Những giá trị sống cho tuổi trẻ
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Những giá trị sống cho tuổi trẻ

on

  • 1,471 views

sưu tầm

sưu tầm

Statistics

Views

Total Views
1,471
Views on SlideShare
1,471
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
32
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Những giá trị sống cho tuổi trẻ Những giá trị sống cho tuổi trẻ Document Transcript

  • 1
  • Chương trình Giáo d c các Giá tr S ng là i tác c a các nhà giáo d c trên toàn c u.Chương trình này ư c UNESCO, y ban UNICEF c a Tây Ban Nha và Hi p h i Hành tinh h tr v i s tham kh o ý ki n t Ban Giáo d c c a UNICEF (New York).B n quy n ©2000 Living Values: An Educational Program, Inc.International Coordinating Office866 UN Plaza, Suite 436New York, NY 10017 USAlv@livingvalue.netL n xu t b n này ư c m r ng t phiên b n g c Các Ho t ng Giá tr dành cho Thanh niên15 - 18 tu i trong B sách Giáo d c các Giá tr S ngCác ho t ng Giá tr cho Tu i Tr , n b n năm 2000 ây là cu n sách g c v i m c ích giáo d c l y Giá tr làm n n t ngTác gi gi m i b n quy n. Không m t ph n nào trong sách này ư c tái b n, ư c lưu tr trong hth ng sao l c hay ư c chuy n như ng dư i b t c hình th c hay phương ti n nào mà không ư c ngư i gi b n quy n cho phép trư c. M i yêu c u xin liên h : vietnam@livingvalues.net Hãy t i thăm trang web Giá tr S ng : www.giatricuocsong.orgChương trình Giáo d c các Giá tr S ng (LVEP) ng d ng nh ng k thu t, k năng r t ơn gi nnhưng mang tính chuyên môn cao, bao g m k năng l ng nghe tích c c, nh ng câu h i theo d ng óng - m , và cách th o lu n tìm ra hư ng gi i quy t. Ngoài ra, chương trình còn s d ng phươngpháp h c tích c c dành cho sinh viên, h c sinh, mà nh ng phương pháp này thư ng m t nhi u th igian giáo viên h c cách truy n t sao cho hi u qu . Vì v y, chương trình ngh các giáo viêns d ng tài li u nên ư c t p hu n v i nh ng chuyên gia gi i, chính th c c a LVEP. Hi n nay,chương trình ư c t p hu n gi ng d y hoàn toàn mi n phí Vi t Nam. có ư c nh ng chươngtrình hư ng d n v các giá tr s ng, xin liên h Văn phòng chính c a LVEP theo a ch sau:649/36/34 i n Biên Ph (F9A Cư xá Tân C ng), Phư ng 25, Qu n Bình Th nh, Tp. H Chí Minh i n tho i: 08 3 899 1627 (liên h ch Trish, ch Sen ho c anh Tùng)Ho c a ch email: vietnam@livingvalues.net bi t thêm thông tin v l ch s p x p t p hu n 2
  • Nh ng Giá Tr S ng cho tu i tr Do Diane Tillman so n th o và phát tri n V i các ho t ng b sung c a Myrn Balgrave Linda Heppenstall Sabine Levy Ruth Liddle Marcia Maria Lins de Medeiros Kristan Mouat Natalie Ncube Pilar Quera Colomina Trish Summerfield Eleanor Viegas Và các nhà giáo d c khác trên th gi i 3
  • L i nói uV i mong mu n làm phong phú thêm v n s ng cho các b n tr - h c sinh, sinh viên và các itư ng thanh niên khác - b ng cách trang b cho h nh ng giá tr tích c c và k năng s ng thi t th c,h u ích trong hành trình vào i, chúng tôi xin gi i thi u n các b n quy n sách Nh ng Giá trS ng cho Tu i tr .Quy n sách này là m t ngu n tài li u tuy t v i dành cho giáo d c viên, bao g m giáo viên, nhânviên xã h i, hu n luy n viên ho c lãnh o nhóm, nh ng ngư i ang và s gi ng d y, hư ng d ncác nhóm thanh niên và ngư i l n trong môi trư ng h c t p chính quy như trư ng ph thông, ih c hay trong môi trư ng sinh ho t công ng như câu l c b , nhà văn hóa v.v.Nh ng bài h c ây ư c chu n b , xây d ng k lư ng và ã tr i qua quá trình gi ng d y thnghi m nên các ho t ng có th s d ng cho c nhóm nh và nhóm l n thanh niên, b i l các ho t ng dành cho i tư ng này v n c n s chu n b c n th n và òi h i ngu n l c t i thi u.M c dù s r t có l i cho giáo d c viên n u ư c t p hu n trư c khi s d ng sách này, tuy nhiên âykhông ph i là yêu c u b t bu c. Song chúng tôi ngh r ng nh ng ngư i l n u tiên s d ngquy n sách hãy vui lòng c qua ph n gi i thi u sơ nét v ngu n g c và b i c nh ra i c aChương trình Giá tr S ng, phương pháp lu n và m c ích c a quy n sách, cũng như các bài h ctrư c khi hư ng d n các ho t ng cho h c viên. Nhi u giáo d c viên nh n th y vi c làm này là h ts c c n thi t, vì khi b n thân t chu n b , h s hi u, c m nh n rõ hơn v bài h c và có th i giansuy ng m v m t giá tr nh t nh nào ó trư c khi hư ng d n cho h c viên.Do các bài h c giá tr mang tính “hư ng d n” hơn là “răn d y” nên giáo d c viên ch óng vai tròh tr , hư ng d n h c viên khám phá bài h c theo cách th c lôi cu n nh t. a s giáo viên nh nth y cách làm m i m này t o cho h cơ h i l ng nghe h c trò m i khi h chia s , tương tác và giaoti p v i b n h c. Bên c nh ó, giáo viên cũng hi u h c trò c a mình m c sâu s c hơn. Nhi ugiáo viên chia s r ng b n thân h nh n ư c vô vàn l i ích t vi c hư ng d n, gi i thi u các giátr , ch ng h n như m i quan h trong công vi c và trong gia ình ư c c i thi n hơn, h c m th y ítb áp l c, căng th ng hơn và ngày càng h ng thú v i công vi c, có cách nhìn, thái tích c c hơn.Chúc anh ch nh n ư c l i ích t i a, g t hái ư c k t qu t t p nh t khi s d ng quy n sáchnày. N u có b t kỳ yêu c u h tr nào trong quá trình s d ng sách, hãy vui lòng liên h v i chúngtôi theo a ch sau:Văn phòng chính Chương trình Giáo d c các Giá tr S ng - Living Values: an EducationalProgram t i Vi t Nam649/36/34 i n Biên Ph (F9A Cư xá Tân C ng), Phư ng 25, Qu n Bình Th nh, Thành ph HChí Minh i n tho i: 08 3 899 1627 (Liên h ch Trish, ch Sen ho c anh Tùng)Ho c thông qua a ch email: vietnam@livingvalues.net bi t thêm thông tin v l ch s p x p t phu nWebsite: www.giatricuocsong.org 4
  • Các nhà chuyên môn nói gì v Chương trình Giá tr S ng? “ ây là m t chương trình r t có ý nghĩa, nh t là trong giai o n thanh thi u niên Vi tNam ang tr i qua nhi u thay i tích c c l n tiêu c c như hi n nay. T Giáo d c giá tr s ngnghe có v lý thuy t nhưng th c t l i hoàn toàn ngư c l i, nh ng giá tr c t lõi c a con ngư i nhưHoà bình, Tôn tr ng, Trách nhi m ư c truy n t i m t cách nh nhàng nhưng sâu s c thông quacác ho t ng a d ng, phù h p t ng l a tu i mà h c viên/h c sinh có th tham gia, khám phá vàtr i nghi m. Ph n h i c a giáo viên/h c sinh ã tham gia chương trình cho th y h r t h ng thú.H cho r ng nó nh nhàng, d hi u, d th c hi n và làm cho b u không khí trong gia ình, nhàtrư ng thân thi n hơn, m áp hơn, tôn tr ng nhau hơn, h p tác t t hơn. Phương pháp th c hi n cácho t ng chương trình LVEP cũng là m t i m m nh r t áng lưu ý trong b i c nh Vi t Nam ang c g ng khuy n khích các giáo viên thay i và a d ng hoá các phương pháp gi ng. Cácho t ng LVEP như suy nghĩ nhanh, làm vi c nhóm, óng vai, di n k ch có th áp d ng tănghi u qu giáo d c chính khoá và ngo i khoá. Tôi mong mu n chương trình LVEP ngày càng ư ch tr nhi u hơn có th th c hi n, tri n khai r ng rãi hơn, l ng ghép, tích h p vào các môn h c(như Giáo d c Công dân) Vi t Nam. Tôi cũng mong m i có ngày các nhà giáo d c, biên so ngiáo trình Giáo d c Công dân Vi t Nam tham kh o sâu s c c v m t n i dung và phương phápc a LVEP. - Lê Văn H o Vi n Tâm lý h c, thu c Vi n Khoa h c Xã h i Vi t Nam “Qua khóa h c, các em trư ng thành hơn trong cu c s ng và trong ngh tham v n tâm lýc a mình. 12 giá tr s ng là 12 tri t lý s ng, 12 o lý s ng, 12 k năng s ng. V i 12 giá tr ó,chúng ta có m t nh n th c úng hơn v cu c s ng, v ngư i khác và b n thân mình, giúp chúng ta nh nghĩa cu c s ng là gì và s ng như th nào, trong ó có c nh n th c cái ch t. Chúng ta bi ts s ng k t thúc như th nào và ta ph i i di n v i nó ra sao. Các sinh viên ư c h c khóa này ãcó ư c m t tri t lý s ng úng n và sau này s là nh ng nhà tham v n gi i hơn, có ch t lư nghơn.” - Tr n Tu n L Trư ng khoa Tâm lý, trư ng i h c Dân l p Văn Hi n “B n th y ai là ngư i bình an nh t? Khi nào b n th y bình an nh t? ã có ai t câu h inhư v y v i b n m t cách ân c n hay có bao gi b n dành th i gian t tr l i nh ng câu h i óm t cách nghiêm túc chưa? L n u tiên khi c nh ng câu h i trong giáo trình này, tôi ã th yb t ng và thú v b i n i dung và c bi t là phương pháp giáo d c g i m c a chương trình.Xuyên su t 12 giá tr luôn luôn là nh ng câu h i gi n d nh t, c u trúc ơn gi n nh t nhưng l igi ng như m t chi c chìa khóa m t ng cánh c a khám phá t ng l p, t ng l p suy nghĩ. Bư c rakh i kho ng l ng suy nghĩ y, b n b ng th y mình tr nên m nh m y năng lư ng như cơ thv a hít m t hơi th th t sâu. Ý tư ng xây d ng chương trình Giáo d c Giá tr S ng trên truy n hình ã n v i tôi ngay khi c xong cu n giáo trình. Tôi ã g p ch Trish Summerfield, Giám cTrung tâm Giáo d c Giá tr S ng, ngh xây d ng chương trình Quà t ng cu c s ng d a trêngiáo trình giáo d c Giá tr S ng, v i th i lư ng 40 phút ã ư c phát sóng liên t c vào 20h t i th4 hàng tu n trên kênh VTV2 trong su t 2 năm 2007 và 2008.” - Lương Thanh Hà o di n chương trình Quà t ng cu c s ng, ài truy n hình Vi t Nam “Xin c m ơn “Chương trình Giáo d c các Giá tr S ng” (LVEP) ã mang n cho trư ngTHPT DL inh Tiên Hoàng, Hà N i t tháng 05 năm 2001 n nay. Trư ng inh Tiên luôn s n 5
  • sàng giúp nh ng h c sinh g p khó khăn v rèn luy n o c cũng như k t qu h c t p. Sthành công c a chúng tôi trong nh ng năm qua m t ph n l n do chúng tôi ã ưa “Chương trìnhGiáo d c các Giá tr s ng” vào d y chính khóa trong nhà trư ng, giúp h c sinh bi t nêu cao nh nggiá tr nhân b n, t t p c a con ngư i t i u ch nh nhân cách. Chúng tôi ã k t h p d ychương trình giáo d c “các Giá tr S ng” v i chương trình “các k năng s ng” chu n b t thành trang cho h c sinh chúng tôi h c lên và i vào cu c s ng. Trư ng inh Tiên Hoàng, Hà N i có l là trư ng ph thông u tiên c a Vi t Nam áp d ngLVEP vào chương trình giáo d c chính th c cho h c sinh,. và LVEP s mãi mãi i cùng chúng tôitrên hành trình i m i và nâng cao ch t lư ng giáo d c.” - Ti n sĩ Nguy n Tùng Lâm, Hi u trư ng trư ng THPT DL inh Tiên Hoàng Nguyên Phó Ch t ch H i Tâm lý Giáo d c Hà N i “Qua l p Giá tr S ng, tôi bi t ư c m c ích s ng c a mình là gì. Tôi hi u ư c l i íchc a lòng khoan dung, c a nh ng suy nghĩ, l i nói t t p dành cho ngư i khác. Tôi cũng hi u ư cth nào là h p tác cùng ngư i khác.” - Tr n Th Nam Phương Bác sĩ “Hi n tư ng b tr n, ánh l n, cãi nhau, b k lu t không x y ra nh ng h c viên ã ư ch c Giá tr S ng trong các l p thí i m n a.” - Nguy n Văn Cư ng Trung tâm Giáo d c – Lao ng xã h i s 4 "Theo tôi, t t c cán b c a Trung tâm, gia ình h c viên u c n ư c h c Giá tr S ngvi c giáo d c h c viên hi u qu hơn. Vì th , tôi th y là gia ình c a h c viên cũng c n ư c tư v nvà n u có m t tài li u dành riêng cho ho t ng tư v n v Giá tr S ng cho gia ình h c viên thìhay quá.” - Phùng Quang Th c Giám c Trung tâm Giáo d c – Lao ng xã h i s 6 “Trong gi h c v Giá tr S ng Trung tâm cai nghi n, tôi t ng th y nh ng gi t nư c m tbu n kh c a h c viên khi chia s nh ng suy nghĩ, khám phá v nh ng Giá tr và h i ti c mình ãkhông mang l i h nh phúc cho gia ình trong khi mình ã nh n ư c r t nhi u tình yêu thương c angư i thân. Tôi cũng t ng b cu n vào nh ng gi gi ng sôi n i c a cán b và h c viên khi h ư c t vào nh ng tình hu ng gây tái nghi n có th di n ra khi tr v c ng ng và cùng nhau tìm cáchgi i quy t. T i l p h c Giá tr S ng tôi ang gi ng trư ng Sư ph m g m các cán b l p năm th 2,sinh viên thư ng dùng các t “b ích”, “ n tư ng” và “h ng thú” ánh giá v các gi h c. Tôinh nh t “phiên u giá các Giá tr S ng” ã di n ra vô cùng sôi n i và “quy t li t”. Ai cũngmu n mua b ng ư c nh ng Giá tr c n thi t cho mình. Nhi u em nói: “Em mu n mua t t c cácGiá tr này vì em th y Giá tr nào em cũng c n”. Sau bu i h c v Giá tr Yêu thương, em Huy n,l p trư ng, sinh viên khoa Ti u h c ã nói: “Hôm nay em b m, em nh xin ngh h c, nhưng em ã c g ng i h c và bây gi em th y là n u em ngh bu i h c hôm nay thì r t ti c”. - Hoàng Th Vi t H ng C c Phòng ch ng t n n xã h i, Chuyên gia ào t o LVEP “Phương pháp d y là ch ng ch không áp t, không m t chi u thuy t gi ng. Ngư i h ccó th phát bi u nh ng suy nghĩ th c c a h khi tr l i các câu h i m và ngư i hư ng d n c nch p nh n, tôn tr ng và ánh giá cao m i ý ki n, m i c m xúc ch không phê phán, không ch pmũ, không quy k t, không rao gi ng. Vì v y, ngư i hư ng d n (facilitator) c n tr i qua m t khóa 6
  • ào t o các k năng, cách th c t o m t b u không khí an toàn, áng tin c y, ngư i h c c m th yan tâm mà b c b ch nh ng suy nghĩ, c m xúc th c c a riêng h . Ngoài ra, ngư i Vi t chúng ta r tthích ư c chia s trư c l p k t qu th o lu n c a nhóm, vì v y ngư i hư ng d n nên dành th igian các nhóm u ư c ng lên chia s trư c c l p.” - Hàn Th Thu Vân C ng tác viên LVEP 7
  • M cl cB i c nhHư ng n các giá tr 1Chương trình Giáo d c các Giá tr s ng là gì 1 M c ích c a Chương trình Giáo d c các Giá tr S ng 1 c thù c a chương trình 1 Hoàn c nh ra i 2Gi i thi uGi i thi u Chương trình Giáo d c các Giá tr s ngB u không khí d a trên n n t ng các giá trCác bài h c Giá tr S ngY u t h tr khám phá các giá tr Ti p nh n Thông tin Suy ng m Khám phá các giá tr qua th c t cu c s ngTh o lu nKhám phá các ý tư ngTh hi n hi u bi t và c m nh n v giá tr m t cách sáng t oPhát tri n k năng Các k năng xã h i và c m xúc c a cá nhân Các k năng giao ti pXã h i, Môi trư ng và Th gi iH i nh p các giá tr vào cu c s ngT p hu n LVEPNh ng ho t ng giá tr này là bư c kh i u nh m làm n i b t nh ng giá tr văn hóa c a chúng taKhi nào tôi có th i gian d y các giá trAi d y các Bài h c cơ b nLàm sao b t u Chương trìnhT i sao ph i b t u v i bài h c v giá tr Hòa bình và Tôn tr ngTr t t ư c ngh khi d y v giá tr cho thanh niênLi u tôi có c n ph i th c hi n t t c các ho t ng không K t h p các giá tr trong chương trình h c t p hi n hành H c cách ch p nh n và m t b u không khí l y giá tr làm n n t ng ón nghe t t c các câu tr l iNh ng ký hi u ư c dùng trong bài h cH c viên và Giáo viên - Hãy chia s các ho t ng c a b n v i th gi iM c íchCác giá tr trong m i liên h v i b n thân 13Phát tri n các k năng c m xúc và xã h iCác giá tr trong m i quan h v i m i ngư i 18Phát tri n các k năng giao ti p gi a con ngư i v i con ngư i 8
  • Các Giá tr , Xã h i và Th gi i 21 óng góp cho m t xã h i r ng l n hơn v i s tôn tr ng, tin c y và có m c íchCác bài h c giá tr1. Hòa bình 242. Tôn tr ng 433. Yêu thương 564. Khoan dung 725. Trung th c 856. Khiêm t n 957. H p tác 1068. H nh phúc 1189. Trách nhi m 13210. Gi n d 14411. T do 15512. oàn k t 160Ph l cPh l c 1: B n Tâm trí 169Ph l c 2: Các bư c gi i quy t b t hòa 170Ph l c 3: Hai con chim 171Ph l c 4: Ng n l a trong r ng r m 172Ph l c 5: Th tình hu ng 173Ph l c 6: Tuyên b c a James O.C.Jonah 176Ph l c 7: M t bát súp 177Ph l c 8: Hoàng và các h t gi ng hoa 178Ph l c 9: Th tình hu ng - Trung th c 179Ph l c 10: Các Bài t p Thư giãn/T p trung 181L i c m ơn 183 9
  • B I C NH HƯ NG N CÁC GIÁ TR Ngày nay tr em kh p nơi trên th gi i ang b e d a b i tình tr ng b o l c, l m d ng,cũng t ó t n n xã h i ngày càng gia tăng, tình tr ng thi u tôn tr ng ngư i khác cũng như thi u ýth c b o v môi sinh ngày càng áng báo ng. Các b c ph huynh và các nhà giáo d c c a nhi uqu c gia ang kêu g i s tr giúp cho vi c gi i quy t tình tr ng áng báo ng này. M t trongnh ng cách ư c nhi u ngư i tin tư ng và cho là hi u qu , ó là t p trung vào vi c gi ng d y cácgiá tr . Cũng t ó, Chương trình Giáo d c các Giá tr S ng (LVEP) ã ư c ưa ra áp ng l ikêu g i hư ng n các Giá tr .  CHƯƠNG TRÌNH GIÁO D C CÁC GIÁ TR S NG (LVEP) LÀ GÌ? Chương trình Giáo d c các Giá tr S ng (LVEP) là m t chương trình giáo d c v các Giátr . Chương trình này ưa ra m t lo t các ho t ng mang tính tr i nghi m và các phương pháp th chành dành cho giáo viên và ngư i hư ng d n nh m giúp thanh thi u niên có i u ki n khám phá vàphát tri n 12 Giá tr căn b n c a cá nhân như: H p tác, T do, H nh phúc, Trung th c, Khiêm t n,Yêu thương, Hòa bình, Tôn tr ng, Trách nhi m, Gi n d , Khoan dung, và oàn k t. Chương trìnhLVEP cũng có nh ng tài li u c bi t dành cho các b c cha m , nh ng ngư i làm công tác chămsóc, cũng như nh ng ngư i t n n và tr em b nh hư ng b i chi n tranh. n tháng 8 năm 2008,Chương trình LVEP ã ư c ph bi n trên 8000 a i m thu c 80 qu c gia khác nhau trên thgi i. Theo báo cáo c a các nhà giáo d c, h c viên nh ng nơi này u nhi t tình tham gia các ho t ng, h b lôi cu n vào nh ng bu i th o lu n và th c hành các Giá tr . Các giáo viên cũng ghinh n r ng sau khi h c v Giá tr , h c viên có v tho i mái, t tin hơn, bi t tôn tr ng ngư i kháchơn, suy nghĩ tích c c hơn, k năng ng x cũng ư c nâng cao hơn, và h tr nên nhanh nh y hơntrong công vi c. M c ích c a Chương trình Giáo d c các Giá tr S ng Giúp m i ngư i suy ng m v 12 Giá tr và tác ng th c t c a vi c th hi n nh ng Giá trnày v i chính mình, v i ngư i khác, v i c ng ng và v i th gi i. ào sâu hi u bi t, t o ng cơ và tinh th n trách nhi m cho các h c viên trong nh ng l ach n mang tính cá nhân và xã h i theo hư ng tích c c. T o c m h ng cho các h c viên trong vi c l a ch n nh ng Giá tr mang tính cá nhân, xãh i, o c và tinh th n, cũng như ý th c th c hành các phương pháp ư c hư ng d n nh m pháttri n và ào sâu hơn các Giá tr này. ng viên, khuy n khích nh ng ngư i làm công tác giáo d c, h nh n th c ư c r nggiáo d c là m t chương trình cung c p cho h c viên nh ng tri t lý s ng, giúp các h c viên trư ngthành, phát tri n năng l c c a b n thân, có ư c ch n l a úng n và d dàng hòa nh p v i c ng ng. c thù c a Chương trình LVEP là m t t ch c phi l i nhu n, ư c UNESCO ng h và ư c y ban Qu c gia vUNICEF c a Tây Ban Nha, T ch c Hành tinh, T ch c Brahma Kumaris b o tr v i s c v nc a nhóm chuyên gia giáo d c UNICEF (New York). Cu n sách này bao g m các ho t ng Giá trdành cho Thanh niên. Ngoài ra, b sách c a Chương trình Giáo d c các Giá tr S ng còn có cácquy n sau: Nh ng ho t ng Giá tr dành cho Tr em t 3 - 7 tu i Nh ng ho t ng Giá tr dành cho Tr em t 8 - 14 tu i 10
