said: 10 Placebo 73 KLAXONS Gorky 10 Red Hot Chili Peppers 73 26 days ago 12 Radiohead 70 12 Coldplay 70 See all artists... E-Lana said: 14 The White Stripes 69 meh 14 The Killers 69 Label Connections 16 The Smashing Pumpkins 68 34 days ago 68 See all labels... 17 Moby 66 18 Franz Ferdinand 64 kittycartoon said: Hi! check out this group: 19 Nirvana 62 http://www.last.fm/group/Mr.+Rios 19 Klaxons 62 42 days ago 21 Soulwax 61 22 Björk 60 mofrikaantje said: 22 Daft Punk 60 Geen zin om lid te worden van de groep Oost-Vlaanderen? Ga dan naar 24 Beck 55 www.last.fm/group/Oost-Vlaanderen en word
  • 69. De groepsprofielpagina is samengesteld uit verschillende elementen die we eerderbespraken: een forum, een groepsradio, een shoutbox, … Net zoals gebruikers, hebbengroepen — en dan vooral hun leiders — een aantal mogelijkheden om hun identiteit tespecificeren. Er is informatie over de groep zichtbaar die zijn leiders ingaven, zoals een logo,een begleidende tekst, externe links, …Een groepsprofielpagina toont daarnaast een willekeurige selectie van enkele groepsleden.Die groepsleden hebben invloed op de muzieksmaak van de groep. De muziekstatistiekenvan de leden worden verwerkt tot een algemene muzieksmaak van de groep in kwestie. Zois het duidelijk te zien welke muziek de meeste leden van Studio Brussel appreciëren: Muse,Bloc Party, The Chemical Brothers, …Groepen zijn niet per se gerelateerd aan muziek. De onderwerpen die mensen binden zijnnet zoals in het echte leven zeer uiteenlopend. Zo bestaan ergroepen voor elk geboortejaar. Of voor diverse geografischeplaatsen: voor ons land is er de groep Belgium, maar ook degroep Oost-Vlaanderen en zelfs de stad Gent heeft een groepvoor zichzelf. Ook abstractere onderwerpen binden mensen.Wat te denken van de groep met naam ‘People with no sociallives that listen to more music than is healthy who are slightlyscared of spiders and can never seem to find a pen’?! Alvast13000 mensen vinden daarbij te horen.Een groep representeert soms een bestaand sociaal netwerkonline. De c-md groep op Last.fm, voor diegenen diecommunicatie en multimediadesign volgen, is daar een mooivoorbeeld van. 73Dat maakt duidelijk dat zulk groepensysteem in feite eenafspiegeling is van wat in de offline wereld gebeurt. Mensen zijn in het echte leven lid vanverschillende groepen: gezin, familie, vrienden, medestudenten, hobbyclub,… Lid wordenvan de groep Studio Brussel doet men niet enkel om te weten te komen wat andere ledenbezighoudt. Men maakt ook duidelijk aan anderen dat men zich verbonden voelt met diegroep. Men verbindt het eigen imago voor een stukje aan het imago van de groep.Tenslotte vervullen groepen de functie van organisatiesysteem. Door in groepen rond teneuzen en links te volgen, kan men op een vrij intuïtieve manier bewust of onbewustwaardevolle (muziek)informatie vinden.73 http://www.last.fm/group/c-md, 2007. 69
  • 70. Deel 3 —‘côtéjardin’ 70
  • 71. Concept en strategieInleidingGrijpen we even terug naar wat we voorheen concludeerden, dan is de Last.fm-aanpak eeninteressante en terecht goeie aanpak. Eén van de sterkste stimulansen om aan cultuur tedoen, is het verruimen en versterken van het sociaal netwerk. Hoewel dit Londense bedrijfvanuit een ander standpunt handelt, streeft het onder meer op dit vlak hetzelfde na als wij:de beleving van cultuurparticipatie versterken. Uiteraard liefst door gebruik — of onderinvloed — van hun web applicatie.Het bedrijf haalt zijn inkomsten vooral uit gerichte advertenties en premium-accounts.Tevreden gebruikers trekken nieuwe gebruikers aan. Tevreden gebruikers overwegenmisschien een betalend abonnement te nemen. En wie dankzij deze site nieuwe, goeiemuziek ontdekt en misschien met nieuwe vrienden een fijn concert beleeft is heelwaarschijnlijk een tevreden gebruiker.Tegelijk vervult deze feature de rol van een middel om een bestaande gewoonte,— misschien zelfs behoefte — te onderhouden: we stelden eerder vast dat de helft van dejongeren info krijgt over optredens via hun vrienden. (zie deel 1)Naast het ‘op de hoogte brengen van vrienden’ komt ook hier het imago om de hoek kijken.Het is erg aantrekkelijk om duidelijk te maken aan vrienden welke hippe, gedurfde ofeigenzinnige evenementen er op de eigen agenda staan. Het versterkt de binding met desociale status die men nastreeft.DoelHet doel van het project is een model van een online community website ontwerpen datinspeelt op de verschillende factoren die de cultuurbeleving van jongeren beïnvloeden en ditop een zodanige manier, dat die beleving versterkt wordt.Het model is succesvol wanneer het (cultuur)organisaties, hun medewerkers, (cultuur)beleidsmakers,… kan doen inzien wat social media en dus sociale e-cultuur kan betekenenvoor cultuurparticipatie en hoe dat concreet kan aangepakt worden. 71
  • 72. Of de website die in het model wordt beschreven, werkelijk de cultuurbeleving versterkt, kanenkel ingeschat worden. Het literatuuronderzoek, de virtuele etnografie en de case-studieswijzen in positieve richting. Een doorslaggevend onderzoek is pas mogelijk wanneer dewebsite een voldoende grote userbase heeft opgebouwd. Ons baserend op gelijkaardigecases (Last.fm, VIRB°, Vooruit 2.0, Concertival), kleven we hier minstens één jaar op.Design methodologieOp basis van een uitgebreide literatuurstudie en een aantal interviews met experten (zie ook‘bronvermelding’) is er een solide theoretische fundering gegoten. Die theoretische basis isgetoetst aan enkele real-life cases. Die brachten extra versteviging en proof of concept voorhetgeen in de literatuurstudie wordt beweert.Virtueel etnografisch onderzoek en case-studies stuurden ons initieel idee bij, verschafteninspiratie, legden potentiële knelpunten bloot en brachten een scherp inzicht in de werkingvan een social network applicatie.Een simpele vraagZoals in de inleiding van dit werk en het abstract al te lezen was, is het cultuurdatingideegeen geniale inval, noch is het het product van de case- of literatuurstudie.Het concept ontstond op basis van een foto-etnografie van onze eigen leefwereld: wenamen enkele dagen foto’s van wat er in ons dagelijks leven gebeurde en na een goeie weekwerd er gezocht naar een rode draad. De interesses ‘cultuur’ en ‘social media’ kwamendaarbij bovendrijven. Er werd al enkele jaren aan een website gewerkt voor eencultuurcentrum. Hoewel daar tot nu toe niet naar gerefereerd is, ligt dat werk aan de basisvan het idee.Eigen bedenkingen, vondsten, randideetjes en tips van anderen hebben op elkaar ingewerkten deden een simpele vraag ontstaan: “waarom bestaat er nog geen (Vlaamse) social webtoepassing voor cultuur?”Een vraag die uiteindelijk zeer terecht bleek te zijn. Verschillende mensen uit de cultuursectorvroegen zich tijdens het werken aan deze thesis hetzelfde af. Onder andere Willem Velthovenvan het Nederlandstalige Mediamatic Magazine. Hij roept in zijn opiniestuk ‘Culturele Dating’zo goed als letterlijk om een project als hetgene hier ontwikkeld werd.74 Ook Franky Devos,jongeren-en-cultuur-expert, vraagt naar een cultuurplatform voor jongeren dat zich focust opde combinatie ‘data en dates’.7574 Velthoven, Willem. ‘Culturele Dating’, Mediamatic.net, april 2007(http://www.mediamatic.net/article-15117-nl.html)75 Devos, Franky. ‘AmbRassadeurs 1’, oktober 2004, CultuurNet Vlaanderen. 72
