Booosting nieuwsbrief 37 (Januari 1997)

781
-1

Published on

In deze nieuwsbrief:

AANKONDIGING
01 Van Dam Ridderkerk
03 Prefab integraal plafondsysteem PIP

VERSLAG
05 Polynorm Bunschoten
08 Pittsburgh Corning

NIEUWS
10 Project XX
15 Wonen Light

MOOOI
13: Goed Moooi

EELKE POUWER OVER
16 Fiscale aftrek energiebesparing

Voor meer nieuws: www.booosting.nl

Published in: Technology, Business
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
781
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2
Actions
Shares
0
Downloads
1
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Booosting nieuwsbrief 37 (Januari 1997)

  1. 1. januari 1997 jaargang 8 nr. 37 booo nieuwsbrief stichting industrieel bouwen nederland • , uniek zijn en uitgangspunt om Vllll~~ •~~[fii~Ï!tWcqt l~;ecc)~9~dl • het maar van dunne staalpJlaat methodiek, waarbij '~~ta waarbij bij de oplossing dfilbeperkt : D~envoorde~~~Ii~~~~~~~~""~~"~~ ontwerp voor een stalen-IIlWC hoge technische prel.tatJle- t.a.v. hoge windlasten geluidsisolatie. Het leek maar het is gelukt met: met ConfOcI:: l~ Ii"~' '',,~~ sandwichpanelen van 8 cm <likte en bm..Pt:;;~;iI budget. Het totale project ovc:rsdb.tij~~lie1t ~ budget echter met 30 % en de tijd met twee jaar. L ..J
  2. 2. r 8 Crystal Pal ace Concert Platform naar een ontwerp van Jan Ritchie. In een park in Zuid Londen, , het Crystal Palace, bevindt zich in een vallei een meer waarin een concertpodium is geplaatst. lan Ritchie ontwierp voor dit openluchttheater (voor 50.000 roeschouwers) een podium met klankbord en accomodatie in cortenstaal. Het is 10 meter hoog en bevat allerhande elektronische vernuftigheden. Dit kunstwerk is op praktische en economische uit- voerbaarheid volledig berekend op de eigen constructie-afdeling van Van Dam. o Verkeersplein VaRi, ontworpen door Mosht Zwarts. Bij het verkeersknooppunt ~ in Ridderkerk wordt hard gewerkt aan de bouw van twee nieuwe fly-overs. Langs de wegen heeft M. Zwarts een sierbeplating ontworpen van roestvast staal met een zuivere decoratieve functie over de gehele lengte van 4 km. Van Dam heeft het proro- rype mee ontworpen en vervaardigd en heeft opdracht voor de verdere uitvoering. 15:00 Ontvangst 15:15 'Changing theory into reality', door ir Dirk Groeneve/á, 16:00 Rondleiding door de fabriek directeur Van Dam Plaatwerken fabriek 16:30 Korte pauze 16:45 'Een goed bestek', door Marc Malherbe de Juvigny, 17:00 Tegenlezing salesmanager van Conrock bij Rockwool 17:30 Discussie 18:00 Hapje/drankje 19:00 Slot een attegrond als van een vllegtulg en met 15000m2 panelen . zo vlak als Nederland
  3. 3. • , Aankondiging Productontwikkelingsmeeting op woensdag 12 maart 1997 in de TU te Delft. v,~~~~~~·~~~~~·~·.~ · v~~.~Ä~meede~ouw wi · ·~ ~ " 0 n 1991 was een aant Booostingleden waaronder Jouke Post, (Post ter vest Architecten), .;iè V:jedenburgh (Archipel Ontwerpers), Jan Font Freide (Corsmit Raadgeve d Ingenieursbureau) çn co Brave (Krupe Bbmatex) dit beu en startten samen met Jaap van jaeijk (Bar-col Air) Fen , ductontwikkelingst~m. r Vanuit de bestaande situatie van enkele h~ogbouwkantoren w'eiq ~ :. t' " ocht ilà:!lf.a:n oplossing voor een sneller en kwalitatief beter ~ouwsyst 'em. Gong t monteren,van ~ . il. I.eI1~~ eleme :1:~n zoals lucht, licht, koeling, el alle Jers,c.h veel effiCJenter. We tra, brandPreventie .r.· ; ~l''' ' IOstallateurs telkens weer ten t ele voeren en waar ce . ij, en vlotte ~rlUng b l$Wh(;;,~~p '1 ..i;r . t zij elkaar.~n ~e weg zitten. Het PI - 'c . stelde zich, ~n < ; ~~. e=:~~~~=I~b:~::K:~ne;;Oad:c~~~~U:~i~~:1~~:ht~~~~i~·d~;;r:~~~1:;:at~Y~n oP'~e tochtige bouwplaats. Een plafondsysteem dat bestaat uit een stijf frame waarin alle benodigde installaties als stekkerklare, 'intelligente' componenten worden geïntegreerd. Ten tweede is gezocht naar een systeem dat voldoet aan de eisen van maximale prefab uni t flexibiliteit in mogelijkheden en gebruiksvriendelijkheid. De plafondkeuze kan na r--------------, vast - de oplevering plaasrvinden. Het PIP wordt immers voor het sluiten van de gevel, in de ruwbouwfase geplaatst. De voordelen zijn naast een geschatte verkorting van de totale bouwtijd van 25%, minder aIStemverlies tussen de verschillende partijen en daarmee een verlaging van de totale bouwkosten, die naar vetwachting 5% kan bedragen. Een bouwdoos op maat. 1icht Op woensdag 12 maart krijgt u het protorype van het PIP-plafond te zien en zullen de projecdeden de totsrandkoming van