  • Nh ng ho t ng Giá tr dành cho Thanh niên Sách hư ng d n t p hu n dành cho các giáo d c viên LVEP Sách hư ng d n b tr dành cho các nhóm Ph huynh Nh ng ho t ng Giá tr dành cho ngư i t n n và tr em b nh hư ng b i chi n tranh Nh ng ho t ng Giá tr dành cho Trung tâm Cai nghi n Ma túy Cu n Nh ng Giá tr Cu c s ng mang tính suy ng m và mư ng tư ng cao, nh m khơi d ytính sáng t o và ti m năng s n có m i h c viên. Các ho t ng giao ti p giúp h c viên bi t cách ng x v i ngư i khác sao cho ôn hòa; các ho t ng ngh thu t như ca hát, nh y múa giúp tinhth n h thêm ph n ch n và h ng kh i, trò chơi kích thích tư duy và tăng thêm ph n sinh ng, vuiv cho cu c s ng c a h . Thêm vào ó, nh ng cu c th o lu n nhóm sau m i ho t ng còn giúph c viên khám phá m c nh hư ng c a nh ng ki u thái và hành vi khác nhau. Ngoài ra, sáchcũng cung c p các ho t ng khác nh m tăng cư ng nh n th c v trách nhi m cá nhân và xã h i, vcông b ng xã h i; vi c phát tri n lòng t tr ng và c tính khoan dung cũng ư c gi i thi u thôngqua các bài t p trong t p sách này. HOÀN C NH RA I Chương trình Giáo d c các Giá tr S ng ư c tri n khai t m t d án qu c t b t u tnăm 1995 do Trư ng i h c Brahma Kumaris th c hi n k ni m 50 năm ngày thành l p LiênHi p Qu c. Nh m kêu g i s chia s các Giá tr cho m t th gi i t t p hơn, d án này t p trungvào 12 Giá tr mang tính ph quát. Ch ư c l y trong l i m u c a Hi n chương Liên Hi pQu c, kh ng nh lòng tin vào quy n cơ b n c a con ngư i, v ph m cách và Giá tr c a m ingư i. Sách hư ng d n các Giá tr S ng (Living Values: A Guidebook) là m t ph n c a d ánChia s các Giá tr vì m t th gi i t t p hơn. Ngoài vi c cung c p nh ng bài h c v 12 Giá tr cơb n, ưa ra cách nhìn nh n cá nhân cho s sáng t o và duy trì nh ng thay i tích c c, g i mnh ng tài th o lu n và các ho t ng nhóm có hư ng d n, sách còn gi i thi u nh ng ph n ho t ng Giá tr dành cho h c sinh, sinh viên có th áp d ng ngay trong l p h c. Chương trình dànhcho l p h c mang tính phác h a nói trên ã tr thành ngu n c m h ng và ng l c thúc y choCác Giá tr S ng: M t Sáng ki n Giáo d c ( LVEI, Living Values: An Education Initiative) ra i. LVEI ra i t s ki n 20 nhà giáo d c trên kh p th gi i t p h p t i tr s c a UNICEFthành ph New York vào tháng 8 năm 1996 th o lu n v : nhu c u c a tr em, nh ng tr i nghi mkhi ti p xúc v i các Giá tr . Hai t p sách Hư ng d n các Giá tr S ng và Công ư c v Quy n Trem ư c các nhà giáo d c trên th gi i xem là ngu n tư li u chính cho vi c gi ng d y, trong óm c tiêu c a chương trình là giáo d c các Giá tr - c nh ng nư c phát tri n và nh ng nư c angphát tri n. Chương trình ã ư c ưa vào th nghi m k t tháng 2 năm 1997 và t ó, Chươngtrình các Giá tr S ng ã và ang trên à phát tri n r ng kh p. 11
  • GI I THI U Gi ng d y các Giá tr S ng Làm th nào “d y” v các giá tr ? Làm th nào khuy n khích thanh niên khám phá,tìm hi u và phát tri n các giá tr cũng như nh ng k năng s ng, thái s ng, nh m giúp h pháthuy h t ti m năng s n có c a mình? Và làm th nào thanh niên bi t mình có th t o nên s khácbi t trên th gi i này và c m th y b n thân có kh năng t o d ng m t th gi i t t p hơn? Chương trình Giáo d c các Giá tr s ng là m t chương trình giáo d c mang tính toàn di n,b i vì chúng tôi tin r ng h c sinh, sinh viên c n ư c trang b nhi u k năng s ng khác nhau, thíchh p cho m i lĩnh v c. N u thanh niên yêu thích các giá tr , cam k t s ng v i các giá tr , h s có y k năng xã h i, nh n th c và s th u hi u ng d ng các giá tr này vào cu c s ng c amình. Trên cơ s ó, Mô hình Lý thuy t LVEP (Giáo d c các Giá tr S ng) và các Ho t ng Giátr S ng ra i. LVEP cung c p nh ng phương pháp và ho t ng hư ng d n giá tr cho các giáod c viên ch ng t o cơ h i cho h c viên khám phá và tr i nghi m 12 giá tr mang tính phquát. H c viên s nh n ư c nhi u l i ích qua vi c phát tri n các k năng, cũng như qua khám phá,hi u bi t và ng d ng các giá tr . Sau vài tháng áp d ng, nh ng giáo viên tâm huy t v i chương trình nh n th y r ng m igiao ti p trong nhà trư ng ư c c i thi n hơn, m i ngư i bi t tôn tr ng và quan tâm n nhau nhi uhơn. Thư ng thì ngay n nh ng h c sinh có h nh ki m x u cũng thay i n m c không ng .Trong n l c tìm hi u t i sao cách ti p c n này l i hi u qu như v y, m t s giáo viên ã h i thêmv cơ s lý thuy t c a LVEP, nh ng phương pháp nào ư c s d ng trong LVEP? Sơ sau s môt quá trình khám phá và phát tri n các giá tr ư c s d ng trong LVEP. Có hai quá trình h trsong song: th nh t là t o ra m t b u không khí l y giá tr làm n n t ng, th hai là th c hi n cácho t ng giá tr . 12
  • B u không khí d a trên n n t ng các giá tr Y u t h tr khám phá các giá tr Suy ng m Khám phá các Ti p nh n thông các ho t ng giá tr qua th c tin suy ng m và t cu c s ng qua nh ng câu mư ng tư ng thông qua ngu n tin t c, chuy n, i m suy trò chơi và các môn h c ng m và sách v Th o lu n Chia s , i sâu vào khám phá tr i nghi m và hi u bi t, ng c m Khám phá các ý tư ng Th o lu n r ng hơn, t suy ng m, chia s theo nhóm nh , và l p B n Tâm trí Phát tri n k năng Th hi n hi u bi t và c m Xã h i, Môi trư ng vành n v giá tr m t cách sáng Th gi i t o Các k năng xã Các k năng giao h i và c m xúc ti p c a cá nhân ưa các Giá tr vào th c t cu c s ng Hành vi ng x d a trên n n t ng giá tr 13
  • B u không khí d a trên n n t ng các giá tr Xây d ng m t b u không khí có s th u hi u l n nhau t t c m i ngư i u c m nh n ư c tình yêu thương, th y mình có giá tr , ư c tôn tr ng và an toàn. Vi c t o nên b u không khí d a trên các giá tr trong bư c chu n b môi trư ng h c t p là u c n thi t khám phá và phát huy t i a các giá tr tích c c. M t môi trư ng giáo d c l yngư i h c làm trung tâm, mà trong ó các m i quan h d a trên lòng tin c y, quan tâm và tôn tr ngs khơi d y ng cơ t t p, s sáng t o t nhiên, và gia tăng s hi u bi t, ng c m. Xây d ng “B u không khí d a trên n n t ng các giá tr ” là bư c u tiên trong Sơ Pháttri n các Giá tr . Do ó, trong quá trình t p hu n, các giáo d c viên ư c yêu c u th o lu n nh ngphương pháp d y h c t i ưu sao cho ngư i h c c m th y ư c yêu thương, ư c c m thông, tôntr ng, và có c m giác an toàn. Trong lúc th o lu n phương pháp giúp ngư i h c tr i nghi m nh ngc m giác y, b n thân ngư i t p hu n ang t o ra môi trư ng như th . Mô hình Lý thuy t LVEP kh ng nh r ng h c viên s có cơ h i phát huy t i a ti m năngc a mình trong m t môi trư ng h c t p có s khuy n khích, ng h , quan tâm và sáng t o. M ihình th c ki m soát b ng cách e a, tr ng ph t, gây s hãi, x u h ch khi n h c viên c m th ykhông phù h p, t n thương, ngư ng ngùng và b t an. T ó h s có c m giác như mình là “ngư ith a”, và không còn m y thích thú v i vi c h c t p. Nh ng h c viên g p r c r i trong các m i quanh trư ng c m th y mu n rút lui, t b h t t t c ; m t s ngư i âm ra chán n n, s khác l i rơivào vòng l n qu n “trách c → l i → t c gi n → tr thù → trách c ” - và hành vi b o l c là i u không th nào tránh kh i. T i sao 5 c m giác này - th u hi u, yêu thương, có giá tr , tôn tr ng và an toàn - l i ư cl a ch n xây d ng Mô hình Lý thuy t LVEP? Tình yêu thương hi m khi ư c quan tâm nh c n trong nh ng h i ngh chuyên v giáo d c. Tuy nhiên, là con ngư i, ch ng ai l i không mu n ư c yêu thương và tôn tr ng, ch ng ai l i không mong mình có ư c s c m thông và an toàn.Nhi u nghiên c u v kh năng ph c h i tâm lý nhanh chóng ã cho th y t m quan tr ng c a ch tlư ng m i quan h gi a ngư i tr tu i và nh ng ngư i trư ng thành có ý nghĩa trong cu c s ng c ah , thư ng là th y cô. Môi trư ng h c t p s như th nào khi chúng ta c m th y có tình yêu thương, có giá tr và ư c tôn tr ng? i u gì x y ra trong m i quan h gi a chúng ta v i giáo viên - nh ng ngư i t ob u không khí h tr , an toàn trong l p h c? Nhi u ngư i ã có kinh nghi m trong chuy n này,ch ng h n như con c a giáo d c viên, chúng tìm th y i u tích c c, s khích l và ngu n c m h ngt cha m mình. Trái l i, chúng ta c m th y th nào khi m t giáo d c viên, trư ng ho c nhà, ưach trích, chê bai, t ra khó ch u và căng th ng ho c khi nh ng h c trò khác b c hi p, n t n hayb xúc ph m? Trong khi y u t khuy n khích, g i lên c m h ng thích thú có th khơi d y s c sángt o, thì nh ng phương pháp gây b i r i, lo l ng, phê bình, ch trích, t o áp l c và tr ng ph t l i làmch m quá trình ti p thu, h c h i. Ch v i suy nghĩ ác c m, ghét b ho c chê trách cũng có th khi ncon ngư i ta r i b i, không th t p trung h t tâm s c cho nhi m v . G n ây, các chuyên gia tronglĩnh v c th n kinh h c ang khám phá ra nh ng tác ng tích c c i v i s phát tri n não b khitr ư c c vũ, ng viên, và nh ng tác ng có h i khi mang nh ng tr i nghi m au bu n, ch nthương tâm lý. Lumsden lưu ý r ng m t môi trư ng h c ư ng có s quan tâm, khuy n khích s t o c mgiác thích thú h c t p và h c l c cũng c i thi n th y rõ (Lumsden, 1994). Và m t môi trư ng nhưth cũng giúp gi m h n hành vi b o l c, và t o thái tích c c i v i vi c h c t p (Riley, Cooper,2000). Hi n nay trong n n giáo d c, vi c nâng cao thành tích h c t p c a h c sinh ã tr thành ápl c è n ng lên các giáo viên. Cũng vì áp l c i m s mà d n n căn b nh thành tích, khi n ch tlư ng d y b h n ch , giáo viên cũng không còn th i gian và nhi t tâm cho vi c t o d ng nh ngm i quan h t t p v i h c sinh. Lòng am mê, thích thú v n có trong ngh sư ph m b mai m td n. i u này cũng nh hư ng x u n ng cơ h c t p và b u không khí l p h c. Alfie Kohn chor ng “Cái giá ph i tr cho căn b nh thành tích chính là ánh m t vi c “h c th t sư”. V cơ b n,h u như nh ng gì mà các h c gi ang tranh cãi hi n nay thì ch quanh i qu n l i ý tư ng h c t p 14
  • và ng cơ sai, và càng b thúc ép nhi u, kh năng càng h n ch i” (Janis, Senge, 2000). Thànhtích s t nâng lên khi vi c h c t p th t s có ch t lư ng. H c t p th t s và ng cơ h c t p giatăng trong b u không khí l y giá tr làm n n t ng, nơi mà giáo d c viên s ng úng v i nh ng giá trc a chính mình, có tình thương i v i h c viên và giúp h c viên phát tri n các k năng hi u bi t,tr i nghi m giá tr . i u này không có nghĩa là vi c d y h c xu t s c s luôn x y ra khi có b ukhông khí tràn y giá tr ; b n thân ngư i giáo viên m u m c ã là m t giáo viên xu t s c r i. Tuynhiên, như Terry Lovat và Ron Toomey k t lu n trong nghiên c u c a h : “Giáo d c các Giá trngày càng ư c nhìn nh n là có s c m nh vư t lên kh i l i răn d y o c chi ti t n m c h nch trong cách nhìn ho c nh ng v n thu c v tư cách công dân. Nó ang ư c xem là trung tâmc a t t c thành qu mà giáo viên và nhà trư ng có tâm huy t có th hy v ng t ư c thông quavi c d y v giá tr . Ch riêng v m t này thì vi c giáo d c các giá tr có th ư c xem là “m t m txích b thi u” m t giáo viên ưu tú… và vi c giáo d c có ch t lư ng (2006)”. Tr thành t m gương s ng úng v i các giá tr Trong các H i th o LVEP dành cho Giáo d c viên, nh ng ch như: “Giá tr c a chúngta và s phát tri n các giá tr tr nh ”, “Th p sáng ư c mơ” ư c ra dành riêng cho giáo d cviên phát huy các giá tr trong cu c s ng c a chính h và nh n di n ra nh ng giá tr nào là quantr ng nh t i v i h , ng th i chia s các phương pháp d y h c ch t lư ng t o ra môi trư ngh c t p lý tư ng. Nhi u giáo d c viên ã khám phá ra v p và t m quan tr ng c a vi c l ng nghe,t o i u ki n có s ch p nh n, trân tr ng và ư c là chính mình. Chính nh ng con ngư i trư ng thành, chín ch n như th y cô giáo là hình m u có s c nhhư ng m nh m n h c trò. Do tu i tr là l a tu i ham tìm tòi khám phá, l i hay hoài nghi, nên hs r t thích thú v i nh ng giáo d c viên có lòng am mê làm nh ng i u tích c c cho th gi i vàth c hành nh ng gì mình nói. K năng t o d ng b u không khí d a trên n n t ng các giá tr Mô hình Lý thuy t LVEP cùng ph n Nh n th c, Khuy n khích và Xây d ng nh ng Hành viTích c c k t h p vi c gi ng d y qu n lý b t tr c - gi i quy t các v n , tình hu ng b t ng x y ra -theo cách ti p c n mang tính nhân văn như trên giúp chúng ta nh n ra r ng ã là con ngư i, ai cũngmong mu n ư c yêu thương và tôn tr ng. Chính s quan tâm, yêu thích và tôn tr ng trong khi chra nh ng tính cách thích h p có th giúp h c sinh hình thành kh năng phân tích ki u hành vi c amình ho c nh ng k năng h c thu t khác, và phát tri n năng l c t ánh giá m t cách tích c c vàphát huy b n năng ti m n. Theo cách ti p c n này, m i quan h con ngư i ư c c i thi n cũng nhưs c ti p thu, lĩnh h i nh y hơn và nhu c u c a h c sinh ư c áp ng. K năng t o d ng b u không khí d a trên n n t ng giá tr cũng bao g m các ho t ng: l ngnghe tích c c, ưa ra quy t c h p tác; ưa ra nh ng d u hi u nh thông báo gi yên l ng, t p trung,khơi d y c m giác bình yên ho c tôn tr ng; gi i quy t mâu thu n; và hình th c k lu t d a trên giátr . L ng nghe tích c c là m t phương pháp hi u qu dành cho nh ng thanh niên hay t ra khángc , b t h p tác. Phương pháp này lâu nay ư c các tư v n viên và các nhà tr li u áp d ng. ThomasGordon cũng ngh các giáo viên nên b t u làm quen và s d ng phương pháp L ng nghe tíchc c. Ông cho r ng t c gi n là m t c m xúc th phát. Ý tư ng c áo này r t h u ích trong vi c c ithi n m i quan h gi a giáo d c viên v i nh ng h c sinh “ngang bư ng”. Xác nh quy t c h p tác là m t cách giúp tăng thái nhi t tình tham gia và t ch c a h cviên. Nhi u giáo d c viên cho r ng khi thanh niên óng góp vào quá trình xây d ng quy t c ng x ,h s tuân th k lu t nghiêm túc hơn, và có trách nhi m hơn trong vi c qu n lý hành vi c a mình, ng th i qua ó khuy n khích nh ng hành vi tích c c b n bè ng trang l a. Vi c t p hu n LVEP trong khuôn kh k lu t d a trên n n t ng các giá tr cũng k t h p v inh ng lý thuy t v qu n lý b t tr c, hi u bi t tính nhân văn c a h c viên và ni m tin vào t m quantr ng c a các m i quan h lành m nh, h nh phúc. M t s ngư i s d ng phương pháp qu n lý b ttr c xem thanh niên như là c máy; nhu c u c n có c m giác ư c ch p nh n và có giá tr – t th ycô và/ho c b n cùng trang l a – thì không ư c xem là nhân t tr ng y u trong vi c hình thành 15
  • ki u hành vi ng x úng n. Khi nhu c u chính áng này ư c xem là m t ph n c a k ho chcan thi p, k t qu thành công s vư t quá s mong i. V i Mô hình Lý thuy t LVEP, giáo d c viên có th ánh giá các y u t tích c c và tiêu c c nh hư ng n h c sinh, l p h c ho c trư ng h c, và i u ch nh các y u t giúp h c sinh c mth y mình ư c yêu thương, tôn tr ng, th u hi u và an toàn hơn là c m th y ngư ng ngùng, b côl p, t n thương, s hãi và b t an. Nh ng bư c chu n b gi i quy t mâu thu n có nh n m nh nvi c l p k ho ch h tr xây d ng hành vi tích c c c a h c sinh. Giáo viên t p trung vào vi c ix v i h c sinh sao cho h c m th y mình ư c ng viên, khích l tinh th n trách nhi m trongvi c t i u ch nh hành vi c a b n thân. Ch ng h n, v i nh ng h c sinh có thái tiêu c c và gâyra nh ng h u qu , trong kho ng th i gian ph i tr giá cho h u qu y, h s không b i x gi ngnhư m t “k x u”. Ngoài ra, có nh ng lúc giáo viên c m th y t t nh t là v ng vàng, kiên quy t,nghiêm túc hay th m chí là c ng r n nh m giúp h c sinh xây d ng kh năng t i u ch nh b n thântrong khi ang “tr giá” cho nh ng h u qu ã gây ra. i u này ph n ánh trong công trình nghiênc u c a Satir; c m nh n tràn y tình yêu thương và nh ng i u t t p là h t gi ng n y n nh nghình th c ng x giao ti p và hành vi tích c c c a thanh niên. Các bài h c Giá tr S ng Có 12 bài h c v giá tr trong quy n sách Nh ng Giá tr Cu c S ng, m i bài h c c p n m t giá tr khác nhau. M i bài h c ư c thi t k d a theo góc nhìn tâm lý h c, c bi t thíchh p v i h c viên mang tư tư ng ch ng i ho c b cách ly, cô l p. Các ho t ng giúp h n ch nm c t i thi u thái ch i b , kháng c - làm cho h c viên c m th y nh ng giá tr này th t s cóliên quan n b n thân và mang l i l i ích cho h . Ch ng h n, vi c gi ng gi i cho h c viên r ngkhông nên gây g , ánh nhau trong trư ng không ch không m y hi u qu , mà nó còn khi n chonh ng h c viên “cá bi t” thêm th ơ, b c b i, th m chí mu n ch ng i l i. Cách t t nh t ây lànên b t u m i bài h c v giá tri Hòa bình b ng m t bài t p mư ng tư ng. i u này s giúp khơid y kh năng sáng t o v n có c a t t c h c viên. M t khi các h c viên phát tri n ư c ti ng nóibình an, h s càng ư c c vũ, khích l ti p t c th o lu n v k t qu c a s bình an – cũng nhưs b o l c, b o hành. T ng ơn v bài ư c thi t k sao cho ngư i h c c m th y có liên quan và có ý nghĩa iv i b n thân. Thư ng thì các giá tr ch ư c hư ng d n m c nh n th c, vì lý do này nên giáo d cviên c n th c hi n t t c ho c g n như t t c các bài h c trong m i ơn v bài mà h mu n h c viênc a mình khám phá. H c viên s yêu thích các giá tr và s ng theo giá tr n u h ư c khám phá nótrên m i lĩnh v c khác nhau và phát tri n các k năng cá nhân, k năng xã h i mà có th cho phéph tr i nghi m l i ích c a vi c s ng theo nh ng giá tr y. M t bài h c cơ b n v giá tr có th ư c ti n hành tùy theo i u ki n h c t p s n có. Cácgiáo viên trung h c và gi ng viên i h c ư c khuy n khích liên h các giá tr v i môn h c anggi ng d y ho c nh ng s ki n thích h p, có liên quan. Ch ng h n như, m t bài h c cơ b n v giá trcó th ư c ti n hành song song v i môn kinh t h c, l ch s v.v... ho c khi có nh ng tin t c th is th gi i ho c a phương v nh ng gì h c sinh, sinh viên quan tâm. Y u t h tr khám phá các giá tr M i Ho t ng Giá tr S ng b t u v i 3 y u t h tr vi c khám phá các giá tr - ư c ghichú trong sơ - bao g m: Ti p nh n Thông tin, Suy ng m, và Khám phá các giá tr qua th c tcu c s ng. Ti p nh n Thông tin: ây là cách d y v giá tr theo ki u truy n th ng. Sách v , chuy nk , các ngu n thông tin có th tr thành tr th c l c trong vi c khám phá các giá tr . H c sinh sc m th y r t h ng thú khi ư c nghe nh ng ví d th c t v nh ng ngư i thành công khi h mangtrong mình nh ng giá tr c n thi t. Vì v y, giáo viên trung h c c n tìm tòi và khai thác nh ng 16
