Op weg naar een duurzame en efficiënteenergievoorzieningRoadmap Smart Gridsversie 26 augustus 2010
OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING                                                                 ...
OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING                                   MANAGEMENT SAMENVATTINGSmart g...
OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING1    InleidingVoor u ligt een roadmap van de gezamenlijke netbehe...
OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING2     Netgebruikers en smart grids2.1    Waarom een roadmap?De ge...
OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENINGSmart grids betreffen vooral de elektriciteitsnettenDeze roadmap ...
OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING    De energietransitie brengt grote uitdagingen met zich mee. Ni...
OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING2.3     De meerwaarde van smart gridsZoals gezegd vormen smart gr...
OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING     Verhogen van de voorzieningszekerheid      Doordat de versc...
OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING3      Opzet van de roadmap3.1      Toekomstbeelden en actiesIn d...
OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENINGDesalniettemin zijn een aantal van zulke acties in de roadmap opg...
OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING4       Acties voor de realisatie van smart grids op micro-niveau...
OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING4.1.3       Keuzemogelijkheden en nieuwe dienstenAfnemers zijn in...
OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING                ACTIE                                            ...
OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING              ACTIE                                             B...
OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING              ACTIE                                            BE...
OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING5       Acties voor de realisatie van smart grids op meso-niveau5...
OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING5.1.3    Energiebesparing en integratie van duurzaamheidDoor de l...
OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING               ACTIE                                             ...
OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING              ACTIE                                              ...
OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING6       Acties voor de realisatie van smart grids op macro-niveau...
OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING6.1.2    Keuzemogelijkheden en nieuwe dienstenDe belasting op het...
OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING              ACTIE                                             B...
OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING Actie                                Beschrijving               ...
Roadmap Smart Grids 26 Aug 2010
Roadmap Smart Grids 26 Aug 2010
Roadmap Smart Grids 26 Aug 2010
Roadmap Smart Grids 26 Aug 2010
Roadmap Smart Grids 26 Aug 2010
Roadmap Smart Grids 26 Aug 2010
Roadmap Smart Grids 26 Aug 2010
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Roadmap Smart Grids 26 Aug 2010

668 views
596 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
668
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
17
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Roadmap Smart Grids 26 Aug 2010

  1. 1. Op weg naar een duurzame en efficiënteenergievoorzieningRoadmap Smart Gridsversie 26 augustus 2010
  2. 2. OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING INHOUDINHOUD 2MANAGEMENT SAMENVATTING 31 Inleiding 42 Netgebruikers en smart grids 5 2.1 Waarom een roadmap? .................................................................................................................. 5 2.2 De voordelen van smart grids ......................................................................................................... 6 2.3 De meerwaarde van smart grids ..................................................................................................... 8 2.4 Ambitie en missie voor 2025 ........................................................................................................... 93 Opzet van de roadmap 10 3.1 Toekomstbeelden en acties .......................................................................................................... 10 3.2 Categorisering van de acties......................................................................................................... 10 3.3 Fasering van de acties .................................................................................................................. 114 Acties voor de realisatie van smart grids op micro-niveau 12 4.1 De woning in 2050 ........................................................................................................................ 12 4.2 Technisch georiënteerde acties .................................................................................................... 13 4.3 Beleidsmatige en regulatorische acties ......................................................................................... 14 4.4 Maatschappelijke en overige acties .............................................................................................. 155 Acties voor de realisatie van smart grids op meso-niveau 17 5.1 De wijk in 2050.............................................................................................................................. 17 5.2 Technisch georiënteerde acties .................................................................................................... 18 5.3 Beleidsmatige en regulatorische acties ......................................................................................... 19 5.4 Maatschappelijke en overige acties .............................................................................................. 206 Acties voor de realisatie van smart grids op macro-niveau 21 6.1 Het Nederlandse elektriciteitsnet in 2050 ...................................................................................... 21 6.2 Technisch georiënteerde acties .................................................................................................... 22 6.3 Beleidsmatige en regulatorische acties ......................................................................................... 23 6.4 Maatschappelijke en overige acties .............................................................................................. 247 Relevantie van de roadmap 25 7.1 Inleiding......................................................................................................................................... 25 7.2 Bijdrage van de acties op microniveau.......................................................................................... 25 7.3 Bijdrage van de acties op mesoniveau.......................................................................................... 26 7.4 Bijdrage van de acties op macroniveau ........................................................................................ 278 Tot slot 28BIJLAGE 1. GEDETAILLEERDE PLANNING VAN DE VOORGESTELDE ACTIES OP MICRONIVEAU 29BIJLAGE 2. GEDETAILLEERDE PLANNING VAN DE VOORGESTELDE ACTIES OP MESONIVEAU 30BIJLAGE 3. GEDETAILLEERDE PLANNING VAN DE VOORGESTELDE ACTIES OP MACRONIVEAU 31PAGINA 2 VAN 31
  3. 3. OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING MANAGEMENT SAMENVATTINGSmart grids — ook wel ‘intelligente netten’ genoemd — zijn van groot belang. Ze zijn essentieel om deenergietransitie gestalte te geven, maken nieuwe diensten voor afnemers mogelijk en zijn noodzakelijk omaan de toekomstige transportvraag te voldoen. In deze roadmap stellen de netbeheerders een werkagendaop om de verduurzaming van de energievoorziening en de veranderende klantvraag naar netwerk- enmeetdiensten te faciliteren. Op basis van de huidige kennis en inzichten is een aantal acties geformuleerd dievan belang zijn om smart grids te implementeren.Smart grids hebben veel voordelen: Voor consumenten leiden smart grids tot betere mogelijkheden om bij tedragen aan een duurzame energievoorziening met behoud van comfort. Voor gemeenten betekenen smartgrids duurzamer en leefbaarder wijken en meer betrokken, energiebewuste burgers. Voor de overheid biedensmart grids duurzame en betaalbare netten met behoud van een betrouwbare energievoorziening. Voorenergieleveranciers bieden smart grids de mogelijkheid om afnemers bij de energielevering te betrekken.Voor het bedrijfsleven betekenen smart grids het mogelijk worden van nieuwe markten, waarbij Nederlandsebedrijven de lead kunnen nemen. Voor netbeheerders vormen smart grids het instrument bij uitstek om deenergietransitie te accommoderen en de uitdagingen van het stijgende belang van elektriciteit beantwoorden.Tenslotte maken smart grids het voor de maatschappij als geheel mogelijk om het energiesysteem teoptimaliseren.Smart grids bieden veel meerwaarde: Ze dragen bij aan de inpassing van elektriciteitsproductie op allerleiplaatsen in het net. Door de mogelijkheden voor sturing en onderlinge afstemming wordt in principeoptimalisering van de energiebenutting over de hele energieketen mogelijk. Smart grids maken ook deenergiegebruiker ‘intelligent’, omdat financiële besparingen gerealiseerd kunnen worden door pieken in devermogensbehoefte af te vlakken of op piekmomenten. Daarnaast bieden ze mogelijkheden voor nieuwe,energiegerelateerde diensten. En tenslotte wordt het energiesysteem door de toepassing van smart grids‘dynamischer’ en bevorderen ze de voorzieningszekerheid. Om deze redenen ondersteunen denetbeheerders de ontwikkeling van smart grids.De roadmap schetst de rol van smart grids in drie toekomstbeelden voor 2050: rondom de woning (hetmicroniveau), de wijk (het mesoniveau) en het Nederlandse energiesysteem (het macroniveau). Volgend opelk toekomstbeeld worden concrete acties genoemd die implementatie van het toekomstbeeld mogelijkmaken. Deze acties zijn onderverdeeld in technisch georiënteerde acties, beleidsmatige en regulatorischeacties en maatschappelijke acties. De acties zijn gebaseerd op wat de netbeheerders op dit momentvoorzien als relevant om de geschetste toekomstbeelden te realiseren. Periodiek zal dit actieplan wordenherzien om de roadmap zo effectief mogelijk te kunnen hanteren als concrete werkagenda.Deze bepaalt voor een groot deel de werkagenda van de netbeheerders op het gebied van smart grids. Derol van alle andere stakeholders in het energiesysteem is echter van minstens even groot belang. NetbeheerNederland nodigt partijen dan ook uit om over deze roadmap in discussie te treden en het pad voorintroductie van smart grids gezamenlijk uit te denken en te finetunen. Smart grids dienen niet denetbeheerder, maar de netgebruiker. Ze bieden nieuwe mogelijkheden, maken nieuwe diensten mogelijk enbevorderen bovenal de transitie naar een duurzame energievoorziening. Dat is in het belang van iedereen.PAGINA 3 VAN 31