deze productontwikkeling toelichten. Dit ~ ~ kl i maat alles als aanzet voor het ter discussie stellen van het productontwikkelingsptoces in 0 ~ het algemeen. De sterke en zwakke punten, de kansen en bedreigingen rondom de ~ 0 electra ontwikkeling van een nieuw, industrieel te vervaardigen bouwproduct en de a; .D co Itel emati cal totstandkoming daarvan zullen aan de orde komen. Waarom lukt het soms wel en <- co vaak niet een nieuw product te ontwikkelen? Harm Boomsma, directeur van Flex > aud10 Development te Delft zal uitleg geven over de strategische aanpak van product- enz ... ontwikkeling van bouwproducten. Hun integrale keten benadering zal worden toegelicht aan de hand van een gerealiseerd product. Flex Development heeft zich • het systeem als industrieel ontwerpburo onlangs aangesloten bij Booosting . L .J
  4. 4. r Het Booostingbesruur is voornemens tijdens deze bijeenkomst -wederom- een impuls te geven aan de vorming van nieuwe product- ontwikkelingsteams. Zoals bekend is één van de voornaamste doelstellingen het bevorderen van de Omwikkeling, het Onderzoek en het Ontwerp van industriële (gebouw)delen. Aan u, als Booosting- aangeslotene, de vraag, wetend dat u boordevol ideeën zit, deze wensen en hersenspinsels kenbaar te maken wdat wij deze voor de meeting kunnen vergaren en als aanzet gebruiken voor de vorming van productontwikkelingsteams. Graag uw reactie naar het secretariaat vóór 1 maart a.s. PRO G RAM MAP ROG RAM MAP ROG RAM MAP ROG RAM MA 16:00 Ontvangst en korte introductie 16:15 'Productontwikkeling in de bouw; een specifieke uitdaging', c door ir. Jrs. Harm BoomsmA, directeur Flex: Devdopment '" > Cl) 16:45 'De totstandkoming van PIP', door ir. Jouke Post, c '- directeur Post ter Avest Architecten en voorzitter van Booosting OJ o > 17:15 PresentaÛe van het plafond +-' :::l 18:00 Pauze met versnapering OJ '- 19:00 Vorming van productontwikkelingsteams OJ .n o 20:00 Einde V> c OJ OJ Geïnteresseerd in deelname? Inschrïvin via de antwoordkaart. NAAM BEDRIJF I I I I ADRES POsrcoDE WOONPLAATS TELEFOON o Komt op dinsdag 18 februari naar Van Dam Plaatwerken te Ridderkerk van Booosting 15.00 tot 19.00 uur met personen. (zi,pag. 01-02) o Komt op woensdag 12 maan naar de Productontwikkelings-bijeenkomst op de Postbus 10197 TU te Delft van 16.00 - 20.00 uur met personen. (zi, pag. 03-04) 3004 AD Rotterdam o Ontvangt graag informatie over participatie bij Booosting. o Bestelt het boek o 'Boooscing in beeld' (1994/95) Participanten: f 25,00 o 'Boooscing in bedrijf (1992) Niet-participant",: f 39,50 o 'Tussen traditie en experiment' (1989) L. ..J
  5. 5. • , Verslag van het bedrijfsbezoek aan Polynorm Bouwproducten B.V. op 15 oktober 1996 Een •schuifdeur• . neemt ruimte ln Op 15 oktober 1996 was Booosting te gast bij Polynorm b.v. in Bunschoten. Er was om te beginnen een ontvangst met de gebruikelijke koffie en toebehoren in het nieuwe kantoorgebouw, dat zoals later bleek van de hand van het buro van Groosman en Partners was. Jouke Post deed de aftrap met een woord van welkom, gelardeerd met een vertoning van drie overigens niet direct aan het middagthema gerelateerde uitvindingen. Hij ging hiermee terug in de geschiedenis van het bouwen: allereerst een lopende-bandwoning uit 1921, vervolgens de bekende (beton)gietbouw- woning van Edison uit 1908 en tenslotte een secretaire met ingebouwd vluchtsysteem (via de gevel!) uit 1878. Hierna kondigde hij de gastheer van de middag aan, de heer L. Metz, directeur van Polynorm Bouwproducten B.v., die vertelde, dat het bedrijf sinds de oprichting in 1948 in allerhande noodruimten was gehuisvest en thans sinds kort de trotse bewoner was van een nieuw op maat gemaakt kanroor. De heer Metz gaf vervolgens een uiteenzetting van de historie van het bedrijf, dat ooit met behulp van gelden uit het Marshall Plan van start was gegaan als de N.v. Ontwikkelings- maatschappij Polynorm met als doel het ontwikkelen van woningen in staal. Er was in die tijd spral<e van opdrachtgeving vanuit de centrale overheid met als rechtstreeks gevolg een enorme seriegrootte, waardoor massafabricage in beeld kwam. Uit deze tijd zijn eigenlijk alleen de kozijnen nog overgebleven. De decentralisatie van de woningbouwopgave betekende het einde van Polynorm in de gegroeide toestand. De idee van de massawoningbouw viel weg en vanaf die tijd werd van alles en nog wat van staal geproduceerd. In 1956 werden de persen van Verblifa overgenomen. Hierdoor konden grote series uit plaat geperste elementen worden vervaardigd. Voor alle automobiel industrieën, met uitzondering van die uit Italië, worden carrosserieonderdelen vervaardigd. Uir deze tijd stamde onder meer de z.g. 