Jak badac kulture organizacyjna w bibliotece

Jak badać kulturę organizacyjną w bibliotece akademickiej? Bożena Jaskowska Biblioteka Uniwersytetu Rzeszowskiego Kultura organizacyjna w bibliotece . Ogólnopolska konferencja naukowa. Białystok, 4-6 czerwca 2007 r.

Plan prezentacji
Kilka słów z zakresu teorii kultury organizacyjnej
Podejścia do badania kultury organizacyjnej
Metoda badań kultury organizacyjnej w bibliotece akademickiej – z własnych doświadczeń
Najważniejsze cechy kultury organizacyjnej – wyniki badań własnych

Kultura organizacyjna zmienna zależna metafora rdzenna metafora niezależna czynnik zewnętrzny wpływający i determinujący zachowania w organizacji cecha, wewnętrzna właściwość organizacji, określająca m. in. stosunki interpersonalne w organizacji ciągły proces, który się dzieje; organizacja jest kulturą

Kultura organizacyjna
zespół nieformalnie utrwalonych, podzielanych, oddziałujących na siebie i wspólnych dla członków organizacji wzorów myślenia, postrzegania i działania, które znajdują odzwierciedlenie w sferze symboli*
* Cz. Sikorski Kultura organizacyjna , 2002, s. 7-13

Badania kultury organizacyjnej
metoda ilościowa
założenia badawcze
kategorie analityczne (wymiary)
stosowane techniki:
kwestionariusz ankiety
wywiad (standaryzowany, ustruktualizowany)
podejście zewnątrz i wewnątrzorganizacyjne
metoda jakościowa
perspektywa symboliczno-interpretująca
stosowane techniki:
obserwacja (bezpośrednia, pośrednia, uczestnicząca, nieuczestnicząca)
wywiad (otwarty, antropologiczny)
analiza tekstu
triangulacja technik badawczych

Badania ilościowe
+
Idealna do badania wielu organizacji
Nie wymaga obecności badacza w terenie
Odpowiedni wybór próby zapewnić może reprezentatywność wyników
Prosta kwantyfikacja danych
-
Błędnie przyjęte założenia
Źle budowany kwestionariusz ankiety lub wywiadu
Niebezpieczeństwo uogólnień
Niska zwrotność ankiet

Badania jakościowe
+
Niezwykła przygoda badawcza
Kilka metodologii:
etnografia organizacji
etnometodologia
teoria ugruntowana
poszerzone studium przypadku
Osobisty kontakt z terenem i aktorami społecznymi
-
Czasochłonność badania
Trudności w zbieraniu materiałów
Niełatwa interpretacja badań
Badanie jednej lub maksymalnie kilku organizacji

Jak zobaczyć i poznać tego ducha organizacji?
?

Jak zbadać kulturę organizacyjną w bibliotece?
Metoda ilościowa
Metoda jakościowa
Mieszane studium przypadku * *R. K. Yin Research: design and methotds , 2003 (3 ed.)

Mieszane studium przypadku w badaniach własnych
Kwestionariusz ankiety zbudowany w oparciu o założenia badawcze i przyjęte kategorie analityczne
Wywiad ze zwierzchnikiem biblioteki (w założeniu standaryzowany)
Wywiady (luźne rozmowy) z pracownikami biblioteki
Obserwacja (niepogłębiona, jawna, uczestnicząca)
Analiza tekstu (dokumentów organizacyjnych)

Wymiary kulturowe i symbole
Dystans władzy
Określa relacje zależności pomiędzy podwładnymi a przełożonym
Indywidualizm – kolektywizm
Określa charakter preferowanych działań: indywidualny, bądź zbiorowy
Stopień tolerancji niepewności
Dotyczy gotowości do działania w sytuacjach nowych, niepewnych, nieznanych, nieprzewidywalnych
Symbole: behawioralne, językowe i fizyczne

Profil kulturowy bibliotek akademickich kultura współdziałania i znacznej tolerancji niepewności kultura współdziałania i znacznej tolerancji niepewności (?) kultura procedur i zachowania status quo Profil kultury znaczna tolerancja niepewności ani niska ani wysoka tolerancja niepewności niska tolerancja niepewności Stopień tolerancji niepewności twórczy kolektywizm kolektywizm kolektywizm (silniejszy w subkulturach) Indywidualizm - kolektywizm zmniejszony dystans władzy równość hierarchiczność (silne subkultury) Dystans władzy Biblioteka akademicka w obliczu zmian Biblioteka uczelni niepublicznej Biblioteka uczelni publicznej