  4. 4. OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING1 InleidingVoor u ligt een roadmap van de gezamenlijke netbeheerders voor de implementatie van smart grids. Smartgrids, ook wel ‘intelligente netten’ genoemd, zijn essentieel om de energietransitie mogelijk te maken. Doormiddel van deze roadmap anticiperen de netbeheerders op de verduurzaming van de energievoorziening ende veranderende klantvraag naar netwerkdiensten.Door de toenemende bijdrage van duurzame energie, een stijgende elektriciteitsvraag en de toename vandoor consumenten zelf geproduceerde elektriciteit verandert namelijk de rol van het elektriciteit- en gasnet.Hoe het net er straks uitziet, leest u verderop in de geschetste toekomstbeelden. De kern hiervan is dat denetten ‘intelligenter’ moeten worden. Door toevoeging van ICT bij netgebruikers en in het net zelf, wordt hetnet geschikt gemaakt om de veel dynamischer transportbehoefte van de komende jaren te faciliteren.Deze roadmap vormt een leidraad voor de gezamenlijke gas- en elektriciteitsnetbeheerders om deontwikkeling en geleidelijke uitrol van smart grids in de periode tot 2025 mogelijk te maken. Om die reden ligthet accent op het agenderen van concrete acties. Om de scope te beperken zijn alleen de acties opgenomendie direct gerelateerd zijn aan de dienstverlening aan de netgebruikers. Vanzelfsprekend zal er ook veel aanhet net zelf veranderen, zoals de implementatie van innovatieve netwerkarchitecturen en meergeavanceerde, ICT-gebaseerde systemen voor netwerkmonitoring. De roadmap beschrijft echter alleen deontwikkelingen en acties die voor de netgebruiker herkenbaar en van direct belang zijn. Acties rondom hetefficiënter of anders bedrijfsvoeren van het net zijn hierin bijvoorbeeld niet opgenomen.Hoewel de benaming ‘smart grids’ anders doet vermoeden, is de implementatie ervan een gezamenlijkinspanning. Niet alleen de bedrijfsvoering van het net zal ingrijpend veranderen, maar ook de inrichting vande energiesystemen bij producenten en energiegebruikers. Er is daarom een noodzaak voor verregaandesamenwerking om de energietransitie succesvol vorm te geven. De netbeheerders willen het voortouw tenemen om de betrokken partijen bij elkaar te brengen en onderling te laten afstemmen. Zij zullen er tevensvoor zorgen dat de netten tijdig aan de nieuwe behoeften kunnen voldoen.Deze samenwerking is niet alleen nationaal van aard, maar heeft ook een internationale component. Ook inde omliggende landen worden wordt gewerkt aan de ontwikkeling van smart grids. Daarbij is het van belangdat standaarden zo mogelijk in internationaal verband worden vastgesteld. Dit bevordert de interoperabiliteitvan systemen in Europese marktcontext en bevordert dat systeemoptimalisatie desgewenst ook opinternationaal niveau kan plaatsvinden.Tenslotte is het van belang dat regionale en landelijke samenwerkingsverbanden op het gebied van deenergietransitie voor bedrijven, kennisinstellingen, branche organisaties en financiers tot ontwikkeling komen.Ook wordt samenwerking met kennisinstellingen gezocht om innovaties in het energiesysteem te bevorderenen veelbelovende technologieën te kunnen ontwikkelen. De netbeheerders nemen zich voor ook op ditgebied een dienstverlenende coördinerende rol te vervullen.De netbeheerders nodigen alle betrokken stakeholders uit om over de in het actieplan genoemdeontwikkelingen rondom smart grids in gesprek te gaan en gezamenlijk stappen te zetten. Smart grids vormende verantwoordelijkheid van netbeheerders, althans waar het de netten zelf betreft. Deze ontwikkelingengaan hand in hand met ontwikkelingen bij de afnemers, energieleveranciers en overheden en vormen danook een gemeenschappelijke uitdaging. De netbeheerders gaan er dan ook van uit dat de kansen die smartgrids bieden gezamenlijk zullen worden opgepakt.PAGINA 4 VAN 31
  5. 5. OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING2 Netgebruikers en smart grids2.1 Waarom een roadmap?De gezamenlijke netbeheerders hebben een roadmap voor de implementatie van smart grids opgesteldomdat smart grids van groot belang zijn. Ze zijn wenselijk voor de maatschappij, maken nieuwsoortigediensten voor afnemers mogelijk en zijn noodzakelijk om aan de toekomstige transportvraag te voldoen.De implementatie van smart grids is wenselijkSmart grids zullen niet alleen de energievoorziening efficiënter maken, ze faciliteren ook de ‘energietransitie’.Onder dit laatste wordt de geleidelijke overgang verstaan naar een energievoorziening die grotendeelsgebaseerd is op duurzame energie. Daarnaast bieden smart grids een platform voor het aanbieden vanallerlei nieuwe energie gerelateerde diensten door marktpartijen doordat mogelijkheden voor nieuwecommunicatie met en metering van energiegebruikende apparaten en eindgebruikers ontstaan.Bij de energietransitie spelen duurzame energiebronnen een belangrijke rol. Duurzameelektriciteitsproductiemiddelen zoals windturbines, golfenergie en zonnepanelen zijn voor deelektriciteitsproductie afhankelijk van de beschikbaarheid van wind, golven en zonlicht. Op de uren datdergelijke bronnen niet beschikbaar zijn, moeten andere productiemiddelen de elektriciteitsleveringovernemen overnemen of het verbruik (deels) worden uitgesteld.Dit laatste vraagt een energie-infrastructuur die zulke ‘intermitterende’ energiebronnen (productiemiddelenmet een variabele output) goed kunnen opvangen. Ook het transportnet moet hierop flexibel kunneninspelen, vooral als de productiemiddelen die de fluctuaties moeten opvangen zich vaak op andere plaatsenin het net bevinden. Door opwekking en vraag goed af te stemmen kan ook een deel van de vervangendedubbele opwekfaciliteiten worden bespaard.De implementatie van smart grids is noodzakelijkIn de komende jaren wordt een significante stijging van de behoefte aan transportcapaciteit voor elektriciteitverwacht. Dit wordt ondermeer veroorzaakt door de toenemende elektrificering van het energiegebruik. Zovindt ruimteverwarming in toenemende mate met warmtepompen plaats (die de gasgestookte cv-ketelvervangen) en verwacht men tevens een hoge vlucht van elektrisch vervoer. Het is evident dat hetelektriciteitsnet in behoefte aan transportcapaciteit zal moeten kunnen voorzien.In de grotere transportbehoefte kan worden voorzien door netverzwaring. Smart grids kunnen er echter voorzorgen dat een deel van de toename van bijvoorbeeld het aantal warmtepompen en elektrische auto’s doorhet net kunnen worden opgevangen zonder dat direct grote netverzwaringen nodig zijn. Dit gebeurt dan dooreen slimmere benutting van de bestaande infrastructuur. Overigens zullen smart grids de noodzaak vannetverzwaring niet op alle locaties kunnen wegnemen. Per situatie zal hiervoor een afweging moeten wordengemaakt.Netverzwaring brengt hoge kosten met zich mee, die zich vertalen in forse stijgingen van de aansluit- entransporttarieven. De implementatie van smart grids — die wat betreft de fysieke infrastructuren inhouden datnetten slechts selectief worden verzwaard en voor het overige via additionele monitoring en sturing optimaalworden benut — brengt naar verwachting lagere kosten en meerwaarde voor de gebruikers met zich mee.Ook bieden smart grids een antwoord op de snelheid waarmee de energietransitie tot een veranderdebehoefte aan netwerkcapaciteit leidt.Behalve de verwachte lagere kosten maken smart grids ook nieuwsoortige energiegerelateerde dienstenmogelijk die additioneel comfort aan afnemers kunnen bieden. Investeringen in smart grids zullen daarom perdefinitie ook bij andere partijen dan netbeheerders toegevoegde waarde bieden.PAGINA 5 VAN 31