  • ngu n tư li u phù h p làm sao cho h c sinh c m th y thích thú, t ó giúp h hi u ư c t mquan tr ng c a giá tr và hành ng úng n c a b n thân. Sau m i bài h c, c n g i ra nh ng i m suy ng m v giá tr . Nh ng i m suy ng m này ư c gi i thi u u m i ơn v bài h c, và ư c k t h p v i các ho t ng khác trong các bài h ccơ b n. “Hi u bi t các giá tr c t lõi là i u c n thi t gi ng d y giá tr n u h c viên s n sàngg n bó lâu dài v i nh ng nguyên t c s ng cao p” (Thomas Lickona, 1993). Nh ng i m suyng m này mang tính ph quát, m ra m t t m nhìn v t m quan tr ng c a nhân ph m và s tôntr ng dành cho m i ngư i. Ch ng h n như, m t i m suy ng m trong bài h c Tôn tr ng là: M ingư i trên th gi i, k c b n thân tôi, u có quy n ư c tôn tr ng và s ng có nhân ph m. M t i m suy ng m v Khoan dung là: Khoan dung là s c i m và nh n ra v p c a nh ng i ukhác bi t. Giáo viên có th b sung thêm vào nh ng suy nghĩ riêng c a mình, ho c s d ng nh ng câuthành ng , ng n ng ư c ưa thích, nh ng câu danh ngôn n i ti ng nh ng gì mình truy n tthêm ph n phong phú. Tương t , các h c sinh cũng có th ưa ra suy ng m c a riêng mình ho cnghiên c u nh ng câu nói n i ti ng, ư c ưa thích trong n n văn hóa, l ch s dân t c. Suy ng m: Các ho t ng tư ng tư ng và suy ng m yêu c u h c viên ưa ra nh ng ý tư ngc a riêng mình. Ví d , h c viên ư c yêu c u hình dung v m t th gi i hòa bình. Khi mư ngtư ng ra nh ng giá tr ư c ng d ng, h c viên có th tr i nghi m và suy ng m v nh ng ý tư ngc a mình. Quá trình t o d ng, s h u và hy v ng là nh ng bư c c n thi t gia tăng c m giách ng thú i v i các giá tr . G n ây ngư i ta cho r ng vi c mư ng tư ng mang l i r t nhi u l i ích. Peter Senge (2000)lưu ý: “Hình th c ho t ng t p th này hư ng m i ngư i t p trung vào m c ích chung. Conngư i v i m c ích chung có th h c cách gi s cam k t trong nhóm b ng cách t o nh ng hình nh tư ng tư ng v tương lai và hình thành nh ng nguyên t c hành ng. Nh ng bài luy n t p nàychính là h t gi ng suy nghĩ ban u s giúp m i ngư i t ư c i u mình mong mu n”. Vi c s ngtheo m t giá tr nào ó có th tr thành m c ích chung cho h c viên trong l p, trong trư ng ho ckhoa. Các h c viên có th hào h ng, thích thú và t hào t o nên s khác bi t tích c c. Nh ng bài t p suy ng m yêu c u h c viên ng m nghĩ v nh ng tr i nghi m c a mình trongm i liên h v i giá tr . H c viên cũng ư c yêu c u suy ng m v nh ng khía c nh khác nhaubư c sau trong bài h c. Quan tr ng là h c viên có th h c t p tích c c n u h có th phân tích, ánh giá và ng d ng các giá tr phù h p cho m t tình hu ng c th . Khám phá các giá tr qua th c t cu c s ng: Thanh niên là l a tu i r t ham tìm tòi, hi ubi t nh ng gì ang di n ra quanh mình, vì th hãy tìm nh ng lĩnh v c mà h c viên quan tâm, như:AIDS, nghèo ói, b o l c, ma túy, tham nhũng, cái ch t c a b n cùng l p ho c tình tr ng ô nhi mmôi trư ng t i a phương… Nh ng lĩnh v c này s g i m ch th o lu n r t th c t , thi t th cv tác ng c a giá tr và ph n giá tr , cũng như hành ng c a chúng ta t o nên s khác bi t nhưth nào. Th o lu n T o m t không gian th o lu n c i m , tôn tr ng l n nhau là i u r t quan tr ng và c n thi t.Khi có ư c i u này, vi c chia s s tr nên d dàng, tho i mái hơn. Vi c bày t nh ng c m giác,c m nh n sau m i câu h i có th làm sáng t quan i m cá nhân và tìm ư c s ng c m hơn.Th o lu n trong m t môi trư ng mang tính h tr có th giúp hàn g n, ch a lành t n thương r thi u qu . S ngư ng ngùng, x u h ban u có th ư c gi i t a ho c tri t tiêu khi các h c viênkhám phá r ng nh ng ngư i khác cũng có c m giác như mình. Thêm vào ó, h s có ư c nh ngý ki n óng góp, b sung cái nhìn c a mình thêm th u áo hơn. i u này không ch mang l i l iích cho b n thân h mà còn mang l i l i ích to l n cho c nhóm. Quá trình th o lu n còn có th giúp cho i u tiêu c c ư c ch p nh n và t ó t o b ukhông khí c i m tìm hi u nguyên nhân d n n nh ng tiêu c c này. Khi t t c ư c th c hi n 17
  • v i s tôn tr ng chân thành, h c viên s d n tháo b ư c “hàng rào phòng th ”, và không cònbi n minh cho tính tiêu c c c a h . M t khi nh ng giá tr tích c c ư c khám phá, h c viên s c mth y b n thân mình có giá tr ; d n d n h th y t do và có ý chí m nh m hành ng khác i. Trong nhi u Ho t ng Giá tr S ng, các câu h i g i m th o lu n ư c ưa ra, ch ng h nnh ng câu h i v c m giác, g i m quá trình khám khá tr i nghi m và ưa ra bi n pháp thay th .Giáo d c viên có th s d ng câu h i khơi d y c m xúc ho c hi u bi t c a h c viên. vi cgi ng d y các giá tr t hi u qu , giáo d c viên ph i bi t chú ý n khía c nh c m xúc (t tr ng,th u c m, t ki m soát, khiêm t n v.v…), Lickona g i ây là “c u n i gi a s suy xét và hành ng” (Shea, 2002). M t lý do t i sao mà LVEP có th ư c s d ng trong nhi u n n văn hóa khác nhau ó làcác câu h i ph n l n d ng m . Nh ng câu h i d ng này cho phép h c viên th o lu n các giá tr và ng d ng nó theo nh ng cách th c thích h p v i n n văn hóa và l i s ng c a dân t c mình. Ch ngh n: “B n th hi n s tôn tr ng i v i cha m mình b ng cách nào?” s ư c tr l i b ng nhi ucách khác nhau, tùy thu c vào n n văn hóa, tuy nhiên k t qu theo mong mu n thì l i như nhau.Trong các câu h i th o lu n, thư ng thì ch có m t ho c hai câu d ng tr l i “ úng – sai”, ho c“có – không”. Ch ng h n: “Có nên làm cho ngư i khác t n thương hay không?”. Câu tr l i únglà “Không”. N u h c viên nào tr l i “Có”, thì giáo d c viên s gi i thích lý do t i sao vi c gây t nthương cho ngư i khác l i không t t. Khám phá các ý tư ng Ti p theo sau các cu c th o lu n là ho t ng t suy ng m ho c lên k ho ch cho nhóm vnh ng ho t ng ngh thu t, vi t nh t ký, ho c k ch. Nh ng cu c th o lu n khác s giúp hình thànhB n Tâm trí (Mind map)các giá tr và ph n giá tr . Phương pháp này h u ích cho vi c xem xétcác tác ng c a giá tr và ph n giá tr i v i b n thân, m i quan h và xã h i. i chi u s tươngph n v tác ng c a giá tr và ph n giá tr là bư c quan tr ng nhìn ra nh ng k t qu dài h n.Senge (2000) lưu ý v h th ng tư duy: “Qua phương pháp B n Tâm trí, con ngư i h c cáchhi u bi t t t hơn v s tương thu c l n nhau và s thay i, và theo ó có th x lý hi u qu hơncác y u t hình thành nên k t qu hành ng”. Các cu c th o lu n trong nhóm nh giúp xem xét các tác ng c a giá tr trong nh ng mônh c, lĩnh v c khác nhau. Ch ng h n như, khi t ra v n :“Nh ng v n n n c a Th gi i ngàynay”, các giáo d c viên có th g i lên s quan tâm và c m nh n c a h c viên trư c các v nmang tính th i s , ng th i hư ng d n h c viên c a mình hình thành nh ng nhóm nghiên c u nhho c nhóm tra c u thông tin trên Internet. Các ho t ng giá tr có th khơi d y ni m thích thú th ts h c viên. Nh n ra ni m am mê h c viên và hư ng d n h khám phá v môn h c là m thình th c gi ng d y cho phép h c viên “h c th t” và thúc y chuy n hóa ng cơ thành hành ngc th . Sau ây là m t s câu h i giúp khơi d y lòng nhi t tình: “T i sao b n l i nghĩ i u ó x yra?”, “M i quan h gi a… là gì?”, “Theo b n là nên th c hi n i u gì?”. Th hi n hi u bi t và c m nh n v giá tr m t cách sáng t o Ngh thu t là phương ti n tuy t v i th hi n nh ng ý tư ng, c m nh n các giá tr m tcách sáng t o, và bi n nh ng giá tr y thành c a mình. Ch ng h n có th k t h p gi a v , chơi tròchơi, v i trình di n ngh thu t, ho c nh y múa k t h p v i âm nh c… i u này r t t t cho vi cbi u l và phát huy tinh th n t p th . Thông qua các ho t ng y, h c viên s t liên h v i nh nggiá tr v n có s n c a b n thân và nh n ra nh ng gì mình th t s mu n nói. Quá trình sáng t o cũngcó th mang l i nh ng hi u bi t m i m , giá tr tr nên ý nghĩa hơn i v i h vì nó ã tr thànhc a h . Ngoài ra, nh ng ho t ng khác như vi t nh t ký, hay sáng tác truy n, thơ cũng mang l ir t nhi u l i ích. Nh ng s n ph m p , sáng t o y s khơi d y ni m t hào và thôi thúc h cviên bi t quý tr ng b n thân hơn. S a d ng c a các lo i hình ngh thu t có th giúp h c viênh ng thú hơn. M t môi trư ng h c t p như th s t o i u ki n cho m i ngư i t a sáng, giúp hbi t khai thác nh ng ti m năng to l n n ch a trong mình. 18
  • Âm nh c cũng là m t phương ti n h tr quan tr ng. Nó không ch giúp con ngư i xích l ig n nhau hơn, mà còn có th ch a lành, hàn g n t n thương r t hi u qu . Nhi u h c viên ã sángtác nh ng b n rap r t c áo nói v các giá tr . Hay cũng có nhi u giáo viên ã mang n nh ngbài hát truy n th ng hát cùng h c viên. Phát tri n k năng N u ch suy ng m và th o lu n các giá tr thôi thì chưa , c n có các k năng ng d nggiá tr vào th c t . Ngày nay, thanh niên r t c n tr i nghi m c m giác tích c c có ư c t giá tr ,hi u k t qu c a hành vi ng x và mu n ch ng ưa ra nh ng quy t nh có s c nh hư ng l n. Howard Gardener nh c n t m quan tr ng c a Trí thông minh N i tâm (Intra-personalIntelligence) và Trí thông minh tương tác cá nhân (Inter-personal Intelligence) trong lý thuy t Tríthông minh a d ng (Multiple Intelligences) c a ông (1983). Goleman nh n th y r ng “Vi c hi u ư c c m xúc s h tr r t t t cho vi c ki m soát b n thân, t p trung và n nh v ng ch c v tâmlý. Cách làm này c ng c kh năng h c t p chuyên môn c a h c sinh trong b t kỳ lĩnh v c, b mônnào. H c viên tr i qua chương trình xây d ng năng l c c m xúc và xã h i, thì có i u ki n pháttri n ư c lo i hình trí tu xúc c m (emotional intelligence) (Goleman, 1995). Nh ng chương trìnhnhư v y bao hàm c vi c h c t p nh ng k năng xã h i, th u c m, gi i quy t mâu thu n và nh ngchi n lư c hư ng d n mư ng tư ng.” Các k năng xã h i và c m xúc c a cá nhân: R t nhi u k năng giao ti p ư c hư ng d ntrong các Ho t ng Giá tr S ng. nh ng bài h c như Bình an, Tôn tr ng và Yêu thương s gi ithi u cho b n nh ng bài t p Thư giãn/T p trung. Nh ng bài t p Thư giãn/T p trung này giúp h cviên “c m nh n” v giá tr rõ hơn. Thông thư ng, nhi u thanh niên không thích “ph i gi tr t t ”trư ng. H cho r ng i u ó gây c ch năng lư ng và h n ch ni m vui, ni m am mê c a h , vàv i h - vi c gi tr t t ch ng qua là tuân th nh ng quy nh ngư i l n t ra mà thôi. Giáo viên có th nh n th y r ng th c hi n các bài t p này s giúp h c viên tr m tĩnh hơn, ítcăng th ng hơn, tăng m c t p trung, và h c t p cũng hi u qu hơn. Lúc u h c viên thư ng cóthái ch ng i, nhưng r i s ch ng i này d n m t i sau vài bu i, và th c t cho th y các h cviên b t u thích có m t kho ng th i gian yên l ng cho riêng mình. M t khi quen d n v i cáchlàm này, h c viên có th t t o ra bài t p Thư giãn/T p trung cho b n thân. Kh năng t i u ch nhc m xúc và gi m stress là m t k năng quan tr ng trong vi c thích nghi và giao ti p m t cách thànhcông. Vi c t i u ch nh giúp con ngư i nhanh chóng i m tĩnh tr l i khi nh n ra m i e d a vàcó th th gi mình bình yên, thanh th n hơn trong cu c s ng thư ng nh t. Nh ng ho t ng Giá tr khác giúp hi u bi t rõ nh ng ph m ch t tích c c c a cá nhân,kh ng nh m nh m ni m tin r ng “Tôi có th t o nên s khác bi t”; tìm hi u các quy n cá nhânvà trân tr ng kh năng nh n th c c a h ; và làm quen v i hình th c “ i tho i n i tâm” tích c c,thi t l p m c ích và nh ng trách nhi m có liên quan. H c viên ư c yêu c u ng d ng các knăng theo nhi u cách a d ng khác nhau, ch ng h n như thi t l p m c ích cho b n thân và li t kênh ng suy nghĩ gây n n lòng và nh ng suy nghĩ khích l .Các k năng giao ti p: Các k năng h tr xây d ng trí tu xúc c m ư c gi i thi u trong các ho t ng trên ây và c ng c hi u bi t v s t n thương, s hãi, gi n d và các k t qu c a chúng trongm i quan h gi a chúng ta v i nh ng ngư i xung quanh. Các k năng gi i quy t mâu thu n, giaoti p tích c c, các trò chơi h p tác và th c hi n d án cùng nhau là nh ng ho t ng nh m xây d ngk năng giao ti p gi a các cá nhân. K năng gi i quy t mâu thu n ư c gi i thi u trong su t bàiHòa bình và ư c c ng c trong các bài h c cơ b n v Tôn tr ng và Yêu thương. Trong bài Yêuthương, h c viên ư c yêu c u nghĩ v m t v n nào ó và hình dung chuy n gì s x y ra n u hv n d ng giá tr yêu thương. S phát tri n các k năng nh n th c, tr i nghi m i cùng v i k t qus hư ng h c sinh suy nghĩ và ưa ra cách ph n ng phù h p trong nh ng hoàn c nh khó khăn. Cácgiáo d c viên ư c khuy n khích t o cơ h i cho h c viên tr thành nh ng ngư i trung gian gi iquy t mâu thu n. 19
  • Phương pháp s d ng Th tình hu ng cho phép h c viên ng d ng các giá tr và xem xét l ik t qu hành ng. H cũng có th t chu n b các Th tình hu ng riêng cho mình. H c viên ti pt c i u ch nh k năng giao ti p sao cho t t hơn sau các trò chơi. M t k năng trong bài h c Khoandung là t o ra nh ng ph n ng tích c c, “kh ng nh mình” khi ngư i khác ưa ra nh ng l i nh nxét phân bi t i x . Hãy v n d ng trí sáng t o cùng v i th o lu n và phương pháp hư ng d n tr cti p giúp h c viên c m th y tho i mái hơn trong vi c áp d ng nh ng k năng m i trong th c t . Xã h i, Môi trư ng và Th gi i Nh m giúp thanh niên “dám” mơ ư c, dám nuôi dư ng hoài bão, có i u ki n óng góp choxã h i và nh t là h hi u ư c ý nghĩa to l n c a các giá tr trong m i quan h v i c ng ng,nhi u ho t ng ã ư c t ch c. Ví d : dàn d ng nh ng v k ch th hi n k t qu c a vi c gi giátr ho c ph n giá tr trong kinh doanh; thi t k m t mô hình công ty mà trong ó ngư i ch th hi ngiá tr yêu thương; ch rõ nh ng hành ng thi u khoan dung và thu th p nh ng câu chuy n v lòngkhoan dung trên báo chí. Ngày nay, n u thanh niên không ch ng d ng nh ng giá tr này vào cu c s ng c a riêng h ,mà còn chia s v i c ng ng, xã h i, h có th s ư c khám phá thêm nh ng v n v côngb ng xã h i và tìm nh ng t m gương minh h a nh ng giá tr y. Ví d , bài h c Gi n d bàn n ch môi trư ng và trách nhi m i v i h sinh thái. H c viên ư c khuy n khích tìm ki m nh ngphương pháp h u ích, thi t th c ngưng làm suy thoái môi trư ng và thúc y ho t ng b o vh sinh thái t nhiên trong khu v c. Nh m tăng cư ng tr i nghi m, nh n th c các k t qu i v i công b ng xã h i, h c viên ư c khuy n khích xem xét tác ng do hành ng c a cá nhân i v i ngư i khác, và làm th nào m i ngư i t o nên s khác bi t. Ch ng h n, trong bài h c Trung th c, h c viên ư c yêu c ud ng m t ti u ph m th hi n ch Trung th c và thi u Trung th c, l y b i c nh t nh ng s ki nth c t , hay t nh ng bài h c l ch s , xã h i. R i sau ó, h tìm hi u k t qu c a s thi u trungth c ho c lòng tham i v i cu c s ng c a ngư i khác, và h i các “di n viên” v c m giác c a hkhi nh p vai. Các bài h c v Khoan dung, Gi n d và oàn k t g i m nh ng y u t th hi n trách nhi m i v i xã h i cùng nh ng ho t ng thú v và vui nh n. ó, h c viên khám phá s a d ng c acác n n văn hóa khác nhau hình nh chi c c u v ng a s c màu. Bài h c Gi n d ưa ra nh ng l i ngh v vi c b o t n và tôn tr ng thiên nhiên, môi trư ng sinh thái. Còn bài h c oàn k t, h cviên có d p i vào tìm tòi nh ng t m gương, hình m u tích c c v tình oàn k t, và sau ó cùngnhau th c hi n m t d a án ã ch n l a. H i nh p các giá tr vào cu c s ng Ph n “H i nh p các giá tr vào cu c s ng” hư ng d n h c viên ng d ng các hành vi d atrên n n t ng giá tr v i gia ình, xã h i và môi trư ng. Ví d như có nh ng bài t p v nhà cho h cviên ưa ra nh ng hành vi ng x m i theo úng giá tr trong gia ình. H c sinh ư c yêu c u l pnh ng k ho ch c bi t làm m u các giá tr khác nhau trong l p h c, trư ng ho c c ng ng.Cha m và công vi c kinh doanh ư c xem là nh ng ngu n l c h u ích, ch ng h n h có th giúph c sinh h c cách xây d ng m t khu vư n h u cơ ho c làm th nào làm s ch dòng kênh. H cviên ư c khuy n khích chia s nh ng v k ch và b n nh c y ch t sáng t o c a h cho nh ngngư i b n ng trang l a và nh ng h c viên nh tu i hơn. Hãy t o i u ki n cho h c viên tham giavào nh ng d án ph c v h c t p. Chính vi c c m th y b n thân có kh năng t o nên s khác bi ts xây d ng lòng t tin và cam k t s ng v i các giá tr . 20
  • T p hu n LVEP Vi c t o d ng b u không khí d a trên giá tr góp ph n cho thành công c a chương trình, t os thích thú, l i ích và hi u qu hơn cho c ngư i h c và ngư i d y. Do ó, nên có m t bu i T phu n cho các Giáo d c viên LVEP toàn trư ng.  Nh ng ho t ng giá tr này là bư c u nh m làm n i b t nh ng giá tr văn hóa c a b n Chúng tôi hy v ng r ng các ho t ng này s khơi d y nh ng ý tư ng cho giáo viên và cácb c ph huynh khi h cùng v i con cái mình khám phá m t s cách th c tr i nghi m và khám pháGiá tr . Hãy s d ng các ngu n l c s n có và s c sáng t o c a b n thân, ng th i khai thác các knăng và ki n th c c a mình ti p t c chương trình giáo d c l y Giá tr làm n n t ng. Hãy s d ngnh ng bài hát truy n th ng c a dân t c ho c nh ng bài hát t các n n văn hóa khác trên th gi i. Các giáo viên có th h i ý v i nhau trư c khi gi i thi u v t ng Giá tr và chia s v i h cviên v nh ng Giá tr ó. Nên d n ra các câu chuy n dân gian, các câu chuy n hư c u ho c các câuchuy n v ngư i th t vi c th t, các bài h c l ch s , các b phim thích h p… Nên ưa nh ng câuchuy n mang tính giáo d c cao vào bài h c. Có th h c viên s r t thích thú khi ư c trình di n cáccâu chuy n ó. Ngoài ra, giáo viên có th ngh h c viên sáng tác các v k ch ho c bài hát riêngnào ó, th m chí, h c viên có th xây d ng m t v k ch ng n trong ó có nh ng tình ti t ư c ngtác ng u h ng và ư c s d ng tăng ph n k ch tính cho các tình hu ng ã th o lu n. Nh ngngư i l n tu i hơn có th k nh ng câu chuy n ng ngôn và d y nh ng hình th c âm nh c c xưa.Các nhà giáo d c có th ưa các ho t ng mà h ã sáng t o ra lên trang web.  Tìm âu ra gi d y các Giá tr ? Nh ng ngư i làm công tác giáo d c thư ng ưa ra câu h i này, b i h b s c ép v th i gianv i nh ng chương trình h c quá t i. Tuy nhiên, vì l i ích c a vi c d y các Giá tr , nhi u ngư itrong s h ã tìm cách l ng ghép nh ng ho t ng Giá tr vào m t s ho t ng hàng ngày. Cácmôn thu c lĩnh v c Xã h i như L ch s , Văn h c, ho c các môn có liên quan n Ngh thu t ur t thu n l i cho vi c khám phá nh ng Giá tr . Vì nhi u ho t ng trong cu n sách này phù h p v iNgh thu t t do, nên m t s trư ng ã dành ra ph n l n th i gian d y v Giá tr trong các ti th c ng văn. Nh ng ho t ng Giá tr khác có th phù h p v i các bài h c nghiên c u Xã h i,Ngh thu t, K ch ho c Giáo d c th ch t.C n dành ra bao nhiêu th i gian hư ng d n các giá tr sao cho hi u qu ? Theo nghiên c u n i b , cùng v i vi c ph ng v n, tham kh o ý ki n c a các nhà giáo d c,m i tu n n u dành ư c 90 phút hư ng d n các ho t ng giá tr ch c ch n s mang l i thànhcông rõ r t, h c sinh d n d n s n sàng cam k t th c hành ng d ng các k năng xã h i tích c c vàs ng v i các giá tr c a mình.Ai d y các Bài h c cơ b n M i bài h c c a Chương trình Giáo d c các Giá tr S ng bao g m nhi u ý tư ng khác nhaucho nh ng ho t ng Giá tr các lĩnh v c khác nhau. B ng cách này, t t c các giáo viên u cóth tham gia và óng góp cho vi c khám phá các Giá tr trong khuôn kh b môn mình m nhi m.Nhi u bài v Giá tr , b sung cho ý tư ng cho các b môn, còn có các Bài h c cơ b n. Trongm i bài h c cơ b n u ch a ng nh ng bài h c ch y u khám phá các Giá tr nh t nh. Theochúng tôi thì giáo d c viên nên d y các Bài h c cơ b n này theo trình t ã s p x p. 21
