Your SlideShare is downloading. ×
0
levenslang hormonen, van menarche tot menopauze ?                Arnold H.M.Simons            gynaecoloog UMC GroningenEnd...
inhoud•   nieuws uit de epidemiologie•   retrograde menstruatie•   2-sporenbeleid hormoonbehandeling•   hormonale behandel...
leeftijd eerste buikklachten: 66%<20jr                                                                       1980         ...
begin dysmenorroe81 laparoscopische endometriose saneringen   48% dysmenorroe vanaf de menarche                    I.Arend...
DIE = diep infiltrerende endometriose           Chapron C, et al. Fertil Steril 2011;95:877-81
markers voor latere DIE1. vroege start met de pil wegens pijnlijke   menstruaties2. schoolverzuim door menstruatie   probl...
vroege opsporing / preventie     taak voor:     •   moeders     •   leerkrachten     •   huisartsen     •   jeugd-/schoola...
markers voor latere DIE• onderzoek bij adolescenten levert markers  op voor DIE:  – vroege start met de pil wegens pijnlij...
vroege opsporing / preventie     taak voor:     •huisartsen     •gynaecologen     • onderzoek     • voorschrijfgedrag     ...
vroege opsporing / preventieproblemen:•niet alle adolescenten met pijnlijkemenstruaties ontwikkelen endometriose / DIE  – ...
theorie ontstaan endometriose
theorie ontstaan endometriose                 Sampson 1921 / 1927                 endometriose als                 oppervl...
retrograde menstruatie
anatomie: zijaanzichtdiepste plaatsen in het kleine bekken:Cavum Douglasi en excavatio (plica) versico-uteri
het gedrag van endometrioseendometriose gedraagt zich als endometrium  – groeit iedere maand     • afhankelijk van vrouwel...
Cullen 1920endometriose meternstige symptomenadenomyomen, diepelaesies“vaak niet herkendwaardoor patiëntenchronisch invali...
Cullen   1920“ In less than 10 years,I feel sure that thesurgeon will recognizeand operate on these“adenomas of therectova...
klachten endometriose•   menstruatiepijn•   chronische buikpijn•   pijn bij de ontlasting•   pijn bij het plassen•   pijn ...
therapieën bij endometriose• geen oorzakelijke therapie• pijnstilling• operatie• hormonen  ‒ behandeling klachten  ‒ preve...
doel hormoontherapie
hormoontherapiesystemische hormoonbehandeling• de pil continu• progestageen continu• GnRH-agonist
hormoontherapielokale hormonale behandelingin de baarmoeder• Mirena® spiraaltje– levonorgestrel (progestageen)– géén menst...
de pil = orale anticonceptie = oac
de orale anticonceptie pil (1)•   OAC = combinatiepreparaat    – oestrogeen = ethinyloestradiol 20 – 30 – 35 – 50 μg    – ...
de orale anticonceptie pil (2) •   = géén definitieve therapie     – D’ Hooghe: recurrence 1e jaar 17-18% ,daarna jaarlijk...
progestagenen
progestageen in de baarmoederMirena
progestagenen•   atrofie endometrium / endometriose•   remt ontsteking buikvlies•   Depo-Provera: osteoporose•   = anticon...
GnRH-agonisten
GnRH-agonisten / antagonisten•   werken op hypofyse•   zeer lage oestrogeen concentratie•   medische menopauze•   endometr...
GnRH-agonisten / antagonisten• bijwerkingen tgv gebrek aan oestrogenen   – opvliegers, stemmingswisselingen, libidoverlies...