'helmen' affaire. Halverwege de jaren '80 werd ook Vlamco overgenomen. Polynorm beschikt over de grootste persstraat van Europa. Platen van 4,5 x 2,5 m. kunnen worden verwerkt. Dat deze persen voor de bouw helaas minder interessant zijn moge blijken uit de gemiddelde prijs van een persmatrijs, die al gauw zo'n f 1.000.000,- bedraagt. Bij 5000 dezelfde elementen komt dat neer op f 200,- matrijskosten per element. nieuw product: garage-roldeur In 1996 bestaat Polynorm uit drie divisies en een aantal werkmaatschappijen met in totaal zo' n 2000 medewerkers. Eén van deze divisies is Polynorm Bouwproducten. Verreweg het bekendste product voor de bouw is het plaatstalen kozijn, dat al vele jaren zowel als montagekozijn als ook als inmetselkozijn op de markt wordt gebracht. Wat voor Ford destijds zwart was, is hier de kleur .. L . .J
  6. 6. r , Ral 1013: afwijkende kleuren zijn beperkt mogelijk, maar liever niet. Hoewel thans nog wekelijks een toraal van 25000 exemplaren wordt geproduceerd en uitgeleverd, waarvan 80% voor de export, ziet men dit product op termijn toch als een aflopende zaak. Een nieuw product is de garage-roldeur, welke aan diverse partijen wordt geleverd. Anno 1996 wenst het bedrijf een ontwikkeling die meer in de breedte gaat, in de richting van systeemleverancier. Waar thans nog het zwaartepunt ligt op de productie van kozijnen, wil men uitbreiding in de richting van enerzijds de deur en anderzijds de richting van de binnenwand. Oude Esprit-ontwikkelingen, die thans in de ijskast liggen, wil men weer oppakken. Men wil ook af van het imago, uitsluitend standaardproducten te leveren. Wellicht liggen hier nieuwe kansen voor verdergaande samenwerking met de productontwikkeling in de bouw, waar veelal projectgebonden kleine en middelgrote series aan de orde zijn. terugwinning van zink Het bedrijf geeft aan, de nodige aandacht voor de milieuproblematiek te hebben. Binnen het zogenaamde duurzaam bouwen is verduurzamen met zink een probleem. Het is zaak iedereen ervan te overtuigen, dat terugwinning van zink bij de recycling van staal niet alleen nodig is maar ook mogelijk. Polynorm heeft in een boekje over het milieu e.e.a. uit de doeken gedaan. Hierin is de uitspraak opgenomen, dat de producten van vandaag niet alleen minstens 50 jaar houdbaar zijn, maar daarna ook voor 100% recyclebaar zijn. Tot zover de inleiding van de heer Metz. Vervolgens werd een videofilm gedraaid, waarin een helder overzicht werd gegeven van de nationale en internationale activiteiten van de onderscheiden divisies. Het bezoek kreeg een vervolg in de vorm van een rondleiding door de productie van Bouwproducten, waarbij ook een 'blik' werd gegund in de afdeling Automotive (carrosseriedelen). De aanwezigen werden geconfronteerd met pers-, wals-, stans- en andere massa-plaatbewerkingstechnieken alsmede met de techniek van het coaten in één en soms in een andere kleur. Het aantal kozijnen, dat gedurende de rondleiding werd geproduceerd, was indrukwekkend. Interessant was ook de productie van de garage-roldeur, een in vergelijking met de torale productie kleine lijn. schuifdeuren Eén van de nieuwe producten, die Polynorm in ontwikkeling heeft is een schuifdeur. In verband hiermee was een gastspreker uitgenodigd in de persoon van de heer Taneja, architect bij het buro Hartsuijker Architecten te Amsterdam. De heer T aneja heeft een aantal woningen ontwikkeld, waarbij door adekwate toepassing van schuifdeuren niet alleen 'flexibele' plattegronden ('gesystematiseerde flexibiliteit') werden verkregen, maar ook een bijzondere ruimtelijke meerwaarde aan de woningen kon worden gegeven. Op deze wijze ontstaat tevens een schijnbare overmaat in de krapbemeten woningplattegrond. Spreker liet een serie voorbeelden zien, waaruit e.e.a. duidelijk naar voren kwam. Dat hij impliciet een geheel eigen invulling gaf aan de uitspraak van Aldo van Eyck, dat alleen schuifdeuren tot het domein van de architectuur kunnen worden gerekend, aangezien de naar binnen draaiende deur eigenlijk aan het interieur en ... woningen te Rotterdam, de naar buiten draaiende deur aan de stedebouwkunde (I (I Cl .. omloop Hartsuyker Architekten <;::::= kljkUJnon toebehoort, was voor insiders een aardig surplus.