  • M i trư ng c n xem xét các Bài h c cơ b n quy t nh xem d y ghép vào môn nào. Víd , vì nhi u Bài h c cơ b n v Hòa bình và Tôn tr ng có các ho t ng th o lu n và vi t (ví d nhưvi t bài lu n ng n), cho nên các ho t ng này có th ư c d y l ng ghép trong ti t ng văn n ukhông có th i gian riêng hư ng d n các giá tr ho c phát tri n các k năng xã h i. Các Bài h ccơ b n v Trung th c có th ư c d y trong các ti t L ch s . M t s trư ng còn dành h n ra m t sgi h c các Giá tr . Nh ng ngư i làm công tác giáo d c ã xem xét r t k chương trình c a h tìm xem có th l ng ghép các ho t ng Giá tr vào th i gian bi u mà h ang d y hay không.Ví d , có trư ng l ng ghép vào ti t u tiên, trư ng khác l i l ng ghép ch ng 20 phút vào “th igian giao lưu văn hóa” xây d ng m i quan h gi a các h c viên nói các ngôn ng khác nhau. Cónhi u kho ng th i gian r t phù h p cho các “Bài h c cơ b n”. M t s giáo viên th c hi n các ho t ng Giá tr trong các bài h c ngo i ng như ti ng Anh.Trong trư ng h p này, vi c s d ng các ho t ng l y ra t Nh ng Ho t ng Giá tr dành cho Trem t 8 - 14 tu i là thích h p vì r t nhi u i m suy ng m trong cu n sách dành cho thanh niên r ttr u tư ng. Có nh ng giáo viên mu n h p nhóm cùng nhau trao i, tìm cách ng d ng giá tr vàob môn c a mình. Nh ng giáo viên d y b môn m thu t, ngh thu t có th l a ch n hư ng d ncác giá tr Hòa bình, Tôn tr ng và Trách nhi m, trong khi ó các giáo viên d y l ch s , nghiên c uxã h i có th m trách hư ng d n giá tr Trung th c.  Làm sao b t u Chương trình? Trong khi có m t s giáo viên ti n hành các ho t ng d y v Giá tr trong t ng l p riêngbi t, thì có nhi u trư ng khác l i th y r ng s d ng phương pháp toàn trư ng cùng tham gia là r tcó l i. i v i phương pháp sau, các giáo viên c n h p nhau l i và có th m i c ph huynh h cviên, sau ó trao i m c ích c a mình v i nhà trư ng, nhu c u c a h c viên và nh ng Giá tr màmình mong mu n t p trung truy n t cho h c viên. M t s trư ng quy t nh ch t p trung vào h cm t Giá tr trong su t m t ho c hai tháng, m t s trư ng khác l i ch n m t vài Giá tr d y trongnăm h c, xây d ng m t khung riêng bi t cho s phát tri n o c c a h c viên trong trư ng.bi t thêm thông tin, hãy tham kh o B n K ho ch trong Sách Hư ng d n t p hu n dành cho cácgiáo d c viên LVEP.Các bu i h i h p và nh ng bài hát N u c trư ng cùng khám phá v m t Giá tr trong cùng m t th i gian thì vi c t ch c m tcu c h p ng n là cách th c r t t t b t u. M t vài giáo viên có th xây d ng m t chương trìnhm u, sau ó, trong bu i sinh ho t chung trư ng, h c viên các l p có th thay phiên nhau trìnhbày các Giá tr m t cách sáng t o thông qua v k ch ng n, âm nh c...T i sao ph i b t u v i bài h c v Giá tr Hòa bình và Tôn tr ng? Vi c m i giáo viên, m i trư ng hay h th ng các trư ng xem xét nhu c u c a h c sinh vàxây d ng m t chương trình riêng phù h p v i hoàn c nh c th là i u r t quan tr ng. Tuy nhiên,b n nên b t u chương trình b ng bài h c v Hòa bình và ti p theo là Tôn tr ng. Bài v Hòa bìnhnên ư c ti n hành u tiên b i vì theo kinh nghi m c a chúng tôi, t t c h c sinh u quan tâm t im t th gi i Hòa bình - th m chí, cho dù nh ng h c sinh này có th là nh ng em hay gây g , ánhnhau i chăng n a. Các h c sinh th y r ng bài h c v Hòa bình thích h p và r t thú v , giúp gi mb t “s ch ng i” mà giáo viên có th g p ph i nh ng h c sinh thư ng ư c xem là “ngngư c”. Tôn tr ng là ph n h c th hai ư c ngh vì h u h t h c sinh th y r ng nó cao ph mch t cá nhân và r t ích l i. Giáo viên nh n th y h c sinh tr nên t tin hơn, tôn tr ng ngư i khác vànăng ng hơn trong l p. M t lý do khác khuy n ngh hai Giá tr Hòa bình và Tôn tr ng c n ư c d y trư c ó là45 ti t h c u tiên này ch a ng t t c nh ng k năng cơ b n s ư c áp d ng trong su t các bài 22
  • h c còn l i. Các Bài t p Thư giãn/T p trung và k năng gi i quy t xung t ư c phát tri n trongsu t 45 ti t h c u tiên này r t quan tr ng trong vi c xây d ng nên b u không khí l y Giá tr làmn n t ng và nh ng k năng xã h i tích c c. Khi h c viên có th gi i quy t mâu thu n m t cách ônhòa và có s tôn tr ng, chúng ta s có r t nhi u th i gian cho nh ng bài h c khác. Hai Bài h c cơb n cho m t tu n ã là quá t t, v a giúp c ng c ư c giá tr tr ng tâm trong su t chương trìnhgi ng d y vào b t c lúc nào thích h p. Tr t t ư c ngh khi d y v các Giá tr cho h c viên1 Hòa bình Bài h c này quan tr ng nh t và chi m nhi u th i gian nh t.2 Tôn tr ng3 Yêu thương Bài h c này phát tri n thêm các k năng ã h c bài h c v Hòa bình vàTôn tr ng.4 Khoan dung Bài h c v tình Yêu thương c n ư c h c trư c bài h c v Khoan dung. Haibài h c này x p th 3, 4 là r t t t.5 Trung th c6 Khiêm t n7 H p tác8 H nh phúc Bài h c v H nh phúc nên t trư c bài h c v Trách nhi m.9 Trách nhi m10 Gi n d R t t t n u ư c k t h p v i môn h c d y v các n n văn hóa b n a và môitrư ng.11 T do Hãy h c bài Trách nhi m trư c khi h c bài T do.12 oàn k t D y bài h c này cu i cùng là t t nh t.Có nh t thi t ph i th c hi n t t c các ho t ng không? Không. Vi c ưa các ho t ng Giá tr khác nhau vào bài h c là r t t t, nhưng nh ng ngư ilàm công tác giáo d c có th b qua m t s ph n ho c dùng nh ng tài li u khác thay th . Trong cácbài h c, b n s th y có ph n câu h i và n i dung ư c trình bày theo d ng k ch b n. Nhi u ngư i ngh nên ưa các thông tin c th này vào. N u mu n, các b n hãy thay i các câu h i này chophù h p v i phong cách c a mình, phù h p v i nhu c u, văn hóa và b i c nh c th .  K t h p các Giá tr vào chương trình h c hi n hành Nhi u trư ng t p trung d y m t Giá tr trong m t kho ng th i gian nào ó - thư ng là 1 hay2 tháng. T t c giáo viên ư c khuy n khích l ng ghép khai thác m t s Giá tr vào chương trìnhh c t p hàng ngày. M i bài v Giá tr có m t s ho t ng nh t nh. V phía các nhà giáo d c v i tư cách làchuyên gia v n i dung, h s bi t rõ tài li u nào th hi n t t nh t các Giá tr ho c so sánh v i cácph n Giá tr . Nhưng giáo viên l i là ngư i bi t rõ i u gì s thu hút ư c h c viên c a mình. Nh ng môn h c như L ch s , Văn h c r t d k t h p các cu c th o lu n v Giá tr . Hãyd ng l i nh ng i m bình lu n trong bài h c khi m t cá nhân hay nhóm ngư i ưa ra l a ch n.Hãy h i h c viên: “Vì sao ngư i y l i l a ch n như v y? K t qu c a vi c theo u i các Giá tr vành ng thách th c t ư c i u ó? B n th y Giá tr ho c ph n Giá tr ây ư c th hi n nhưth nào?”. Trong các gi day Văn,ho c d y Ngôn ng , giáo viên có th ch n c nh ng tài li u có liênquan t i Giá tr ang ư c khám phá, gi ng d y. Tài li u có th là các bài thơ, truy n ng n, ti u st thu t, bài vi t v tri t h c, các cu n sách kinh i n… trong ó các nhân v t chính th hi n Giá tr 23
  • ang ư c c p. ngh h c viên óng góp ý ki n ph n h i (ý ki n, bình lu n) v nh ng gì hv a c, vi t v các Giá tr ho c sáng tác các bài thơ c a riêng mình. Kristan Mouat, m t giáo viên t ng s d ng tài li u Chương trình Giáo d c các Giá tr S ngcho r ng vi c ghi nh t ký là m t cách làm hi u qu xây d ng c u n i gi a nh ng tr i nghi mc a h c viên và nh ng tr i nghi m c a nhân v t hay các ch trong bài. Ví d , trư c khi c m tbài thơ, m t câu chuy n, h c viên có th ghi l i các tr i nghi m c a riêng mình, ch ng h n: “Th i i m mà tôi c m th y ư c tôn tr ng...” ho c “Nh ng lúc tôi c m th y ư c an toàn và yêum n...”. Vi t v m t nhân v t cũng là m t cách làm hi u qu hi u xem Giá tr nào ã khích lnhân v t. Ví d , giáo viên có th ch d n h c viên: Hãy tư ng tư ng b n là nhân v t Friar trong v“Romeo và Juliet” c a Shakespeare. Hãy ghi vào nh t ký c a b n m t s o n v vi c t i sao b nl i ng ý làm l cư i cho Romeo và Juliet. (Ví d : B i vì tôi mu n em l i s hòa gi i gi a cácgia ình ang mâu thu n và xích mích nhau, k t thúc cu c xung t máu.) Ngh thu t là m t phương ti n tuy t v i k t h p d y v các Giá tr trong khi d y các knăng mà h c viên c n ph i h c. Khi di n k ch, trong lúc d y cách nh p vai so n cương k ch b n,hãy ch n các v di n có liên quan n Giá tr ang c n chú ý. Trong ti t âm nh c, khi d y h c viênbi t cách chơi và ph i khí nh c c , hãy k t h p th o lu n, ch ng h n như th o lu n v giá tr oànk t. Trong các gi h c v ngh thu t, ngh h c viên th hi n các Giá tr ó khi h c cách tô màu,v và iêu kh c. Giáo viên và h c sinh ư c khích l ch n nh ng bài hát hay v Giá tr ang d y. Cách nàych th c hi n c p a phương do s a d ng v ngôn ng , tu i khác nhau c a h c sinh vành ng phương ti n gi ng d y t i ch . “M ng liên h các môn h c d y v Giá tr ” r t h u ích. L p m t nhóm các giáo viên t onên nh ng m ng v Giá tr ang d y theo b i c nh văn hóa và b môn c a mình. Xem m t ví d vM ng c a Giá tr T do như sau:M ng liên h các môn h c d y v Giá tr Khoa h c Giáo d c th ch t Qu n lý gia ình Th o lu n v ý th c gi gìn s c Tôn tr ng nh ng ngư i n i Khoa h c góp ph n t o d ng kh e b n thân tr trong gia ình. m t th gi i bi t tôn tr ng Th o lu n v s tôn tr ng u l n nhau. th trong th thao K ch Âm nh c Tôn tr ng H c viên trình di n ho c Ti u ph m v tôn tr ng và mang n nh ng bài hát có thi u tôn tr ng. n i dung th hi n s tôn tr ng. Ngh thu t Ngôn ng /Văn h c Tô màu và v nh ng bi u tư ng th hi n s Nh n di n các nhân v t th hi n lòng t tr ng, tôn tr ng. thi u tôn tr ng. T o m t tác ph m c t dán c a chính mình Sáng tác nh ng bài thơ ho c bài lu n nói v Ch p hình nh ng ngư i có nh ng óng góp tôn tr ng. tích c c. 24
  •  H c cách ch p nh n và m t b u không khí l y Giá tr làm n n t ng ôi khi, có m t s h c viên t v ch ng i l i trư ng h c và vi c h c hành trư ng, cũngnhư ban u h t ra không h ng thú v i các ho t ng Giá tr . S ch ng i này có th là bi uhi n c a s t c gi n vì không ư c ngư i khác l ng nghe ho c c m th y mình không ư c coitr ng. Vì v y, m t b u không khí ch p nh n, tôn tr ng, có s quan tâm l n nhau là i u h t s cquan tr ng trong khi th o lu n. Nhi u ngư i cho r ng làm ư c i u này không d chút nào, nhưngv i kinh nghi m th c t , chúng ta có th t o ư c b u không khí như th . Nh ng ho t ng giá tr u tiên ư c thi t k sao cho t o ni m vui thích và lôi cu n h c viên tham gia; theo ó, tháich ng i s t t gi m và h c viên m nh d n bày t i u h mong mu n. Các cu c t p hu n chogiáo viên v Chương trình Giáo d c các Giá tr S ng r t h u ích trong vi c khám phá m t lo tnh ng k năng khác nhau nh m t o l p và duy trì m t b u không khí tích c c như v y. ón nghe t t c các câu tr l i L ng nghe và th a nh n t t c các câu tr l i c a h c viên là i u thi t y u trong các cu cth o lu n v các ho t ng Giá tr . i u này có th t ra m t thách th c cho các giáo viên - nh ngngư i v n quen v i ki u tr l i “ úng” và “sai” trong l p h c. Không như các câu tr l i “ úng” và“sai” môn toán và khoa h c, l i phát bi u bày t c m nh n c a m t h c viên v m t khái ni mnào ó là c m xúc c a chính các em nên không th d dàng nói là úng hay sai. M t s h c viên vì mu n th xem giáo viên có ch p nh n câu tr l i c a mình hay khôngnên c tình ưa ra nh ng câu tr l i hóm h nh, th m chí khác thư ng. Ví d : Khi ư c h i v m tth gi i Hòa bình, m t h c viên có th nói: “Chi n tranh là m t ph n c a th gi i Hòa bình”.Ho c khi tr l i câu h i trong bài H nh phúc v i u mà b n mu n nghe, h c viên có th tr l i,“Tôi mu n nghe ngư i ta nói r ng tôi là ngư i kinh kh ng”. V i nh ng trư ng h p này, giáo d cviên nên ơn gi n xem các câu tr l i y như m t s ph n ánh n i b t h nh c a h c viên ó. Hãyg t u v i lòng tôn tr ng gi ng như v n làm v i các h c viên khác. ôi khi ch c n g t u thôi là . Cũng có khi giáo d c viên nên nói thêm i u gì óth a nh n câu tr l i ho c nh c l i n i dung thông i p c a h c viên, ây cũng là cách th hi n stôn tr ng i v i h c viên c a mình.Vi c l ng nghe m t cách tích c c i v i các câu tr l i chophép h c viên ch p nh n c m xúc c a mình và b t u x lý các c m xúc ó. Ví d : N u m t h cviên v các kh u súng trong b c tranh c a mình v m t th gi i Hòa bình thì giáo viên có th nóiv i m t s ch p nh n, chân thành và nghiêm túc xem có ph i h c viên ó ang căng th ng haykhông. Ch ng h n, giáo d c viên có th khéo léo h i l i r ng: “N u ngay c trong m t th gi i Hòabình mà có súng thì ch c ph i s l m nh ”. (Xin hãy xem thêm ph n L ng nghe Tích c c trongHư ng d n T p hu n cho Giáo viên Chương trình Giáo d c các Giá tr S ng). B n cũng có th b sung thêm câu tr l i tích c c c a mình ho c nói xem t i sao h l i c mth y như v y v i i m nào ó trong bài h c, nh t là h c viên ang mang n ng ni m tin tiêu c c,gây t n h i ho c phân bi t i x . Nhìn chung, h c viên thư ng tò mò v các th y cô và hay quantâm n s thích c a giáo viên v m t i u gì ó cao quý, t t p, úng n. Khi chúng ta chânthành và bi t tôn tr ng h , m i s ch ng i, ph n kháng thư ng s gi m d n và nh ng ph m ch tt t p v n có c a h c viên d n d n hi n rõ.Khi h c viên khăng khăng r ng mình “hư” ôi khi có nh ng h c viên c khăng khăng cho r ng mình không t t, ch ng h n h ngư ngm m t nhân cách ph n di n. N u i u này x y ra trong m t cu c th o lu n (t t nh t nên nóichuy n riêng v i h c viên y), b n có th h i “T i sao b n l i ngư ng m ngư i ó?”, “B n có 25
  • nghĩ r ng ngư i ó mu n i u gì x y ra không?”, “T i sao?”, “Giá tr nào n m ó?”. Hãy ti pt c g i m , t p trung g n hơn vào ý nh ban u. Luôn luôn có m t Giá tr và ph m ch t tích c cn m sau ý nh ban u. Khi i u này x y ra, giáo viên có th qu quy t “Vì th b n ngư ng m ...”và ghi l i nh ng Giá tr tích c c. L i k t lu n này ư c hi u r ng m i ngư i ai cũng có nhi u lúcph m sai l m, nhưng m t lúc nào ó h ư c nhìn nh n là có ng cơ t t. M c ích c a vi c ápd ng cách ti p c n này i v i h c viên là ưa ngư i ó tr v v i nh ng Giá tr tích c c hay m c ích tích c c. H c viên có th thay i quan i m c a mình v b n thân r ng mình là “ngư i x u”,n u h bi t nhìn nh n m t Giá tr tích c c ho c quan tâm n m t i u t t nào ó. Hãy duy trì vi clàm này theo cách tích c c và h c viên có th b t u nhìn b n thân mình theo hư ng khác tích c chơn. Nh ng ký hi u ư c dùng trong bài h c● : i m suy ng m. : Giáo viên t câu h i cho h c viên.... : Lư c b t, t m ng ng. 26
  • H c viên và Giáo viên Hãy chia s các ho t ng c a b n v i Th gi i!Chia s c a H c viên H c viên thư ng thích trình bày nh ng sáng t o c a mình. M i h c viên trên toàn th gi i u ư c m i chia s nh ng suy nghĩ, sáng tác c a mình (như thơ ca, ti u lu n, bài hát, b c v ,nh ng tr i nghi m c a b n thân…) v i các b n cùng l a tu i thông qua trang web c a Giá tr S ng:www.giatricuocsong.org, và email: vietnam@livingvalues.net. Ho c g i các suy nghĩ và tác ph mngh thu t c a mình n i u ph i viên Chương trình LVEP qu c gia c a b n. Ho c Văn phòngGiáo d c các Giá tr S ng Qu c t g n nh t.Chia s t các Giáo viên Nh ng giáo viên s d ng Chương trình Giáo d c các Giá tr S ng cũng luôn ư c m i vàkhuy n khích chia s kinh nghi m c a b n thân. Thông qua trang Web c a Giá tr s ng, h có thchia s các ho t ng, ki n th c và kinh nghi m chuyên ngành c a mình v i nh ng nhà giáo d ctrên kh p th gi i, ho c g i óng góp n i u ph i viên Chương trình LVEP qu c gia g n nh t. ánh giá hàng năm: ánh giá là m t ph n quan tr ng trong b t kỳ m t chương trình nào.Nh ng ánh giá c a giáo viên v chương trình và s thay i c a h c viên sau m t th i gian àot o th c s quan tr ng. Hãy báo cho i u ph i viên Chương trình LVEP trong nư c bi t r ng b n ang s d ng Chương trình LVEP, và b n s nh n ư c m t m u ánh giá dành cho giáo viên hàngnăm, ho c b n có th tìm th y m u này trên trang web.Chúng tôi hy v ng Chương trình s em n cho các b n hương v ng t ngào c a các Giá tr S ng. Xin chân thành c m ơn!Lưu ý: Trong khi n i dung c a các Bài h c cơ b n ã ư c ghi nh n trong các bư c trên ây, m ts ý tư ng li t kê dư i m i ph n môn h c c a các bài Giá tr ư c ghi chú. Các nhà giáo d c s cóth c ng c nh ng m c ích trên ây thông qua vi c s d ng các chương trình gi ng d y theo bmôn c a mình. 27
  • M C ÍCH CÁC GIÁ TR TRONG M I LIÊN H V I B N THÂN Phát tri n các K năng C m xúc và Xã h iM c ích 1: Hư ng d n và t o h ng thú trong vi c khám phá các Giá tr .Các bư c: Th o lu n xem m t th gi i t t p hơn s như th nào và th c hi n ho t ng suy ng mnh m khám phá các Giá tr m i cá nhân (Bài h c cơ b n - BHCB - v Hòa bình 2). Hình dung và truy n t các ý tư ng v m t th gi i Hòa bình (BHCB v Hòa bình 2).M c ích 2: Giúp h c viên nh n bi t các Giá tr ph quát cơ b n c a chính mình b ng cách khơid y trí sáng t o và ưa ra các ý tư ng.Các bư c: Hình dung v m t th gi i Hòa bình và chia s nh ng ý tư ng có liên quan n b n thân,ngư i khác, và th gi i (BHCB v Hòa bình 2). Phát tri n ti ng nói xây d ng Hòa bình qua ho t ng hình dung b n thân là m t ngư i nt th gi i hòa bình và ưa ra l i khuyên, ý tư ng v th gi i hòa bình (BHCB v Hòa bình 5). Thông qua trò chơi ch n l a các Giá tr quan tr ng nh t i v i h c viên (BHCB v Tôntr ng 3). Hình dung, truy n t ý tư ng và th o lu n v m t Th gi i Yêu thương (BHCB v Yêuthương 1). Tìm các bài hát, bi u tư ng ho c các bài thơ th hi n s m r ng “vòng tay tr c n”; ho cph ng v n m t trong nh ng ngư i mà h ưa thích v ch này (BHCB v Yêu thương 4). Vi t m t lá thư g i cho b n thân chia s nh ng c m nh n, ánh giá và t cho mình l ikhuyên; ra m c ích s ng (BHCB v Yêu thương 10). Nghĩ v các “th n tư ng”, ngư i bi t gi s cân b ng gi a lòng t tr ng và s khiêm t n(BHCB v Khiêm t n 1). Xác nh Giá tr quan tr ng nh t cho s h p tác (BHCB v H p tác 12). Làm m t trò chơi v nh ng ngư i bi t quý tr ng h nh phúc (H nh phúc, Ngôn ng /Vănh c). Th o lu n v nh ng i u h c viên tin tư ng; vi t m t s câu b t u v i c m t “Tôi tinvào...” vào S tay Trách nhi m cá nhân, sau ó là “Tôi mu n có quy n...” và “Trách nhi m c a tôilà...” (BHCB v Trách nhi m 2).M c ích 3: Suy ng m v ý nghĩa c a t ng Giá trCác bư c: Suy ng m và th o lu n các i m suy ng m trong su t 12 bài h c v Giá tr . T sáng tác các i m suy ng m, và b sung thêm nh ng i m suy ng m khác trích d n tngu n sách v ã ư c c ho c t n n văn hóa a phương (t t c các Giá tr ).M c ích 4: Ch n l a m t giá tr tr i nghi m và phát tri n phương pháp gi m căng th ng, nuôidư ng b n thân.Các bư c: Thư ng th c các bài hát liên quan n Giá tr T n hư ng c m giác bình yên trong su t các Bài t p Thư giãn/T p trung Th ch t, Bìnhyên, Ngôi sao Bình yên sau m t vài l n th nghi m (BHCB v Hòa bình 4, 6 và 10). Th o lu n v c m giác bình an và b t an; sau ó nh n d ng ra nh ng suy nghĩ và ho t nggiúp cho b n thân c m th y bình an hơn (BHCB v Hòa bình 4). 28