  6. 6. OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENINGSmart grids betreffen vooral de elektriciteitsnettenDeze roadmap kijkt over de energiedragers heen. De meeste ontwikkelingen rondom smart grids zijn vooralrelevant voor de elektriciteitsnetten. Voor de toekomstige rol van gasnetten bestaan verschillende scenario’s.Aangezien aardgas een fossiele brandstof is, zal het belang hiervan afnemen naarmate deenergievoorziening meer duurzaam wordt. Wel zal meer ruimte komen voor groen gas. Op het gebied vangroen gas is op dit moment een separate roadmap in ontwikkeling. In een later stadium zal deze met devoorliggende roadmap worden samengevoegd.Hoe dit ook zij, duidelijk is dat de bedrijfsvoering van de elektriciteitsnetten ingrijpend kan wijzigen. Hetgrootste deel van de (op dit moment) gesignaleerde ontwikkelingen rondom smart grids betreffen dan ook hetelektriciteitsnet. Tekstbox: Het belang van voldoende transportcapaciteit Op dit moment is op de meeste locaties voldoende transportcapaciteit beschikbaar om alle afnemers te beleveren van alle gewenste elektriciteit op elk ogenblik. Op een beperkt aantal plaatsen is er echter een tijdelijk tekort, zodat het net niet in de gehele behoefte kan voorzien. Dit betreft met name locaties waar het net (nog) niet in staat is om een onverwachte toename van productievermogen te accommoderen (bijvoorbeeld tuindersgebieden). Het gevolg is netwerkcongestie, waardoor niet alle gewenste transporten kunnen worden uitgevoerd. Dit houdt in dat steeds nader overleg nodig is over wie het net op een bepaald moment kan benutten. Voor huishoudelijke afnemers speelt dit niet. Zonder nadenken kunnen we een stekker in het stopcontact steken en elektriciteit gebruiken of gas gebruiken. Ten gevolge van een sterke groei van het elektriciteitsgebruik zouden echter ook bij huishoudens beperkingen in het net kunnen ontstaan. Omdat we elektriciteit zonder nadenken willen blijven gebruiken, zijn smart grids nodig. Deze maken het mogelijk dat minder kritische belastingen (zoals boilers of de wasmachine) worden geschakeld afhankelijk van de situatie in het net — natuurlijk voor zover afnemers hieraan willen bijdragen. De besparingen aan netverzwaring kunnen (bijvoorbeeld) in de vorm van een tariefkorting aan de betreffende afnemers worden teruggegeven, zodat het mes aan twee kanten snijdt.2.2 De voordelen van smart gridsSmart grids zijn een verzamelbegrip voor een nieuwe generatie elektriciteits- en gasnetten waarbij ICT inhoge mate in het net is geïntegreerd. Dit levert nieuwe toepassingen en veel voordelen op, voor allerleigebruikersgroepen. Hieronder worden enkele daarvan genoemd: Voor consumenten leiden smart grids tot betere mogelijkheden om bij te dragen aan een duurzame energievoorziening met behoud van comfort. Als de infrastructuur van smart grids er ligt, worden allerlei nieuwe energiediensten mogelijk. Hierdoor worden consumenten meer betrokken bij hun energiegebruik en kunnen ze eenvoudiger bijdragen aan energiebesparing. Ook komen er meer, eenvoudiger én rendabeler mogelijkheden om in de eigen energiebehoefte te voorzien, bijvoorbeeld door eigen opwek van elektriciteit door zonnepanelen of een HRe-ketel. Voor gemeenten betekenen smart grids duurzamer en leefbaarder wijken en meer betrokken, energiebewuste burgers. Door toepassing van smart grids kunnen de bestaande netten langer mee. Dit betekent allereerst minder overlast door graafwerkzaamheden en minder ruimtebeslag door minder behoefte aan trafohuisjes. Maar vooral bieden smart grids de mogelijkheid voor inpassing van nieuwe, duurzame energieopties, zoals warmtepompen, warmte/koude-opslag, grootschalige implementatie van zonnepanelen bij bestaande bouw, enzovoort. Ook kunnen smart grids een platform vormen voor verdere informatisering van het energiegebruik van de stad, wat allerlei nieuwsoortige toepassingen mogelijk maakt (bijvoorbeeld automatische schakeling van openbare verlichting zonder dat de veiligheid wordt verminderd). Voor de overheid bieden smart grids duurzame en betaalbare netten met behoud van een betrouwbare energievoorziening.PAGINA 6 VAN 31
  7. 7. OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING De energietransitie brengt grote uitdagingen met zich mee. Niet in de laatste plaats omdat aanzienlijke veranderingen voorzien zijn in het ontwerp van het energiesysteem, onder meer door de verschuiving van de elektriciteitsproductie naar de gebruikers zelf en door de bouw van aanzienlijke productieparken op locaties waar duurzame energie beschikbaar is (bijvoorbeeld windparken op zee of zon-CSP elektriciteitscentrales in de Sahara). Dit heeft niet alleen consequenties voor hoe energienetten worden bedreven, maar kan potentieel ook de kwaliteit van de voorziening beïnvloeden. Door toepassing van intelligentie in het net kan de betrouwbaarheid en voorzieningszekerheid naar verwachting tegen aanvaardbare kosten worden gewaarborgd. Door verdergaande toepassing van ICT in de bedrijfsvoering van de netten kan ook efficiënter worden gereageerd in het geval van calamiteiten. Voor energieleveranciers bieden smart grids de mogelijkheid om afnemers bij de energielevering te betrekken. Door de technische voorzieningen die smart grids met zich meebrengen worden afnemers een actieve partij in de energieketen. Het wordt immers technisch mogelijk om apparaten op afstand afstand op basis van een prijsmechanisme of een commandosignaal te laten schakelen. Als consumenten hiervoor kiezen (bijvoorbeeld op basis van financiële incentives) kan de belasting van afnemers worden ingezet om extra flexibiliteit aan het systeem te leveren (de zogenaamde ‘vraagrespons’). Niet alleen de consumptie wordt beïnvloedbaar, maar afnemers zullen ook in toenemende mate beschikken over eigen opwekmogelijkheden (bijvoorbeeld zonnepanelen) en opslag (bijvoorbeeld in accu’s van elektrische vervoermiddelen). Marktpartijen kunnen afnemers dan ook diensten aanbieden voor bijvoorbeeld peakshaving of het leveren van extra flexibiliteit ten behoeve van balanshandhaving — dit alles natuurlijk voor een financiële compensatie. Voor het bedrijfsleven betekenen smart grids het ontstaan van nieuwe markten, waarbij Nederlandse bedrijven de lead kunnen nemen. Verwacht wordt dat de ontwikkeling en implementatie van de innovatieve technologie waarop smart grids zijn gebaseerd, de werkgelegenheid zal bevorderen. Ook kan dit positief bijdragen aan de internationale economische positie van Nederland, op voorwaarde dat Nederlandse bedrijven bij de ontwikkeling hiervan de lead kunnen nemen. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om de ontwikkeling van nieuwe technische concepten voor de implementatie van smart grids en voor nieuwe diensten (die op basis van het smart grid aangeboden kunnen worden). Overigens staan de ontwikkelingen in het buitenland op het gebied van smart grids zeker niet stil. In een aantal landen is er zelfs geen alternatief om de infrastructuur de komende jaren adequaat in de behoefte aan transportcapaciteit te laten voorzien. Voor netbeheerders vormen smart grids het instrument bij uitstek om de energietransitie te accommoderen en de uitdagingen van het stijgende belang van elektriciteit beantwoorden. Door smart grids kan de groeiende elektriciteitsvraag worden opgevangen zonder dat overal (dure) verzwaringen van de netwerkcapaciteit doorgevoerd worden. Tevens biedt het de mogelijkheid om innovatieve en duurzame energieopties (bij productie en verbruik) in het net op te nemen en daarbij de voorzieningszekerheid en betrouwbaarheid op het huidige hoge niveau te handhaven (of wellicht nog te verbeteren). Tenslotte maken smart grids het voor de maatschappij als geheel mogelijk om het energie- systeem te optimaliseren. Doordat afnemers, leveranciers, producenten en netbeheerders via smart grids met elkaar communiceren wordt het mogelijk om het energiesysteem te optimaliseren, zoals maximalisatie van de inzet van duurzame energie en minimalisatie van de maatschappelijke kosten (wat gebeurt via marktprocessen die door smart grids worden gefaciliteerd).PAGINA 7 VAN 31
  8. 8. OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING2.3 De meerwaarde van smart gridsZoals gezegd vormen smart grids een noodzakelijke ontwikkeling in het beheer van de energienetten. Ook inomringende landen wordt hier hard aan gewerkt. Speciaal kan verwezen worden naar de ambities vanDenemarken, waar smart grids de inpassing van een omvangrijke hoeveelheid windvermogen mogelijkmoeten maken, alsmede bijvoorbeeld een dekkend net met oplaadpunten voor de elektrische auto.Smart grids zijn geen doel op zich. Uiteindelijk faciliteren de netten netgebruikers bij de energielevering en –afname en vormen daarmee (slechts) een drager voor de levering van energiegerelateerde diensten. Bij deontwikkeling van de roadmap heeft dit ook het uitgangspunt gevormd. Investeringen in smart grids zijn alleengerechtvaardigd als deze uiteindelijk tot concrete meerwaarde voor de netgebruikers leiden. In het kader vandeze roadmap wordt de waarde beoordeeld op basis van de volgende zes gebieden: Accommoderen decentrale en/of duurzame opwek De intelligente netten dragen bij aan de inpassing van elektriciteitsproductie op allerlei plaatsen in het net: van offshore windparken tot lokale opwek in woonhuizen (zogenaamde disperse generation). Smart grids bieden daarbij de mogelijkheid dat het huishoudelijk energiegebruik via interactie met lokale opslag (op huis- of wijkniveau) wordt geoptimaliseerd. Fluctuaties in elektriciteits- of biogasproductie kunnen door het systeem worden opgevangen en de stabiliteit van het net kan worden gegarandeerd. Optimaliseren in de energieketen Doordat elektriciteitsconversie en energiegebruik in het smart grid gemonitord kunnen worden, worden de mogelijkheden voor sturing en onderlinge afstemming verbeterd. Dit maakt in principe optimalisering van de energiebenutting over de hele energieketen mogelijk. Lagere energiekosten bij gebruikers Smart grids kunnen ook de energiegebruiker ‘intelligent’ maken, omdat financiële besparingen gerealiseerd kunnen worden door pieken in de vermogensbehoefte af te vlakken of op piekmomenten (waneer de energieprijzen hoog zijn) zelfs energie te leveren in plaats van af te nemen. Ook kunnen gebruikers een bijdrage leveren aan het programma van hun programmaverantwoordelijke partij