  7. 7. r • II I 1 I ~~~e~.n""~'rI'j - j - -"- - ---"''------ - - - - '0/---. . - - - 1 f&9~______ I -------{ _ te Hilversum • 'GF' gesystematiseerde flexibiliteit woningen te Assen, Hartsuyker Architekten Nadat de heer Taneja was uitgesproken, werd een kort bezoek gebracht aan de schuifdeur in ontwikkeling. E.e.a. werd toegelicht door de ontwerper zelf. Een opvallend detail aan deze deur is het nieuw ontwikkeJde 'schuifslot, dat niet in de stijl, maar in de dorpel aangrijpt. Automotive en Bouw aan el kaar knopen Het programma werd vervolgd met een tegenlezing van Eduard Böhtlingk, directeur van BöhtlingkArchitecten te Maasland, die zich daarin, nadat hij tevoren door Polynorm uitvoerig was geïnformeerd, afvroeg, waar hij eigenlijk tegen moest zijn. Het nastelkozijn bleek zijn steen des aanstoots. Hij achtte het overigens een uitdaging voor ontwerpers om Automotive en Bouw aan elkaar te knopen. Of deze droom tot resultaten zal kunnen leiden zal voorlopig nog wel een open vraag blijven. • in één klap een woning uit een plaat staal? minder 'poly' In de afsluitende discussie, waarvoor Prof Ir A. van Randen door de voorzitter als bijzondere gast was uitgenodigd, kwam ook het nastelkozijn nog aan de orde. Polynorm zou wat minder 'poly' moeten worden om voor de ontwikkelingen in de bouw meer te kunnen betekenen. Een voortreffelijk aangekleed broodje beëindigde de gastvrije ontvangst en het leerzame bezoek. Jan van der Woord, TU Delft en secretaris van Booosting L .J 7
  8. 8. • , Verslag van het bezoek aan Pittsburgh Corning Europe op 6 november 1996. brOOOd-nodig Op 6 november verzamelde zich een twintigtal Booosters in de ontvangstruimte van Pittsburgh Corning in Tessenderlo (België). Na een lunch op Belgisch niveau stond een bezoek centraal aan de fabriek van de marktleider van cellulair glas. In de isolerende functie gaat het bij Foamglas om de stilstaande lucht die perfect wordt opgesloten in de miljoenen glazen celwanden, waaruit het materiaal is opgebouwd. Net als bij gebouwen: het gaat om de ruimte, maar je koopt in feite de materie er omheen. Het werd dus een luchtige excursie. duurzaam en vormvast Foamglas onderscheidt zich van andere isolatie- materialen door de hoge druksterkte en de verwaarloosbare vervorming ten gevolge van een belasting. Daardoor is het zeer geschikt voor parkeerdaken, industrievloeren en ondergrondse toepassingen. Overigens heb je voor het dragen van lasten niet zoveel aan stilstaande lucht. Juist de celwanden (de materie) vervullen dan de gevraagde functie. Het standaard product is T4. Soms gaat er wat meer glas in en dus wat minder lucht, waardoor wat isolatiewaarde wordt ingeleverd voor drukvastheid. Dit pro- dukt is met 53 of F gecodeerd. Deze producten zijn ook als board (600 x 1200 mm) te koop. Board bestaat uit standaard platen, welke worden gekoppeld en bijeengehouden door een cachering. Foamglas is duurzaam en vormvast en behoudt z'n eigenschappen in de tijd. Dit geldt ook voor de hoge dampdiffusieweerstand en waterdichtheid . ... grinding of glass in a ball'rolling mill L .J
  9. 9. r • broodvorm Onze gastheren, de heren Van Mierlo en Stultiem, begeleidden ons door de fabriek, waar met veel energie glas wordt gesmolten en via een aantal stappen in een 'broodvorm' wordt opgeschuimd door een chemische reactie. Het broodje wordt in plakken gesneden (gesneden brood). De aldus gesneden platen zijn 450 x 600 mmo Soms worden er zuinige plakjes gesneden (40 mm) en soms ook erg dikke boterhammen. Ze zijn dan maximaal 150 mm dik (dikte van het broodje). Vanuit Tessenderlo wordt geheel Europa bediend. Na een demonstratie 'verwerking op het platte dak' in het trainingscentrum, werden in het laboratorium de eigenschappen gevisualiseerd door middel van enkele demonstratie-opstellingen. De discussie leek hier even bijna net zo te verhitten als het productieproces zelf toen onze j.R. V) <U (Johan Riezebos, penningmeester Booosting, red.) al 0> E <U improviserend alsnog een soort tegen lezing gaf. De o CL <:: vrucht hiervan was dat we samen tot het inzicht kwamen dat de positieve eigenschappen van <U > schuimglas voor andere constructies ook een nadeel kunnen zijn. Voor het werken tussen balken wil +J .>< je immers liever een veerkrachtig materiaal en soms is dampdoorlatendheid zeer gewenst. <U <U E QJ Pittsburgh Corning laat die markten dan ook bewust liggen en excelleert in de genoemde specifieke 0> marktsegmenten. Voor kwaliteit moet wel betaald worden. Foamglas zit qua prijs namelijk duidelijk boven in de markt. Het is maar welke eisen je aan een constructie stelt en per celletje valt de prijs eigenlijk ook wel mee. o 0. In de discussies voor, tijdens en na het fabrieksbezoek ontstonden onmiddellijk creatieve gedachten V) T over de toepassing van schuimglas: • als foamglas waterdicht is, zou het dan denkbaar zijn om de dakbedekking achterwege te laten? • Waarom geen bouwblok uit cellulair glas? • Kun je er geen schoorsteenelementen van maken, bijvoorbeeld voor de renovatie? Jan v.d. Woord die onze voorzitter Jouke Post verving, nam circa 5 uur na onze komst nog eenmaal het woord om onze gastheren te bedanken voor een excursie die zeker niet uit 'gebakken lucht' bestond. Jos Lichtenberg, Buro A+ en algemeen bestuurslid Booosring L .J