  •  Sáng tác m t bài thơ, ho c m t bài lu n ng n v nh ng kho ng th i gian mà h c viên c mth y bình yên nh t (BHCB v Hòa bình 5). Tr i nghi m c m giác tôn tr ng b n thân và tôn tr ng ngư i khác thông qua các Bài t p Thưgiãn/T p trung Tôn tr ng và Ngôi sao Tôn tr ng (BHCB v Tôn tr ng 7 và 8). Th c hành làm y b n thân b ng tình yêu thương và thư giãn v i Bài t p G i i tình Yêuthương (BHCB v Yêu thương 4). Vi t v nh ng th i i m trong i mà b n thân tr i nghi m c m giác tràn y tình thương(BHCB v Yêu thương 7). L p m t b ng danh sách nh ng suy nghĩ khơi d y c m giác yêu thương và nh n th y mìnhcó k năng, năng l c (BHCB v Yêu thương 9). Khám phá ra r ng s khiêm t n có th giúp ta thanh th n, nh nhàng, t tin, và m nh mngay c khi i di n v i nh ng thách th c (BHCB v Khiêm t n 9). Th o lu n v c m giác bu n bã và cách nuôi dư ng, chăm sóc cho b n thân (BHCB vH nh phúc 8). ưa ra 10 nguyên t c mang l i h nh phúc trong m i nhóm nh (BHCB v H nh phúc 9) Dành 10 phút m i ngày trong 1 tu n làm bài t p v nhà: “Gi n d là thanh th n, tho i mái -Gi n d không ph i là làm cho m i th tr nên ph c t p lên” (BHCB v Gi n d 1). Th o lu n v s gi n d và làm th nào có ư c m t tâm trí rõ ràng; t sáng t o m t bàit p thư giãn hay m t kh u hi u v gi n d (BHCB v Gi n d 3). Th o lu n v lòng bi t ơn, c m kích trư c nh ng i u bé nh , bình d trong cu c s ng, vàvai trò c a tính nh n l i, tình b n, s khích l ; sau ó, vi t m t bài lu n ng n, m t bài thơ, ho c m tbài hát; ph ng v n nh ng ngư i quan tr ng trong cu c i h c viên v nh ng i u gi n ơn nhưngcó ý nghĩa; sáng tác m t bài văn v i ch “Làm th nào cu c s ng tr nên ơn gi n hơn”(BHCB v Gi n d 5 và 6). Th o lu n xem th nào là t do n i tâm, th nào là nh ng suy nghĩ mang tính t do, ho c épbu c; t n hư ng c m giác t do v i Bài t p Thư giãn/T p trung T do. Vi t v nh ng lúc h c viênc m th y t do nh t (BHCB v T do 2).M c ích 5: Nâng cao nh n th c, ni m say mê, h ng thú và quan tâm n các Giá trCác bư c: L ng nghe câu chuy n “Hoàng và các h t gi ng hoa”; nghĩ v m t th i i m nào ótrong quá kh khi mà h c viên th hi n lòng c m kích trư c s th t thà, trung th c c a m t ngư i,và khi h ư c ngư i khác trân tr ng vì s th t thà y (BHCB v Trung th c 1). Suy ng m và k các câu chuy n v nh ng l n h mu n h p tác và ã nh n ư c s h p tác,cũng như nh ng lúc không nh n ư c s h p tác. C m giác, k t qu và c trưng c a m i tìnhhu ng như th nào? (BHCB v H p tác 1) Suy ng m v nh ng th i i m h nh phúc trong i và nh n bi t các Giá tr n ch a sau ó(BHCB v H nh phúc 1). Th c hi n ho t ng “Bư c i tin tư ng” trong nhóm 4 ngư i và th o lu n v tinh th ntrách nhi m; ưa ra nh nghĩa v trách nhi m trong nhóm và s d ng nó làm câu m u trong“S tay Trách nhi m Cá nhân” (BHCB v Trách nhi m 1). Th o lu n v s gi n d và th c hi n m t ho t ng ơn gi n (BHCB v Gi n d 1) Th o lu n nh ng khái ni m cơ b n v oàn k t, th ng nh t và chia s các câu chuy n ho cnghiên c u v nh ng loài v t th hi n tình oàn k t m nh m ; th o lu n trong nhóm nh xemnh ng loài v t y l i bài h c gì cho con ngư i (BHCB v oàn k t 1).M c ích 6: Phát tri n nh ng ki u hành vi ng x ôn hòa, yêu thương, trung th c, h p tác thôngqua vi c xác nh, nh n th c và th c hi n nh ng hành ng d a trên cơ s các Giá tr .Các bư c: Suy nghĩ và làm m t vi c nh , ơn gi n nào ó giúp th gi i này gi ng v i th gi i Hòabình mà h c viên v n hình dung (BHCB v Hòa bình 3). 29
  •  Cùng nhau ch n l a nh ng ki u hành vi ng x m i làm cho l p h c bình yên hơn(BHCB v Hòa bình 6). L p danh sách các hành ng c ng c m nh m c m giác yêu thương và có năng l c(BHCB v Yêu thương 9). Th c hi n hai hành ng t ư c các m c ích cá nhân ã ra (BHCB v Yêu thương11). Hi u nh ng nh hư ng c a s thi u trung th c i v i m i quan h , và k t qu c a s thi uv ng tính chính tr c (BHCB v Trung th c 5). Th c hành và cam k t gi trung th c b ng cách t o ra nh ng t m th tình hu ng v Trungth c, trình di n ti u ph m minh h a ki u ph n ng trung th c và thi u trung th c, r i xem xét cáck t qu (BHCB v Trung th c 8). Suy nghĩ v cách làm th nào vui v th c hi n các nhi m v “Khiêm t n” trong khi v ngi mình tràn y nhân ph m; nghĩ v cách ánh giá các nhi m v d a trên ph m ch t ho c các Giátr ã tr i nghi m ư c; hi u t m quan tr ng c a t ng ph m ch t (BHCB v Khiêm t n 6). L p danh sách 10 cách th c có th h p tác v i nhau; tăng tinh th n h p tác trong gia ình(BHCB v H p tác 2 và 10). ra nh ng quy t c xây d ng tinh th n h p tác th c s (BHCB v H p tác 10) Khám phá nh ng cách th c mang l i h nh phúc cho b n thân, cho thiên nhiên và cho ngư ikhác, và th nghi m ý tư ng này trong vòng m t tu n (BHCB v H nh phúc 6). Th o lu n v vi c t o ra h nh phúc và bu n bã, b t h nh trong gia ình; xu t ý tư ngmang l i h nh phúc cho các anh ch em (BHCB v H nh phúc 14). Th c hi n m t hay nhi u hành ng thi t th c th m nhu n các câu “Tôi tin vào…”(BHCB v Trách nhi m 2). L p m t k ho ch hành ng v i tinh th n oàn k t và giúp hoàn thành m t d án c a l p;nh n bi t các ph m ch t c n thi t c i thi n th gi i (BHCB v oàn k t 6 và 7)M c ích 7: Nâng cao lòng t tr ng và ni m tin r ng “Tôi có th t o nên s khác bi t”Các bư c: Xác nh nh ng ph m ch t áng ngư ng m nh ng ngư i khác, và 5 ph m ch t tích c cc a chính b n thân (BHCB v Tôn tr ng 2). Th o lu n nguyên nhân t i sao con ngư i l i t ra thi u tôn tr ng và ưa ra nh ng l ikhuyên v vi c con ngư i nên i x v i nhau như th nào (BHCB v Tôn tr ng 6). Nh n bi t nh ng ph m ch t mà h c viên ngư ng m ngư i khác, l p danh sách nh ngph m ch t mà nh ng ngư i khác nh n th y h , nh n d ng ra nh ng ki u suy nghĩ, l i nói, vàhành ng giúp gi v ng lòng t tr ng (BHCB v Tôn tr ng 7 và 8). L ng nghe nh ng câu chuy n v vi c t o nên s khác bi t, và k tên nh ng i u nh béhàng ngày có th t o nên s khác bi t tích c c trong cu c s ng c a ngư i khác (BHCB v Tôntr ng 12). Khám phá v giá tr tôn tr ng thông qua ho t ng c, sáng tác thơ và bài lu n (Tôn tr ng,Ngôn ng /Văn h c) Vi t ra 10 ph m ch t hay Giá tr mà h c viên có, khoanh tròn nh ng ph m ch t có ý nghĩaquan tr ng i v i lòng t tr ng c a h , và t o ra m t bi u tư ng cá nhân th hi n m i cân b nggi a lòng t tr ng và s khiêm t n (BHCB v Khiêm t n 11). Th c hành mang l i h nh phúc thông qua l i nói trong vài ngày (BHCB v H nh phúc 2). c và chia s các câu chuy n v nh ng ngư i t o nên s khác bi t tích c c b ng tinh th ntrách nhi m c a h (BHCB v Trách nhi m 4).M c ích 8: C ng c kh năng ưa ra quy t nh ch n l a tích c c, bi t nói “Không” v i nh nghành vi tiêu c c và hi u bi t v ch c năng c m xúc.Các bư c: Khám phá s t n thương và s hãi d n n t c gi n; yêu c u vi t ra 2 ví d . (BHCB v Hòabình 9). 30
  •  Xác nh vào lúc nào thì m t chuy n nh nh t l i bi n thành cu c cãi nhau, th o lu n cácphương pháp ki m soát t c gi n, và bình an có nh hư ng n m i quan h như th nào (BHCB vHòa bình 13). Nh n d ng ra nh ng ý nghĩ “nung n u” xung t, mâu thu n và nh ng ý nghĩ “nuôi dư ng”s bình yên; s d ng chúng sáng tác m t câu chuy n t p th (BHCB v Hòa bình 14). Th o lu n t i sao m t vài ngư i nhi m tính tham lam và tr nên i b i (BHCB v Trungth c 4). Th o lu n t i sao con ngư i l i huênh hoang; th c hành chia s i u gì ó mà b n thân mìnht hào v i gi ng i u huênh hoang và sau ó v i m t gi ng i u t tin nhưng khiêm t n (BHCB vKhiêm t n 2). Th o lu n t i sao con ngư i thư ng ham mu n danh v ng; có nh ng l i ích và ti m nnh ng b t l i nào không; th o lu n v nh ng tác ng i v i lòng mãn nguy n c a con ngư i khih luôn tìm ki m, d a d m vào nh ng i u bên ngoài; làm th nào duy trì thái hài lòng(BHCB v Khiêm t n 5). Th o lu n xem làm th nào mà c m giác “t t hơn, tr i hơn” l i gây ra r c r i; h c m th ynhư th nào khi b i x theo cách này, và lý do t i sao ngư i ta hành ng như v y (BHCB vKhiêm t n 8). Th o lu n c m giác khi b ngư i khác xúc ph m ho c khi h nh n ư c l i tán dương, khenng i mà l ra không áng có (BHCB v Khiêm t n 9). Khám phá th nào là h nh phúc, nh ng khát khao, am mê, và giá tr con ngư i s như thnào khi ư c o lư ng d a trên v t s h u, tài s n, a v ; sáng tác ti u ph m d a trên nh ng i u ã th o lu n (BHCB v H nh phúc 5). Th o lu n v vi c s d ng ch t gây nghi n, các tình hu ng liên quan n vi c s d ng ch tgây nghi n (k c áp l c t b n bè ng trang l a), l p B n Tâm trí v tác ng c a vi c sd ng ch t c h i này và tình hu ng không dùng ma túy (BHCB v H nh phúc 11). Th o lu n v các lo i ch t gây nghi n khác nhau, nh ng c m giác và Giá tr mà ngư i ta ang tìm ki m, các nh hư ng, kh năng ki m soát li u lư ng và ki m soát hành vi kém, các gi ipháp thay th lành m nh hơn có ư c nh ng tr i nghi m như mong mu n. (BHCB v H nhphúc 10).M c ích 9: Gi m b t tính s t ti khi i di n v i nh ng áp l c không áng có t ngư i khácb ng cách tìm hi u v quy n cá nhân, tôn tr ng danh d ngư i khác, và ng m nghĩ v b c thông i pc ah .Các bư c: Nên bi t r ng t ra cho mình m t gi i h n hay ranh gi i trong các m i quan h là vi c bìnhthư ng (BHCB v Tôn tr ng 12). Hi u r ng trung th c không có nghĩa là tôi ph i ti t l v i t t c m i ngư i toàn b thông tincá nhân m i khi ư c h i. Th o lu n tìm ra cách t ch i l ch s trư c nh ng ngh ó. Th olu n t m quan tr ng c a vi c cân b ng gi a lòng trung th c v i tình yêu thương; và bi t r ng s thôb o nhân danh trung th c chính là ph n trung th c (BHCB v Trung th c 6). Th o lu n khi nào ta d dàng h p tác v i ngư i khác và khi nào thì không; m i liên h gi as vui v , tho i mái, tình yêu thương và s tôn tr ng (BHCB v H p tác 3). Th o lu n chúng ta có th h p tác như th nào b ng cách luôn ý th c v các Giá tr ; khi nàothì h p tác là phi o c; và phát tri n các tiêu chí xác nh i u ó trong m t nhóm nh(BHCB v H p tác 8). Th o lu n v thông i p ng sau nh ng bài qu ng cáo ã ch n và ưa ra m t b c thông i p thay th như “Gi n d là t nhiên” (BHCB v Gi n d 7 và 8).M c ích 10: Phát tri n hình th c i tho i n i tâm m t cách tích c c, m c ích d n n các hànhvi và tinh th n trách nhi m.Các bư c: 31
  •  Vi t ra các m c ích cá nhân, các hành vi và phương pháp giúp t ư c nh ng m c íchnày (BHCB v Yêu thương 11). Th o lu n k t qu trong quá trình hoàn thành các m c tiêu cá nhân, hi u th nào là yêuthương. Vi t m t bài lu n v các hành vi i n hình gây c n tr và các hành vi thay th giúp ta t ư c m c ích (BHCB v Yêu thương 12). Hi u r ng hơn ý nghĩa c a lòng khoan dung, ó là kh năng ch u ng trư c nh ng tình thkhó khăn. Th o lu n v hình th c i tho i N i tâm tích c c (Khoan dung, Ngôn ng /Văn h c). Th o lu n v ho t ng“Trò chuy n v i b n thân”; nh n ra nh ng câu nói khích l vành ng câu nói c n tr m c ích ph n u. ưa ra nh ng tình hu ng th thách v i nh ng câu nóikhuy n khích, ng viên b n thân (BHCB v H nh phúc 3, 4 và 13). Th o lu n v h nh phúc trong m i liên h v i m c ích, và làm h t kh năng c a mình(BHCB v H nh phúc 12). Th o lu n xem tinh th n trách nhi m ư c h c h i, lĩnh h i như th nào khi còn bé, chúngta có th d y cho con cái tinh th n trách nhi m như th nào, c m giác khi nh ng ngư i khác khôngcó trách nhi m, nh ng óng góp mà h làm ư c cho gia ình, và nh ng óng góp nào mà h c mth y t hào (BHCB v Trách nhi m 5). Th o lu n v c m giác khi làm tròn trách nhi m ư c giao và khi khó mà hoàn thành tráchnhi m; ưa ra nh ng i u c n suy ng m ho c c n làm giúp cho b n thân c m th y t t hơn theom t cách th c lành m nh trong nhóm nh , và trình bày nh ng k t qu trong m t bài văn, ti u ph mhay bài hát cho c nhóm (BHCB v Trách nhi m 7). Th o lu n tinh th n trách nhi m v i tư cách là m t h c sinh, ch n m t môn h c nào ó c nh c t t hơn, ánh giá b n thân, và ra nh ng hành vi c th , th c t và có th quan sát t ư c m c tiêu (BHCB v Trách nhi m 8). Khám phá 4 bư c gi i quy t m c c m t i l i theo tinh th n xây d ng khi ph m ph i m tsai l m và vi t bài lu n cá nhân ng d ng nh ng bư c này cho m t tình hu ng mà h mu n thay i (BHCB v Trách nhi m 9). T o m t hình nh v nh ng gì h tin tư ng nh t và vi t ra 2 cách làm m i tr nên có tinhth n trách nhi m, ho c sáng tác bài văn th hi n s thi u trách nhi m và có trách nhi m (BHCB vTrách nhi m 15). Th o lu n v v n t do và trách nhi m v i tư cách là m t thanh niên, tin c y và c ng ct do và trách nhi m hơn n a các l a tu i khác nhau (BHCB v T do 4).M c ích 11: Th hi n m t cách sáng t o và c ng c các ý tư ng và c m nh n v Giá tr thông quacác hình th c ngh thu t.Các bư c: Th hi n các Giá tr b ng ngh thu t, âm nh c, k ch, múa. Tìm trong các lĩnh v c trênngu n c m h ng và nh ng ý tư ng m i th hi n các giá tr . Tham gia vi t các kh u hi u, áp phích Hòa bình, sáng tác thơ tương ph n so sánh, v ho ctô màu cho b c tranh v i nh ng gam màu th hi n Hòa bình và gi n d , ưa n nh ng thông i priêng c a mình (Trong các BHCB v Hòa bình). Làm m t n , vi t văn ho c ưa ra các kh u hi u nói v s khác bi t (Trong các BHCB vTôn tr ng). V m t b c tranh bi u hi n tình yêu thương, m t b c tranh th hi n s i l p gi a yêuthương và gi n d , t o m t tác ph m c t dán, làm nh ng t m thi p v ph m ch t và Giá tr chias (Các BHCB v Yêu thương). Sáng tác bài hát hay thơ v gia ình th gi i loài ngư i gi ng như m t chi c c u v ng, tômàu, v ho c múa v lòng khoan dung và giá tr khác (Các BHCB v Khoan dung). V v s tham lam và công b ng (BHCB v Trung th c). Sáng tác m t bài hát ho c m t bài thơ ca ng i nh ng ngư i h p tác; v ho c tô màu chokh u hi u (Các BHCB v H p tác). 32
  •  Sáng tác m t bài thơ hay bài hát; tô màu, v ho c làm m t b c tranh c t dán v i nh ng màus c th hi n h nh phúc tương ph n v i nh ng màu s c th hi n s ch i b . Ngoài ra cũng có th vnh ng t m huy chương v các giá tr mang l i h nh phúc (Các BHCB v H nh phúc). Trang trí câu “Tôi tin vào...” (Các BHCB v Trách nhi m). Sáng tác m t b c tranh ngh thu t th hi n các lo i hình t do mà h mu n t t c m i ngư i u có, sau ó b sung thêm các trách nhi m (Các BHCB v T do).  GIÁ TR TRONG M I QUAN H V I M I NGƯ I PHÁT TRI N CÁC K NĂNG GIAO TI P GI A CON NGƯ I V I CON NGƯ IM c ích 12: Nâng cao nh n th c v tác ng c a nh ng ng x tiêu c c qua ó h n ch hànhvi tiêu c c, phát huy các hành vi tích c c.Các bư c: Th o lu n c m giác khi ngư i ta ánh nhau và làm t n thương l n nhau (BHCB v Hòabình 6 và 7). Th o lu n cách th hi n s tôn tr ng và thi u tôn tr ng, c m giác kèm theo như th nào(BHCB v Tôn tr ng 5). Th o lu n v c m giác khi ch ng ki n m t ngư i nào ó b phân bi t i x ; vi t m t bàilu n cá nhân so sánh c m giác b phân bi t i x và c m giác ư c ch p nh n, cũng có th vtranh th hi n nh ng c m giác này (BHCB v Khoan dung 11). Di n ti u ph m v ch trung th c và thi u trung th c. Th o lu n nh ng tác ng i v icu c s ng con ngư i (BHCB v Trung th c 2). Th o lu n tác ng c a hành vi kiêu ng o i v i ngư i khác (BHCB v Khiêm t n 1). Th o lu n v tính khiêm t n và tình yêu thương, s hách d ch và thi u nhân ái t ó th y ư c s hách d ch gây t n thương n ngư i khác như th nào (BHCB v Khiêm t n 4). Th o lu n v nhu c u c g ng ki m soát ngư i khác, nh ng cách th c khác nhau mà ngư ita s d ng cùng các c m giác i kèm, và khi nào nh ng ki u hành vi ó không thích h p hay cótính ch t xâm ph m (BHCB v Khiêm t n 7). Th o lu n nh ng l i nói nào mang n h nh phúc và nh ng l i nói nào d khi n ngư i tat n thương. Th o lu n xem m i ngư i thích ư c nghe nh ng gì t cha m mình (BHCB v H nhphúc 2). Th o lu n v c m giác khi con ngư i b lo i tr , cô l p; nghĩ ra nh ng cách th c ư cch p nh n (BHCB v H nh phúc 7).M c ích 13: Phát tri n các k năng xã h i tích c c thông qua vi c tìm hi u v t m quan tr ng c avi c áp d ng các Giá tr và h c t p các k năng giao ti p.Các bư c: Th c hành l ng nghe ngư i khác v i tình yêu thương (BHCB v Yêu thương 6). Tham gia l p k ho ch và t o d ng “Môi trư ng ch p nh n” trư ng; t o ra m t b ukhông khí thân thu c (BHCB v Yêu thương 4). Th o lu n xem khi nào thì nên nói v i nh ng ngư i l n có trách nhi m v ý nh c a m tngư i b n mà không làm ph t ý ngư i b n ó. Th o lu n v tình hu ng c p bách c n ư c h trnhư v n t t , và làm th nào giúp h (BHCB v Yêu thương 8). Th o lu n cách th c chúng ta th hi n tình yêu thương trong gia ình; vi t nh ng l i c mơn; th c hi n m t s hành ng yêu thương gia ình (BHCB v Yêu thương 10 và 12). Th o lu n v thi u trung th c và s tin c y trong các m i quan h ; xác nh các hành vi xâyd ng lòng tin c y qua ho t ng “B c tư ng tin c y” (BHCB v Trung th c 7). 33