  • 73. Prototyping en focusgroepHet bestuderen en meer nog, het effectief gebruiken van de verschillende cases, heeft hetvage concept en de net aangehaalde vraag, getransformeerd in een duidelijk, realistischidee.Dat uitgewerkte concept werd in zijn verschillende fasen voorgelegd aan het creatieve teamvan CJP. Er werden verschillende mock-ups gemaakt die een vrij precies beeld gaven overeen mogelijk eindresultaat. Eveneens werden er verschillende grafische stijlen gedetailleerduitgewerkt en toegepast op de mock-up. (zie verder ‘grafisch design’)De mock-ups werden voorgelegd en besproken bij CJP en bij een aantal externe jongeren(kennissen en studenten C-MD). Bij CJP gebeurde dat door de CJP-jongerenredactie: 15jongeren tussen 20 en 26 jaar oud met interesse voor cultuur. Deze hele prototyping-fasewordt in een later hoofdstuk uitgebreid besproken.BasisideeLaten we, vooraleer verder te gaan, eerst exact uitleggen wat côtéjardin inhoudt. Côtéjardin kan beschreven worden als de som van Upcomming en Last.fm A (zie case-studies), in een Vlaams kleedje gestoken en met een regionaal D R karakter. Gebruikers en medewerkers voegen culturele manifestaties toe en I C R doen zo een cultuuragenda ontstaan. G Dat zo’n jongerenredactie niet hoeft de vervallen in slechte keuzes en eenongelukkig geselecteerd aanbod, bewijst niet alleen de jongerenredactie van CJP. Eenonderzoek over cultuurparticipatie en ICT dat SMIT (Vrije Universiteit Brussel) uitvoerde voorCultuurnet, vertelt net hetzelfde. Er werd — wegens ontbreken van Vlaamse en Belgischeonderzoeken — gekeken naar een staal van buitenlandse cultuurportalen. Men koos voorCultuurwijzer Nederland, CultuurNet Zweden, Echo Online en Amsterdam Uit Buro.Belangrijkste vaststelling voor ons: het niet-commerciële, onafhankelijke karakter van een(vrijwillige) webredactie, biedt een grote garantie voor een hoge kwaliteit van het aanbod. 76Die cultuuragenda wordt gemanipuleerd en gewogen door de community: evenementenkrijgen sterren, recensies, tags, opmerkingen, …76 SMIT. ‘Onderzoeksrapport over cultuurparticipatie en ICT. In opdracht van Cultuurnet.’ 2003, Brussel. 73
  • 74. Doordat gebruikers zulke acties uitvoeren, ontwikkelen ze een zekere identiteit. Anderenkunnen zien welke smaak en mening ze hebben, op welke manier ze over verschillendeonderwerpen praten. Dat communiceren kan zowel op discussiepagina’s die bij eenevenement horen, als in een groep rond een gedeelde interesse en tussen gebruikersonderling.We verwijzen naar Last.fm aangezien de communicatiestructuur daar een grote inspiratievormde voor ons.Door die verregaande communicatiemiddelen en de voorzieningen om een gebruiker te lerenkennen, ontstaan (virtuele) relaties. Een gebruiker die overeenstemt met het eigen profiel, dieinteressant is, kan toegevoegd worden aan het lijstje met kennissen. (cfr. ‘add to my friends’op bestaande online communities). Ook bestaande vrienden (uit het echte leven), dieeventueel lid zijn van de community vinden een plaats op dit lijstje.Gebruikers kunnen daarnaast aanduiden aan welke evenementen ze wensen deel te nemenen in welke evenementen ze geïnteresseerd zijn deel te nemen. Iedereen kan zien wie er aaneen bepaald evenement zal deelnemen. Daar kunnen kennissen bijstaan, waardoor het extraaantrekkelijk wordt om ook aan dit evenement deel te nemen of — bij interesse — er latermet die kennissen over te praten.Door te focussen op drie elementen: het delen van cultuurinformatie en -smaak, het vormenvan groepen rond een gedeelde (culturele) interesse en de uitgebreide middelen omconversaties te houden, stellen we een aantrekkelijke online community voor rond cultuur.De uitbreiding naar de niet-virtuele wereld en daardoor de link met al dan niet intensbeleefde ‘cultuurobjecten’ (manifestaties), resulteert volgens ons in een platform datjongeren cultuur doet beleven: hetzij door erover te communiceren met gelijkgestemden,hetzij door naar manifestaties te gaan met mensen die men zonder dit platform nooit hadleren kennen. 74
  • 75. Interaction designInteraction design is de ontwerpdiscipline die zich bezighoudt met het gebied waarin mensen systeem elkaar ontmoeten. De ontmoeting, oftewel de interactie (dus de mens doet ietsmet een apparaat en andersom), wordt tot stand gebracht door het ontwerpen van deinterface en de achterliggende inhoud en structuur van een systeem. 77InterdisciplinairHet ontwerpen van de interactiewijze, vraagt om een combinatie van invalshoeken vanuitverschillende vakgebieden, zoals human-computer interaction, ergonomie, psychologie,kunst en vormgeving, informatica, management,…Die combinatie staat toe de kennis, vaardigheden en de houding die nodig zijn om zowel hetdenken als het doen in een ontwerpproces te kunnen verwezenlijken. Interaction design isdaarin de rode draad die wetenschappelijke vakgebieden, techniek en vormgevingintegreert. Er wordt rekening gehouden met zowel de gebruiker als het systeem opdat menhet systeem op een (voor de eindgebruiker) begrijpelijke, prettige en/of (taak)ondersteunende manier kan ontwerpen, structureren, inhoudelijk vullen en in sommigegevallen ook vormgeven en programmeren. 78DoelHoewel we in ons project aan interaction design doen, is het niet de bedoeling een heleontwikkelcyclus af te werken. Zoals eerder gezegd, is het het doel om een duidelijk beeld tegeven van hoe een cultuurplatform voor jongeren eruit zou kunnen zien. Het doel is dat eencultuurorganisatie met deze meesterproef begrijpt wat er mogelijk is en al meteen een goedvertrekpunt heeft. We houden rekening met usability, vormgeving en techniek (scripting &databasedesign), maar voeren het scripten niet werkelijk uit. Een cultuurorganisatie moet ditproject daardoor kunnen verwezenlijken zonder (een lange) ontwerpfase.De keuze om ons te concentreren op het ontwerp en niet op het technische bouwen kenttwee redenen. Allereerst is het onrealistisch om met de beschikbare tijd en middelen eendergelijk omvangrijk project technisch te bouwen. We refereren hiervoor opnieuw naarcommunity websites als VIRB° 79, Last.fm (zie eerder) en zelfs het niet erg uitgebreideVooruit 2.0 80. Zulke projecten kennen een ontwikkeltijd van ettelijke maanden en bovendienwordt eraan gewerkt door een team van professionals.77 Wikipedia encyclopedie, 200778 Wikipedia encyclopedie, 200779 http://virb.com, 2007.80 http://vooruit.be, 2007. 75