  10. 10. Productontwikkeling en Duurzaam Bouwen He:t Pro je:ct J{J{ Zes Booosting-parrijen (producenten, ontwerpers en onderzoekers) hebben een ontwikkeling opgezet, waarin de mogelijkheden tot de realisatie van een kantoorgebouw met een levensduur van twintig jaar worden onderzocht. De investeerder van een kantoorgebouw loopt in de praktijk tegen een aantal problemen op: • kortlopende huurkontrakten van in het algemeen vijf jaar • aanpassing van plafonds, wanden, gevels en soms installaties, veelal al na vijf tot tien jaar, teneinde nieuwe huurders te verleiden tot het sluiten van een nieuw kontrakt. • recycling van de 'oude' elementen De gemeente daarentegen draagt de wrg bedrijfSterreinen lang, meesral30 jaar aantrekkelijk te houden l~~=~~~E!:!~~ voor gebruikers, teIWijl veel gebruikers na 10 tot 15 jaar vaal< al weer een 1= ander onderkomen hebben verkozen. De leden van het Ptoject XX gaan uit J;~44:::b===== van een referentieproject (een vrijstaand kantoorgebouw van 2500 ro'), waarvan het functionele programma van eisen gehandhaafd dient te worden. Het doel van de srudie is het ontwikkelen van een technisch programma van eisen waarin de economische levensduur optimaal is afgestemd op de technische levensduur. Een tweede eis is dat dit technisch programma van eisen genoeg ontwerpvrijheid biedt voor een architectonisch kwalitatieve uitwerking naar een prototype 'kantoorgebouw voor twee decennia'. Een ecotech-gebouw dat een nieuwe dimensie aan het concept 'duurzaamheid' geeft, dus. In een ideale siruatie wu het gebouw op het berekende moment van 20 jaar in zijn geheel tot stof vergaan. Hiernaar toe werkend wordt getracht een kantoor met een levensduur van 20 (XX) jaar te ontwikkelen met een lagere energiebehoefte en geringere milieubelasting dan gebruikelijk. G=cht wordt naar het gebruik van een combinatie van materialen met een gelijke levensduur. Huidige Huidige Project bouwwijze ontwikkeling XX na 50 jaar na 50 jaar De productontwikkelingsgroep bestaat uit: C. Hamam - Rockwool, M. Maurer - TU Eindhoven, J Post - Post-Ter Avest Architecten, B. Rouwenhorst - CVK, G. Verweij- Wereldhave, E. Vreedenburgh - Archipel Ontwerpers en J Westra - TU Eindhoven Naar veIWachting zal belegger Wereldhave N.V. het gebouw in de loop van 1997 realiseren. Wij zullen u op de hoogte houden van de ontwikkelingen. Jouke Post
  11. 11. Activiteiten 1997 18 februari Van Dam Plaatwerken te Ridderkerk 12 maart Productontwikkelingsbijeenkomst TU Delft (AVA) 10 april Zoontjes Beton 1 mei Unicom 5 mei - 27 juni Technology Transfer TU Delft 27 mei 'Booosting in Scheveningen' Bezoek aan gieterij Konings te Swalmen en bezoek N. Fosterpanden te Duisburg en KlimaatgeveI- panden te Essen is verplaatst naar een nog nader te bepalen tijdstip. (AVA) staat voor Alleen Voor Aangeslotenen ·n 9 •••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••• bo0 0 5 t I In mei 1988 is de Stichting Industrieel Bouwen Nederland, Booost~ng, opgericht vanuit een gecombineerd initiatief ~an s tic h tin 9 mdustrIc, omwerpers en architecten. De voornaamste doelsrellmg industrieel van Booosring is her bevorderen van her ontwerpen, ontwikkelen, onderzoeken en b 0 uwe n toepassen van industrieel te vervaardigen bouwproducten en gebouwdelen, ter verhoging ne der I a n d van de kwaliteit van de gebouwde omgeving. Op de antwoordkaart kum u aangeven of •••••••••• u geïmeresseerd bem in meer informatie over de activiteiten van Booosting. Booosting colofon : • f f Hoogmadestraat 57 postbus 10197 3004 AD Rotterdam telefoon 010 4156304 telefax 010 4157409 E-mail paarch@pi.net Contactpersoon Jolanda Steenhouwer, bereikbaar: di en wo van 9.00 tot 17.00 uur en op do van 9.00 tot 13.00 uur Redactie: Jolanda Steenhouwer Vormgeving: Patricia Brouwer Design Druk: Drukkerij Hans Truijen Met dank aan: Jos Lichtenberg, Marc Maurer, Jouke Post, Matthijs Schaap (Goudstikker -De Vries), Anton Tapper, Jan van der Woord .. Voorzitter Vice voonitter Jouke Post Eric Vreedenburgh Post Ter Avest Architecten Archipel Ontwerpers Secretaris Jan van der Woord TU Delft Penningmeester Johan Riezebos CVK Kalkzandsteen Lid Jos Lichtenberg BuroA+ Lid Henk van Laarhoven Hubert-Jan Henket Architecten Lid Jaap Koning Jaap Koning Industrial Design L .J