  •  Th o lu n và th c hành các k năng giao ti p khi có s h i ti c v m t hành ng nào ó(BHCB v Trung th c 8). Th o lu n tác ng c a áp l c (t b n cùng l a) và nh ng gì có th giúp b n thân v ngvàng trư c áp l c (BHCB v Trung th c 9). Ch p nh n và trân tr ng, ánh giá cao ngư i khác trong khi không c m th y m c c m vb n thân (BHCB v Khiêm t n 3 và 4). Làm m t vi c t t m i ngày trong th i gian m t tu n - v i c m giác mong mu n ư c làm i u ó mà không c n ư c th a nh n hay ư c ai ó ý (BHCB v Khiêm t n 5). Th o lu n các phương pháp giao ti p “kh ng nh mình” khi m t ai ó ng x không úngm c ho c có v xâm ph m, và th c hành các phương pháp này trong l p h c (BHCB v Khiêm t n7). Th c hành l ng nghe v i lòng khiêm t n và t tr ng khi nh ng ngư i khác ư c quan tâmchú ý nhi u hơn (BHCB v Khiêm t n 10). Th o lu n phương pháp giao ti p nào t o thu n l i ho c c n tr s h p tác; hãy t o raNh ng ch d n giao ti p hi u qu nh m nâng cao tinh th n h p tác (BHCB v H p tác 5, 6). Th o lu n và vi t v s h p tác trong gia ình (BHCB v H p tác 9). H p tác trong m t án c a l p, ng d ng Nh ng ch d n giao ti p hi u qu nh m nângcao tinh th n h p tác (BHCB v H p tác 11). Th o lu n v c m giác khi th y ngư i khác vô trách nhi m và tìm cách h hi u ư c i u y m t cách nh nhàng, th m thía mà không ph i dùng n nh ng l i quát m ng hay gi n d .Làm th tình hu ng và trình di n minh h a, ưa ra nh ng gi i pháp tích c c, thích h p (BHCB vTrách nhi m 11). Vi t ra nh ng hư ng d n v quy n h n và trách nhi m c a cha m , quy n h n và tráchnhi m c a con cái sau khi ã nghiên c u Công ư c v Quy n Tr em. Th o lu n tu i thích h pnh t làm cha m , trư c khi m t ngư i quy t nh làm cha m thì i u gì là quan tr ng nh t(BHCB v Trách nhi m 6). Th o lu n v s tôn tr ng và các k năng giao ti p t o nên s th ng nh t và sau ó v m tb c tranh t p th trong khi t p trung vào c m giác v s th ng nh t (BHCB v oàn k t 4). Th o lu n các kh năng khác nhau c n thi t t o nên s oàn k t và nh ng gì giúp gi iquy t các tr ng i (BHCB v oàn k t 6).M c ích 14: Xây d ng các phương pháp tích c c, ôn hòa gi i quy t nh ng mâu thu n, b t ng.Các bư c: H c phương pháp gi i quy t b t hòa, g m các bư c: s n sàng l ng nghe; và tham gia vàocác bài t p gi i quy t b t hòa (BHCB v Hòa bình 8, 10 và 11). H c v t m quan tr ng c a vi c l ng nghe ngư i khác, nh n ra nh ng i u c n tr qua ho t ng v l ng nghe, các thành viên l n lư t gi vai trò “Ngư i nói”, “Ngư i nghe” và “Ngư i quansát” (BHCB v Hòa bình 10). Nh n th c v s b t u m i b t hòa b ng cách tìm ra m m m ng ban u c a m t m i b thòa (K năng gi i quy t b t hòa) (BHCB v Hòa bình 13). Phát tri n các phương pháp tư duy thay th b ng cách t o ra các gi i pháp (B t u tBHCB v Hòa bình 9). Gi i thi u ý tư ng v vi c không nh ng ngư i tiêu c c m c nh chúng ta là ai, th chành hai phương pháp giao ti p và gi i quy t v n khi nh ng ngư i khác tiêu c c (BHCB v Tôntr ng 9). Suy nghĩ và th o lu n b t hòa b t u t vi c giao ti p thi u rõ ràng ho c vì s khác bi ttrong nh n th c (BHCB v Tôn tr ng 10). ng d ng các Giá tr và k năng giao ti p ôn hòa và tôn tr ng m i quan tâm c a h c viênthông qua th o lu n và di n ti u ph m có s d ng các th tình hu ng (BHCB v Tôn tr ng 11). Di n ti u ph m v nh ng h n ch g p ph i trong giao ti p, làm th nào b n thân gi ư c bình tĩnh và s t ch (BHCB v Tôn tr ng 12). 34
  •  Xem xét nguyên nhân c a s b t hòa và th o lu n cách l y yêu thương thay i s b thòa y; trình di n minh h a k năng xã h i giúp gi i t a m i b t hòa này (BHCB v Yêu thương 9). Gi i quy t b t hòa b ng cách t o ra nh ng gi i pháp; xem xét nh ng i u có l i cho t t cm i ngư i (BHCB v T do 5).M c ích 15: Nâng cao lòng khoan dung, và phát tri n kh năng c m nh n, trân tr ng các n n vănhóa khác.Các bư c: Th o lu n v lòng khoan dung, m i quan h gi a chi n tranh và s thi u khoan th m tcách c c oan, tìm hi u m i liên h gi a s bình an trong tâm h n và c tính khoan dung (BHCBv Khoan dung 1). Trân tr ng s khác bi t gi a ta và ngư i khác, t mình vào vj trí c a ngư i khác c mthông v i h (BHCB v Khoan dung 2). Ý th c hơn v các hành ng khoan dung và không khoan dung b ng cách sưu t p các câuchuy n th i s ; làm m t b c tranh c t dán trên l p v các hành ng khoan dung thi u khoan dungv n di n ra trong cu c s ng (BHCB v Khoan dung 3). Nâng cao s hi u bi t và trân tr ng các n n văn hóa khác nhau. Th o lu n xem nh ng Giátr nào quan tr ng i v i nh ng n n văn hóa y; chia s nh ng i u trân tr ng i v i m t n n vănhóa khác v i n n văn hóa c a mình (BHCB v Khoan dung 4 - 8). Th o lu n i m suy ng m “Khi thi u tình yêu thương, s thi u i lòng khoan dung”; th olu n nh ng cách th c phân bi t i x và tìm hi u t i sao ngư i ta l i phân bi t i x (BHCB vKhoan dung 9). Xây d ng m t thông i p v lòng khoan dung g i n th gi i; ưa ra nh ng thông i pcho chính b n thân mình nâng cao lòng khoan dung i v i ngư i khác (BHCB v Khoan dung12). Th o lu n thái thi u khoan dung và tìm hi u v kh năng giao ti p tích c c, kh ng nhb n thân trư c nh ng l i nh n xét mang tính phân bi t i x (BHCB v Khoan dung 13 và 14). Nghiên c u v các n n văn hóa b n a và s thông thái c a các n n văn hóa này (BHCB vGi n d 2). Th o lu n v tinh th n oàn k t ch ng l i nh ng k thù chung c a nhân lo i như nghèo ói và chi n tranh; xác nh âu là nguyên nhân n y sinh nh ng k thù trên, t ó ưa ra phươnghư ng tích c c gi i quy t v n ; nghĩ ra kh u hi u cho m i lo i (BHCB v oàn k t 3).  CÁC GIÁ TR TRONG M I LIÊN H V I XÃ H I VÀ TH GI IGÓP PH N T O NÊN M T XÃ H I T T P HƠN V I S TÔN TR NG, TIN C Y VÀ S NG CÓ M C ÍCHM c ích 16: Suy nghĩ v các giá tr n ch a trong m i quan h v i c ng ng và th gi iCác bư c: Nh n ra s khác bi t gi a th gi i Hòa bình và th gi i b t hòa thông qua ho t ng th olu n và làm B n Tâm trí (BHCB v Hòa bình 3). Suy nghĩ v nguyên nhân khơi mào các cu c chi n tranh (BHCB v Hòa bình 7). Ph ng v n m t ngư i l n v chi n tranh và nh ng l a ch n khác thay th cho chi n tranh(BHCB v Hòa bình 12). Xác nh nh ng khác bi t gi a tác ng c a s tôn tr ng và thi u tôn tr ng thông qua ho t ng l p B n Tâm trí và chia s (BHCB v Tôn tr ng 1 và 2). 35
  •  Tìm hi u m i quan h gi a các v n , v n n n thu c ph m vi xã h i và th gi i v i cácph n Giá tr thông qua vi c xác nh các v n mà m i ngư i quan tâm, và nh ng ph n Giá tr nàon m ng sau nh ng y u t gây ra v n ó (BHCB v Tôn tr ng 4). Hi u t m quan tr ng c a các Giá tr b ng cách xác nh nh ng Giá tr nào có th giúp gi iquy t m t s v n nh t nh trên th gi i hi n nay (BHCB v Tôn tr ng 4). So sánh “Quy lu t c a tình yêu thương” v i các “Quy lu t” khác ang t n t i trong xã h ihi n nay, và sau ó khám phá tác ng c a m i quy lu t thông qua B n Tâm trí (BHCB v Yêuthương 2). Phân tích các tác ng ã ghi nh n ư c trên B n Tâm trí, ưa chúng vào Tr c Lư ngc c các giá tr và ph n giá tr ; th o lu n v tình yêu thương và lòng tr c n (BHCB v Yêu thương3). Th o lu n v t m gương các nhà lãnh o trên th gi i ư c bi t n vì c tính khiêm t nvà nh ng s ki n giúp hình thành nên ng cơ hành ng c a h (Khiêm t n, L ch s ). Tư ng tư ng b n thân mình là nhà khoa h c và th o lu n v m c ích tr thành nhà khoah c (Khiêm t n, Khoa h c). Th o lu n xem i u gì s x y ra n u m i ngư i cùng nhau gi i quy t v n b ng cách h ptác (BHCB v H p tác 4). Th o lu n xem nh ng m c ích nào có th là m c ích chung cho các nhà khoa h c thu ct t c các dân t c ( oàn k t, Khoa h c). L pB n Tâm trí v s h p tác và s ch ng i th y rõ các tác ng i v i conngư i, công vi c kinh doanh, xã h i (BHCB v H p tác 7). Th o lu n xem các nhà khoa h c có th s d ng công ngh giao ti p toàn c u thúc y snghi p khoa h c ra sao (H p tác, Khoa h c). Th o lu n xem t i sao khi t t c các ngu n l c ư c t p trung cho h t ng Kinh t - Xã h imà không chú tr ng phát tri n nhân cách con ngư i thì nh ng ưu tiên trong cu c s ng b th hi nsai l ch và gây xói mòn d n h nh phúc. Các Giá tr s giúp con ngư i nh n th y i u gì c n ư cưu tiên, t ó xu t nh ng bi n pháp tích c c (BHCB v H nh phúc 4). Th o lu n xem s phát tri n c a khoa h c có làm cho nhân lo i h nh phúc hơn hay không?Th o lu n nh ng cách th c mà khoa h c có th óng góp cho h nh phúc c a nhân lo i (H nh phúc,Khoa h c). Th o lu n v m t s r c r i trong khoa h c và tinh th n trách nhi m, b n thân mu n trthành nhà khoa h c lo i nào (Trách nhi m, Khoa h c). Ch n m t m c ích và hành ng t p th làm cho trư ng, c ng ng hay th gi i; l p kho ch hành ng và th c hi n trong khi xây d ng c m giác thu c v và c m giác th ng nh t(BHCB v oàn k t 5).M c ích 17: M r ng hi u bi t v các phương pháp và nguyên nhân làm tăng s thi u khoandung qua ó nâng cao năng l c nh n th c v b t kỳ thông i p phân bi t i x và l a d i nào.Các bư c: Th o lu n xem vi c làm tăng n i s v s khan hi m, thi u th n có liên h như th nào t ivi c làm tăng kh năng ch u ng, nh n nh n, và làm v y vì m c ích gì; th o lu n m i quan hgi a các hành vi phân bi t i x v i l i ích v ti n b c (Khoan dung, Kinh t ).M c ích 18: Xây d ng ý th c v h u qu c a tham nhũng i v i xã h i, phát tri n nh n th ccũng như ng cơ vì công b ng xã h i và trách nhi m xã h i.Các bư c: Chia s các m u chuy n v trung th c và tham nhũng, cũng như các tác ng c a trung th cvà không trung th c (BHCB v Trung th c 3). Sáng tác và tham gia trình di n ti u ph m v i ch v trung th c và s công b ng ingh ch v i s tham nhũng và tham lam, khám phá nh ng tác ng nh hư ng v kinh t và xã h i(Trung th c, L ch s ). 36
  •  Nghiên c u m i quan h gi a s tham lam và tham nhũng qua các ví d t chương trìnhgi ng d y chính khóa (Trung th c, L ch s ). Vi t m t bài văn v s trung th c và thi u trung th c trong môi trư ng tài chính và th olu n nh ng nh hư ng i v i các n n nhân v m t kinh t và xã h i (Trung th c, Kinh t ). Th o lu n v tính trung th c và công vi c kinh doanh c a chính mình. Th o lu n các câuh i: “Li u có th có s trung th c trong kinh doanh không?”, “B n có mu n i tác c a mìnhtrung th c không?” (Trung th c, Kinh t ) Th o lu n nh ng thay i có th làm l i cho th gi i, trách nhi m xã h i, trách nhi m o c, và t ng nhóm nh vi t ra m t s hư ng d n trách nhi m cho công dân th gi i (BHCB vTrách nhi m 11). Vi t v “Quy n l i c a m i công dân trên th gi i” và so sánh nó v i nh ng “Trách nhi mc n th c thi”; h i xem li u có trách nhi m nào c n ph i thay i sao cho m i ngư i có thhư ng ư c quy n c a mình (BHCB v Trách nhi m 12). Tìm các ví d trên th gi i v nh ng ngư i th c t ư c các quy n, ng x có tráchnhi m, và ph n u vì m t th gi i t t p hơn; th o lu n v vi c m t ngư i th c hi n các b n ph nv i lòng chính tr c và luôn gi ý th c v m c ích; trong l p h c, hãy ch n m t d án nh có thth c hi n cùng nhau (BHCB v Trách nhi m 13). Th o lu n v ý ki n cho r ng ph n l n nh ng b t n, sai l m trong l ch s u xu t phát tnh ng m c ích ích k d a trên lòng tham cũng như khát khao quy n l c c a m t s cá nhân nào ó. Th o lu n xem li u vi c l a o có úng n, phù h p v i m c ích o c, cá nhân, gia ìnhvà xã h i không (BHCB v Trách nhi m 14). Th o lu n v Giá tr gi n d có th giúp làm gi m kho ng cách gi a “ngư i giàu” và “ngư inghèo” như th nào (BHCB v Gi n d 8). Th o lu n v nh ng k thù chung c a nhân lo i, ví d như chi n tranh, xung t s c t c, n nnghèo ói v.v…; l p danh sách nh ng v n và nhu c u quan tr ng nh t c a th gi i; hư ng d nm i nhóm ch n l y m t v n và xu t các gi i pháp, ho c các nhóm có th cùng làm vi c v inhau trong tinh th n oàn k t, th ng nh t gi i quy t v n , r i sau ó trình bày trư c l p(BHCB v oàn k t 2).M c ích 19: Nâng cao nh n th c v môi trư ng và trách nhi m b o v sinh thái.Các bư c: Nghĩ v 10 hành vi th hi n s tôn tr ng môi trư ng sinh thái (Tôn tr ng, Khoa h c). Thông qua chương trình gi ng d y chính khóa, tìm hi u v n n văn hóa b n a và cáchth c mà ngư i dân ó tôn tr ng môi trư ng như th nào. Th o lu n v cách th c khai thác và sd ng ngu n tài nguyên sao cho h p lý, tránh lãnh phí và tàn phá môi trư ng sinh thái, nh hư ng n th h mai sau (BHCB v Gi n d 2 - cho m t tu n ho c hơn). Nghiên c u ý tư ng gi n d là ti n cho s phát tri n b n v ng, khám phá các nhu c u c ahành tinh chúng ta, th o lu n v môi trư ng sinh thái và các ý tư ng gìn gi ho c b o t n, th chi n m t k ho ch hành ng trư ng, nhà, và trong c ng ng (BHCB v Gi n d 4 - cho m ttu n ho c hơn). Th o lu n xem Giá tr gi n d giúp chúng ta tránh ư c tình tr ng lãng phí như th nào; th olu n nh ng tác ng i v i môi trư ng khi h n ch ư c s lãng phí, và làm th nào bi n tình yêu i v i môi trư ng thành kh năng phân nh rõ mong mu n và nhu c u (BHCB v Gi n d 4). Nghiên c u v năng lư ng m t tr i (Gi n d , Khoa h c). L p m t d án môi trư ng ơn gi n, hi u qu và có tính toán n l i ích lâu dài, so sánh nóv i nh ng chi phí thông thư ng (Gi n d , Kinh t ).M c ích 20: H c t p các Giá tr trong m i liên h v i các th ch , t ch c xã h i và m t th gi ir ng l n hơn.Các bư c: Nh n bi t xem Hòa bình ư c th hi n thông qua ngh thu t như th nào, và các t ch c l nlàm vi c vì Hòa bình ra sao (Hòa bình, L ch s ) 37
  • Lưu ý: Trong khi n i dung c a các Bài h c cơ b n ã ư c ghi nh n trong các bư c trên ây, m ts ý tư ng li t kê dư i m i ph n môn h c c a các bài Giá tr ư c ghi chú. Các nhà giáo d c s cókh năng c ng c nh ng m c ích trên ây thông qua vi c s d ng các chương trình gi ng d ycác ph n b môn. 38
  • HÒA BÌNHNh ng i m suy ng m v Hòa bình 37CÁC BÀI H C CƠ B N V HÒA BÌNHBài 1 Các Giá tr c a tôi 40Bài 2 Hình dung v m t Th gi i Hòa bình 41Bài 3 S i l p gi a m t Th gi i Hòa bình và m t Th gi i B t hòa 42Bài 4 Bình an và B t an 43Bài 5 L i khuyên t m t Th gi i Hòa bình 44Bài 6 Tăng c m giác bình an trong môi trư ng giáo d c 44Bài 7 Bàn tay ... 45Bài 8 Gi i quy t B t hòa 49Bài 9 Gi i quy t B t hòa - Chúng ta thích gì và không thích gì? 50Bài 10 Gi i quy t B t hòa và L ng nghe 50Thư giãn/T p trung Bài t p Thư giãn Ngôi sao Bình yên 52Bài 11 Gi i quy t B t hòa – Nh ng ngư i b n cùng tu i v i vai trò là ngư i trung gian hòa gi i 52Bài 12 Ph ng v n 53Bài 13 H t gi ng 53Bài 14 Tương ph n và gi i pháp 54Bài 15 Các th n tư ng th i nay 55V N D NG VÀO CÁC MÔN H CNgôn ng /Văn h c 55L ch s /Nghiên c u Xã h i 56Khoa h c 56Ngh thu t 57Âm nh c 57Qu n lý gia ình 57Phát tri n cá nhân 58Giáo d c th ch t/Nh y múa 58 39
  • Hòa bình • Hòa bình không ch là s v ng bóng c a chi n tranh. • Ch có trong m t b u không khí phi b o l c, bi t l ng nghe, ch p nh n, có s công b ng vàgiao ti p rõ ràng, thông su t mà n n hòa bình th gi i m i ư c v ng m nh. • Hòa bình kh i ngu n t chính m i ngư i chúng ta. • N u m i ngư i u c m th y bình yên trong lòng thì hòa bình s ng tr kh p nơi trên thgi i. • Tính chân th c c a hành ng ph thu c vào s chân th c c a t ng cá nhân. • Bình an là m t tr ng thái tinh th n i m tĩnh và thư giãn. • Bình an là s tĩnh l ng, thanh th n bên trong m i con ngư i cùng v i s c m nh c a chân lý,s th t. • Bình an có ư c khi m i tư tư ng, tình c m và ư c mu n c a con ngư i u trong sáng. • Bình an là m t ngu n năng lư ng tích c c. • s ng trong bình an, ta c n có lòng tr c n và s c m nh t n i tâm. • Thanh bình không có nghĩa là v ng bóng sóng gió mà chính là ta v n gi ư c lòng an bìnhgi a nh ng bi n ng, h n lo n. • Hòa bình là c trưng n i b t c a m t “Xã h i văn minh”. • “Hòa bình c n ph i b t u t m i ngư i chúng ta. Thông qua vi c suy ng m l ng l vànghiêm túc v ý nghĩa c a hòa bình, nh ng cách th c m i m và sáng t o có th ư c phát hi nnuôi dư ng s hi u bi t, tình b n và tinh th n h p tác gi a t t c các dân t c” (Phát bi u c a c uT ng Thư ký Liên Hi p Qu c - Javier Perez de Cuellar). 40
  • CÁC HO T NG GIÁ TR DÀNH CHO THANH NIÊN, NGƯ I L N BÀI H C V HÒA BÌNH Hòa bình thư ng là giá tr u tiên ư c gi i thi u trong l p ho c trong trư ng h c. N u ctrư ng u tham gia vào Chương trình Giáo d c Giá tr này thì trư ng c a b n có th h p nhóm vHòa bình. Các bài hát s góp ph n t o nên m t b u không khí c bi t m i ngư i tr i nghi m v giátr . Vì v y, m i ngày, nhóm l p k ho ch hư ng d n giá tr có th ch n m t ch hát. (Nhómnày không ch bao g m giáo viên mà còn có th có c h c viên n a). Hãy ch n nh ng bài hát cón i dung liên quan n bài h c và phù h p v i l a tu i h c viên. Nh ng bài hát thư ng ư c yêuthích là Imagine (Hãy hình dung) c a John Lennon, We are the world (Chúng ta là Th gi i) c acác ngh sĩ ngư i M g c Phi, và Heal the world (Hàn g n th gi i) c a Michael Jackson. B ncũng có th ngh m i ngư i mang n nh ng bài hát liên quan n ch Hòa bình.  CÁC BÀI H C CƠ B N V HÒA BÌNHBài h c cơ b n 1 CÁC GIÁ TR C A TÔI M c ích: Th o lu n hi u rõ hơn m t th gi i t t p là như th nào, ng th i t suy ng mkhám phá Giá tr m i cá nhân. M m t bài hát v Hòa bình. Hãy nói: “Cách ây nhi u năm, m t d án thú v có tên là H p tác Toàn c u vì m t Thgi i T t p hơn (Global Cooperation for A Better World) ã ư c th c hi n. Trong d án này,hàng ngàn nhóm ngư i t kh p các n n văn hóa, tôn giáo, tín ngư ng khác nhau, m i l a tu ivà v th Kinh t - Xã h i ã t h p 129 qu c gia hình dung v m t th gi i t t p hơn. M ingư i ư c yêu c u nói lên c m nghĩ c a mình v m t th gi i t t p, r ng các m i quan h c ah s ra sao, và môi trư ng s ng s th nào.” B n mu n th gi i này như th nào? Hãy cho tôi bi t thêm, b n nghĩ m t th gi i t t p hơn ra sao? B n mu n môi trư ng s ra sao? B n mu n c m th y trong lòng th nào? B n mu n các m i quan h c a b n ra sao? “Xin c m ơn. M t i u ng c nhiên v con ngư i là t t c chúng ta u mu n ư c hòabình, ư c yêu m n, ư c h nh phúc, và ư c s ng trong m t th gi i lành m nh, an toàn. Dù là ai và dù thu c b t c n n văn hóa nào chăng n a thì m i ngư i u có chung nh nggiá tr ph quát, c bi t, b t c ai trong chúng ta cũng mơ ư c m t cu c s ng hòa bình. V y t isao chúng ta v n không t ư c i u ó? Khóa h c v các giá tr mà chúng ta s h c có tên g i là Chương trình Giáo d c các Giá trS ng. Không ch b n mà r t nhi u ngư i trên Trái t ang quan tâm t i tình hình c a th gi i. 41