  • 76. OntwikkeltechnologieUiteraard kan een web developer zelf beslissen (kiezen) welke combinatie vanprogrammeertaal en databasesysteem er zal worden gebruikt. Zelf schuiven we decombinatie van PHP en MySQL naar voor. Het ontwerpen van het model is gebeurt met alsdoel dat het zeker zal kunnen ontwikkeld worden met deze technieken. De voordelen zijnlegio.Vrij gebruik, algemeen gekende technologieZowel het databasesysteem MySQL als de scripttaal PHP zijn vrij (gratis) te gebruiken enkennen een zeer uitgebreide developerscommunity, wat handig is bij eventuele problemen.Samen met de Apache webserver worden ze bovendien bij alle webhostingbedrijvenaangeboden in de goedkoopste abonnementen. De enige factor die een abonnement duurkan maken, is het dataverkeer — maar dat staat los van deze of elke andere gebruiktetechnologie.De software (PHP, MySQL, Apache) is gratis en gemakkelijk te installeren op een gewonecomputer. Samen met de goedkope hostingabonnementen, zorgt het feit dat de veel it-opleidingen deze ontwikkelset in het lessenpakket heeft zitten, ervoor dat zeer veelwebontwikkelaars — zowel studenten, amateurs als professionelen — het ontwikkelen inPHP en MySQL goed onder de knie hebben.Er kan dus gekozen worden uit vele webhostingbedrijven en die keuze is eenvoudig teveranderen indien er elders een goedkopere formule wordt gevonden.Modulaire opbouwOok in de keuze van een ontwikkelaar is men in deze zeer vrij. We willen erop wijzen dat eenplatform als dit niet op enkele maanden tijd kan gebouwd worden en dat het dan ‘af’ is.Indien er een extern bureau wordt gekozen voor het ontwikkelen van een eerste versie, is hetsterk aan te raden om een modulair, open, goed gedocumenteerd systeem te laten bouwen.Er zullen continu zaken moeten aangepast, bijgesteld of bij-ontwikkeld moeten worden opbasis van gebruikersfeedback. Eens de basis van het platform er staat, kan een klein (intern)team het verder uitbouwen en er nieuwe modules op inpluggen. 76
  • 77. Met een diploma ‘bachelor in informatie- en communicatietechnologie’, de daarbijbehorendeschoolprojecten en enkele professionele opdrachten in PHP en MySQL, zijn we goed op dehoogte van de mogelijkheden. Een recent voorbeeld is de door ons in mei en juni 2007ontwikkelde website voor het cultuurhuis CC Jan Tervaert 81.Ook bestaande, vergelijkbare social network sites als Facebook en Last.fm zijn ontwikkeld inPHP en gebruiken een SQL-database, wat bewijst dat de taal schaalbaar genoeg is. 82Informatie architectuurOnder informatie architectuur verstaan wij het ontwerp van een model of concept vaninformatie. Een synoniem zou informatiestructuur-design kunnen zijn. In feite voeren wehiermee een gelijkaardig werk uit als een (huizen)architect. In tegenstelling tot het ontwerpen de architectuur van een huis, gaat het bij ons om een online community.De eerste stap is een brainstormsessie. Er wordt een lange lijst gemaakt van functies,mogelijkheden, onderdelen, tot zelfs begrippen die op één of andere manier belangrijkzouden kunnen zijn.Vervolgens wordt die lijst onderverdeeld in groepjes. Elk groepje staat voor een module ofelement binnen de community. Tegelijk met dat brainstormen ontstaat er in gedachten eenstructureel model voor de community. Sommige delen daarvan zijn nog vaag, andere zijn ergduidelijk. Naarmate verder onderverdeeld en eventueel aangevuld wordt, verscherpt hetdenkbeeldige model.Ten slotte wordt de structuur in een softwareprogramma gevisualiseerd. Wij gebruiktenhiervoor mindmap-software, maar in principe kan dit met eender welk programma dattoelaat structuren te visualiseren.De afbeelding op de volgende pagina laat een model zien in vergevorderd stadium.Dit model deelt de applicatie in modules op, die in feit kunnen gezien worden als deuiteindelijke pagina’s en subpagina’s. Door op deze manier te werken, is het in deze vroegefase duidelijk op welke plaatsen de verschillende soorten informatie komen. We komendaarop terug bij het voorstellen van de mock-up (zie verder).81 http://www.jantervaert.be, juni 2007.82 www.last.fm/about/jobs, 2007. 77
  • 78. 78
  • 79. Grafisch designEr is voor gekozen om geen ‘thema’-design uit te werken. Zo’n design zou kunnen inspelenop de titel ‘côtéjardin’, op (culturele) plaatsen waar jongeren graag vertoeven, enz. Er zoudan bijvoorbeeld gewerkt kunnen worden met een grafische stijl die tuin- (gardin) oftheaterelementen gebruikt.Hoewel dat originele resultaten kan opleveren, zijn er een aantal belangrijke redenen om daarniet voor te kiezen. Allereerst ligt deze stijl ons niet. Het zou een matig resultaat opleveren,ofwel voor het publiek, ofwel voor onszelf. We zijn bovendien van mening dat zulkeontwerpen niet werken op grote, relatief ingewikkelde websites die een heleboel informatietegelijkertijd willen tonen.StijlBij een website als diegene die wij voorstellen, moet het design de inhoud dragen. Deinhoud (foto’s van voorstellingen en gebruikers, tekst) moet de gewenste sfeer genereren. Delayout filtert zich liefst weg op de achtergrond.Er is gekozen voor een minimalistische stijl, met een strak uitzicht, rechte lijnen en eenduidelijk contrast tussen verschillende delen van een pagina. Die stijl moest de huidigetrends volgen, zonder er “typsich web 2.0” uit te zien. Kleurverlopen (gradients), afgerondehoeken, schaduw, wet floors (reflectie) en dergelijke, zorgen al snel voor een klef,commerciële beeld. We baseerden ons op de stijl die terug te vinden is bij grote socialnetwork sites als VIRB° en Last.fm.ImprovisatieMet die stijlkenmerken in gedachten, hebben we enkele basic mock-ups gemaakt. Tijdenshet ontwerpen van zulke probeerversies ontstaan de beste ideeën, ook soms voor verderefuncties of conceptuele wijzigingen.Tussen elke mock-up zit minstens een nacht rusttijd. Het is vaak onmogelijk om een goedzicht te krijgen op een ontwerp wanneer men er net een aantal uur aan heeft gewerkt.Ook hebben wel elke mock-up, op sommige kleurvariaties na, laten zien aan verschillendemensen. Dat levert geen representatieve, maar wel erg nuttige informatie op: zaken dieverkeerd geïnterpreteerd worden, kleurencombinaties die verwarren, gebieden met een telaag contrast, enz.De volgende figuur toont een aantal designimprovisaties. 79
  • 80. Doorheen de verschillende improvisaties is een mooi, geschikt kleurenpalet gegroeid.Belangrijke punten waren het vermijden van een klassieke, traditionele stijl maar ook hetvermijden van een typische jongerenstijl. 80
  • 81. Geen ‘jongeren’-designWe willen volwassen overkomen, want dat is ook hoejongeren begrepen willen worden. Franky Devos legt er in‘Ambrassadeurs’ sterk de nadruk op om communicatienaar jongeren toe af te stemmen op een ouder publiek dande daadwerkelijke doelgroep. 83 De felle snoepkleuren engekke mannetjes die de door Group94 ontworpenGOBOTS-website van CJP gebruikt (zie figuur), is volgensons een schoolvoorbeeld van een totaal verkeerde aanpakvoor een doelgroep met een leeftijd van 18 tot 26 jaar.KleurenpaletDe kleur bruin is als achtergrondkleur gekozen. Bruin is net zoals zwart, grijs en wit met heelwat andere kleuren te combineren. Bruin is een warme, donkere kleur. Minder klassiek danzwart, minder helder dan wit en vooral minder saai dan grijs. Het schept een gezellige,‘avond’-sfeer. In de designwereld is het momenteel een hippe kleur, een gedachte waar weoverigens tevreden mee zijn.We maakten de combinatie met donkerpaars, beige en donkergrijs. De tinten zijn lichtjes‘afgewassen’ (niet fel gesatureerd). Zonder inhoud zorgt dat voor een niet heel spannendresultaat. Maar het is net met kleurrijke foto’s van evenementen en de avatars van gebruikersdat er een mooi contrast ontstaat.Ook links en belangrijke entiteiten (symbolen, deelnemersvakjes in de agenda) hebben eenfel kleurtje: hyperlinks zijn helblauw, verder gebruiken we een fuchsia, oranjerood engifgroen.83 Devos, Franky. ‘AmbRassadeurs 1’, oktober 2004, CultuurNet Vlaanderen. p. 43 81