in de onbalansmarkt. De praktijk wijst uit dat de energiegebruiker zich door het monitoren meer bewust wordt van zijn verbruik en mogelijke verspilling. Dit resulteert vrijwel altijd in een lager verbruik. Ontwikkelen van nieuwe producten en diensten Smart grids bieden mogelijkheden voor nieuwe, energiegerelateerde diensten. Behalve dat afnemers ‘bereikbaar’ worden voor dienstenleveranciers, kunnen zij ook voordeel behalen door actiever in de markt te participeren. Zo zijn besparingen mogelijk door het afvlakken van pieken in het elektriciteitsgebruik en kan het comfort door automatische schakeling van huishoudelijke toepassingen worden verhoogd. Verhogen van de systeem- en netflexibiliteit Door de toepassing van smart grids wordt het energiesysteem ‘dynamischer’, zowel qua systeem (productie-afname) als qua net (transport- en distributiestromen). Zo wordt het systeem flexibeler doordat bij meer gebruikers een respons op een systeemonbalans mogelijk wordt. Dit kan in de vorm van aanpassing van het energiegebruik, regeling van opwekmiddelen of de benutting van opslagfaciliteiten. Ook verhogen smart grids de netflexibiliteit doordat netbeheerders sneller kunnen inspelen op een veranderende vraag van netgebruikers. Aansluitingen zullen gemakkelijker worden gerealiseerd omdat de netwerkinpassing efficiënter kan plaatsvinden. Tevens kan beter worden omgegaan met eventuele lokale verschuiving van vraag in opwek (of vice versa). De levensduur van het net (circa 40-50 jaar) is immers lang in vergelijking met die van bijvoorbeeld windturbines (circa 15 jaar).PAGINA 8 VAN 31
  9. 9. OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING Verhogen van de voorzieningszekerheid Doordat de verschillende gebruikers actief in het energiesysteem participeren, wordt het net robuuster voor verstoringen en onvoorziene gebeurtenissen. De impact hiervan zal door snelle schakelingen en een grotere bijdrage van de netgebruikers beter ingeperkt kunnen worden. Het wordt mogelijk om in tijden van nood selectief te schakelen, bijvoorbeeld wel transport naar de straatverlichting en de verkeersregelinstallaties, maar afschakeling van reclameverlichting.De genoemde zes aspecten zijn overigens onderling aan elkaar gerelateerd (zie Figuur 1). Alle in dezeroadmap voorgestelde acties zijn beoordeeld op hun bijdrage aan deze zes aspecten. Alleen die acties diesignificant bijdragen aan het realiseren van deze meerwaarde zijn opgenomen. Accommode ren van decentrale opwek Verhogen Optimalise van de ren in de voorzienings energie zekerheid keten Verhogen Lagere van de energiekoste systeem- en n bij netflexibilitei gebruikers t Ontwikkelen van nieuwe producten en diensten Figuur 1. De meerwaarde van smart grids.2.4 Ambitie en missie voor 2025Zoals gezegd biedt deze roadmap een agenda voor de gezamenlijke netbeheerders voor de ontwikkeling enimplementatie van smart grids. Om hieraan richting te geven bevatten de volgende hoofdstukken een aantaltoekomstbeelden voor de energievoorziening. Indicatief schetsen deze mogelijke beelden voor het jaar 2050.De opgenomen acties dragen bij aan de realisatie hiervan.De Nederlandse netbeheerders ondersteunen de transitie naar een schone en duurzame energievoorziening.De kernwoorden hierbij zijn: betrokken, betrouwbaar en betaalbaar: BETROKKEN: Vanwege de centrale rol van de gas- en elektriciteitsnetten in de energievoorziening willen de netbeheerders het initiatief nemen om gezamenlijk met andere partijen de energievoorziening van de toekomst vorm te geven. BETROUWBAAR: Een randvoorwaarde is dat de betrouwbaarheid van de energievoorziening, zowel qua beschikbaarheid als kwaliteit, door toepassing van duurzame energieconcepten niet vermindert. BETAALBAAR: Een tweede randvoorwaarde is dat de prijs/pretatieverhouding van de energievoorziening, ondermeer door toepassing van innovatieve energieconcepten, voor de netgebruikers gewaarborgd blijft. Tevens willen de netbeheerders door de implementatie van smart grids de marktontwikkeling bevorderen en de ontwikkeling van nieuwsoortige markten mogelijk maken.PAGINA 9 VAN 31
  10. 10. OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING3 Opzet van de roadmap3.1 Toekomstbeelden en actiesIn de volgende hoofdstukken worden drie beelden geschetst voor de rol van smart grids in de toekomstigeenergievoorziening. De drie beelden hebben een toEnemende scope: het niveau van een woning, van eenwijk en van Nederland.Hoewel de beelden voor 2050 worden geschetst, kan zo’n toekomstbeeld al in 2025 voor een deel van degebruikers werkelijkheid zijn. Voor de ontwikkeling van smart grids en een volledige uitrol van smart gridsover alle aangeslotenen is echter meer tijd nodig. Volgend op elk toekomstbeeld is een overzicht opgenomenvan relevante acties die implementatie van het toekomstbeeld mogelijk maken.De gezamenlijke acties zoals opgenomen bij de drie toekomstbeelden geven een breed overzicht van destappen die voor de uitrol van smart grids nodig zijn. Ze zijn gebaseerd op wat de netbeheerders op ditmoment voorzien als relevant om de geschetste toekomstbeelden te realiseren. Het is mogelijk dat naverloop van tijd andere issues gaan spelen en/of nieuwe acties noodzakelijk blijken. Periodiek zal ditactieplan worden herzien om de roadmap zo effectief mogelijk te kunnen hanteren als concrete werkagenda.3.2 Categorisering van de actiesDe acties zijn als volgt onderverdeeld: Technisch georiënteerde acties: Onder deze categorie zijn de acties opgenomen die vooral te maken hebben met de voor smart grids relevante technologieën. De verschillende technologieën moeten worden ontwikkeld, getest en geïmplementeerd. Beleidsmatige en regulatorische acties: De in deze categorie genoemde acties hebben te maken met het kader waarbinnen het netbeheer plaatsvindt. Dit betreft beleidsmatige en politieke aspecten, zoals rond de wettelijke taken en gewenste rollen van verschillende betrokken partijen, alsook financiële en regulatorische randvoorwaarden. Maatschappelijke en overige acties: Onder deze categorie worden de overige acties benoemd, onder meer rondom de verwachte gedragsverandering van energiegebruikers.De geïdentificeerde acties zijn zeer verschillend van aard. Veel technische acties zijn redelijk ‘straightforward’door de gefaseerde uitwerking in de fasen ‘onderzoek en ontwikkeling’ — ‘pilots en demonstratieprojecten’ — 1‘eerste fase van uitrol’ — ‘volledige implementatie’. De beleidsmatige, regulatorische, maatschappelijke enoverige acties zijn moeilijker te agenderen, bijvoorbeeld omdat het mogelijk ingrijpende systeem-veranderingen met zich meebrengt of omdat de betrokkenheid van afnemers en andere actoren bij deuitvoering van de betreffende acties essentieel is. De succesvolle implementatie van smart grids is tenminstenet zo afhankelijk van de uitwerking van deze niet-technische acties als van de acties rondom de 2ontwikkeling van de benodigde technologie.Niet alle acties kunnen door de netbeheerders (zelfstandig) worden uitgevoerd. Vaak is samenwerking metanderen nodig, zoals bijvoorbeeld met energieleveranciers, gemeenten, woningcorporaties en leveranciersvan meters, componenten, etc.. Dit is zeker het geval waar een heroverweging van specifieke beleidsmatigeof regulatorische aspecten wordt voorzien.1 Deze indeling is ook in bijlagen 1 tot en met 3 gehanteerd in de meer gedetailleerde planning van de technische acties.2 Uit de opsomming van de acties kan daarom geen waardering van het belang van de betreffende acties worden afgeleid.PAGINA 10 VAN 31
  11. 11. OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENINGDesalniettemin zijn een aantal van zulke acties in de roadmap opgenomen. Door het agenderen hiervangeven de netbeheerders aan zich in te willen spannen om de betreffende maatschappelijke discussie teinitiëren en stimuleren. De uitkomsten ervan zijn van groot belang voor de succesvolle uitvoering van deandere acties. Om die reden zijn ze toch in de roadmap opgenomen.3.3 Fasering van de actiesOm de missie te realiseren, zijn ingrijpende aanpassingen van de energienetten nodig, alsook van het geheleenergiesysteem. De netbeheerders voorzien hiervoor verschillende concrete acties (anders dan hetverzwaren van de netten). Niet alle acties hoeven direct te worden uitgevoerd. Geprobeerd is om eenfasering in de tijd aan te brengen, waarbij de volgende perioden worden onderscheiden: Fase I: De acties in deze fase moeten de komende jaren als eerste worden uitgevoerd. Indicatief betreft dit de periode van 2011 tot 2013. De focus ligt op het leren van de mogelijkheden van smart grids, het onderzoeken van de randvoorwaarden en beperkingen bij de implementatie van slimme netten, het opdoen van ervaringen hoe gebruikers met de nieuwe mogelijkheden omgaan (en wat hun bijdrage voor het systeem kan betekenen) en het uitvoeren van kleinschalige deelpilots. Fase II: Deze fase, grofweg de periode 2014-2018, wordt met name gekenmerkt door grootschalige pilots met totaalconcepten, demonstratieprojecten, proeftuinen alsmede een eerste uitrol. Bekeken wordt welke nieuwe diensten mogelijk zijn en hoe afnemers deze mogelijkheden en diensten in de praktijk zullen gaan gebruiken. In deze fase moeten ook veel regulatorische issues worden opgelost, zodat de juiste randvoorwaarden voor implementatie worden gecreëerd. Fase III: Op enig moment volgt grootschalige uitrol voor alle afnemers. Indicatief vindt dit in de periode na 2019 plaats. De precieze planning hangt vanzelfsprekend af van de resultaten en ervaringen uit de vorige fasen.In de hoofdtekst van dit actieplan wordt voor elke actie een indicatie gegeven in welke fase(n) de actiethuishoort. In de bijlage is een meer precieze planning opgenomen, gespecificeerd naar de aard hiervan.PAGINA 11 VAN 31