GnRH-agonisten / antagonisten • add-back therapie    – Livial® om de dag 1 tablet    – Orgametril® 5mg/dag    – oestrogeen...
risico’s langdurig hormoongebruik        •   borstkanker        •   eierstokkanker        •   botontkalking        •   tro...
risico op borstkanker• lifetime risico = 12%• de pil <50 jaar / progestageen / GnRH-agonist :• geen effect
risico op eierstokkanker• lifetime risico 1%• endometriose patiënten: 30% hogere  kans op ovariumcarcinoom• de pil, zwange...
risico op osteoporose• de pil : geen risico• progestagenen : heel klein risico• GnRH-agonisten : met add-back klein risico...
risico op trombose• 1.600.000 vrouwen 15-49 jaar• 2001-2010 Denemarken•   absoluut : 2,1 / 10.000 vrouwjaren•   de pil : R...
levenslang hormonen ?• 2-sporenbeleid hormoontherapie  – continu gebruik• = behandeling klachten, preventie nieuwe en  ver...
levenslang hormonen ?in de praktijk :• balans tussen enkele dagen ziek met pijnstilling per maand  met risico van groei va...
dank voor uw aandacht
Endometriose, levenslang hormonen 061012
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Endometriose, levenslang hormonen 061012

1,901

Published on

0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
1,901
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
4
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide
  • D ’Hooghe Curr Opin Obstet Gynecol 2003;15:243-9 Vercellini Fertil Steril 2003;80:560-3 Italian Endometriosis Study Group Br J Obstet Gynaecol 1999;106:695-9
  • D ’Hooghe Curr Opin Obstet Gynecol 2003;15:243-9 Vercellini Fertil Steril 2003;80:560-3 Italian Endometriosis Study Group Br J Obstet Gynaecol 1999;106:695-9
  • Borroni R Mol Cell Endocrinol 2000;159:37-43 GnRH-receptoren in EE-laesies Pierce JS Fertil Steril2000;74:964-8 Kiesel L Br J Obstet Gynaecol 1996;103:15-7 combinatieprep als add-back Barbieri AJOG 1992;166:740-5 Freundl G Gynecol Obstet Invest 1998;45:22-30 Zupi Fertil Steril 2004;82:1303-8 Hornstein MD Fertil Steril 1997;68:860-4 Vercellini Br J Obstet Gynaecol 1999;106:672-7
  • Borroni R Mol Cell Endocrinol 2000;159:37-43 GnRh-eceptoren in EE-laesies Pierce JS Fertil Steril2000;74:964-8 Kiesel L Br J Obstet Gynaecol 1996;103:15-7 Barbieri AJOG 1992;166:740-5 Freundl G Gynecol Obstet Invest 1998;45:22-30 Zupi Fertil Steril 2004;82:1303-8 Hornstein MD Fertil Steril 1997;68:860-4 Vercellini Br J Obstet Gynaecol 1999;106:672-7
  • Borroni R Mol Cell Endocrinol 2000;159:37-43 GnRh-eceptoren in EE-laesies Pierce JS Fertil Steril2000;74:964-8 Kiesel L Br J Obstet Gynaecol 1996;103:15-7 Barbieri AJOG 1992;166:740-5 Freundl G Gynecol Obstet Invest 1998;45:22-30 Zupi Fertil Steril 2004;82:1303-8 Hornstein MD Fertil Steril 1997;68:860-4 Vercellini Br J Obstet Gynaecol 1999;106:672-7
  • Modugno F, et al. Am J Obstet Gynecol 2004;191:733-40
  • NTvG 2012;156:A5251 (pag.1636) Lidegaard O et al. BMJ 2012;344:e2990
  • Vessey : iha : minder kanker met de pil
  • Transcript of "Endometriose, levenslang hormonen 061012"

    1. 1. levenslang hormonen, van menarche tot menopauze ? Arnold H.M.Simons gynaecoloog UMC GroningenEndometriose Stichting Den Haag 7 oktober 2012
    2. 2. inhoud• nieuws uit de epidemiologie• retrograde menstruatie• 2-sporenbeleid hormoonbehandeling• hormonale behandelingen• risico’s langdurig gebruik hormonen• antwoord op “levenslang hormonen ?”