  • 82. PrototypingPrototyping is een werkwijze om aan interaction design te doen. We behandelen dit echterals een apart hoofdstuk en op deze plaats in de thesis, aangezien we tegelijk meteen definale mock-up voorstellen.Mock-upsDesigners gebruiken mock-ups in veel gevallen om feedback te krijgen van gebruikers overhet design en over designideeën in vroege fases van het ontwerpproces. Mock-ups zijn‘vroege’ prototypes, gemaakt van goedkoop materiaal (of zonder lange ontwikkeltijd) enzonder daadwerkelijk te functioneren.De mock-up kan worden voorgelegd aan gebruikers, die het dan samen met de designer‘testen’, veronderstellende dat het zal werken zoals de designer het uitlegt. Hoewel dit nietop hetzelfde niveau staat als de uitgebreide usability-testing die een website somsondergaat, levert het waardevolle feedback op over hoe de gebruiker het ontwerp‘begrijpt’. 84 85Er zijn verschillende voordelen verbonden aan het gebruiken van mock-ups: 86‣ gebruikers zijn meer geneigd tot ‘hardere’ kritiek, dan bij een meer afgewerkt model. Indien hen duidelijk wordt gemaakt dat dit een voorbeeldje is, relatief snel uitgewerkt, voelen ze zich minder schuldig bij het uiten van kritiek;‣ een mock-up kan veel sneller aangepast worden dan een uitgebreid prototype: in een grafisch programma kunnen elementen bijvoorbeeld snel verschoven en gewijzigd worden;‣ mock-ups dienen als een uitstekend discussiemedium tussen designers en gebruikers.Een populaire ingenieurs-one-liner luidt niet voor niets: “You can fix it now on the draftingboard with an eraser or you can fix it later on the construction site with a sledge hammer.”84 Soegaard, M. ‘Mock-ups’, Interaction Design Encyclopedia, 2004.85 Wikipedia Encyclopedie, 2006.86 Soegaard, M. ‘Mock-ups’, Interaction Design Encyclopedia, 2004. 82
  • 83. Feedback concept en mock-upsNaast feedback door de thesispromotors, medestudenten en kennissen, zijn we een aantalkeer langsgegaan bij CJP Brussel (Cultureel Jongeren Paspoort), dé jongeren- encultuurorganisatie in Vlaanderen en Duitstalig België met zo’n 300 000 leden. Bovendien ishet een onderdeel van de EYCA (European Youth Card Association), een Europesejongerenorganisatie met 4,3 miljoen leden onder de 26 jaar oud in 41 Europese landen. 87Feedback sessie 1 CJP — 20 maart 2007We gingen langs bij CJP en spraken er met Claire Koreman (stafmedewerker website envrijwilligers) en Vladimir Rogiers (sales en marketing). Ze waren op de hoogte van hetconcept ‘cultuurdating’, zich baserend op de thesispropositie (oktober 2006).Er werd een uitgebreide presentatie gehouden over het literatuuronderzoek en het teontwerpen project. De eerste informatiestructuur-schema’s werden getoond en een eerste,op papier geschetste mock-up van de frontpage, agenda en een evenement.Op het idee werd enthousiast gereageerd. Men gaf aan dat een dergelijk concept dichtaanleunde bij wat men in feite met gobots.be wilde doen. Hoewel technisch mogelijk —gobots.be werd gebouwd door het Belgische Group94 — ontbrak het aan financiëlemiddelen.Vladimir: “Je kan dus zien wie welke voorstelling zag en een mening vragen of lezen… zoietsis erg goed want een voorstelling kost geld. Zo’n aanraden van anderen, in feite mond-aan-mond reclame is iets wat marketing niet kan bereiken.”Claire twijfelt over het nut van korting als iemand via de website een ticket zou kopen (“maarhet kan wel”). “Het zou beter zijn indien een cultuurcentrum 10 kaartjes achterhoudt metgoeie zitplaatsen voor mensen die reserveren via côtéjardin … jongeren beslissen laat, als zedan nog goeie zitplaatsen krijgen, is dat wauw! Zo’n gevoel van exclusiviteit werkt goed.”Er wordt verder gediscussieerd over het aanbod (welke cultuur?). De mock-up krijgt weinigrelevante commentaar en diende in dit geval vooral ter verduidelijking van het concept.Feedback sessie 2 CJP — 3 april 2007Aanwezig zijn opnieuw Claire Koreman en dit keer ook Maarten Denys (communicatie-en mediastrategieën, pers, CJP Europa).87 http://www.eyca.org, 2007. 83
  • 84. Er is een meer uitgebreide — ook grafisch — mock-up uitgewerkt. Het concept is aangepastop basis van eerdere feedback met CJP en met de promotors van deze thesis en onderinvloed van bevindingen uit het literatuuronderzoek en de virtuele etnografie op Last.fm.Het plan omtrent het aanbod van de site wordt uit de doeken gedaan: een (vrijwillige)jongerenredactie (zoals nu op gobots.be) maakt een selectie uit het aanbod van Cultuurweb,aangevuld met de evenementen die gebruikers doorsturen. Zowel Claire als Maartenreageren positief. Het systeem bij gobots.be werkt goed en zal in de nabije toekomst zelfsnog verder gaan: jongeren leiden de redactie autonoom, CJP ondersteunt indien nodig.Belangrijk daarbij is dat de site zich duidelijk wil profileren door enkel de betereevenementen naar voor te schuiven. De rol van gatekeeper/gatewatcher in het grote aanbodwordt zo vervuld. Dat selecteren is niet in een definitie vast te leggen en gebeurt dooroverleg of op het gevoel van de jongerenredactie.Het is de bedoeling dat dit platform een soort keurmerk wordt. Net zoals men weet dat opPukkelpop de wat meer alternatieve groepen spelen, moet het duidelijk zijn dat op ditplatform de gebruikers de betere culturele manifestaties aanraden. Het moet ervaren wordenals kwaliteit voor wie echt geïnteresseerd is in theater, de betere film, knappemuziekgroepen, enzovoort.Beide CJP-medewerkers geven aan dat er nog geen website is in Vlaanderen die een recent,goed én geselecteerd aanbod geeft, gericht op in cultuur geïnteresseerde jongeren. Zeverwachten dat hier zeker interesse zal zijn.Claire stelt dat musea — in tegenstelling tot het voorgestelde idee — hier ook binnenpassen: net zoals bij theater is er een gedeelte persoonlijke beleving, maar achteraf wil meneventueel zijn mening delen. Een museum verschilt in die zin niet heel erg veel van eentheatervoorstelling.Over grote muziekfestivals zijn de meningen verdeeld. Een sociale factor is hierbij heel ergbelangrijk: veel jongeren gaan naar dit of geen festival vooral voor hun vrienden en inmindere mate voor de muziek. Er is twijfel over het feit of jongeren 3 tot 4 dagen willendoorbrengen met anderen die ze niet kennen.Anderzijds is het mogelijk dat men ‘de anderen’ virtueel kent, vanop de communitywebsitedus. Er wordt voorgesteld om deze beslissing over te laten aan de gebruikers door te kijkenhoe zij erop reageren.Feedback sessie 3 en 4 — 11 april 2007Rond de tafel zitten Claire Koreman, Sophie Burm (evenementen, publicaties,jongerenredactie) en Joris Rossie (directeur).Daarnaast werd er feedback gevraagd aan 12 jongeren die CJP-reporter zijn. Hun leeftijdvarieerde van 20 tot 26 jaar, de verhouding man-vrouw was net niet in evenwicht. 84