  12. 12. OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING4 Acties voor de realisatie van smart grids op micro-niveau4.1 De woning in 20504.1.1 Technische mogelijkheden en voorzieningenIn 2050 zijn nieuwbouwwoningen energieneutraal. Niet alleen zijn de meeste bestaande woningengeïsoleerd, maar de doorsnee energieconsument is dan ook energieproducent door de plaatsing vanzonnepanelen, HRe-ketels (voor met name oudere huizen waar de isolatiemogelijkheden beperkt zijn), etc..Tevens is voorzien in een aantal opslagmogelijkheden, zowel voor elektriciteit (bijvoorbeeld in de accu’s vanelektrische auto of kleine batterijsystemen) als in de vorm van warmteopslag (in de vorm van heet water).Het energiesysteem wordt via een energie-managementconsole geoptimaliseerd, die in alle huizen aanwezigis.De console dient niet alleen om de vermogensbehoefte en/of het energiegebruik te minimaliseren, maarondersteunt ook een verhoging van het comfort. Huishoudelijke apparaten kunnen door de gebruiker opafstand worden in- en uitgeschakeld. Nieuwe huishoudelijke apparatuur wordt via een plug-and-play concepteenvoudig op het huissysteem aangesloten en hiermee automatisch in het energiesysteem opgenomen.Als afnemers dit wensen, kunnen zij ook extern energiediensten inkopen. Door het schakelen van (niettijdgevoelige) huishoudelijke applicaties te optimaliseren kan bijvoorbeeld eenvoudig worden bespaard op deenergierekening. Tevens komen specifieke functies beschikbaar die energiegebruik afhankelijk maken vande beschikbaarheid van gelijktijdig opgewekte duurzame elektriciteit.Doordat actuele productie- en belastingsinformatie van groepen gebruikers beschikbaar komt, kan denetbeheerder zijn netten efficiënter bedrijfsvoeren. Ook de storingsafhandeling kan versnellen aangezienstoringen eenvoudiger kunnen worden gelokaliseerd.4.1.2 Energiebesparing en integratie van duurzaamheidAfnemers kunnen veel invloed uitoefenen op hun energiegebruik en elektriciteitsproductie. Verspilling kaneenvoudiger worden herkend en verminderd. Ook kunnen allerlei kleinschalige elektriciteitsproductie-middelen eenvoudig in de woning worden geïnstalleerd. Via intelligentie in combinatie met afspraken met deklant wordt de netinpassing gewaarborgd.Door een ‘slimme’ manier van omgaan met de belasting en productiemiddelen hoeven de distributienetten enhuisaansluitingen niet te worden verzwaard om uitgelegd te zijn op een ongecontroleerde piekvraag.PAGINA 12 VAN 31
  13. 13. OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING4.1.3 Keuzemogelijkheden en nieuwe dienstenAfnemers zijn in de gelegenheid zelf aan de verduurzaming van de energievoorziening en de energietransitiebij te dragen: Door hun energiegebruik te finetunen op hun behoefte neemt de efficiëntie toe. De nieuweinfrastructuur biedt afnemers nieuwe diensten die bijdragen aan een verhoging van het comfort tegen lagerekosten. Zo zijn prijsgerelateerde energiediensten mogelijk (verschuiving van belasting om de dure piek teomzeilen, energielevering gerelateerd aan actuele productie-informatie over duurzame bronnen, etc.)alsmede comfortverhogende energiediensten (in- en uitschakeling van ruimteverwarming op basis vanbehoefte in plaats van vaste kloktijden).Smart grids bieden het platform dat zulke nieuwe diensten mogelijk maakt, maar de afnemer bepaalt welkediensten daadwerkelijk worden afgenomen. Ook bepaalt de afnemer wie toegang krijgt tot welke informatie.De privacy wordt hiermee geborgd. De keuzevrijheid van de consument neemt toe. De administratieve lastendalen daarentegen, doordat de onderliggende processen voor de inkoop van energiediensten door devergaande integratie met ICT nagenoeg automatisch verlopen (‘ontzorgen’).4.2 Technisch georiënteerde actiesIn de onderstaande tabel wordt een opsomming gegeven van de voorziene technisch georiënteerde actiesgerelateerd aan de ontwikkeling en implementatie van smart grids op woningniveau. ACTIE BESCHRIJVING FASE SYSTEMEN Specificaties van de slimme Vaststellen van de voorwaarden waaraan de nieuwe generatie slimme meter(kast) meter(kast) moet voldoen in voorbereiding op een toekomst met decentrale toepassingen en energiemanagement. Onderdeel hiervan I-II vormt de overweging van alternatieven, zoals de splitsing van de comptabele meetfunctie van overige (geavanceerde) meet- en eventueel schakelfuncties. Installatie smart metering In 80 % van de Nederlandse huishoudens zal een smart metering systemen cq. slimme meterkasten device worden geïnstalleerd. Mede n.a.v. de EU-directive en ter I-II uitvoering van komende wet- en regelgeving. Ontwerpregels voor ICT en Onderzocht moet worden welke balans wenselijk is tussen flexibiliteit elektronica van de functionaliteit versus de levensduur van de onderliggende ICT I en elektronica. Met andere woorden: welke periode moet de te implementeren technologie (steeds) overbruggen? Technische mogelijkheden voor Onderzoek naar de verschillende technische mogelijkheden voor elektriciteitsopslag elektriciteitsopslag op microniveau, zoals de inzet van accu’s van I-II elektrische vervoermiddelen. Security Onderzoek naar en implementatie van beveiliging van de smart meter, I-II de slimme meterkast en de datacommunicatie tegen hacking. Stooklijn van warmtepompen Onderzoek naar het regelbereik van de stooklijn van warmtepompen en de mogelijke inzetstrategieën. Dit onderzoek omvat dus de relatie tussen de elektriciteitsvraag van de woning voor I verwarmingsdoeleinden en de behoefte aan warmte en warm tapwater als functie van bijvoorbeeld de buitentemperatuur bij felle koude. Power quality Onderzoek naar het effect van toenemende schakeling van huishoudelijke apparatuur, decentrale en/of duurzame I productiemiddelen en toenemende vermogenselektronica (bijvoorbeeld energiebesparende verlichting) op de power quality. STURING Beschikbaar stellen van meetdata Onderzoek naar de wijze waarop signalen aan de apparatuur van voor schakelen aangeslotenen kunnen worden geleverd die als basis voor II-III schakelacties kunnen dienen.PAGINA 13 VAN 31
  14. 14. OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING ACTIE BESCHRIJVING FASE Laadstrategieën voor de Onderzoek naar de laadstrategie van accu’s (zoals van elektrische elektrisch vervoer auto’s) en hoe de opgeslagen energie eventueel voor het systeem I-II beschikbaar komt. Evenzo onderzoek naar de netwerkeffecten hiervan. Effect van op afstand schakelen Onderzoek naar het effect van schakelen van huishoudelijke van huishoudelijke apparaten apparatuur met als doel het verschuiven van pieken in de elektriciteitsvraag zodat de beschikbare transportcapaciteit van het net niet wordt overschreden. Met name dient helder te worden in welke I mate de activering van verschillende apparaten tot een verschuiving van de transportpiek (op lokaal en nationaal) kan leiden en hoe deze kan worden afgeroepen. Prijsrespons van huishoudelijke Onderzoek naar de respons van huishoudelijke afnemers op afnemers prijssignalen en het effect hiervan op de inzet van op bijvoorbeeld de I inzet van micro-WKKs, warmtepompen en het opladen van elektrische vervoermiddelen. Automatisch energiebeheer in Implementatie van geautomatiseerd energiebeheer in woningen en bij I-II gebouwen bedrijven, waardoor efficiënter energiegebruik mogelijk wordt. Regelstrategie en Ontwikkelen van een strategie (algoritme) voor het schakelen van I-II prioriteitsstrategie belastingen in woningen (en de prioriteit van verschillende apparaten). INFORMATIE Registratie van Onderzocht moet worden op welke wijze de verbruiksgegevens van de verbruiksinformatie consument het beste kunnen worden geregistreerd, (lokaal) kunnen worden opgeslagen en tot nuttige informatie worden verwerkt. I Onderzocht moet worden hoe deze informatie kan worden beveiligd en ongewenste beïnvloeding worden voorkomen. Ontwikkelen Om te kunnen meten en sturen moet een communicatiekanaal naar communicatiemogelijkheden met huishoudens gerealiseerd worden (met voldoende datacapaciteit). huishoudens Hoewel nog onduidelijk is wat de aard van de te verzenden stuurinformatie is (meetgegevens, prijsplannen, etc.) en wie de I-II gegevens verstuurt, moet het communicatiemedium ontwikkeld worden. Omvat tevens een onderzoek naar de robuustheid van de verschillende communicatiemogelijkheden. Conversie van meetdata Ontwikkelen van methoden om de grote hoeveelheid meetdata van slimme meters en sensoren in het net te converteren in compacte, I-II relevante informatie voor de bedrijfsvoering van het net. Informatieverzameling over Ontwikkelen van een methode om berichtenverkeer mogelijk te maken disperse opwek over de hoeveelheid elektriciteit die door zonnepanelen is geproduceerd. Tevens zou deze methode in staat moeten zijn I automatisch een melding te doen aan de netbeheerder van nieuw aangesloten vermogen.4.3 Beleidsmatige en regulatorische actiesIn de onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de beleidsmatige en regulatorische acties die deontwikkeling en implementatie van smart grids op woningniveau ondersteunen. ACTIE BESCHRIJVING FASE TAKEN, ROLLEN EN BEVOEGDHEDEN Duidelijkheid over de rol van de Bepaald moet worden in hoeverre de netbeheerders een faciliterende rol netbeheerder met betrekking tot gaan spelen met betrekking tot de (fysieke) communicatie (ICT) naar I de communicatie naar huishoudens. huishoudensPAGINA 14 VAN 31