    3. 3. leeftijd eerste buikklachten: 66%<20jr 1980 - 1986 1998Endometriosis Association Ballweg ML. Best Pract& Res Clin OG 2004;18:201-18
    4. 4. begin dysmenorroe81 laparoscopische endometriose saneringen 48% dysmenorroe vanaf de menarche I.Arendz, scriptie 2010 UMCG-O&G
    5. 5. DIE = diep infiltrerende endometriose Chapron C, et al. Fertil Steril 2011;95:877-81
    6. 6. markers voor latere DIE1. vroege start met de pil wegens pijnlijke menstruaties2. schoolverzuim door menstruatie problemen3. familieleden met endometriose Chapron C, et al. Fertil Steril 2011;95:877-81
    7. 7. vroege opsporing / preventie taak voor: • moeders • leerkrachten • huisartsen • jeugd-/schoolartsen
    8. 8. markers voor latere DIE• onderzoek bij adolescenten levert markers op voor DIE: – vroege start met de pil wegens pijnlijke menstruaties – schoolverzuim door menstruatie problemen – familie anamnese• de cyclisch gebruikte pil voorkomt DIE niet Chapron C, et al. Fertil Steril 2011;95:877-81
    9. 9. vroege opsporing / preventie taak voor: •huisartsen •gynaecologen • onderzoek • voorschrijfgedrag •controles
    10. 10. vroege opsporing / preventieproblemen:•niet alle adolescenten met pijnlijkemenstruaties ontwikkelen endometriose / DIE – (over)behandeling•niet alle adolescenten hebben symptomen dieop endometriose wijzen – onderbehandeling•screening op endometriose : ?bij (vroeg) klachten wel goed onderzoek
    11. 11. theorie ontstaan endometriose
    12. 12. theorie ontstaan endometriose Sampson 1921 / 1927 endometriose als oppervlakkige laesies van buikvlies multipele kleine met (oud) bloed gevulde laesies op het bekken- peritoneum, eierstok en darmoppervlak
    13. 13. retrograde menstruatie
    14. 14. anatomie: zijaanzichtdiepste plaatsen in het kleine bekken:Cavum Douglasi en excavatio (plica) versico-uteri
    15. 15. het gedrag van endometrioseendometriose gedraagt zich als endometrium – groeit iedere maand • afhankelijk van vrouwelijke (oestrogene) hormonen – maar kan bij de menstruatie niet worden afgestoten – veroorzaakt maandelijks: • lokale bloedinkjes • genezing: – ontstekingsreactie, zwelling – chronische buikvliesontsteking – verklevingen (adhaesies) – littekenvorming (fibrose), vergroeiïngen
    16. 16. Cullen 1920endometriose meternstige symptomenadenomyomen, diepelaesies“vaak niet herkendwaardoor patiëntenchronisch invalideworden”
    17. 17. Cullen 1920“ In less than 10 years,I feel sure that thesurgeon will recognizeand operate on these“adenomas of therectovaginal septum”long before the wall ofthe rectum or broadligamentum have beeninvolved ”………………………
    18. 18. klachten endometriose• menstruatiepijn• chronische buikpijn• pijn bij de ontlasting• pijn bij het plassen• pijn bij het vrijen• moeheid• subfertiliteit
    19. 19. therapieën bij endometriose• geen oorzakelijke therapie• pijnstilling• operatie• hormonen ‒ behandeling klachten ‒ preventie verergering
    20. 20. doel hormoontherapie
    21. 21. hormoontherapiesystemische hormoonbehandeling• de pil continu• progestageen continu• GnRH-agonist
    22. 22. hormoontherapielokale hormonale behandelingin de baarmoeder• Mirena® spiraaltje– levonorgestrel (progestageen)– géén menstruaties meer• cyclus = hormoonproductie eierstokken blijft– ontwikkeling bestaande endometriose gaat door !!