  • 85. Het concept werd voorgesteld en er werd een gedetailleerde, visuele mock-up van diversepagina’s en functies getoond. Er werd in groep gereageerd. Als designer hebben we zoneutraal mogelijke vragen gesteld en zijn we zo weinig mogelijk tussengekomen. Stilteswerden meestal opgevuld door een spontane opmerking, waar de hele groep dan weer opreageerde.Er is duidelijk op gewezen dat dit ‘slechts’ een mock-up is. Hoewel er in werkelijkheid eenaanzienlijke hoeveelheid tijd in kroop, werd er getracht dit te laten overkomen als een‘ontwerpje’ dat makkelijk kan worden aangepast. 88‣ De visule stijl wordt unaniem positief onthaald. “fris”, “basic”, “duidelijk”, “kleuren zijn erg knap”, “wauw”, “ik ben erg onder de indruk”, zijn enkele uitspraken. Iemand zegt: “Het ziet er niet commercieel uit en dat is goed”. Verder nog: “Volwassen en zeker niet te kinderachtig, ik kan mij voorstellen graag op zo’n site rond te kijken”.‣ Iemand maakt een opmerking over de naam ‘côtéjardin’, hij begrijpt niet waar die vandaan komt. Sommigen knikken. Vijf mensen leggen wel meteen de juiste link met theater. Andere reacties: - ligt goed in de mond (grote meerderheid); - moeilijke schrijfwijze (twee personen); - doet denken aan een restaurant (één persoon); - “doet mij denken aan Axel Red, ik weet niet waarom” (één persoon), anderen wijzen op Axel Reds recente cd ‘Jardin Secret’; - te intellectueel (één persoon), wordt luid tegengesproken door de anderen; - moeilijk om de link te leggen indien de website niet gekend is (helft). De jongeren komen tot de conclusie dat het een goed klinkende naam is, die echter pas ‘goed’ zal werken van zodra men weet wat erachter zit.‣ Wij stellen de vraag of de jongerenredactie bij CJP goed werkt (aangezien we een gelijkaardige opzet hebben). Er wordt gezegd dat het niet “top” werkt, dat er teveel sturing van bovenaf is. Hiermee wordt gerefereerd naar de top-down structuur bij CJP. De stafmedewerkers zijn nu in feite de werkgever van de reporters. Directeur Joris Rossie merkt op dat men een verregaande wijziging van plan is, die hij na deze sessie uit de doeken zal doen (zie sessie 2).88 Soegaard, M. ‘Mock-ups’, Interaction Design Encyclopedia, 2004. 85
  • 86. ‣ We wijzen op de drie slagzinnen die naast het logo staan: “Lichtjes alternatieve, vrij eigenzinnige selectie”, “door jongeren die breder denken dan mainstream” en “dé referentie voor sociale cultuurliefhebbers”. De laatste slagzin wordt meteen afgeschoten: “te hautein”, “dat sociale en die liefhebbers, klinkt nogal euh … raar”. Het woord ‘alternatief’ in slagzin één wordt ook niet positief onthaald: “ik moet dan direct denken aan een bende hippies”, zegt iemand. Anderen vinden dat wat overdreven, maar zien ook geen brood in die zin. De tweede zin wordt goed bevonden: “Het drukt perfect uit wat het is”. Toch twijfelt de meerderheid aan het gebruik van zo’n tagline. We denken dat misschien geen van de drie zinnen echt goed aanslaat.‣ “Wat denken jullie als ik zeg dat de site zicht richt op in ‘kwaliteitscultuur’ geïnteresseerde jongeren”? “Eindelijk!”, roept iemand. Men vindt het een beetje ‘elitair’ overkomen. Er wordt heftig geknikt als iemand zegt dat het wel goed is om zich op zulke cultuur te richten, maar dat het zeker niet zo mag aangekondigd worden. Er wordt verder gegaan op de website. Vooral de oudste jongeren in de groep zijn enthousiast en beginnen luidop te fantaseren over hoe fijn zo’n site niet zou zijn.‣ Het gesprek gaat over op de werktitel die op de presentatie te zien was: ‘cultuurdating’. “Ik had iets totaal anders verwacht hoor, voor ge begon”, grapt een jongen. Er worden grapjes gemaakt over het daten. We vragen wat ze exact denken wat de bedoeling is, na het zien van de mock-up. Iedereen had begrepen dat er kon afgesproken worden met vrienden “of mensen die ook op die site zitten”.‣ “Wie zou aan zo’n cultuurmeeting deelnemen met mensen die je enkel vanop die site kent?” De groep is verdeeld. Enkelen zien het zitten, twee personen hebben al zoiets gedaan (afgesproken met iemand die men op voorhand nog niet ‘in het echt’ had gezien, BV). Iemand anders zegt “ik ben niet zo sociaal dat ik dat zou doen”.‣ De discussie gaat verder over het meetingsysteem dat voorgesteld wordt op de mock-up. Men vindt het systeem te ‘drastisch’. Wie klikt op ‘ik ga mee’, moet in feite meteen een ticket kopen via de site. Eerder al twijfelden de CJP-medewerkers aan de haalbaarheid van dergelijke samenwerking. De jongeren willen de voorstelling kunnen aanvinken (“om ze te onthouden, indien ze interessant is”). 86
  • 87. ‣ Ook over het aantal deelnemers is verwarring. Er worden per voorstelling 10 tickets voorzien voor de eerste tien gebruikers die aangeven te willen deelnemen aan de meeting. “Wat als er 30 mensen willen gaan?” Een meisje stelt voor om hier geen limiet op te zetten. Terwijl de discussie verder gaat, bedenken we dat het wellicht beter is om hier geen strikt systeem aan vast te koppelen met ticketverkoop en dergelijke. Het aantal deelnemers staat vrij en in eerste instantie bepalen zij zelf waar en of ze daadwerkelijk tickets kopen. Er moet dan wel voorkomen worden dat gebruikers gaan aangeven naar een voorstelling te zullen gaan en dat uiteindelijk niet doen. Het systeem dat Upcomming gebruikt lijkt een interessant: gebruikers hebben daar keuze tussen “I’m attending” en “I’m watching”. Dat laatste betekent zoveel als “ik heb interesse, ik wacht nog even af”.‣ “Wat als zo’n meeting tegenvalt?”, vraagt iemand. “Volgende keer beter hé”, zegt een andere persoon.‣ Het moet zeker mogelijk zijn om te kunnen spreken tegen de mensen die deelnemen aan een meeting op een pagina die enkel mensen van die meeting kunnen bekijken. Bijvoorbeeld voor afspraak plaats, tijd, vervoer,… 87
  • 88. Mock-up ‘frontpage’Logo en taglineHet logo is simpel gehouden. Het bestaat uit de combinatie van een ‘c’ in een vierkant metzeer licht afgeronde hoeken en het woord ‘côtéjardin’ in een gifgroene kleur.De ‘c’ verwijst naar de titel maar ook naar ‘cultuur’. De titel ‘côtéjardin’ is uiteraard eentheaterterm. In de theaterwereld spreekt men niet van de linker- en rechterkant van hetpodium, maar van côté jardin en côté court. Dit om verwarring ter vermijden: côté jardinkomt van de tijd van de kastelen en duidt de kant aan waar de tuin ligt. Hetzelfde principewordt overigens in de scheepvaart gebruikt met stuurboord en bakboord.Naast het logo staat een handgeschreven tagline: “Get social, get some culture”. We kozenvoor het Engels omdat dit vaker als ‘cool’ gezien wordt. De tagline werd door alle jongerenaan wie we hem individueel voorlegden, heel positief onthaald.LoginvakjeHet zwarte loginvakje rechts bovenaan, onder het hoofdmenu, is vrij prominent aanwezig.Hoewel de inhoud van de website publiek toegankelijk is, zonder inloggen, willen weduidelijk aangeven dat er kan ingelogd worden en dat dat de bedoeling is. Ten minste, in diezin dat het voordelen oplevert.Wanneer men ingelogd is, wordt dit vak 1 regel groot en wordt er getoond onder welkenaam men aangemeld is en hoeveel berichten er in de inbox (zie eerder) zitten.Nieuws en infoluikHet hoofdgedeelte van de pagina is visueel duidelijk in een linker- en rechterdeel gesplitst.Links staat het laatste nieuws, berichten door de redactie toegevoegd. Rechts staat eeninformatief overzicht over wat côtéjardin juist is.De fotootjes van jongeren verwijzen naar het sociale aspect van de site en verhogen deaantrekkelijkheid. Het handgeschreven bijschrift geeft losjes commentaar op wat ergeschreven staat. We trachten hiermee een ietwat speels, vlot effect te krijgen, in dewetenschap dat mensen er vaak van houden dat iets of iemand zichzelf niet té au sérieuxneemt.FooterHelemaal onderaan is een soort snelmenu of basic-sitemap te zien. Steeds meer grote sitespassen dit toe (cfr. Last.fm, VIRB°, Apple.com) en eigen ervaring leert dat dit handig kan zijn. 88