Profil kulturowy bibliotek akademickich hierarchiczność równość indywidualizm kolektywizm niska tolerancja niepewności wysoka tolerancja niepewności 0 0 0 2 2 2 -2 -2 -2 -0,1 0,2 0,5 -0,3 -0,1 0,9
Profil kulturowy bibliotek uczelni publicznych
Profil kulturowy bibliotek uczelni niepublicznych
Postulowany profil kulturowy biblioteki w obliczu zmian

Kultura procedur i zachowania status quo w bibliotekach uczelni publicznych
Znaczny dystans władzy (emocjonalny i decyzyjny)
Zależność od zwierzchnika
Obawy przed wyrażaniem swego zdania
Status przypisany
Wydawanie poleceń, kontrolowanie, komunikacja od góry do dołu
Orientacja kolektywna
Zanik indywidualnej odpowiedzialności
Silne przywiązanie do grupy
Subkultury
Współpraca i zbiorowe rozwiązywanie problemów
Niska tolerancja niepewności
Preferowanie pracy powtarzalnej i stałej (wzmacnia ją tradycyjny funkcjonalny podział pracy)
Obawa przed sytuacjami nowymi, nieprzewidywalnymii
Dokładność, skrupulatność

Kultura współdziałania i znacznej tolerancji niepewności i bibliotekach uczelni niepublicznych
Trudno jednoznacznie stwierdzić profil kultury
Partnerskie stosunki pomiędzy pracownikami a zwierzchnikiem
Wyrażanie swych opinii przez pracowników
Delegowanie uprawnień
Orientacja na pracę grupową
Kolektywizm nie pozbawia niezależności
Efektywna praca zespołowa
Znaczna tolerancji niepewności
Chęć do uczenia się i poznawania nowych rzeczy
Wiedza daje poczucie bezpieczeństwo

Symbole językowe - przykłady
Bumerang
Załamka
Awaria
Tajemnica służbowa
Chodzące tytuły
Renifery
Dekatyzacja
Akwarium
Piszczki
Samwieszkto
Wymasować książkę
Sponsor
Teczkarnia
Katalogownia
Bocianie gniazdo
Krzesłe elektryczne
Książka wypoginiona
Zakrystia
I in.

Symbole fizyczne Wygląd i wystrój instytucji, organizacja wnętrz Czynniki identyfikujące placówkę Dostęp do nowoczesnych technologii Inne symbole

Wygląd i wystrój biblioteki, organizacja wnętrz
Osobny budynek lub specjalne pomieszczenia wewnątrz uczelni
Sztywny i funkcjonalnie zorganizowany podział na wypożyczalnię, czytelnie, działy opracowania książek
Wspólna przestrzeń biblioteczna
Miejsca do pracy grupowej i indywidualnej
Dostosowanie dla osób niepełnosprawnych
Wystrój wnętrz: charakter zaplanowany
Kolorystyka: odważniejsza w przypadku bibliotek uczelni niepublicznych
Udogodnienia: żaluzje, wykładzina, publiczne aparaty tel., wystawy prac zaprzyjaźnionej galerii lub uczelni artystycznej
Szatnie lub zamykane szafki
Zaplecze barowe

Czynniki identyfikujące bibliotekę
Tablice informacyjne wewnątrz budynku, strzałki
Graficzne plany
Instrukcje korzystania z katalogu, baz danych, kserografów
Informatory o działaniu biblioteki, zbiorach, pracownikach, działach, godzinach otwarcia
Odpowiednio opisane i oznakowane regały z książkami
Ekslibris biblioteki
Wykazy nowości
Papier firmowy, wizytówki
Informacje w językach obcych
Brak czynników wyróżniających bibliotekarzy
Wystawy

Dostęp do nowoczesnych technologii
Zintegrowane systemy zarządzania
Katalog komputerowy
Komputery dla użytkowników (osobna czytelnia lub pojedyncze w poszczególnych agendach)
Bramki chroniące księgozbiór w wolnym dostępie
Kioski internetowe
Indywidualne kabiny do pisania prac
Karty czytelników elektroniczne lub tradycyjne z kodem kreskowym
Samoobsługowe kserografy i inne urządzenia