  12. 12. • , _Mm~iiili._ pa rt i ci pa nten Nieuwe participanten 1996 Goudstikker - De Vries b . v. Contactpersoon: ing. H. C. Remmerswaa I adjunct-directeur Zoetermeer Storkstraat 4 Postbus 25 2700 AA Zoetermeer Goudstikker - De Vries, ingenieursbureau voor bouw- T 079-3319312 techniek is 42 jaar geleden opgericht en heeft momenteel F 079-3422643 circa 80 medewerkers in dienst bij de vestigingen in F 0183 -630630 Almere, Emmen, Den Bosch en Zoetermeer. De kern van de bedrijfsactiviteiten bestaat uit het maken van bouwkundige constructieberekeningen en - tekeningen. Tevens worden adviezen uitgebracht over bouwmethode, materialen, constructieve vormgeveing, dimensionering en bouwfysica. Wij hebben aansluiting gezocht bij Booosting vanwege het innovatieve karakter van de stichting. Wij vinden daarin iets terug van de vernieuwingsgedachten die geregeld opborrelen bij onze medewerkers. In het contact met andere Booostingleden kan een wisselwerking ontstaan tussen de eigen ideeën en de buiten ons bedrijf gegenereerde ideeën. Aldus worden beiden versterkt en ontsraat naar wij hopen een klimaat waarin het bouwkundig vakgebied als geheel en ons bureau in het bijzonder zich steeds verder ontwikkelen. Unicom N~duland AUianc~ Europ~ Wolvega Pan~kn A + Bureau voor Bik Bouwproducun ZoontjN BelOn Bouwproduktontwikk~/ing Bra/ui Interimr Gro~p AdviesburMu voor Bouwuchni~k ABT Bruynutl Kmkms m Kmun Architecten m Consultants A&c CV/( &/kzandstem Ad van B"w Industrial Design ACN Construcuurs Fabri~k van Plmltw"km H. van Dam Jaap Koning Industrial D~sign Bureau Angment EnilOr Fkx Dro~wpmmt BDA Groep Hoesch Bouwsyst=m N~dnland Holland Processing Corsmit Raadgromd Ingmimrsbureau Hokc Syst=m 6- Componmun Landmark D~sign 6- T~chnoWgy Ing. &rel H. D~kk" Hoogov~ns Gro~p TNOlndustri~ Ftlfad~ Consulting 6- Enginuring Hunur Douglas GeNie Consult Kömm"ling Bm~/ux Goudstikku - de Vries J.j.Kr= Archip~1 Ontwerpm Ir A. Ho~k CS Bouwkundig Ingmimrs Krupe Bomarex Architecunbur~au Böhtlingk Hogeschool Ensch~de NBM-Amsulland Woningbouw Jan Brouw" Associaus Hog~school Midden-Brabant Octatub~ Spau Structum Bullhorst Architecun m St~dmbouwm Hi=ch Enginuring Pieurman Hardglas CEPEZED &nlOor van d~ To~komst Plastica Plmlt EGM Architecun Nationak Woningraad Polydak Hubm-Jan Hmket bna architecten Staalbouwinstituut Polynorm Post T" Avm Architectm Stichting Aluminium Cmtrum R=aBudel Jan Timmm TU Delft Reynotrmk Tjïm Design TU Eindhovm Rockwool Lapinus Tuns+Horsting Archiucun V"miging Nednlandse Somfj N~dnland V"burg Hoogmdijk Architekun C=mtindustrie Saint-Roch Glas Architektmburo ViIs" &Burman H. de Wit Consultancy Struik en Hammlag Bouw ir Frank van WaN, IngmimrsburMu Zonnro~1d Tmpa Inurnational Buro voor Archiuktuur L Ubbink N~dnland ir Daan P~urs .J
  13. 13. • , mOOOi mijns inziens . mOGGi: Goed mOOOl Mooi is niet altijd goed mooi. Goed mooi getuigt van bouwkundig en bouwfYsisch inzicht en van kennis van materialen. Goed mooi is wrgvuldig en aandachtig. Goed mooi is synoniem voor kwaliteit. Niet goed mooi getuigt daarentegen van gebrek aan vakmanschap, geldgebrek en tijdgebrek. Wie ben ik, de techneut, om mij een oordeel aan te matigen over het begrip mOOOi? Nee, ik laat dat graag over aande esthetici (de architecten?) in ons midden. Maar ik permirteer mij wel een mening te hebben over kwaliteit (een begrip dat wij allen -te pas en te onpas- in de mond willen nemen) en over vakmanschap (een begrip dat heden ten dage helaas wat op de achtergrond is geraal<t). En toch zijn het deze aspecten, kwaliteit en vakmanschap, die een directe relatie hebben met mooi en niet mooi (of lelijk). Ik heb het hier in het bijwnder over gevels (mijn discipline), waar de esthetische kwaliteit (mOOOi?) in hoge mate wordt bepaald door de kwaliteit van her ontwerp en het vakmanschap van de uitvoering. Daarom wil ik wel graag uit de doeken doen wat ik goed mooi vind (en wat ik versta onder niet goed mooi). Eerst moet ik er op wijzen dat gevels (ttaditioneel, hedendaags of'high-tech') zijn blootgesteld aan milieu-invloeden, die de verschijning er van in de loop der jaren kunnen doen veranderen. De fYsische en chemische eigenschappen van het toegepaste gevelmateriaal zijn hierbij erg belangrijk: baksteen wordt rustiek, hout wordt grijs, koper en zink krijgen patina. Bij een goed ontwerp kunnen deze materiaaleigenschappen worden uitgebuit; de gevel is levendig (organisch?) en de veranderingen zijn bedoeld, gewenst en dus goed (mooi). Hedendaagse gevels van aluminium, glas, keramiek en natuursteen zijn echter in principe niet bedoeld om te veranderen; de eerder genoemde eigenschappen worden dan als negatief ervaren: aantasting, vetwering, kleutverlies, vervuiling, veroudering, corrosie. Het architectonische ontwerp (met name de materiaalkeuze en de derails) van dergelijke hedendaagse façades is zonder meer bepalend voor het behoud van de esthetische kwaliteit. Slechte details hebben Wt gevolg dat gevels snel vervuilen, plaatselijk worden aangetast en hun waarde verliezen. Als je om je heen kijkt, dan moet je helaas vasrstellen dat vele moderne gevels onnodig vervuilen door een slecht (detail)onrwerp. Vooral raam dorpels, dalmimmen