  • Tuy nhiên, trong khi chia s nh ng giá tr ph quát y, chúng ta l i không s ng v i nh ng giá trmà chúng ta chia s . Ti n c a d án này là: N u chúng ta s ng v i các giá tr c a mình thì chúng ta có th t onên m t th gi i t t hơn. ây là m t chương trình v các giá tr - nghĩ v chúng, bày t các ýtư ng, khám phá xem chúng ta có th làm gì t o nên m t th gi i t t p hơn, ng th i trao chom i ngư i quy n c ng c n n Hòa bình và H nh phúc trong cu c s ng, t ó t o nên s khác bi ttrên th gi i. Các b n có ý ki n hay câu h i gì không?”Lưu ý dành cho Giáo d c viên: V i các nhóm ngư i ang cáu gi n, thư ng hay ch trích ho cchán n n, i u quan tr ng là ph i ghi nh n c m xúc c a h . Ví d : “Vâng, i v i hàng tri u ngư i,th gi i này ang là m t nơi kh ng khi p. Có tham nhũng, b o l c, thành ki n và s nghèo ói. Cóm t câu nói là “M i th u ư c sinh ra t tâm trí con ngư i”, chúng ta t o ra c i u t t và i ux u. Do v y, con ngư i cũng có th t o ra s khác bi t. N u mu n cái x u, tiêu c c c ti p t c thìchúng ta ch ng c n ph i làm gì c . Ph i có lòng dũng c m th t s suy nghĩ v i u gì ang di nra và chuy n hóa c m xúc ghét b s tiêu c c thành lòng quy t tâm thay i nó. M i ngư itrong các b n u có th óng góp cho công cu c hư ng t i m t th gi i t t p hơn”. Ho t ng suy ng m: “Các b n hãy suy ng m v m t s giá tr c a mình khi tôi yêu c u cácb n nghĩ v nh ng tình hu ng sau. Xin hãy vi t ra các câu tr l i c a mình”. M m t s b n nh c thư giãn, và b t u v i Bài t p suy ng m sau ây. Dành cho cácthành viên tham gia có th i gian tr l i; m c dù có g i ý là nên d ng l i m t lúc nhưng tùytheo các nhóm mà th i gian d ng l i có th khác nhau. Hãy quan sát xem lúc nào h làm xong. Các b n hãy nghĩ v m t ngư i có nh hư ng tích c c n cu c s ng c a b n (D ng l i m tchút). ngư i ó có nh ng giá tr hay ph m ch t nào mà b n th y khác bi t i v i b n? Hãy vi tra nh ng ph m ch t mà b n cho là quan tr ng (D ng l i 1 phút). Hãy ch n m t trong s các giá tr hay ph m ch t ó. N u t t c m i ngư i trên th gi i ucó ph m ch t này, ho c luôn luôn th hi n ph m ch t này thì th gi i có khác i không? (D ng l i). Tôi mu n các b n nghĩ v nh ng bài hát mà b n yêu thích. Giá tr nào ư c th hi n qua l ivà nh c c a các bài hát ó? (Dành kho ng 2 - 3 phút). Nh ng hình nh nào là quan tr ng i v i b n? Hãy nghĩ v nh ng hình nh p ho cnh ng b c tư ng mà b n yêu thích. Nh ng giá tr và c m xúc nào ư c g i ra t ó? (D ng l i 3phút ho c hơn). Hãy nh l i nh ng kho nh kh c c bi t tích c c, t t p trong cu c i b n. B n c m th yth nào? Khi y, b n ã th hi n nh ng giá tr nào? (D ng l i 4 phút ho c hơn). Bây gi , dành vài phút nghĩ n 6 giá tr quan tr ng trong cu c i c a b n và vi t ragi y (Dành kho ng 5 phút ho c hơn). Hãy ngh các h c viên hình thành nhóm 4 ngư i cùng chia s nh ng tr i nghi m vàgiá tr t bài t p này. Bài h c cơ b n 2 HÌNH DUNG V M T TH GI I HÒA BÌNH M c ích: - Hình dung và truy n t các ý tư ng v m t th gi i Hòa bình. - Hình dung v m t th gi i Hòa bình và chia s nh ng ý tư ng có liên quan n b n thân,ngư i khác, và th gi i. M m t bài hát v Hòa bình. 42
  • Hãy khám phá các khái ni m chung v Hòa bình thông qua các câu h i và ho t ng th olu n sau: Ngày nay, th gi i c a chúng ta có th c s hòa bình không? M t th gi i hòa bình nên như th nào? Li u trong th gi i ngày nay có th có nh ng thay i gì? Theo b n thì hòa bình có th c s quan tr ng hay không? Hãy ghi nh n t t c các câu tr l i (k c câu nói v nh ng i u tiêu c c trên th gi i ho cs bi quan) và c m ơn m i ngư i ã chia s .Hình dung v m t Th gi i Hòa bình (hãy thay i cho phù h p v i tình hu ng): Trư c tiên, hãy thư giãn và cho cơ th trong tr ng thái ngh ngơi… T p trung vào hi nt i. Trong lúc này, hãy hình dung ra m t qu bóng th t p… qu bóng to n n i b n có th bư cvào trong ó... M t cánh c a trên qu bóng m ra... Hãy tư ng tư ng b n bư c vào bên trong...Qu bóng ó b t u bay lên... nó có th bay trong không gian và th i gian... t i m t Th gi i hoàntoàn thanh bình... Khi b n n nơi, hãy bư c ra ngoài qu bóng và nhìn ra xung quanh... ótrông th nào?... Không khí như th nào?... Nhà c a trông ra sao?... B n bư c n m t h nư c...Hãy nhìn vào h và xem hình nh ph n chi u?... Trông b n th nào?... B n c m th y trong lòng rasao?... B n có th c m th y cơ th mình th t thư th khi ch n thanh bình này... Khi b n i ngangqua m t nhóm ngư i cùng l a tu i ang chơi m t trò chơi, hãy ghi nh n các bi u l trên gươngm t h và xem h i x v i nhau th nào... H cư i v i b n... B n ti p t c i xung quanh h ... B n ý n m t gia ình và cách th c h giao ti p v i nhau… Vì ã n lúc ph i ra v , b n quay trl i qu bóng... Qu bóng nh nhàng bay ngư c tr l i kho ng th i gian này, l p h c này... Khi b nth y mình ng i ây, qu bóng bi n m t và l i trong b n m t c m giác êm … Hãy ngh h c viên chia s Bài t p mư ng tư ng, nói lên nh ng tr i nghi m c a h vthiên nhiên, v b n thân và các m i quan h . Ho t ng vi t: Hãy ngh h c viên vi t ra suy nghĩ c a h v m t th gi i Hòa bình sauBài t p mư ng tư ng trên. H có th vi t ra c m nghi m bình yên trong lòng mình. Bài h c cơ b n 3 S I L P GI A M T TH GI I HÒA BÌNH VÀ M T TH GI I B T HÒA M c ích: - Suy nghĩ và làm m t vi c nh , ơn gi n nào ó làm cho th gi i này gi ng v i th gi iHòa bình mà h c viên có th hình dung ra. - Nh n ra s khác bi t gi a th gi i Hòa bình và th gi i b t hòa thông qua ho t ng th olu n và làm B n Tâm trí. Ho t ng: “Hôm nay, bài t p c a chúng ta là khám phá nh ng i m khác bi t gi a m tTh gi i Hòa bình và m t Th gi i B t hòa. Nh ng i u gì t n t i m t Th gi i B t hòa mà khôngt n t i m t Th gi i Hòa bình?” Chia b ng làm 2 c t và t tên cho m i c t là Nh ng hành ng trong m t Th gi i Hòabình và Nh ng hành ng trong m t Th gi i B t hòa. ngh m i h c viên ng não ưa ra ýtư ng m i c t. 43
  • B n Tâm trí: Hãy ngh h c viên l p m t B n Tâm trí v m t Th gi i Hòa bình vàm tB n Tâm trí v m t Th gi i B t hòa. b t um tB n Tâm trí, m i h c viên hãy vm t hình nh ho c b c tranh nh gi a trang gi y tr ng. Sau ó, v nhi u ư ng t a ra bên ngoài,b sung các ư ng nh hơn vào các ư ng v ban u. Trên m i ư ng, h c viên ph i trình bàycác khía c nh khác nhau c a khái ni m/hình nh mà h ã v gi a trang. N u trư c ó, h c viên chưa làm B n Tâm trí bao gi , giáo viên c n ph i gi i thi u vnó, s d ng thông tin hư ng d n v cách l p B n Tâm trí ph n Ph l c (xem Ph l c 1). Th o lu n i m suy ng m: • Hòa bình không ch là s v ng bóng c a chi n tranh. Bài t p v nhà: Yêu c u h c viên suy nghĩ v m t i u ơn gi n mà h có th th c hi nlàm cho th gi i tr nên gi ng như th gi i h ã hình dung ra trong bài h c trư c ây (Bài 2). K t thúc b ng m t bài hát v Hòa bình. Bài h c cơ b n 4 BÌNH AN VÀ B T AN M c ích: - Th o lu n v c m giác bình an và b t an; sau ó rút ra nh ng suy nghĩ và ho t ng giúpb n thân c m th y bình an hơn. - T n hư ng c m giác bình an qua Bài t p Thư giãn Th ch t. M m t bài hát v Hòa bình. Gi i thi u Bài t p Thư giãn Th ch t: “Ngày nay, nhi u ngư i trên th gi i c m th y r tcăng th ng (stress). ôi khi, b n có c m th y b stress không?... M t cách giúp ta t m th i thoátkh i căng th ng và c m th y bình yên hơn là th c hi n Bài t p Thư giãn Th ch t. Khi lo i b icăng th ng, chúng ta có th t ư c tr ng thái t i ưu. Gi chúng ta cùng th xem”. N u có th ,hãy m m t s bài nh c thư giãn.Bài t p Thư giãn Th ch t Hãy ng i tho i mái… và thư giãn... Khi b n thư giãn, hãy th l ng cơ th và hư ng s t ptrung vào ôi bàn chân c a b n... căng t t c các cơ m t lúc, sau ó, th l ng ra... c chúngchùng xu ng... Bây gi , hãy ý th c v ôi chân, chúng chùng xu ng... căng các cơ và ti p t cth l ng... Bây gi n b ng... căng cơ b ng m t lúc và th l ng ra... gi i t a căng th ng... Hãychú ý n vi c hít th … th ch m và sâu... th sâu, cho không khí thoát ra ch m rãi... Bây gi ,hãy căng các cơ lưng và ôi vai... và sau ó, th l ng chúng... Hãy cho ôi tay, bàn tay vàcánh tay căng ra... sau ó, thư giãn... Nh nhàng chuy n ng c sang m t bên, sau ó là bên kia...thư giãn các cơ... Bây gi , hãy căng các cơ m t và hàm... r i thư giãn m t và hàm... cho c mgiác kh e kho n ch y su t cơ th ... M t l n n a, hãy t p trung vào nh p hít th … hít vào không khítrong lành, trôi i b t c căng th ng nào còn sót l i... B n s th y thư giãn trong tr ng tháikh e kho n và bình an. - óng góp c a Guillermo Simó Kadletz Th o lu n: N u m i ngư i trên th gi i u c m th y trong lòng bình an, li u th gi i có tr nên t thơn không? T t hơn như th nào? B n c m giác th nào khi lòng mình bình yên? B n c m nh n ư c nh ng c m giác gì? Khi nào b n c m th y b t an? 44
  • Khi b t an, nh ng suy nghĩ hay ho t ng nào giúp b n tìm l i s bình yên cho mình? Khi nào b n c m th y bình yên nh t? Th o lu n các i m suy ng m sau: • Bình an là m t tr ng thái tinh th n i m tĩnh và thư giãn. • Bình an có ư c khi m i tư tư ng, tình c m và ư c mu n c a con ngư i u trong sáng. Ho t ng: Hãy vi t v m t l n nào ó mà b n c m th y th t s Bình yên. Ho t ng tùy ch n: V m t b c tranh v c m giác Bình yên. Bài h c cơ b n 5 L I KHUYÊN T M T TH GI I HÒA BÌNH M c ích: - Phát tri n ti ng nói xây d ng Hòa bình qua ho t ng hình dung b n thân là m t ngư i nt th gi i hòa bình và ưa ra l i khuyên, ý tư ng v th gi i hòa bình. - Sáng tác m t bài thơ hay vi t m t bài lu n cá nhân v nh ng lúc h c viên c m th y bình yênnh t. Làm l i Bài t p Hình dung v m t Th gi i hòa bình. Ho t ng: ngh các h c viên tư ng tư ng r ng h n t m t Th gi i hòa bình, sosánh nh ng gì h ã tr i nghi m ó v i th gi i hi n t i. Nh ng l i khuyên h mu n nh n g i n các thanh niên trong th i i này là gì? Trư c khi b t u vi t, hãy th o lu n nh ng i m suyng m sau: • Hòa bình không ch là s v ng bóng c a chi n tranh. • Ch có trong m t b u không khí phi b o l c, bi t l ng nghe, ch p nh n, có s công b ng và giao ti p rõ ràng, thông su t mà n n hòa bình th gi i m i ư c v ng m nh. • Hòa bình kh i ngu n t chính m i ngư i chúng ta. • N u m i ngư i u c m th y bình yên trong lòng thì hòa bình s ng tr kh p nơi trên th gi i. H c viên có th trình bày nh ng suy nghĩ riêng c a mình trong bài lu n. Ho t ng: ngh h c viên sáng tác bài thơ v nh ng lúc h c m th y bình yên nh t.Ho c vi t m t bài lu n ng n v i ch “Tôi c m th y bình yên nh t khi...”. Bài h c cơ b n 6 TĂNG C M GIÁC BÌNH AN TRONG MÔI TRƯ NG GIÁO D C M c ích: - Cùng nhau ch n l a nh ng ki u hành vi ng x m i làm cho l p h c bình yên hơn. - Th o lu n c m giác ngư i ta ánh nhau và làm t n thương l n nhau. - T n hư ng c m giác bình yên qua Bài t p Thư giãn Bình yên. Gi i thi u: “Hôm trư c, chúng ta ã li t kê danh sách nh ng i m khác bi t gi a m t Thgi i Hòa bình và m t Th gi i B t hòa. Hôm nay, tôi mu n các b n suy nghĩ v s khác bi t gi am t trư ng h c bình yên và m t trư ng h c có xung t”. Hãy h i: Nh ng i u gì có th x y ra trư ng h c? 45
  • B n có th nh n th y i u gì m i trư ng khi b n thư ng i ngang qua ó? Làm th nào nh n bi t ư c r ng có ai ó ang gây g ? Nh ng ngư i phía bên kia (c a cu c ánh nhau) c m th y th nào? Nh ng h c sinh khác trong trư ng c m th y th nào? N u b n là ph huynh c a m t trong nh ng h c sinh ó, b n s quan tâm n i u gì? M t ngôi trư ng bình yên mang l i cho b n c m giác nào? H c sinh có th vui v mà không ph i lo l ng v nh ng i u gì? D n d t: “H c sinh là nhân t quy t nh môi trư ng h c ư ng, nói cách khác – các b nchính là ngư i quy t nh nh ng gì ang di n ra ây, trong l p h c này”. H i: Các b n mu n có m t l p h c như th nào? B n mu n th làm i u gì em l i không khí hòa ng trong l p? Hãy l ng nghe và tôn tr ng m i xu t c a h c viên. ngh h c viên c a mình ch n m t i u mà h mu n th . Giúp h ưa ra nh ng ngh th c ti n. Ví d như: hàng ngày m m t bàihát v Hòa bình, th c hi n m t bài t p thư giãn vào u gi h c, t p trung l ng nghe khi ngư ikhác phát bi u ý ki n… Hãy th nghi m nh ng ý tư ng này và ngh h c viên ánh giá quá trình l p quy t nh xem có nên áp d ng ý tư ng y trong m t tu n không. Hãy ánh giá ho t ngnày vào cu i tu n, t ó có th ch n m t ho t ng khác thay th ho c v n ti p t c duy trì ho t ng ó. K t thúc b ng Bài t p Thư giãn/T p trung sau ây.Bài t p Thư giãn Bình yên Hãy thư giãn và th l ng cơ th … G t b m i suy nghĩ v th gi i bên ngoài… Hãy ý th cv hi n t i... Hãy cho tâm trí tĩnh l ng, và t t ti p nh n nh ng suy nghĩ bình yên… Hãy tư ngtư ng b n ang ngoài tr i vào m t ngày quang ãng trong m t khung c nh r t p... Có th b n ang bên b i dương hay m t ng c ... Khi hình dung ra v p c a thiên nhiên trư c m t,hãy ón nh n c m giác bình yên... Hãy b n thân c m th y an toàn tuy t i và thư giãn... Hãyc m nh n r ng mình ang vư t lên trên c th i gian... C m nh n s bình yên gi a thiên nhiên, ttr i và s bình yên trong chính tâm h n b n... Hãy nghĩ v các ph m ch t t nhiên c a b n và ch pnh n b n thân... Hãy bình yên v i chính mình... Khi tôi bình an, tôi có th có ư c s sáng t o vàs c m nh... Tôi có th góp ph n t o nên m t Th gi i Hòa bình… Bài h c cơ b n 7 BÀN TAY ... M c ích: - Th o lu n c m giác khi con ngư i ánh nhau và làm t n thương l n nhau. - Suy nghĩ v nguyên nhân khơi mào các cu c chi n tranh. H i: “Theo b n, bàn tay ư c s d ng làm gì?” Lúc u, các h c viên có th nói v cách th c s d ng ôi bàn tay. Sau ó ti p t c h i: B n c m th y th nào khi ai ó dùng bàn tay c a h làm b n t n thương ho c làm t nthương m t ngư i mà b n h t s c yêu thương? (Ch p nh n t t c các câu tr l i c a h c viên, và có th dùng câu nói sau ph n h i l ic m xúc c a h : “Vâng, t t nhiên là au n khi nh ng ngư i khác làm t n thương ta”.) 46
  • N u h c viên chưa c p n i u này thì ngh h th o lu n quan i m: “Bàn tay là vũkhí”. Ch có ôi tay con ngư i m i làm ra súng ng và vũ khí chi n tranh. Câu h i: “Ph i chăng ngư i ta có th s d ng ôi tay như m t lo i vũ khí h y di t t t c ?”. H i: Theo b n, t i sao con ngư i l i gây ra chi n tranh? M c ích c a h là gì? T i sao h l i mu n th ? Cu c s ng mà h mu n có ư c là như th nào? Còn cách nào khác t ư c m c ích ó không? B n mu n nh n nh v i h i u gì? Ch p nh n t t c các ý ki n. Có th d n câu nói như: “Bàn tay dùng ôm ch không ph i xô y nhau”. ngh : M i các b n ưa ra nh ng câu châm ngôn khác v ôi tay. ( ưa ra 1 ho c 2 ví d n u h cviên chưa nghĩ ra. Ch ng h n: “Bàn tay dùng trao t ng, không ph i chi m o t”; “Bàn tay ư c s d ng vì m c ích t t, không ph i ngư c ãi, gây t n h i nhau”; “Bàn tay dùng n ml y nhau, ch không ph i làm au”…) Bình lu n: “M i ngư i c n bi t r ng làm t n thương ngư i khác là không úng”. Vi t ranh ng ý nghĩ c a h c viên và ghi chúng trên b ng s d ng cho bài h c khác. H i: Có b n nào nghĩ ra m t câu châm ngôn khác v Hòa bình không? Ho t ng: ngh h c viên làm m t t m áp phích v Hòa bình. Ví d : hình nh nh ngbàn tay n m ch t th hi n tình thân ái, m t kh u súng bi n thành chim b câu, ho c hình nh nh ngbàn tay bao quanh hình nh t nư c v.v… K t thúc v i Bài t p thư giãn Ngôi sao Bình yên. Lưu ý dành cho Giáo d c viên: Giáo viên ưu tiên trư c h t cho các bài h c Gi i quy t B t hòa N u h c viên không t gi i quy t ư c m i b t hòa theo cách th c t t nh t, thì có th thamkh o cách th c gi i quy t c a l p ho c c a trư ng. Các bài h c v gi i quy t b t hòa r t ơn gi n,phát huy ư c k năng giao ti p, và r t h u ích trong cu c s ng. Có nhi u cách x trí tuy t v i,m i cách có m c thành công khác nhau. Trong m t s trư ng h c, h c viên có th óng vai tròlà ngư i ch u trách nhi m gi i quy t b t hòa, ho c là ngư i trung gian hòa gi i cùng tu i trong cácgi ngh gi i lao.Quá trình gi i quy t b t hòa: u tiên, các h c viên có b t hòa ư c h i xem h có mu n ư cgiúp gi i quy t v n hay không. N u h mu n, m t ho c hai ngư i óng vai trò trung gianhòa gi i s ng i cùng v i h . M t ngư i có th ng i bên c nh m t h c viên ang b c b i, ngư i kiacó th ng i v i h c viên ang b c b i khác. Khi hai ngư i cùng ch u trách nhi m hòa gi i, h sc m th y tho i mái hơn vì h có th h tr nhau v tinh th n. N u m t ho c c hai h c viên ó nói r ng h không mu n có s giúp , không mu n l ngnghe, cũng không mu n nói chuy n, thì c n ph i dùng cách th c hòa gi i theo n i quy, k lu t c anhà trư ng (Ví d : lên g p Ban Giám hi u). Nh ng ngư i ch u trách nhi m gi i quy t b t hòa ho c Nh ng ngư i trung gian hòa gi icùng l a tu i có m t là giúp các h c viên gi i quy t mâu thu n, xung t. H c n l ng nghe 47
  • ti ng nói c a ngư i trong cu c, sau ó giúp nh ng ngư i này bi t l ng nghe hơn là ng t l i nhau,và sau ó l p l i cho nhau nh ng gì h v a nghe ngư i kia nói. Công vi c c a ngư i hòa gi i làkhích l k năng l ng nghe và gi i quy t v n c a nh ng ngư i ang tranh cãi, tránh thiên v ,bênh v c m t bên nào ó. Ngoài ra, h không ư c phê bình, bu c t i, răn d y ho c phán xét ngư itrong cu c. Nhi m v c a h là giúp các h c viên gi i quy t b t hòa, vì v y m i l i nói u ph i h ts c c n th n! - M t ngư i ch u trách nhi m gi i quy t b t hòa b t u v i h c viên trông có v b c b ihơn, ngh ngư i này nói xem chuy n gì ã x y ra. - ngh h c viên th hai l ng nghe và nh c l i nh ng gì h v a ư c nghe (Không ư cph nh n, tranh cãi, hay th a, ch ơn gi n là nh c l i). - H i h c viên th hai cùng m t câu h i, ngh h c viên th nh t l ng nghe và nh c l i. - Câu h i ti p theo h i t ng h c viên là: “B n c m th y th nào khi chuy n ó x y ra?” - M t l n n a, t ng h c viên l i l ng nghe và l p l i nh ng gì ngư i kia nói. Ngư i trung gianhòa gi i cũng có th s d ng cách l ng nghe tích c c áp l i khi m i h c viên nói v c m giácc a mình. - Ti p theo, h i c hai h c viên xem h có mu n d ng s vi c ang x y ra này l i không. - Sau khi m i ngư i ã tr l i và nh c l i nh ng gì ngư i kia nói, hãy ti p t c h i thay vào ó, h mu n i u gì x y ra. - Sau ó h i xem h có ng ý làm theo nh ng gì ngư i kia ngh không. - N u h không vui, không b ng lòng v i l i ngh y, hãy yêu c u h ưa ra cách gi iquy t khác. - Sau ó, h ư c h i r ng li u h có cam k t ch c ch n là s c g ng x s theo cách mà chai ã nh t trí không. - Khi c hai u ng ý v i m t cách x s khác, nh ng ngư i ch u trách nhi m hòa gi i nênkhen ng i h và b o h quay l i v i ho t ng bình thư ng trư ng. B t u gi i quy t b t hòa trong trư ng h c: T t c các h c viên ư c d y cùng m t quytrình giao ti p như nhau. Gi i thi u v i t t c các h c viên v quy trình này, làm m u cho h vàhư ng d n h th c hành. M t ngư i có th mu n t i thăm nh ng l p khác và ng ra t p hu n cti n trình hòa gi i, ho c các giáo viên có th ư c d y cách th c hi n quy trình này l p t p hu ndành cho giáo viên. Treo các câu h i v quá trình gi i quy t b t hòa trong m i l p h c. Các câu h inày ã ư c li t kê các bư c tóm t t dư i ây và cũng ư c c p n trong ph n Ph l c (xemPh l c 2). Các hòa gi i viên cùng l a tu i c p Trung h c Ph thông thư ng g p nhau trong m t cănphòng riêng. Trong quá trình hòa gi i, h có th mu n ghi chép l i. Hãy cho t t c các h c viên bi tr ng n u h có m i b t hòa nào, h có th n g p nh ng ngư i làm công tác hòa gi i ho c nh ngngư i trung gian hòa gi i cùng tu i. Công tác hòa gi i s giúp h c viên bi t cách làm th nào xoa d u nh ng b t ng, tranhcãi, th m chí là ánh nhau. Các nhóm h c viên có th luân phiên nhau trong vai trò ngư i trunggian hòa gi i cùng tu i. Ngư i l n nên tích c c khen ng i tinh th n dũng c m và các ph m ch tkhác c a h c viên - k c hòa gi i viên l n nh ng h c viên s n lòng i tho i và l ng nghe giúpgi i quy t v n .Quá trình Gi i quy t B t hòa: Tóm t t các bư c:Hòa gi i viên h i t ng h c viên r ng: B n có s n lòng tìm cách gi i quy t v n không?N u câu tr l i là “Có” thì ti p t c. 48