  • 89. 89
  • 90. Mock-up ‘agenda’“Wat is er toe doen?”Links wordt een selectie aan evenementen getoond. Die selectiecriteria kunnen aangepastworden door de gebruiker. Standaard worden evenementen getoond die het volgendweekend plaatsvinden, in de buurt van de door de gebruiker opgegeven woonplaats.Naast een foto vindt men per evenement de titel, de uitvoerder, een korte inhoud, het aantalcommentaren erop en de sterren terug die gebruikers aan dit evenement toekenden.Wie ‘op’ een voorstelling klikt, krijgt dan een meer gedetailleerd overzicht (zie verder).“Wie gaat er naartoe?”Rechts staat uitgebreide info over de deelnemers. Er wordt getoond hoeveel deelnemers ertot nu toe in totaal deelnamen aan een evenement (theatervoorstellingen bijvoorbeeld, lopenvaak één of meerdere seizoenen), hoeveel deelnemers er op de datum in kwestie gaandeelnemen en hoeveel er geïnteresseerd zijn.Het verschil wordt duidelijk gemaakt met symbolen: een pijltje staat voor ‘deelnemers diegaan’, een vraagteken voor ‘deelnemers die geïnteresseerd zijn’.De legende maakt gebruikers attent op de betekenis van de kleuren: fuchsia betekent dat erkennissen gaan deelnemen, oranje betekent dat er kennissen geïnteresseerd zijn.Men kan een gebruiker die men al dan niet virtueel kent, toevoegen aan zijn kennissenlijstje.We kozen voor het woord kennis omdat ‘vriend’ of ‘friend’ voor sommige gebruikers een tezwaar geladen woord is (zie eerder).Er kan aangeduid worden dat er bij het tellen van deelnemers enkel rekening mag gehoudenworden met leeftijdgenoten. Wie klikt op het vraagteken, leert dat dit gebruikers zijn diemaximum twee jaar verschillen van de eigen, opgegeven leeftijd.Talk of the townEen keuzemenuutje laat toe om populaire evenementen te tonen (voorstellingen met eengroot totaal aantal deelnemers) of de ‘talk of the town’. Dat zijn evenementen waarover veelwordt gepraat op de community.Het zal een kwestie van proberen zijn om hierop getallen te kleven. Beide variabelen kunnenmakkelijk bepaald worden. De ‘talk of the town’ kan worden berekend door het aantalberichten te tellen op de pagina van een evenement. 90
  • 91. 91
  • 92. Mock-up ‘evenement’Ook hier is er een duidelijke onderverdeling tussen alles wat met het evenement in hetalgemeen te maken heeft en datgene dat over de deelnemers op de gekozen datum gaat.Links staan gegevens over het evenement, onafhankelijk van de datum. Wat rechts staat isvolledig afhankelijk van de gekozen datum. Op die manier voorkomen we dat bijvoorbeeldvoor elke speeldatum in een tournee een aparte recensie moet worden geschreven.TagsEen transparante balk toont de tags die gebruikers toekenden aan dit evenement. Hoe meermensen een bepaalde tag toekennen, hoe groter die getoond wordt. Zo’n tagcloud is eenmeer en meer toegepaste manier om informatie te visualiseren.RecensieIedereen kan een recensie schrijven. De jongerenredactie kiest er eentje uit of schrijft er zelféén. Er wordt getoond over welke datum die recensie gaat en wie ze schreef. Wiegeïnteresseerd is kan dan meer recensies gaan lezen van die auteur.“Wie gaat er nog?”Net onder de datum en de plaats waarop het evenement plaatsvindt, staat in een opvallendgeel vak aangegeven hoeveel gebruikers er nog zullen gaan. Er worden 7 willekeurigeavatars uitgekozen om het geheel persoonlijker te maken. Indien er bij de deelnemerskennissen zitten, dan worden die avatars eerst geplaatst en wordt de fuchsiakleur gebruikt.Men kan alle deelnemers tonen, net zoals men alle geïnteresseerden kan bekijken. Zittendaar kennissen bij, dan kan men verder gaan afspreken of hen al dan niet overtuigen mee tegaan.Twee knoppen laten toe aan te geven of men zelf ook in dit evenement geïnteresseerd is ofer naartoe zal gaan. Wie aangeeft ook te zullen gaan, krijgt toegang tot een extra gedeeltedat enkel de deelnemers van dit evenement kunnen zien. Daarop kan, indien gewenst,verder worden afgesproken. Denk aan een plaats om af te spreken, waar de tickets tebestellen, eventueel car-pooling, enz.PrikbordHet prikbord rechts onder is gebaseerd op — en wordt gerechtmatigd door het succesvan — de shoutbox bij Last.fm. Wie liever geen hele discussie begint in het forum, kan hiersnel een opmerking of een zelfs een grapje kwijt. 92
  • 93. 93
  • 94. Mock-up ‘profiel’Net als bij Last.fm, ligt er bij côtéjardin een belangrijke nadruk op de aanwezigheid van eengebruiker binnen de community.Een gebruikelijke implementatie die daarover meer vertelt en die wij hier nuttig achten, is eenaanduiding van het tijdstip waarop de gebruiker zich laatst aanmeldde. De belangrijksteinformatie die daaruit kan afgeleid worden is logischerwijs hoe up-to-date iemands profiel is.Een gebruiker die een half jaar geleden voor het laatst inlogde heeft een weinig waardevolprofiel.Ga mee met...Niet alleen dient eengebruiker op de hoogtete zijn van het feit dat zijnkennissen de communitygebruiken en er‘aanwezig zijn’, tegelijkwillen we dat hij duidelijkkan zien wat ze van planzijn.In deel 1 besloten we datde aanwezigheid vanleden van een sociaalnetwerk of potentiëlevrienden (uitbreidingsociaal netwerk) één vande belangrijkste factorenis in het hebben van een bevredigende cultuurervaring.Door aan te geven wat kennissen of vrienden van plan zijn, spelen we daar handig op in. Werefereren naar de Last.fm case, waar mensen aanduiden dat ze naar bepaalde events willengaan omdat ze het op die manier hun kennissen makkelijker maken daarop in te spelen.Zo’n lijst ontkoppelt ook gedeeltelijke het soms technische of zelfs asociale imago datsommigen aan een internetcommunity koppelen. Er worden mensen getoond die aannormale, gekende, op de koop toe culturele evenementen deelnemen in de ‘echte’ wereld.Er is een duidelijke link met de niet-virtuele wereld die tegelijk ook aangeeft dat dezecommunity zich niet puur tot het virtuele beperkt: een groot deel van de community-activiteiten speelt zich enkel in een ‘offline’ omgeving af. 94