en boeiboorden worden door eigenwijze architecten hardnekkig (0 0 0, tegen 'de leer van Jellema') verkeerd ont- worpen. Hetzelfde geldt voor 'verkeerde' steen- verbanden en dilatatievoegen in buiten-metsel- werk, 'foute' ontwateringskapjes (ze zouden eigenlijk verboden moeten worden) en 'knullige' ledikanthaken in metalen plaatgevels. Let wel: indien de schroeven in het zicht moeten komen, dan is dat een te respecteren esthetische keuze. Maar deze schroeven moeten dan wel regelmatig worden aangebracht (=vakmanschap) en niet lukraak, zoals je maar al te vaak zier. Abrupt eindignuk vmicak lijsten (ontwerp) en verkeerd gepl4atste stoot-voegen (uitvoering) gevm vuil- T strepen op glazen borstweringspanelm. De aantasting is reeds begonnm. L .J
  14. 14. Eén van de veel voorkomende esthetische , aspecten van gevelbekledingen (aluminium, srrucrural glazing, naruursteen en keramiek) is de voegindeling. Hoe gladder en strakker het bekledingsmateriaal, hoe regelmatiger het patroon, hoe groter de aan de voegen te stellen esthetische eisen. Dit geldt vooral voor de hedendaagse (ook voor mij) favoriete 'open voeg' -beldedingen, met voegafmetingen van 6, 8, 10 of 12 mmo Eric Vastere heeft er een goed boek over geschreven (Maatbeheersing. Het afipreken van visueel toelaatbare maatafwijkingen. Uitgave: UCB- TUE). spouw, in 1 Uiteraard moeten er to eranties zijn, maar contact ma tk natuursteen bekleding (open floegm); fll!rhoogtk waterbelarting flan tk spouw, afwijkingen moeten wel random worden accumulatie m stagnam flan water in tk minuak verdeeld. Geconcentreerde afwijkingen zijn woL Decapil/arittit Ma tk rest. altijd slecht (dus niet mooi). Meestal ontstaan deze afwijkingen door een slecht ontwerp. zelden door gebrekkig vakmanschap. De hedendaagse bouwkundig ontwerper. die relevante bouwkundige toleranties negeere. geeft blijk van gebrek aan meesterschap, te meer omdat traditioneel vakmanschap verloren is gegaan. De bouw is immers geëvolueerd tot het in hoog tempo assembleren van bouwelementen en bouwcomponenten, welke fabrieksmatig zijn geprefabriceerd. De kwaliteit wordt daardoor meer en meer verlegd van de uitvoering naar het ontwerp; ruwbouw en bouwcomponenten van diverse (afbouw)disciplines moeten in het ontwerp op elkaar worden afgestemd, met de nodige consequenties voor maarroleranties en dilataties. De vervuiling en de degradatie van gevels worden in hoge mate bepaald door de vlakheid. Deze wordt doorgaans wél bepaald door de kwaliteit van de uitvoering, mits in het ontwerp voldoende stelmogelijklleden worden ingebouwd. Goed mooi zijn uiterst vlakke gevels, met een hoog zelfreinigend vermogen; het (vervuilde) hemelwater kan goed afspoelen en zich eventueel concentreren op belijningen welke daartoe zijn ontworpen. Indien de afspoeling aan het toeval wordt overgelaten, dan zijn de gevolgen niet te overLien. Bij het ontwerp van gevels moeten eveneens de fYsische wenen worden gerespecteerd; thermische uitzettingen van materialen, thermische traagheid van consrructiedelen, vochtopname, capillariteit en condensatie moeten worden onderkend. Zo niet. dan kan worden gerekend op scheuring, onthechting, vlekvorming, aantasting en corrosie. In essentie draait alles om de details. Niet alleen de zichtbare details, maar ook de verborgen details van verankeringen, verbindingen en de waterhuishouding van de gevel moeten goed zijn ontworpen en uitgevoerd. Hier komt dus al.les samen; kwaliteit en vakmanschap. Een gevel kan alleen goed mooi blijven als het ontwerp tot stand komt door bouwkundig inzicht, kennis van materialen en met liefde voor het detail. Helaas wordt de gevel maar één keer (bij de oplevering) beoordeeld op de esthetische kwaliteit. Maar al te weinig wordt aandacht gegeven aan het veranderingsproces in de jaren daa·rna. Toch heeft de opdrachtgever recht op een gevel die, bij notmaal onderhoud (kosten) zijn esthetische waarde behoudt. Helaas wordt er door architecten meer aandacht gegeven aan het ontwerp van . Wel L ..J
  15. 15. r mOOOi mijns inziens 1': • • Op de tekentafel (of beeldscherm) wordt de basis gelegd voor de esthetische én functionele kwaliteit. Onrwerpen is niet louter vormgeven, maar ook prioriteiten stellen, kiezen. Maar vervolgens kunnen de beste (mooiste?) ontwerpen om zeep geholpen worden door slecht vakmanschap. Het argumenr, dat de fmanciële middelen onvoldoende zijn, moet in beginsel worden verworpen. Goede details behoeven per definitie niet duurder te zijn. Inregendeel, veelal zijn goede details op den duur goedkoper. Indien de ontwerper en de uitvoerder naar elkaar luisteren en elkaar inspireren, dan kan dit leiden tot betaalbare perfectie. Het andere argumenr, dat men tijd te kort komt, moet wél serieus worden genomen. Maar architecten hebben dat meesral aan zichzelf te wijten: door de gebruikelijke wijze van aanbesteden wordt de uitvoerende gevelbouwer vrijwel altijd van