    23. 23. de pil = orale anticonceptie = oac
    24. 24. de orale anticonceptie pil (1)• OAC = combinatiepreparaat – oestrogeen = ethinyloestradiol 20 – 30 – 35 – 50 μg – progestageen = per pil verschillend• cyclisch gebruik : pijn vermindering 60-95% ptn – afwijkende & geringe opbouw endometrium – groei endometrium ↓ afstoting ↓ bloedverlies ↓ menstruatiepijn ↓ – beschermende rol van cyclisch oac in de ontwikkeling van endometriose ??• continu gebruik : pseudozwangerschapstoestand – géén retrograde menstruaties meer → géén nieuwe endometriose meer – oestrogeen stimuleert de groei - doorbraakbloedingen• prospectief onderzoek : 2 jaar continu oac minder klachten dan cyclisch oac
    25. 25. de orale anticonceptie pil (2) • = géén definitieve therapie – D’ Hooghe: recurrence 1e jaar 17-18% ,daarna jaarlijks 5-10% • nadeel – leeftijd >35 jr + roken – risico hartinfarct /cva /veneuze trombose
    26. 26. progestagenen
    27. 27. progestageen in de baarmoederMirena
    28. 28. progestagenen• atrofie endometrium / endometriose• remt ontsteking buikvlies• Depo-Provera: osteoporose• = anticonceptie• = géén definitieve therapie
    29. 29. GnRH-agonisten
    30. 30. GnRH-agonisten / antagonisten• werken op hypofyse• zeer lage oestrogeen concentratie• medische menopauze• endometriosehaarden schrompelen maar verdwijnen niet• ontsteking buikvlies verdwijnt• pijn ↓ ↓• = anticonceptie• = géén definitieve therapie
    31. 31. GnRH-agonisten / antagonisten• bijwerkingen tgv gebrek aan oestrogenen – opvliegers, stemmingswisselingen, libidoverlies, vaginale droogheid – botontkalking => gebruik max 6 maanden ……• add-back therapie – om nadelen te verminderen – om duur behandeling te verlengen – zwak oestogeen hormoon
    32. 32. GnRH-agonisten / antagonisten • add-back therapie – Livial® om de dag 1 tablet – Orgametril® 5mg/dag – oestrogeen-pleister + Primolut® • extra calcium – CalciChewD3 kauwtabletten
    33. 33. risico’s langdurig hormoongebruik • borstkanker • eierstokkanker • botontkalking • trombose
    34. 34. risico op borstkanker• lifetime risico = 12%• de pil <50 jaar / progestageen / GnRH-agonist :• geen effect
    35. 35. risico op eierstokkanker• lifetime risico 1%• endometriose patiënten: 30% hogere kans op ovariumcarcinoom• de pil, zwangerschappen, sterilisatie en verwijdering baarmoeder verlagen de kans op ovariumcarcinoom• >10 jaar pilgebruik : kans 1/5 – de pil = preventief tegen eierstokkanker – progestageen / GnRH-agonist : ?
    36. 36. risico op osteoporose• de pil : geen risico• progestagenen : heel klein risico• GnRH-agonisten : met add-back klein risico• botdichtheidsmeting = DEXA-onderzoek
    37. 37. risico op trombose• 1.600.000 vrouwen 15-49 jaar• 2001-2010 Denemarken• absoluut : 2,1 / 10.000 vrouwjaren• de pil : RR 3,2 vnl 1e jaar• Mirena: RR 0,6 = beschermend effect ?• progestageen / GnRH-agonist ? Lidegaard Ø, et al. BMJ 2012;344:e2990
    38. 38. levenslang hormonen ?• 2-sporenbeleid hormoontherapie – continu gebruik• = behandeling klachten, preventie nieuwe en verergering bestaande endometriose, ivm kinderwens• lange termijn risico’s gering, langdurig de pil werkt preventief tegen ovariumcarcinoom• geen studies over 20-30 jaar hormoongebruik
    39. 39. levenslang hormonen ?in de praktijk :• balans tussen enkele dagen ziek met pijnstilling per maand met risico van groei van endometriose, en iedere dag een pil / injecties met bijwerkingen• 12-35 jaar hormonen – zwangerschap - operatie• 35-45 jaar hormonen – radicale operatie• >45 jaar hormoonbehandeling tot menopauze: eventueel toch operatie• levenslang ? ……
    40. 40. dank voor uw aandacht
    1. A particular slide catching your eye?

      Clipping is a handy way to collect important slides you want to go back to later.

    ×