  • 95. We presenteren deze lijst anders dan bijvoorbeeld Last.fm dat doen. We maken eenonderscheid tussen iemand die naar een evenement gaat en iemand die erin geïnteresseerdis. Tesamen met het meer regionale karakter denken we zo tot meer waardevolle gegevenste komen: bij Last.fm duiden geïnteresseerden bij gebrek aan een genuanceerde optie somsaan ‘dat ze gaan’ terwijl ze dat niet meteen van plan zijn. Combineer dat met de gegevensvan internationale kennissen (die naar een evenement in pakweg Polen gaan) en er komtsoms relatief nutteloze informatie tevoorschijn.Door te werken met avatars (een gebruiker kiest een fotootje waarmee hij of zij op dewebsite wilt afgebeeld worden), krijgen we een persoonlijker beeld. Gebruikers worden ervanbewust dat hun kennissen de côtéjardin effectief gebruiken en dat ze naar evenementengaan. Een avatar kan het ook eenvoudiger maken om in één oogopslag te zien wat welkekennis van plan is. Ook blijft zo’n fotootje soms langer in het geheugen zitten dan enkel eennaam.Twee aanpakkenCôtéjardin biedt twee verschillende aanpakken rond dit aspect: de net beschreven aanpakneemt als beginpunt de kennissen en toont in een lijstje waar zij heen gaan of heen zoudenwillen gaan. Het omgekeerde gebeurt in de agenda: daar wordt per evenement getoond wieer heen gaat en of er eventueel kennissen bijzitten. Net als in de agenda worden dezelfde symbolen gebruikt: een fuchsia pijltje voor wie aanduidt naar een evenement te gaan, een oranje vraagteken voor de geïnteresseerden. Een geel gekleurd item, duidt erop dat de persoon in kwestie een uitnodiging stuurde voor dit evenement. We komen hier verder nog even op terug. Feeds Hoewel RSS-feeds voor de meeste mensen nog nieuw en onbekend zijn, isdergelijke techniek een eenvoudig te implementeren extraatje. Wie ermee vertrouwd is, kande ‘kennissenfeed’ in zijn RSS-lezer stoppen. In plaats van naar de website te surfen,verschijnen wijzigingen en updates dan in die lezer, tesamen met het nieuws van anderesites die RSS-feeds aanbieden. 95
  • 96. Aanraden en uitnodigenNaast het aanraden van een evenement of een bepaalde uitvoerder, kan men op côtéjardinnog een stap verder gaan: wie wil kan iemand uitnodigen. Dat klinkt misschienvanzelfsprekend: men zou iemand immers gewoon een (privé)berichtje kunnen sturen.Wij stellen echter een functie voor die aantrekkelijker is. Een gebruik kan, wanneer hij of zijeen bepaald evenement bekijkt, een lijstje opvragen van zijn kennissen en dan diegeneaanvinken die hij of zij wil uitnodigen om mee te gaan.Hoewel men ook op die manier zelf het initiatief neemt, verwachten we dat dit vlotter kanwerken: men gebruikt een functie in het systeem, men volgt dus de regels van degemeenschap en dat kan drempelverlagend werken.Bovendien is meteen allerlei informatie correct weergegeven: een link naar het evenement inkwestie, het juiste tijdstip en hoeveel anderen er ook uitgenodigd werden.Mijn eventsDe overzichtspagina in het profiel toont zowel de evenementen waaraan de gebruiker recentdeelnam, als diegene waarvan aangegeven werd eraan deel te zullen nemen.De recente evenementen worden zo gepresenteerd, dat de gebruiker aangemoedigd wordtze een beoordeling te geven (het geven van een aantal sterren). Ook wordt er direct gelinktnaar de plaats waar er kan nagepraat worden over de voorstelling. Dat vult niet alleen eenbehoefte in, het genereert tegelijk nuttige informatie voor toekomstige deelnemers. Zijkunnen deze bemerkingen lezen en komen duidelijk te weten ‘of iets de moeite waard is’voor hen.Toekomstige evenementen worden getoond in een soort persoonlijk kalendertje, vooral terherinnering. Handig voor jongeren, aangezien we eerder schreven dat in deze leeftijdsgroepniet veel grote planners te vinden zijn. (zie deel 1)Ook het publieke gedeelte van een profiel toont de evenementen waaraan een gebruikerdeelnam of gaat deelnemen, in functie van het verfijnen van de identiteit (cfr. case Last.fm). 96
  • 97. Mijn smaakIn dit subgedeelte kan de gebruiker zijn smaak aanpassen. Hij kan geen letterlijke smaakopgeven: we zijn van mening dat cultuur moeilijk in hokjes kan verdeeld worden.Wel kan er opgegeven worden welke artiesten, uitvoerders of evenementen de interesse vande gebruiker kennen.Die informatie wordt dan gebruikt om hieraan gerelateerd nieuws onder aandacht van degebruiker te brengen.KennissenIn het paneel ‘kennissen’ kan de gebruiker zijn of haar kennissen beheren. Bestaandekennissen kunnen worden verwijderd, nieuwe kunnen worden toegevoegd. Wanneer iemandeen gebruiker toevoegt, dan verschijnt in dit paneel een berichtje dat de gebruiker vraagt ofdit al dan niet toegestaan wordt. (cfr. ‘friend request’ Last.fm). 97
  • 98. GroepenEen groep kan worden opgericht door gebruikers die zich willen verzamelen en die willencommuniceren over een gedeelde interesse (cfr. case-study). Een paneel op de persoonlijkeprofielpagina toont een overzicht van de groepen waartoe men behoort en geeft aan of ernieuwe berichten geplaatst zijn in deze groepen.TagsDe tags die een gebruiker geeft aan een evenement, worden bewaart. Wie bijvoorbeeld‘rock’ kleeft op de voorstelling van Monsoon (zie mock-up ‘evenement’), zal in dit paneel‘Monsoon’ terugvinden onder rock. Aangezien dit tag-overzicht ook publiek zichtbaar is,stelt het gebruikers in staat snel een beeld te krijgen van de cultuurkennis van een anderegebruiker. 98
  • 99. Epiloog 99
  • 100. De voordelen en het succes van social media zijn duidelijk vast te stellen. Het onderwerpspeelt daarbij niet echt een rol: alles wat mensen kan binden, voldoet.Dat social media dan ook ruime en interessante mogelijkheden voor de cultuursector biedt,mag blijken uit vooral internationale initiatieven als Last.fm en Upcomming.De zogenaamde sociale e-cultuur, waarbij gebruikers zelf schrijven en zodoende reflecterenover cultuur en erover communiceren met elkaar, zorgt dat het deelnemen en beleven vancultuur nog sterker ingebed wordt in het dagelijks leven: ook buiten de theaterzaal, wanneermen thuis is, zijn er talloze interessante gesprekspartners beschikbaar en kan men aancultuur participeren.Er ontstaan ruimtes, structuren waar de in cultuur geïnteresseerden terecht kunnen, zonderdat tijd of plaats hen beperkt: het internet is op elk moment beschikbaar; vragen enantwoorden blijven in de online community aanwezig. In een reële structuur waargeïnteresseerden het met elkaar over cultuur hebben — en waar ze allereerst al fysiek terplaatse moeten zijn, is communicatie vluchtig want gebonden aan het moment en aan dedeelnemende conversatiepartners.De toegang tot een cultuurcommunity kent enkele drempels. Internettoegang isverwaarloosbaar bij jongeren, digitale vaardigheden in het geval van Vlaamse jongeren ook,maar de belangrijkste, culturele interesse, is er niet bij iedereen. Hetgeen Jos de Haan,senior onderzoeker Sociaal Cultureel Planbureau, stelt over kunstcommunities in hetalgemeen, lijkt te kloppen: “waarschijnlijk is zo’n community vooral interessant voorliefhebbers die een sterke binding hebben in het culturele netwerk”. 89Het is onwaarschijnlijk dat een incidentele bezoeker, met weinig culturele interesse, zich toteen cultuurcommunity zal aangetrokken voelen. Cultuurgeïnteresseerden echter, vinden ereen digitale omgeving terug voor een organisch netwerk waartoe ze in de offline wereld ookal behoorden.Kan een digitaal, sociaal cultuurplatform jongeren omtoveren tot cultuurminnaars? Hoogstonwaarschijnlijk. Kan het geïnteresseerden overtuigen te participeren? Die kans is nietgering. Kan het de participatie-ervaring van deelnemers versterken? Experts vermoeden vanwel. 90Franky Devos, zowat dé Vlaamse jongeren-en-cultuurexpert, vraagt al enkele jaren om eeninitiatief als het onze. In het 10-punten actieplan dat hij op het einde van Ambrassadeurssamenstelde en dat suggesties doet voor ‘Vlaanderen’, houdt hij een pleidooi voor eenjongerencultuursite die zich zou focussen op zowel data als dates: zeker in niet-stedelijkegebieden zijn jongeren op zoek naar gelijkgestemde cultuurdeelnemers. 9189 Sels Geert, ‘De mogelijkheden van e-culture’, MMNieuws 9/10, jaargang 5, 200390 Sels Geert, ‘De mogelijkheden van e-culture’, MMNieuws 9/10, jaargang 5, 200391 Devos, Franky. ‘AmbRassadeurs 1’, oktober 2004, CultuurNet Vlaanderen. 100