meet af aan met tijdnood opgezadeld, met alle stroming van gevolgen van dien. Echter, indien het resultaat van de samen- hnnelwaur over ha geve/vhf, een werking leidt tot een goed functionerende gevel, dan is deze betonnen derpel zonder druip- rand: de baksteen zuigt zich vol eerder 'goed mooi', dan een mooie gevel die lekt. ma watc'. De rkgradatie is een feit Anton Tapper, FAÇADE, Adviseurs voor Gevelbouw B.v. ,--------------------- _M".hiiilo_ nieuws Wonen light Georganiseerd door het Staalbouw Instituut maakte begin december een groep belangstellenden een excursie naar Zweden. Het bezoek stond in het teken van 'steelframe' -bouwen aanleiding was een project in Hässelby, een randgemeenre van Stockholm. Het project betreft twee woongebouwen van elk 28 wooneenheden verdeeld over 7 verdiepingen, waarbij afgezien van een betonnen kern, zowel vloeren, gevels als wanden bestaan uit dragende constructies gebaseerd op lichtgewicht koudgewalste staalprofielen. Veel aandacht is besreed aan de bouwfysische aspekten zoals thermische isolatie (gevel Rc= 5 m' K/W1), geluidsisolarie en brandwerendheid (R = 90 minuten). Onder invloed van de factor 'milieu' (duurzaam bouwen) komt 'licht bouwen' steeds meer in de belangstelling re staan. Steeds meer ervaring wordt opgebouwd om zodanig re bouwen dat ook de markt een licht gebouw in het gebruik zal beleven als volwaardig. Dir geldt voor lucht- en conractgeluid, warmte maar ook voor het binnenklimaat in zomersituaties. Om er één detail uit te lid1ten: in de gevel werd gebruik gemaakt van profielen met een thermische onderbreking door in het lijf een bepaald perforatiepatroon aan re brengen. De profielen gedragen zich daaronder vergelijkbaar met hout. Zoals zo vaak blijken juist buitenlandse excursies zeer inspirerend. Opgesloten in de nationale bouwwereld is het verrassend om te zien hoe veranderingsprocessen in een houtskelet- en isolatieland als Zweden plaatsvinden. Jas Lichtenberg L __________ --------------~------- ~ ~_~
  16. 16. • , Fiscale aftrek voor energiebesparing Vanaf volgend jaar zal een nieuwe belastingaftrek gaaf maar beperkt zijn, omdat de energieheffing aan voor energiebesparende investeringen worden in- een maximum is gebonden. Om deze redenen gevoerd. De aftrek komt naast de al bestaande hebben de bewindslieden besloten de energieafrrek mogelijkheid van vrije afschrijving voor bepaalde (die overigens al voor 1998 gepland was) per energie-investeringen op grond van de Vamil- 1 januari a.S. te laten ingaan. De nieuwe aftrek zal regeling. Een drietal bewindslieden hebben dit mee- inhouden, dat ondernemers een bepaald percentage gedeeld in een brief aan de Tweede Kamer. Hoewel van het investeringsbedrag -naast de normale of het wetsontwerp waarin dit wordt geregeld nog eventueel vrije afschrijving- van de belastbare winst moet worden ingediend bij de Tweede kamer, is kunnen aftrekken. Vereist is hiervoor wel dat de het de bedoeling dat de aftrekmogelijkheid al op investering vermeld staat op een door de overheid 1 januari ingaat. Deze nieuwe fiscale aftrek komt in vastgestelde lijst, een systeem dat ook geldt voor de de plaats van de mogelijkheid van teruggaaf van de Vamil-regeling en in het verleden ook voor de toen- energiebelasting, die is geregeld in de bestaande Wet malige energietoeslag in de WIR. Voor de non- belastingen op milieugrondslag. Bij de behandeling profitsecror, die geen voordeel heeft van een van deze wet in de Tweede Kamer is vorig jaar deze belastingaftrek, zal een afzonderlijke regeling opgezet mogelijkheid in de wet opgenomen, omdat grote worden. energieverbruikers vaak al op vrijwillige basis af- WBSO (Wettelijke bepalingen inzake Speur- en spraken met de overheid hebben gemaakt voor Ontwikkelingswerk) Het momenr waarop een energiebesparende investeringen. De energieheffing wbso-aanvraag bij Senrer in Zwolle moet worden in- heeft voor deze groep dan weinig effect, terwijl de gediend is uitgesteld. Hoogstwaarschijnlijk zal de grote energieverbruikers ook geen voordeel hebben sluitingsdatum 11 februari 1997 zijn. van de lastenverlaging die begin dit jaar is ingevoerd ? ~ als compensatie van de energieheffing. De bewinds- Voor meer informatie kunt Iieden hebben echter vastgesteld, dat de vormgeving u contact opnemen met van de teruggaafmogelijkheid bijzonder ingewikkeld zou worden. Bovendien zou het effect van de terug- Pouwer & Stevers 010 - 452 11 22. ffi1t~ Jfif t ffi tfll'l ------------- ------------ vooraankondiging Op donderdag 10 april vindt van 15.00 tot 19.00 uur een bedrijfSbezoek plaatst bij Zoontjes Beton in Tilburg. De laatste innovaties op het gebied van beronregelsystemen voor parkeerdaken, dakbestraring en grond bestrating zullen u dan door deze 'jonge' Booosting-aangeslotene uit de doeken doen. Ons advies: reserveren die 10 april! Het Booosting bestuur wenst u een zeer L inventief en gezond 1997 toe I .J

×