  15. 15. OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING ACTIE BESCHRIJVING FASE Duidelijkheid over rol Bepaald moet worden welke rol netbeheerders kunnen en mogen spelen netbeheerder in het kader van met betrekken tot decentrale middelen voor elektriciteitsopslag (bijv. II elektriciteitsopslag mogelijkheden voor activering in het kader van de netveiligheid) FINANCIËLE ASPECTEN EN INCENTIVES Uitwerking van mogelijke Aanpassing van de tariefstructuur zodat afnemers financiële prikkels financiële prikkels voor krijgen om hun afname af te stemmen op de netbelasting. II netgebruikers Uitvoeren marktonderzoek naar Voor het in kaart brengen van de wensen van de consument rondom wensen consument smart grids moet een marktonderzoek worden uitgevoerd. Deze richt zich ondermeer op het milieubewustzijn bij huishoudelijk energiegebruik, I mogelijke prikkels voor de beïnvloeding van het energiegebruik, randvoorwaarden voor comfort en wenselijkheid van nieuwe diensten zoals op afstand schakelen en onderling uitwisselen van elektriciteit. Herziening uitgangspunten Mogelijk maken van salderen van gezamenlijke opwek over I facturering verschillende aansluitingen. BELEIDSONTWIKKELING Bevoegdheid om belasting bij In de situatie dat overbelasting van het net dreigt (bijv. door gelijktijdige afnemers te beïnvloeden grootschalige inzet van elektrische bijverwarming), moet de netbeheerder over instrumenten beschikken om de belasting te I reduceren. Hiervoor dienen niet alleen technische regelopties te worden ontwikkeld maar ook een regulatorisch kader waarbinnen zulke opties kunnen worden benut. Heroverweging transportplicht Heroverwegen van de transportplicht in de Elektriciteitswet, met name waar het de grenzen betreft waarbinnen een netbeheerder verplicht is om transportdiensten te leveren. Bij een ongewijzigde transportplicht is I-II netverzwaring in de meeste gevallen een verplichting en kan de oplossing minder in intelligentie worden gezocht.4.4 Maatschappelijke en overige actiesTenslotte worden hieronder de maatschappelijke en overige acties opgesomd voor de ontwikkeling enimplementatie van smart grids op woningniveau. ACTIE BESCHRIJVING FASE STANDAARDEN EN PROTOCOLLEN Referentie-architectuur Initiatief nemen om een referentiearchitectuur (ICT) en bijkomende I standaardisatie voor smart grids te ontwikkelen. Open protocollen Initiatief nemen om de ontwikkeling van open protocol(len) voor het schakelen van ‘slim witgoed’, ‘slimme warmtepompen’ en het opladen I van de elektrische auto te stimuleren. Afspraken met stakeholders Overleg voeren met commerciële partijen en stakeholders over de over slimme meter(kast) onderlinge rolverdeling rondom de ontwikkeling en het gebruik van de I slimme meter(kast). INTERACTIE MET GEBRUIKERS EN STAKEHOLDERS Privacy Adresseren van de privacy-aspecten van slimme netten en anticiperen I-II op mogelijke privacyproblemen. Bewustwording over Bijdragen aan het informeren van huishoudelijke en kleinzakelijke energiegebruik afnemers over innovatieve en duurzame energietechnologieën en de I-III effecten hiervan op het net.PAGINA 15 VAN 31
  16. 16. OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING ACTIE BESCHRIJVING FASE Creëren incentives voor Aangezien de betrokkenheid van afnemers een sleutelfactor vormt, huishoudelijke afnemers moeten niet alleen adequate incentives en beloningsmechanismen worden ontwikkeld om de afnemers te prikkelen tot participatie (bijv. premies, aanpassing tariefstructuur, etc.), maar moet ook het maatschappelijke debat over het ontwikkeling van sturende tarieven voor optimale netcapaciteitsbenutting worden gestimuleerd. Dit onderdeel omvat tevens het debat over mogelijkheden voor (en acceptatie van) I-II vraagsturing en lokale opslag. Wanneer elektrisch vervoer een hoge vlucht gaat nemen kan een situatie ontstaan waarin netbeheerders niet in staat zijn om op korte termijn hun netten voldoende te verzwaren. Door spreiding van het laden over de tijd kunnen capaciteitsproblemen worden voorkomen. Dit vergt wel coördinatie die op deze manier kan worden geregeld. Aanpassing systemen voor Momenteel is een ondergrens van 5 MW om deel te nemen aan elektriciteitshandel handelssystemen. Ten gevolge van de grotere potentiële participatie van huishoudelijke, zakelijke en kleine industriële afnemers in de II elektriciteitsmarkt, verdient het aanbeveling om de technische voorwaarden aan te passen zodat zelfstandige participatie van deze afnemers mogelijk wordt. Dialoog over communicatie met Opstarten van een dialoog met stakeholders over de realisatie van een I huishoudens communicatiekanaal naar huishoudelijke en kleinzakelijke klanten. Draagvlak bij netgebruikers Aangezien de uitrol van smart grids andere mogelijkheden voor netgebruik met zich meebrengt maar mogelijk ook nieuwsoortige randvoorwaarden (zoals differentiatie van netwerkprijzen afhankelijk van II de netbelasting), is uitleg over het belang van smart grids aan afnemers nodig om draagvlak te creëren. OVERIG Ontwikkeling van ‘smart homes’ Participeren in samenwerkingsprojecten met gemeenten, corporaties, projectontwikkelaars en anderen om concepten voor ‘smart homes’ te I-III ontwikkelen, waarbij technische mogelijkheden en maatschappelijke wensen samenkomen. Investeringsklimaat voor Benadrukken van het belang van een helder kader voor innovatie en marktpartijen investeringen in duurzame energie in en rondom de woning, zodat de I-II ontwikkelingen worden gestimuleerd.PAGINA 16 VAN 31
  17. 17. OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING5 Acties voor de realisatie van smart grids op meso-niveau5.1 De wijk in 20505.1.1 Technische mogelijkheden en voorzieningenOp wijkniveau — indicatief bestaat een wijk uit circa 1000 woningen — maken smart grids meer autonomiemogelijk. Door onderlinge energieuitwisseling tussen woningen in combinatie met decentrale productie(WKKs op wijkniveau), warmte/koudeopslag en biogasinstallaties worden wijken in toenemende matezelfvoorzienend — hoewel volledige onafhankelijkheid van het systeem waarschijnlijk niet zal plaatsvinden.In de wijk is tevens voorzien in mogelijkheden voor elektriciteitsopslag. Ook zijn er voldoende fastchargeoplaadpunten voor elektrische auto’s.Het net verbindt producenten met afnemers, die overigens ook zelf produceren (‘prosumenten’). Lokaletekorten of overschotten worden met de ‘buitenwereld’ verhandeld, dat wil zeggen met naburige wijken ofmet de bredere Nederlandse elektriciteitsmarkt. Het laden van elektrische auto’s en de inzet vanwarmtepompen worden gecoördineerd om de aanleg van zware netten te voorkomen.Overigens kunnen de wijken qua energieconcept onderling verschillen: sommige wijken zijn all electric (metelektrische warmtepompen voor ruimteverwarming), andere hebben zowel een elektriciteits- als eengasinfrastructuur en weer andere wijken combineren de elektriciteitsinfrastructuur met een warmtenet.5.1.2 Keuzemogelijkheden en nieuwe dienstenBinnen de wijk kan lokaal energie worden verhandeld. Deze handel wordt mogelijk door de netbeheerdergefaciliteerd die — in navolging van de biedladder voor nationale systeemdiensten — een actueelhandelsplatform voor lokale uitwisseling verzorgt. Leveranciers en afnemers bieden hierop mee om hunportfolio te optimaliseren. Eventueel (maar afhankelijk van het marktmodel) participeren netbeheerders hierook in om congestie op het net op te lossen.Voor deze markt is ICT nodig. Hoewel de netbeheerder verantwoordelijk is voor de kwaliteit van hetdataverkeer, wordt gebruik gemaakt van open standaarden via verschillende beschikbare infrastructurenvoor datacommunicatie zodat ruimte is voor concurrentie bij de toegepaste communicatieconcepten.PAGINA 17 VAN 31
  18. 18. OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING5.1.3 Energiebesparing en integratie van duurzaamheidDoor de lokale inrichting van de energievoorziening wordt er bespaard op netverliezen. Door de onderlingeuitwisseling binnen de wijk hoeft ook maar weinig energie van buiten te worden ingekocht. Tenslotte kunnende regelbaarheid van de belasting (vraagrespons) in combinatie met de lokale productie en eventueel deopslagfaciliteiten benut worden als bron voor flexibiliteit om de fluctuerende output van duurzame bronnen inde wijk (en eventueel daarbuiten) op te vangen.5.1.4 De veranderende rol van de netbeheerderHet netbeheer op wijkniveau zal anders zijn dan nu. Doordat netten efficiënter kunnen worden gebruikt,zullen investeringen anders plaatsvinden: Netverzwaring is slechts nodig als de netbelasting niet metoperationele middelen kan worden vergroot (of als de kosten hiervan niet opwegen tegen die vannetverzwaring).Dit houdt ondermeer in dat de netbeheerder in toenemende mate in samenspel met marktpartijen optreedt.De rol van de netgebruiker wordt hierbij groter. Ook is meer informatie nodig relevant omtrentvermogensbehoefte, elektriciteitsproductie, opslagmiddelen enz. in de wijk. Een deel van deze informatie isreal time voor de netbeheerder beschikbaar. Daarbij beschikt de netbeheerder over mogelijkheden om denetbelasting te beïnvloeden, en wel gedeeltelijk door interactie met de markt. De rol van de aangeslotenenwordt dan ook belangrijker. Het gedrag van de aangeslotenen wordt beïnvloed door inzet van financiële(markt) of andere instrumenten.5.2 Technisch georiënteerde actiesIn de onderstaande tabel wordt een opsomming gegeven van de voorziene technisch georiënteerde actiesgerelateerd aan de ontwikkeling en implementatie van smart grids op wijkniveau. ACTIE BESCHRIJVING FASE SYSTEMEN Ontwikkelen van systemen voor Ontwikkelen van systemen en methoden voor loadmanagement in het loadmanagement distributienet. Idem ontwikkeling van lokale systeemdiensten die de I-III inpassing van duurzaam opgewekte elektriciteit bevorderen. Inzet van decentrale Door de gecoördineerde inzet van kleinschalige decentrale productiemiddelen en regelbare productiemiddelen en regelbare belastingen ontstaan ‘Virtual Power I-II belasting als VPP Plants’. Het ontwerp van zulke systemen alsmede de relatie tot het net dient nader te worden onderzocht Technische mogelijkheden voor Onderzoek naar de verschillende technische mogelijkheden voor elektriciteitsopslag elektriciteitsopslag, zowel kortdurende opties (vliegwiel) als decentrale I-II mogelijkheden. Ontwikkeling van meer Onderzoek naar de ontwikkeling van een net dat meer autonoom autonome netten bedreven kan worden. Door een slimme wisselwerking tussen zonnepanelen, opslag en vermogenselektronica kan hierin met II intelligente regelingen de spanningskwaliteit gehandhaafd en het energiemanagement worden geoptimaliseerd. STURING Sturen van opladen van Vanwege de grote belasting op het elektriciteitsnet van het laden van elektrisch vervoer elektrische vervoermiddelen, zullen netbeheerders het initiatief nemen II om modellen te ontwerpen en standaardiseren voor het sturen van het laadproces. Benutting WKKs voor Ontwikkelen van technische en contractuele oplossingen om lokale bedrijfsvoering netten netondersteuning door WKK-units mogelijk te maken (‘ancillary services’). Bijvoorbeeld spanningsondersteuning, congestiemanagement II of automatische back-up door VPPs (virtuele power plants) tijdens (langdurige) uitval van kleine HS-uitlopers.PAGINA 18 VAN 31