  • 101. Onze missie was om het potentieel aan social media mogelijkheden voor cultuur op een zeerpraktisch wijze te tonen. Het doel van ons project is het ontwerpen van een model van eenonline community website, dat inspeelt op de verschillende factoren die de cultuurbelevingvan jongeren beïnvloeden en dit op een zodanige manier, dat die beleving versterkt wordt.De enthousiaste reacties van CJP-medewerkes, de bevraagde jongeren, experts in onlinemedia zoals Wim Staelens van Telenet, de jongerencommunicatie-verantwoordelijke van CCJan Tervaert, de voorzitter van de Vereniging Vlaamse Cultuur- en gemeenschapscentra 92 entalrijke jongeren en vrienden, doen ons besluiten dat we erin geslaagd zijn die mogelijkhedenop een aantrekkelijke en vooral heldere manier te presenteren.Nu we het potentieel van sociale e-cultuur aangetoond hebben en toonden hoe dat danconcreet kan aangepakt worden, ligt de bal in de handen van de (cultuur)organisaties.Het is aan hen om dergelijke initiatief verder uit te werken. Dat dit ook in de visie van debeleidsvormers kan passen, bewijst één van de hoofddoelstellingen van het Vlaamscultuurbeleid op dit ogenblik. Die stelt namelijk dat cultuur tot ontmoeting engemeenschapsvorming moet leiden, iets wat côtéjardin zowel virtueel als reëelbewerkstelligd.Tot slot willen we kwijt dat het boeiend was om een dergelijk onderwerp, dat sterkgekoppeld is aan onze eigen leefwereld, te mogen onderzocht hebben. De uitwerking vanhet concept en het ontwerpen van een zeer geslaagde interface en mock-up vormden eenfantastische uitdaging die zich hopelijk zal herhalen in onze professionele carrière.Bedankt, C-MD!En hopelijk: “alstublieft, cultuurminnende jongeren!”92 zie ‘ongeschreven bronnen’ 101
  • 102. Bronnen 102
  • 103. Ongeschreven bronnenLezingen en evenementen‣ Quadri Experience Design Lab ‘Experience Design opening conference’ Met o.a.: prof. Nathan Shedroff, Fiona Raby, François Jegou, Jan Boelen, ... Genk, 29-09-2006‣ Vierde ‘Dag van de cultuurcommunicatie’ Brussel, 4-12-2006‣ ‘Leerstoel Jos Willems — Hoe revolutionair zijn sociale media?’ Met o.a.: Clo Willaerts, Tom De Bruyne, Gent, 15-03-2007‣ Lezing Pascal Leroy (group94) Hasselt, 22-03-2007‣ Z33 ‘Designing Critical Design’ Met werk van: Jurgen Bey, Martí Guixé en Dunne & Raby. Hasselt, 7-05-2007‣ ‘Zorgeloos wonen in de ouderenzorg’ (experience design) Met o.a.: Yanki Lee (Royal College of Art: Inclusive Design) Neerpelt, 11-05-2007‣ 2M07 (workshops en sessies ivm. multimedia) Kortrijk, 25-05-2007Communities waaraan we deelnamen‣ MySpace en VIRB° (social networking) http://myspace.com, juni 2006 tot heden http://virb.com, februari 2007 tot heden‣ Upcoming (social event calendar) http://upcoming.yahoo.com, augustus 2006 tot juni 2007‣ Concertival (community over Belgische groepen en concerten) http://www.concertival.be, mei 2007 tot heden‣ GOBOTS en MyTaste (cultuurplatform voor jongeren) http://gobots.be, december 2006 tot april 2007 http://www.cjp.nl, januari 2007 tot april 2007‣ Last.fm (content community over muziek) http://last.fm, december 2006 tot heden 103
  • 104. Interviews‣ Sofie De Schamphelaere Ontwikkelaar community ‘Kunstruim’ Leuven, 18 december 2006, in aanwezigheid van Ester Falcato en Liesbeth Huybrechts.‣ Claire Koreman Stafmedewerker CJP: website, vrijwilligers Brussel, 20 maart 2007 – 3 april 2007 – 11 april 2007‣ Vladimir Rogiers Stafmedewerker CJP: sales en marketing Brussel, 20 maart 2007‣ Maarten Denys Stafmedewerker CJP: communicatie- en mediastrategieën, pers, CJP Europa Brussel, 3 april 2007‣ Sophie Burm Stafmedewerker CJP: evenementen, publicaties, reporters, redactie Brussel, 11 april 2007‣ Pat Vanderhaeghe - Voorzitter Categoriaal Overleg Gemeenschapscentra, Vereniging Vlaamse Cultuur- en gemeenschapscentra. - Cultuurbeleidscoördinator Hamme - Directeur CC Jan Tervaert Hamme, regelmatige communicatie‣ Tijs Vrolix - Zaakvoerder Pixelpanic (webdesign) - Mede-zaakvoerder Metatale (analyse van social media) Genk, regelmatige communicatie‣ Wim Staelens Project Manager E-Services Telenet Mechelen, 6 juli 2007 104
  • 105. Literatuur‣ Berners-Lee, Tim. Fischetti, Mark. ‘Weaving the Web’ Harper, San Francisco, 1999.‣ Berthier, Robin. Masterthesis ‘Onderzoek naar cultuurportalen voor jongeren.’ Media & Design Academie (KHLim), Genk, 2006.‣ CJP. ‘Project: 2011 — Jongeren, CJP en cultuur’ Qrius, Amsterdam, 2002.‣ CJP. ‘Smakers - Jongeren en cultuur 2004’ Afdeling Jeugd & Sport Vlaamse Gemeenschap en CJP, 2005, Brussel.‣ CJP. ‘Smakers 2006’ Afdeling Jeugd & Sport Vlaamse Gemeenschap en CJP, 2007, Brussel.‣ Devos, Franky. ‘AmbRassadeurs 1 - Inspiratieboek over jongeren, cultuur en communicatie.’ CultuurNet Vlaanderen, 2004. ISBN: 9080912026.‣ De Kryger, An. ‘Een ongrijpbare generatie? Cultuurcentra over hun opvattingen en taken ten aanzien van jongeren.’ Arteveldehogeschool, Gent, 2002.‣ De Wit, Dirk. ‘Digitaal platform van de steunpunten IAK en IBK’ MMNieuws 9/10, jaargang 5, 2003.‣ Hendriks N., Geerts B., Mechels P. ‘Experimental Media’ Media & Design Academie, Genk, 2006.‣ Hine, Christine M. ‘Virtual Ethnography’ Sage Publications, London, 2002.‣ Laermans, Rudi. ‘Het Vlaams cultureel regiem’ Lannoo, 2002.‣ Laurel, Brenda. ‘Design Research: Methods and Perspectives’ MIT Press, 2004. ISBN: 0262122634‣ Levinson, P. ‘Toy, Mirror, and Art: The Metamorphosis of Technological Culture.’ Etc. (June), 1977.‣ Pauwels, G. & Scheerder, J. ‘Tijd voor vrije tijd?’ Vrijetijdsparticipatie in Vlaanderen: Sport: cultuur, media, sociale participatie en recreatie (Stativaria 32) Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap Administratie Planning & Statistiek, Brussel, 2004.‣ Roose, Henk en Waege Hans. ‘Handboek publieksonderzoek voor culturele instellingen.’ Uitgeverij De Boeck, Antwerpen, 2004.‣ Sels, Geert. ‘De mogelijkheden van e-culture’ MMNieuws 9/10, jaargang 5, 2003.‣ Smith G., ‘Social Software Building Blocks’ nForm, Canada, 2007. 105
  • 106. ‣ Twaalfhoven, Anita. ‘Hoge en lage cultuur’ Boekman 65. Amsterdam, 2005.‣ Vanderplaetse, Karen. ‘Onderzoeksproject VACF (Virtual Arts Centre of the Future) ism. IBBT’ CultuurNet Vlaanderen, 2006.‣ Van Campenhout, Daf. ‘AmbRassadeurs 2 - Een duik in de praktijk.’ CultuurNet Vlaanderen, 2005. ISBN: 9080912042.‣ Van Oost, O., Lievens, B., Lavens, A., Van Audenhove, L., Pauwels, C., Carpentier, N. & Rutten, P. ‘Onderzoeksrapport over cultuurparticipatie en ICT.’ SMIT, Brussel, 2003.‣ Wynants, Jesse. ‘Aggregating the web’ Media & Design Academie (KHLim), 2006, Genk.‣ ‘Jongeren en vrijetijdsbesteding’ OIVO, Brussel, 2007‣ ‘Social Networks Research Report’ Wildbit LLC, Philadelphia, 2005.‣ ‘What is social media? v1.3’ Spannerworks, London, 2007. 106