Inne symbole
Brak identyfikatorów bibliotekarzy
Brak firmowych uniformów
Wygląd bibliotekarzy – trudno o uogólnienia (raczej schludny i konserwatywny, bez ekstrawagancji oraz przesadnej elegancji, dominacja barw ciemnych, strój wygodny)

Symbole behawioralne
Sytuacje pomiędzy bibliotekarzami
Rytuały związane ze wspólnym obchodzeniem świąt, imienin, przejść na emeryturę
Wspólne posiłki
Świętowanie Dnia Bibliotekarza na działce
Wspólne przygotowywanie się do egzaminu na bibliotekarza dyplomowanego
Przesyłanie pocztówek z wyjazdów wakacyjnych
Kupowanie prezentów dla solenizanta
Zamawianie pizzy kolejno przez każdego z bibliotekarzy
Sytuacje pomiędzy bibliotekarzami a użytkownikami
Zostawianie okryć wierzchnich i toreb w szatniach
Wpisywanie się do zeszytów odwiedzin
Zostawianie karty lub dokumentu bibliotekarzowi
Obowiązek zachowania ciszy
Większa swoboda użytkowników
Komunikacja osobista, telefoniczna, mailowa, sms
Dążenie do profesjonalnej i miłej obsługi użytkowników (aczkolwiek bywają i odstępstwa  )
Dogodne godziny otwarcia

Wartości kulturowe komunikowane przez symbole
przekonanie o prawie do powszechnego dostępu do zasobów biblioteki
priorytetowe traktowanie własnych czytelników
priorytetowe traktowanie pracowników naukowych
docenianie znaczenia technologii w działalności biblioteczno-informacyjnej
szanowanie zmieniających się potrzeb i wymagań użytkowników,
szanowanie czasu użytkowników
dbałość o studentów z innych krajów
brak tolerancji dla niszczenia i kradzieży książek oraz braku dyscypliny
ukierunkowanie na użytkownika
dbałość o zdrowie i zaspakajanie pozanaukowych potrzeb użytkowników
ochrona praw własności intelektualnej
respektowanie praw osób niepełnosprawnych .

Mieszane studium przypadku
+
Dzięki zastosowaniu różnych technik badawczych możliwe jest wieloaspektowe poznanie organizacji
Otrzymać można zarówno dane ilościowe (budowa modelu) jak i jakościowe (zobrazowanie modelu, dookreślenie danych)
Niezwykła „podróż badawcza”, możliwość nawiązania kontaktów i wymiany doświadczeń
-
Obszerny materiał badawczy
Trudna budowa kwestionariusza ankiety (poprzedzona dogłębną literaturą przedmiotu)
Trudne zdobycie zaufania pracowników i psychologiczne „otwarcie ich”
Zalecany do badania innych (nie swoich) organizacji
Duże zaangażowanie badacza i znaczne nakłady czasowe oraz koszty finansowe

Diagnoza kultury organizacyjnej
to zadanie trudne (duże nakłady pracy i czasu)
to zadanie niezbędne w planowaniu strategicznym i procesach zarządzania zasobami ludzkimi w bibliotece
pozwala na identyfikację niewidzialnych sił sprzyjających bądź utrudniających sprawnemu działaniu placówki
niewykonalne bez współpracy z członkami organizacji
to zaledwie pierwszy krok do polepszania jakości usług, do motywowania i podwyższania satysfakcji z pracy wśród bibliotekarzy i do kulturowego zarządzania biblioteką

Dopóki w bibliotekach pracować będą ludzie zagadnienie kulturowych uwarunkowań procesów informacyjno-bibliotecznych powinno być priorytetowym w zarządzaniu organizacją

Technologie – tak, ale nadal LUDZIE powinni być głównym podmiotem zainteresowań. To od ludzi i ich zaangażowania, dobrej woli, wiedzy i doświadczenia, od poczucia własnej wartości i motywacji wewnętrznej oraz potencjału intelektualnego i emocjonalnego zależy sukces działania współczesnej hybrydowej biblioteki XXI w.

Dziękuję za uwagę
Bożena Jaskowska
[email_address]
www.jaskowska.com.pl

Jak badac kulture organizacyjna w bibliotece

by bjasko on Jun 08, 2008

Accessibility

Categories

Tags

Upload Details

Usage Rights

1 Embed 30

Statistics

Jak badac kulture organizacyjna w bibliotece — Presentation Transcript