  19. 19. OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING ACTIE BESCHRIJVING FASE Veiligheid bij schakelen op Onderzoek naar de waarborging van veiligheid bij schakelen op afstand II afstand van huishoudelijke apparatuur. INFORMATIE Informatiesysteem voor Ontwikkelen van een informatiesysteem voor kennis over de actuele opwekkers en grote belastingen inzet van micro-wkk, warmtepompen, grote airco’s en andere decentrale I-II productiemiddelen en (grotere) stroomverbruikende apparaten, mede op basis van afspraken met gemeenten en projectontwikkelaars. Effect van hoge penetratie van Onderzoek naar het effect van een brede uitrol van decentrale opwek, decentrale opwek geconcentreerd achter één middenspanningsruimte op het distributienet. Tevens onderzoek naar de wijze waarop afnemers deze en alternatieven I inzetten (zoals bijstookopties in de vorm van elektrische bijverwarming, met biogas, extra warmtebuffers, etc.). Effect van warmtepompen op Onderzoek naar het effect van de plaatsing van aanzienlijke aantallen het elektriciteitsnet elektrische warmtepompen in woonwijken. Met name het gedrag van I deze warmtepompen en het effect ervan op het elektriciteitsnet moeten nauwkeurig in beeld worden gebracht. Bepalen van invloed van de Onderzocht moet worden wat de invloed is van de grootschalige inzet elektrisch vervoer op het net van elektrisch vervoer op de gevraagde capaciteit van het I elektriciteitsnet.5.3 Beleidsmatige en regulatorische actiesIn de onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de beleidsmatige en regulatorische acties die deontwikkeling en implementatie van smart grids op wijkniveau ondersteunen. ACTIE BESCHRIJVING FASE TAKEN, ROLLEN EN BEVOEGDHEDEN Institutionele herijking van taken Aangezien consumenten actiever aan het energiesysteem gaan en verantwoordelijkheden deelnemen, zullen de rollen (taken en verantwoordelijkheden) van de II verschillende spelers (consumenten, producenten, netbeheerders, marktpartijen) opnieuw moeten worden gedefinieerd. Meldingsplicht van opwekkers Onderzoek naar het effect van het invoeren van meldingsplicht voor en grote belastingen producenten en afnemers die potentieel een grote transportbehoefte I hebben (inclusief installatie van bijvoorbeeld warmtepompen). Regelgeving voor Opstellen van een algemene set van regels voor situaties waarbij I warmtepompen warmtepompen op grote schaal worden toegepast. FINANCIËLE ASPECTEN EN INCENTIVES Vergelijking kosten smart grids Verwacht wordt dat de (integrale) netwerkkosten in het geval van smart en conventionele netten grids lager zullen worden dan van de aanleg van conventionele netten (ten gevolge van vervanging en verzwaring). Voor een zorgvuldige I afweging (optimalisatie) is een nadere kwantificering van de bijdrage van smart grids noodzakelijk. Ontwikkeling van een nieuw Vanwege de toenemende decentrale productie en actievere rol van de marktmodel afnemer, zal behoefte ontstaan aan een marktmodel waarin meer prikkels omtrent efficiënt energiegebruik kunnen worden geven. Hiervoor zullen nieuwe spelregels moeten worden ontwikkeld, moet de II afstemming tussen toepassingen onderling en met het net nader worden gedefinieerd en zal een voldoende businesscase moeten bestaan om de participatie te materialiseren.PAGINA 19 VAN 31
  20. 20. OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING ACTIE BESCHRIJVING FASE BELEIDSONTWIKKELING Behoefte aan beleidskader voor Input leveren voor een beleidskader m.b.t. de maatschappelijk gewenste investeringen in de investeringen ten behoeve van de energietransitie. I energietransitie Business modellen voor Hoewel veel onderzoek plaatsvindt naar mogelijke technische opties elektriciteitsopslag voor elektriciteitsopslag, is grote behoefte aan de ontwikkeling van business modellen voor de inpassing van elektriciteitsopslag op I-II wijkniveau. De netbeheerders beogen te participatie in enkele projecten voor realisatie van elektriciteitsopslag in een distributiestation. Ketenanalyse bij Bijdragen aan de ontwikkeling van een afwegingskader naar de beste I gebiedsontwikkeling energieopties (vanuit ketenperspectief) voor nieuwe wijken.5.4 Maatschappelijke en overige actiesTenslotte worden hieronder de maatschappelijke en overige acties opgesomd voor de ontwikkeling enimplementatie van smart grids op wijkniveau. ACTIE BESCHRIJVING FASE STANDAARDEN EN PROTOCOLLEN Pilots duurzame wijk Bijdragen aan brede pilot projecten voor energieneutrale wijken met het oog op kennisontwikkeling en uitwerking van standaarden en protocollen. Bij voorkeur projecten in verschillende provincies, met I betrokkenheid van de corporaties, gemeenten, energiebedrijven en netbeheerders. Ontwikkeling van lokale In samenwerking met andere stakeholders concepten ontwikkelen voor elektriciteitsmarkten lokale elektriciteitsmarkten voor afstemming tussen beschikbare vraag I-II en aanbod en implementatie hiervan mogelijk maken. INTERACTIE MET GEBRUIKERS EN STAKEHOLDERS Ondersteuning van burger- Het ondersteunen bij de oprichting van regionale coöperaties van initiatieven burgers en bedrijven om gezamenlijke energieprojecten te gaan II uitvoeren. Discussie over aanleg nieuwe Met het oog op de toekomst is de wenselijkheid van aanleg van nieuwe gasnetten gasnetten onduidelijk. Hierover zal een maatschappelijke discussie I gevoerd moeten worden. Betrokkenheid van netbeheerder Door de technologie worden op termijn zelfstandige lokale netten bij ontwikkeling van lokale netten mogelijk. De netbeheerder beoogt deze discussie te faciliteren. Wel dient III de algehele systeemintegriteit hierbij gewaarborgd te blijven. Betrokkenheid bij De netbeheerders bieden aan actief betrokken te zijn bij de planning van gebiedsontwikkeling nieuwbouwwijken en grootschalige renovatieprojecten. Tevens zijn ze I-III beschikbaar voor het leveren van een second opinion over de energieparagraaf van bestemmingsplannen.PAGINA 20 VAN 31
  21. 21. OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING6 Acties voor de realisatie van smart grids op macro-niveau6.1 Het Nederlandse elektriciteitsnet in 20506.1.1 Technische mogelijkheden en voorzieningenIn 2050 zal het internationale transport en het transport over grote afstanden in Europa sterk zijntoegenomen (zie bijvoorbeeld www.roadmap2050.eu). Nederland vormt hierbij een hub tussen Scandinavië,Engeland en het windnet op de Noordzee aan de ene kant en continentaal Europa aan de andere.Deze transportstromen zijn onder meer het gevolg van de grootschalige toepassing van elektriciteitsproductieop basis van hernieuwbare energie, zoals offshore windparken op de Noordzee en grootschaligezonthermische elektriciteitsproductie in Noord-Afrika. Deze ontwikkeling lijkt complementair te zijn aan detoename van lokale opwekmogelijkheden (op wijkniveau). In ieder geval lijkt het net beide ontwikkelingen temoeten accommoderen.Door de grootschalige internationale uitwisseling van elektriciteit alsmede de toegenomenelektriciteitsproductie op lokaal niveau zal de behoefte aan de afstemming tussen vraag en aanbod groeien.Hoewel het energiesysteem per regio (voor Nederland: de Noordwest-Europese regio) wordt gebalanceerd,zijn er deelmarkten voor uitwisseling van flexibiliteit: van lokale handelsmarkten om wijken meerzelfvoorzienend te doen zijn of regionale congestie te mitigeren tot internationale uitwisseling vanreservevermogen om fluctuaties in de output van duurzame elektriciteitsbronnen (zoals windparken) op tevangen. Vanzelfsprekend vindt hiernaast ook nog de optimalisatie binnen energieprogramma’s plaats doorde programmaverantwoordelijke partijen.Ook vervagen de grenzen tussen de verschillende energiesystemen. Als er gas beschikbaar is (bijv. groengas) maar er is een lage gasafname, dan wordt het gas kunnen verstroomd en wordt de energie op hetelektriciteitsnetnet afgezet. Omgekeerd, als het waait maar de stroombehoefte is te laag, wordt doorelektrolyse waterstof gemaakt, die in het gasnet wordt geïnjecteerd. Ook zijn er instrumenten beschikbaar omenergetische optimalisatie te laten plaatsvinden over verschillende netten, van de grootschaligeproductiemiddelen tot de inzet van micro-WKK, teneinde het maximale besparingspotentieel te realiseren.PAGINA 21 VAN 31
  22. 22. OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING6.1.2 Keuzemogelijkheden en nieuwe dienstenDe belasting op het net kent — vooral dankzij de grote offshore windparken en grootschalige toepassing vanandere vormen van elektriciteitsproductie op basis van duurzame energie — veel fluctuaties. Dankzijtoegevoegde systeemintelligentie worden deze realtime opgevangen door in Nederland aanwezige flexibiliteitin de vorm van groot- en kleinschalig opregelbaar vermogen, schakelbare belasting, snel variërende in- enexporten en grootschalige elektriciteitsopslag in Nederland en de Alpen.6.1.3 Energiebesparing en integratie van duurzaamheidDoor toepassing van geavanceerde netwerkmonitoring kan het transportnet optimaal worden ingezet voor deintegratie van duurzaam opgewekte elektriciteit.6.2 Technisch georiënteerde actiesIn de onderstaande tabel wordt een opsomming gegeven van de voorziene technisch georiënteerde actiesgerelateerd aan de ontwikkeling en implementatie van smart grids op nationale schaal. ACTIE BESCHRIJVING FASE SYSTEMEN Technische mogelijkheden voor Onderzoek naar de verschillende technische mogelijkheden voor I-II elektriciteitsopslag grootschalige elektriciteitsopslag. Beveiliging van ICT Ontwerp van een beveiligingsstrategie voor alle aan smart grids I-III gerelateerde ICT en implementatie hiervan. Capaciteitsuitbreiding en aanleg Onderzoek naar de inzet van duurzame energie en alternatieven voor nieuwsoortige netten elektriciteitslevering. Alle mogelijke hernieuwbare energie opwekkingstechnologieën krijgen een ‘open source’ toegang tot de energie infrastructuur. Verder niet alleen capaciteitsvergroting en I-III efficiëntieverbetering van het elektriciteitsnet, maar ook (waar wenselijk) de aanleg van warmtenetten, biogas leidingnetten, waterstoftankstations, etc. Reductie van netverliezen Vermindering van de netverliezen of verduurzaming hiervan door inkoop van groene elektriciteit. Slimmer netontwerp, het gebruik van betere I-III componenten en actievere opsporing van gaslekken. Betrouwbaarheidsanalyse van Betrouwbaarheidsanalyse van wind op zee in relatie tot diverse I-II netten op zee netconcepten en in combinatie met netten op het continent. STURING Inpassing van windenergie Onderzoek naar de systeem- en regeltechnische consequenties van inpassing van windenergie en andere intermitterende energiebronnen. Windenergie (alsook zon-PV) heeft tot gevolg dat er grote fluctuaties in het nationale opwekkingsvermogen kunnen ontstaan, die de stabiliteit en I-II de kwaliteit van de elektriciteitslevering in het geding brengen. Onderzoek naar de beschikbaarheid en aanstuurbaarheid van voldoende regelbaar vermogen, mogelijkheden voor ancillary services en nieuwe regelalgoritmes. Ontwikkeling Ontwikkeling van optimalisatiemodellen om het transportnet op optimalisatiemodellen verschillende systeemniveaus (huis, straat, wijk, stad, regionaal, I-III nationaal, internationaal) te optimaliseren en kostenefficiënt te bedrijfsvoeren. Verhoging systeemflexibiliteit Plan van Aanpak opstellen voor een verhoging van de systeemflexibiliteit. Tevens kan hierbij worden meegenomen welke I innovatieve vormen van flexibiliteit op welk moment door de smart grids worden ‘ontsloten’.PAGINA 22 VAN 31
  23. 23. OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING ACTIE BESCHRIJVING FASE INFORMATIE Grootschalige data-uitwisseling Hoewel verschillende projecten op kleine schaal lopen, is nog weinig in kader van smart grids bekend over de mogelijkheid om met ICT de grote hoeveelheid data die smart grids met zich meebrengen te handlen en voor verschillende II stakeholders beschikbaar te maken. Hiervoor moet een nader onderzoek worden vormgegeven.6.3 Beleidsmatige en regulatorische actiesIn de onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de beleidsmatige en regulatorische acties die deontwikkeling en implementatie van smart grids op nationaal niveau ondersteunen. Actie Beschrijving Fase TAKEN, ROLLEN EN BEVOEGDHEDEN Ontwikkelen randvoorwaarden Om het invoeden van een toenemende hoeveelheid groen gas te decentrale invoeding van gas kunnen faciliteren, is het nodig om een standaardcontract te ontwikkelen voor het invoeden van biogas in het aardgasnet, waarbij vooral het borgen van de gaskwaliteit goed geregeld is. Leveranciers hoeven dan I niet telkens opnieuw toestemming krijgen van een regionale netbeheerder om gas aan het aardgasnet te mogen leveren. Anderzijds biedt een dergelijk contract garanties voor de netbeheerder dat het ingevoede gas van voldoende kwaliteit is. Aanpassen netregulering voor Onderzocht moet worden in hoeverre het huidige wettelijke kader en innovatie reguleringskader voldoende zijn toegespitst op de uitdagingen van de energietransitie. Het reguleringsmodel richt zich op dit moment vooral op I het bereiken van kostenefficiëntie. Smart grids vragen daarentegen veel innovatie en omvatten potentieel risicovolle nieuwe investeringen. Financiële aspecten en incentives Analyse kosten en baten van Aangezien smart grids asymmetrische kosten en baten met zich smart grids meebrengen tussen de verschillende stakeholders (netbeheerders zullen veel moeten investeren, maar de baten komen deels elders terecht), I zullen deze allereerst in kaart moeten worden gebracht. Vervolgens kunnen verrekeningsmechanismen worden ontworpen om netgebruikers en dienstenleveranciers de juiste financiële prikkels te geven. Benutting van de vraagrespons Onderzoek naar regulatorische en financiële modellen om de vraagrespons van huishoudelijke en kleinzakelijke afnemers te II stimuleren. Business modellen voor Hoewel veel onderzoek plaatsvindt naar mogelijke technische opties elektriciteitsopslag voor elektriciteitsopslag, is grote behoefte aan de ontwikkeling van I business modellen voor de ontwikkeling en inpassing van grootschalige elektriciteitsopslag in het elektriciteitssysteem. Uitwerken DCO-gebaseerde Nu wordt gebruik gemaakt van het cascade-model voor nettarieven. Met tariefsystemen veel DCO is dit onlogisch en onhoudbaar. Nieuwe tariefsystemen II moeten worden ontwikkeld waarbij bijvoorbeeld het gebruik van het ‘systeem’ als basis voor het tarief wordt gehanteerd. Ontwikkeling van Om een stijgende elektriciteitsvraag en de veranderende benutting van marktinstrumenten voor het net te accommoderen kan het voorkomen dat de netbeheerder moet netflexibiliteit ‘ingrijpen’ om overbelasting in het net te voorkomen. Hiervoor dienen II dynamische (marktgebaseerde) instrumenten te worden ontwikkeld die het voor de netbeheerder mogelijk maken om de productie en belasting bij afnemers te beïnvloeden.PAGINA 23 VAN 31
  24. 24. OP WEG NAAR EEN DUURZAME EN EFFICIËNTE ENERGIEVOORZIENING Actie Beschrijving Fase Financiering van smart grids Aangezien de komende jaren veel geïnvesteerd moet worden in het bemeteren van het middenspanningsnet en het laagspanningsnet alsmede de uitrol van smart grids voor afnemers hoge kosten met zich mee kan brengen, zal een adequaat terugverdienmodel moeten worden ontwikkeld. De tarieven (en evt. de reguleringsmethodiek) moeten worden aangepast om smart grids mogelijk te maken. Het alternatief I (netverzwaring) is immers duurder. Ook moeten oplossingen gevonden worden voor de dekking van grote systeeminnovaties, pilots en proeftuinprojecten. Dit kan bijvoorbeeld via directe overheidssubsidie op basis van inschrijvingen en/of tendering door de (gezamenlijke)netbeheerders om maximale efficiëntie te realiseren. Herziening regulatorische De bedrijfseconomische terugverdientijd van smart grid investeringen terugverdientijd kan afwijken van de gangbare terugverdientijden in het reguleringsmodel. Zeker als de investeringen een hoog risico met zich meebrengen, zullen afwijkende cost recovery modellen moeten worden I-II overwogen. Tevens zal een methodiek moeten worden ontwikkeld om met stranded investments rondom smart grids om te gaan (bijvoorbeeld ten gevolge van zich in de tijd snel wijzigende ICT). Beleidsontwikkeling Ontwikkelen van een visie op de Ontwikkelen van een visie op de rol van elektriciteitsopslag in het inzet van opslag van elektriciteit energiesysteem, alsmede de wijze waarop dit voor de diverse II stakeholders kan worden afgeroepen en/of voor het systeem beschikbaar komt. Kostenveroorzakingsprincipe Agendering van een nieuwe discussie over het kosten- veroorzakingsprincipe. Ten gevolge van de energietransitie zal invoeding in toenemende mate op lagere spanningsniveaus plaatsvinden. Een groot deel van de aan de energietransitie gerelateerde netwerkkosten kunnen ook aan het accommoderen van deze productie worden gerelateerd. Echter, het tariefstelsel is vooral gebaseerd op kostentoerekening aan gebruikers van elektriciteit op basis van een II cascadestelsel. Als de praktijk structureel afwijkt van de aan de tariefstructuur onderliggende modellen, kunnen maatschappelijk ongewenste ontwikkelingen ontstaan, waarbij sommige partijen kunnen profiteren van het verschuiven van een deel van de kosten naar de maatschappij. De netbeheerders stellen voor om de tariferingsgrondslagen opnieuw te bezien.6.4 Maatschappelijke en overige actiesTenslotte worden hieronder de maatschappelijke en overige acties opgesomd voor de ontwikkeling enimplementatie van smart grids op nationaal niveau. Actie Beschrijving Fase Trends in energiegebruik Analyseren van trends in aanbod en gebruik van elektriciteit en de resulterende belasting van het net. Ondermeer gaat het om de I-II ontwikkeling van het verschil tussen dag- en nachtvraag en in hoeverre dit kan worden beïnvloed. Bewustwording Toelichten van de consequenties van een toenemende energievraag en de noodzaak van smart grids aan bijvoorbeeld de overheid, gemeenten I-II en de maatschappij. Ketenoptimalisatie Initiëren van maatschappelijke discussie om te komen tot een brede II optimalisatie van het energiesysteem (‘van put naar pit’).PAGINA 24 VAN 31

×