  • Sau m i câu h i, hãy ch câu tr l i c a h .H c viên còn l i l ng nghe và nh c l i nh ng gì ngư i kia nói. - Xin hãy nói cho chúng tôi bi t chuy n gì ã x y ra? - B n c m th y th nào khi chuy n ó x y ra? - B n có mu n d ng chuy n ó l i không? - B n mu n ngư i kia làm gì? - B n có th làm i u ó không? - B n ch c ch n mình s c g ng hành ng theo cách mà c hai ã nh t trí ch ?Khen ng i h vì nh ng ph m ch t mà h ã th hi n trong quá trình hòa gi i. Bài h c cơ b n 8 GI I QUY T B T HÒA M c ích: H c phương pháp gi i quy t b t hòa: các bư c; thái s n sàng l ng nghe; và tham gia vàocác bài t p gi i quy t b t hòa. Giáo viên chu n b : Hãy làm quen v i nh ng thông tin ch d n trên và ghi ra 6 câu h i ư cs d ng trong khi gi i quy t b t hòa lên b ng hay t m áp phích. B n có s n lòng tìm cách gi i quy t v n không?M i ngư i ph i s n lòng l ng nghe và nh c l i nh ng gì ngư i kia nói. - Xin hãy nói cho chúng tôi bi t chuy n gì ã x y ra? - B n c m th y th nào khi chuy n ó x y ra? - B n có mu n d ng chuy n ó l i không? - B n mu n ngư i kia làm gì? - B n có th làm i u ó không? - B n ch c ch n mình s c g ng hành ng theo cách mà c hai ã nh t trí ch ? B t u ph n này v i bài hát v Hòa bình. H i: “ i u gì s x y ra trên th gi i n u thay vì ánh nhau, m i ngư i h c cách i tho ivà gi i quy t các v n v i tinh th n xây d ng?... i u gì s x y ra trong gia ình c a b n, v icác b n c a b n, trong c ng ng c a b n và trên th gi i?” Ch p nh n các câu tr l i c a h . Hãy nói: “M i ngư i trên kh p th gi i ang h c cách gi i quy t b t hòa. Càng nhi ungư i h c phương pháp này, càng có thêm nhi u hy v ng v m t n n Hòa bình v ng m nh. Tôi th ts tin r ng m i ngư i có th gi i quy t các v n c a chính mình.” Nói: “ ây là các bư c c a phương pháp gi i quy t b t hòa”. Hãy xem l i 6 bư c mà b n ã vi t lên áp phích hay trên b ng. Tr l i v i câu h i th nh t và câu k ti p. H i: Theo b n, s thi n chí, s n sàng nh m gi i quy t v n th t s có ích không? T i sao? N u b n s n lòng tìm cách gi i quy t v n , thi n chí ó nói lên i u gì v b n? (N u hkhông c p n các câu tr l i sau ây, hãy b sung r ng: “ gi i quy t v n , c n ph i có s 49
  • dũng c m, nghĩa là b n tin r ng mình có kh năng tìm ra gi i pháp, và b n tin là ngư i khác cũngcó kh năng ó”). H i: Ngư i ta ánh nhau vì i u gì? (L ng nghe và ghi l i các câu tr l i lên b ng. Nh m t h cviên nào ó ghi l i nh ng câu tr l i ó lên m t t gi y l n sau này có vi c s d ng n.) B n c m th y như th nào khi _____ (m t s ki n ư c nh c n) x y ra? N u ó là c m xúc gi n d , h i: C m xúc nào n m bên dư i c m xúc gi n d ? B n c m th y th nào khi ______ (m t s ki n khác ư c c p n) x y ra? N u c m xúc ó là gi n d thì: C m xúc nào n m bên dư i c m xúc gi n d ? B n mu n c m th y như th nào? (Ch p nh n t t c các câu tr l i. Các h c viên thư ngnh c n s tôn tr ng và ch p nh n. H i h xem h có mu n ư c ánh giá cao, ư c tôn tr ng và ư c yêu m n hay không n u h chưa ưa ra nh ng câu tr l i này.) Th c t p m u: ngh hai ngư i tình nguy n th c hành th Bài t p Gi i quy t B t hòa.Hãy cho h gi v như có m t b t hòa hay ch n m t v xích mích g n ây, ho c l y m t b t hòa ã x y ra g n ây. Giáo viên có nhi m v làm m u h i m i h c viên 6 câu h i trên và ngh hl ng nghe l n nhau. Lưu ý dành cho Giáo d c viên: V i tư cách là m t giáo viên, hãy l ng nghe tích c c cáccâu tr l i c a h c viên, hư ng d n h l ng nghe l n nhau và nh c l i nh ng gì ngư i kia nói, ánhgiá cao vi c l ng nghe và tìm ra gi i pháp c a h . N u m t h c viên ph n i, c t ngang hay bu ct i ngư i kia trong quá trình i tho i, hãy nói “Xin hãy l ng nghe”, hay “Xin hãy tr l i câu h i”.Và nh c l i câu h i m t l n n a, ví d như “B n c m th y như th nào khi i u ó x y ra?”. M i thêm hai h c viên n a tham gia th c t p m u quá trình gi i quy t b t hòa. C m ơnnh ng ngư i tình nguy n. H i xem có h c viên nào có câu h i hay ph n ng gì không. K t thúc v i Bài t p Thư giãn/T p trung (xem Ph l c 13). Bài h c cơ b n 9 GI I QUY T B T HÒA Chúng ta thích gì và không thích gì? M c ích: Khám phá s t n thương và s hãi d n n t c gi n; yêu c u vi t ra 2 ví d . B t u b ng m t bài hát v Hòa bình. Th o lu n: Nói: “Hôm trư c, chúng ta ã th o lu n v m t s v n d n n b t hòa và ã li t kê danh sách các v n ó. Bây gi , chúng ta hãy cùng nhau xem chúng có liên quan gì ncác câu h i ư c t ra trong quá trình gi i quy t b t hòa không”. Hãy l y b t kỳ m t v n nào trong danh sách (Ch ng h n như: m ng ch i nhau…) và tra nh ng câu h i sau: B n c m th y th nào khi i u ó x y ra? (N u câu tr l i là gi n d , hãy ti p t c h i: C mxúc nào n m bên dư i c m xúc gi n d ó?) B n mu n ngư i kia d ng hành ng nào l i? Thay vào ó, b n mu n h làm gì? Gi i pháp nào có l i cho m i ngư i trong cu c? B n có th nghĩ v m t gi i pháp công b ng khác không? L p l i quá trình trên v i m t vài v n khác trong danh sách. 50
  • Hãy nói: “ m t s khía c nh nh t nh, con ngư i là ơn gi n. Khi chúng ta tr nên cáugi n, thì bên dư i cơn gi n ó là s t n thương, n i s hãi hay b i r i. u tiên, s t n thương vàs hãi s xu t hi n khi ngư i ta c m th y mình không ư c ánh giá cao, không ư c tôn tr ng,hay yêu m n. M t s ngư i c m th y b t n thương và m t s khác thì gi i quy t nó b ng cách trnên gi n d .” Nh c l i nh ng gì b n v a nói và minh h a i u ó lên b ng: Gi n d T n thương, s hãi ho c b i r i Mong mu n ư c ánh giá cao, ư c tôn tr ng ho c ư c yêu thương ng d ng khái ni m: ngh h c viên nghĩ v nh ng gì ã x y ra hay m t l n nào ó hc m th y như v y khi có chuy n x y ra v i h . N u h không th nghĩ ra ngay ư c, hãy ưa ram t s ví d t b ng li t kê các b t hòa ã làm trư c ây, hay s d ng m t ví d c a riêng b n. Ho t ng: Hư ng d n h c viên l y hai ví d , ng d ng khái ni m trên. ngh h s d ngm t ví d liên quan n chính b n thân mình khi h trong tình tr ng này. Hư ng d n h c viên hình thành t ng c p, ho c t ng nhóm nh th o lu n xem i u gì hmu n ngư i khác không làm i v i mình, và hành vi ng x nào h mu n ngư i khác dành chomình. Bài h c cơ b n 10 GI I QUY T B T HÒA VÀ L NG NGHE M c ích: - H c phương pháp gi i quy t b t hòa, bao g m: các bư c; thái s n sàng l ng nghe; vàtham gia vào các bài t p gi i quy t b t hòa. - H c v t m quan tr ng c a vi c l ng nghe ngư i khác, nh n ra nh ng i u c n tr qua ho t ng l ng nghe, các thành viên l n lư t gi vai trò “Ngư i nói”, “Ngư i nghe” và “Ngư i quansát”. - T n hư ng c m giác bình yên v i Bài t p Thư giãn Ngôi sao Bình yên. B t u b ng m t bài hát v Hòa bình. Th o lu n i m suy ng m: • Ch có trong m t b u không khí phi b o l c, bi t l ng nghe, ch p nh n có s công b ng vàgiao ti p rõ ràng, thông su t mà n n hòa bình th gi i m i ư c v ng m nh. Làm m u quá trình gi i quy t b t hòa m t l n n a v i m t c p tình nguy n viên. 51
  • Th o lu n: Hãy nói: “M t trong nh ng i m quan tr ng nh t gi i quy t các b t hòa làl ng nghe ngư i khác và th c s hi u nh ng gì h nói”. H i: B n c m th y th nào khi b n c g ng nói v i m t ngư i nào ó mà h l i ngo nh m t i? Th a nh n: “ úng, khi m i ngư i không nghe và t thái thô l , các v n thư ng trnên t i t hơn.” “ ôi khi, con ngư i làm nh ng i u gây c n tr vi c gi i quy t mâu thu n”. H i: “Có h c viên nào mu n oán m t vài trong s nh ng i u gây c n tr y không?” Th a nh n các câu tr l i c a h c viên và b sung thêm nh ng i u sau ây n u chưa ư c c p n. Nh ng i u gây c n tr : - Khi n trách, l i. - Xài x - Nói v i ngư i kia r ng c u y hay cô y th t ng ng n, ngu ng c. - Ng t l i. - Bu c t i. - Bác b ý ki n (Ví d : “Hãy ch n lư t b n, và gi thì chú ý l ng nghe. Vi c này c n skiên nh n và tôn tr ng!”). - C g ng làm ngư i kia c m th y có l i. - Tr nên t c gi n b i vì ngư i kia t c gi n. - ưa ra các gi i pháp. Gi i thích: l ng nghe tích c c thì i u quan tr ng là ph i làm hai vi c:1) Th t s , chân thành quan tâm chú ý n t ng l i mà ngư i ó ang nói.2) Cho h bi t r ng b n hi u nh ng gì cô y hay c u y ang nói. Ho t ng v l ng nghe: Chia thành các nhóm nh 3 ngư i. ngh h m 1, 2 và 3.Vòng 1: Ngư i s 1 s óng vai trò là “Ngư i nói”, Ngư i s 2 là “Ngư i nghe”, và ngư i s 3 là“Ngư i quan sát”. Nh ng vai trò này s luân phiên thay i theo t ng vòng như sau: Ngư i th 1 Ngư i th 2 Ngư i th 3 Vòng 1 Ngư i nói Ngư i nghe Ngư i quan sát Vòng 2 Ngư i quan sát Ngư i nói Ngư i nghe Vòng 3 Ngư i nghe Ngư i quan sát Ngư i nóiNgư i nói: i v i vòng 1, 2 và 3, t ng ngư i trong vai trò “Ngư i nói” có 1 phút chia s m t i ugì ó tích c c t ng x y ra v i h . L p l i quá trình l ng nghe m t l n n a, nhưng l n này ngh “Ngư i nói” chia s trongvòng 1 phút i u gì ó quan tr ng i v i h hay i u gì ó làm h c m th y bình an. Ti p t c th c hi n thêm m t vòng n a, ngh m i “Ngư i nói” cũng có 1 phút chia s m t i u gì ó mà cô y hay anh y c m th y b c t c ho c bu n phi n v nó. (N u không th i gian,ti p t c bài t p này trong bài h c ti p theo.)Ngư i l ng nghe: Trong m i vòng, “Ngư i nghe” c n ư c khuy n khích l ng nghe, ôi khi ph n nh l i c m xúc c a ngư i nói ho c nh c l i n i dung c a l i chia s theo m t cách khác.Ngư i quan sát: có th cho bi t ý ki n nh n xét c a mình sau m i vòng. Chia s : 52
  • B n c m th y th nào khi m t ngư i nào ó th c s l ng nghe b n? Có bao gi b n th y r ng s gi n d t ng d u xu ng khi m t ngư i ư c ngư i khácth c s l ng nghe? i u gì làm cho vi c l ng nghe tr nên khó khăn? i u gì giúp ta d dàng l ng nghe? Vi c l ng nghe th t s th hi n s tôn tr ng như th nào? K t thúc b ng Bài t p Thư giãn/T p trung sau ây.Bài t p Thư giãn Ngôi sao Bình yên c o n văn sau m t cách ch m rãi, ng ng lâu m t chút sau các d u ch m: Tĩnh l ng trong lòng là m t cách có bình yên… Trong giây lát, hãy nghĩ v nh ng ngôisao và hình dung chính mình cũng gi ng như các ngôi sao ó… Chúng p làm sao trên b u tr i…chúng l p lánh và t a sáng… Chúng th t tĩnh l ng và bình yên… Hãy cho cơ th b t ng... thl ng các ngón chân và chân... th l ng b ng... và vai... th l ng tay... và m t... Hãy c m giácbình yên xu t hi n... hãy cho m t lu ng ánh sáng d u dàng nh nhàng bao quanh b n... Trongtâm tư ng, b n gi ng như m t ngôi sao nh ... B n, m t ngôi sao nh trong tâm tư ng và y ánhsáng bình yên... Hãy ngh ngơi trong ánh sáng bình yên và yêu thương ó... Hãy chính mình ư c yên tĩnh và bình yên trong tâm h n... B n có th chú ý... t p trung... B t c khi nào b n mu ncó ư c tr ng thái bình yên trong tâm h n, b n có th tĩnh t i... mãn nguy n... tr thành m t ngôisao bình yên. Bài h c cơ b n 11 GI I QUY T B T HÒA Nh ng ngư i b n cùng tu i v i vai trò là ngư i trung gian hòa gi i M c ích: H c phương pháp gi i quy t b t hòa: h c các bư c; thái s n sàng l ng nghe; và tham giavào các bài t p gi i quy t b t hòa. B t u b ng m t bài hát v Hòa bình. Th o lu n i m suy ng m: • Hòa bình kh i ngu n t chính m i ngư i chúng ta. Ho t ng: ngh 4 h c viên tình nguy n làm m u quá trình gi i quy t b t hòa, trong ó2 ngư i óng vai trò trung gian hòa gi i và 2 ngư i óng vai b t hòa v i nhau. Nh ng ngư i hòagi i cùng tu i thay th vai trò c a giáo viên, ưa ra 6 câu h i và giúp các h c viên b t hòa gi iquy t v n . Nh ng ngư i hòa gi i này s ng i c nh các h c viên có b t hòa. Khi lư t làm m u u tiên k t thúc, ngh 4 h c viên i vai cho nhau. Chú ý: ph n Ph l c, có m t t hư ng d n gi i quy t b t hòa, nh ng ngư i hòa gi i cóth tham kh o. Bài t p: N u còn th i gian, ngh các h c viên nghĩ nhanh r i ưa ra các t v ng có liênquan n các bài t p trên ây. ngh m i ngư i nghĩ v nh ng t th hi n c m xúc và vi t chúnglên b ng. H có th s d ng t i n tìm các t ng nghĩa và trái nghĩa. H c viên có th sáng tácthơ (th hi n t tr ng thái c m xúc hay ý tư ng này chuy n sang tr ng thái c m xúc hay ý tư ngngư c l i) theo nhóm ho c cá nhân ưa b n khác c. Ví d , s thay i v c m xúc khi m i b thòa ư c gi i quy t: 53
  • T c gi n Ch ng i quy t li t M t sáng qu c, c h ng thít l i Si t ch t n m tay Ng a ngáy tay chân Ánh m t nhìn nhau M t gi t nư c m t lăn xu ng gò má “Tôi xin l i” “Tôi cũng v y” Ch p nh n - óng góp c a Ruth Liddle Bài t p v nhà: ngh h c viên ti n hành ph ng v n m t s ngư i l n trong nh ng ngàyti p sau ó. Ôn l i các bài t p sau ây. Bài h c cơ b n 12 PH NG V N M c ích: Ph ng v n m t ngư i l n v chi n tranh và nh ng l a ch n khác thay th cho chi n tranh. B t u b ng m t bài hát v Hòa bình. Th o lu n i m suy ng m: • Hòa bình c n ph i b t u t m i ngư i chúng ta. Thông qua vi c suy ng m l ng l vànghiêm túc v ý nghĩa c a hòa bình, nh ng cách th c m i m và sáng t o có th ư c phát hi nnuôi dư ng s hi u bi t, tình b n và tinh th n h p tác gi a t t c các dân t c. - Ông Javier Perez de Cuellar, T ng Thư ký Liên Hi p Qu c. Ho t ng: Thu th p thông tin v m t vài cu c chi n nào ó t các b n tin trên truy n hình,trên radio, ho c các t báo, t p chí. Hãy nói chuy n v i m t ngư i l n nào ó v nguyên nhânkhi n chi n tranh, xung t x y ra, và li u có l a ch n nào khác thay cho chi n tranh hay không?Vi t ra nh ng suy nghĩ c a b n thân. Bây gi , h i câu h i này v i 2 hay nhi u ngư i l n khác, vi tl i nh ng gì h nói. ngh các h c viên chia s k t qu ph ng v n c a mình trong l p. - óng góp c a Ruth Liddle Bài h c cơ b n 13 H T GI NG M c ích: - Xác nh vào lúc nào thì m t chuy n nh nh t l i bi n thành cu c tranh cãi gay g t. Th olu n các phương pháp ki m soát s t c gi n, và bình an có nh hư ng n m i quan h như thnào. - Nh n th c s b t hòa b ng cách tìm ra m m m ng ban u c a m i b t hòa y (K nănggi i quy t b t hòa). Th o lu n: B t u v i m t tài b t hòa nào ó có liên quan t i các h c viên. Có th làm t ch ư c nh c n trong các bài h c trư c, m t v n trư ng hay trong c ng ng. H i 54
  • các h c viên v quá trình x y ra s vi c trong ph m vi n i dung bài h c (như trong các câu h i sau ây) và sau ó có th chia s vài suy nghĩ c a b n. M m m ng ban u c a m i b t hòa này là gì? (Giáo viên có th ti p t c h i: “Trư c ó làgì?” giúp h c viên tìm ra căn nguyên c a s b t hòa, quy v nh ng c m giác và mong mu n ban u. Vi c này s c n có th i gian. L p danh sách t t c các y u t mà h phát bi u, và sau ó lo itr d n t ng y u t .) i u gì khi n cho m i b t hòa gia tăng? Tóm t t quá trình h ã mô t và b sung thêm m t câu nh n nh mang tính khái quát như:“Chúng ta có th th y, c m xúc quá khích c a con ngư i r t d làm n y sinh b o l c. Hòa bìnhhay b o l c u b t u t trong ý nghĩ c a m i chúng ta. Hãy xem quá trình này di n ra như thnào”. H i: C m xúc có th dâng lên như th nào n n i các bu n b c nh l n d n và vư t kh i t mki m soát, không làm ch ư c n a? Hãy nghĩ v m t l n nào ó, b n v i m t ngư i b n c a mình vì m t i u gì ó r t nh màtranh cãi nhau. Chuy n y ã x y ra như th nào? T i sao? Chúng ta có th ki m soát c m xúc gi n d và thay th chúng b ng nh ng c m xúc i mtĩnh và bình an hơn b ng cách nào? Ví d :1) S giúp t b n bè.2) Nh n ra r ng chúng ta thư ng xuyên t c gi n khi chúng ta ói ho c m t m i; vì v y, hãy chămsóc cho b n thân.3) D ng l i m t phút và t tr n tĩnh mình b ng nh ng suy nghĩ bình an trư c khi xem xét tìnhhu ng m t l n n a.4) Nghĩ v các h u qu ; b n s c m th y th nào sau ó n u b n hành ng như m t k ng c.5) Nghĩ v các Giá tr c a b n. N u b n th t s coi tr ng Hòa bình, b n s c g ng nhi u hơn gibình yên. Ph i chăng s ng hòa h p v i b n bè s làm cho cu c s ng c a chúng ta h nh phúc hơn? Ho t ng: V nh ng hình nh tư ng trưng cho bình an và gi n d , m i n i dung trên m tn a t gi y. - óng góp c a Linda Heppenstall Bài h c cơ b n 14 TƯƠNG PH N VÀ GI I PHÁP M c ích: - Nh n d ng ra nh ng ý nghĩ “nung n u” xung t, mâu thu n và nh ng ý nghĩ “nuôi dư ng”s bình yên; s d ng chúng sáng tác m t câu chuy n t p th . - Phát tri n các phương pháp tư duy thay th b ng cách t o ra các gi i pháp. B t u b ng m t Bài t p Thư giãn. Th o lu n các i m suy ng m: • Hòa bình kh i ngu n t chính m i ngư i chúng ta. • N u m i ngư i u c m th y bình yên trong lòng thì hòa bình s ng tr kh p nơi trên thgi i. • s ng trong bình an, ta c n có lòng tr c n và s c m nh t n i tâm. H i: i u gì làm cho nh ng c m xúc tiêu c c c ti p t c l n d n? 55
  • Nh ng ki u suy nghĩ nào khi n cho s b t hòa t n t i? i u gì làm cho bình an l n m nh? Nh ng suy nghĩ nào giúp gia tăng s bình yên? Ho t ng: Sáng tác các câu chuy n khác nhau. ngh h c viên b t u t m t tình hu ngbình yên, ôn hòa chuy n sang m t tình hu ng tiêu c c. Sau ó, b t u t m t tình hu ng tiêu c cchuy n sang tích c c. Tìm nh ng cách th c c áo chuy n hóa các tình hu ng tiêu c c. Có thc l p mong mu n làm m t cu n sách tham kh o ghi l i các gi i pháp mà h ã tìm ra. Ti p t c bsung các gi i pháp. Ho t ng tùy ch n: Tùy theo th i gian, b n có th cho h c viên k l i m t trong nh ngcâu chuy n như trên, ho c m t nhóm nh nào ó có th sáng tác m t câu chuy n, sau ó di n l icâu chuy n ó. Sau m i l n như v y, ngh các h c viên khác ưa ra ý ki n xem c ch nàotruy n t i tính hung hăng, thích gây s , và c ch nào truy n t i s thân thi n, ôn hòa. - óng góp c a Sabine Levy và Pilar Quera Colomina Bài h c cơ b n 15 CÁC TH N TƯ NG TH I NAY M c ích: Cho h c viên sáng t o b c thông i p v hòa bình. H i: Nhân v t nào là th n tư ng Hòa bình c a b n? Thông i p mà ngư i y g i n th gi i là gì? B n có thông i p nào g i cho th gi i không? Và thông i p y là gì? Ho t ng: Hư ng d n h c viên hình thành các nhóm nh và ưa ra nh ng thông i p c ariêng h thông qua tranh v , kh u hi u, ho c công trình iêu kh c nào ó…  V N D NG VÀO CÁC MÔN H C NGÔN NG /VĂN H C Khám phá ch Hòa bình khi d y các k năng ngôn ng và vi t lách. M t ho c vài i msuy ng m có th ư c s d ng kh i xư ng các cu c th o lu n, ch ng h n như giao cho h c viênlàm m t bài lu n. Trong bài lu n này, h c viên có th trình bày cách nhìn nh n v n c a cá nhân,tri t h c hay xã h i. Khuy n khích h c viên c nh ng quy n t truy n c a các nhân v t n i ti ng trong nư cho c trên Th gi i - nh ng ngư i ã c ng hi n h t mình vì m t n n Hòa bình th c s . Ngoài ra,h c viên cũng nên c nh ng tác ph m c a các nhà văn o t gi i Nobel Hòa bình ho c câu chuy nv cu c i h . So n ra các i m suy ng m d a trên cơ s nh ng i u v a c ư c. Nghiên c u công trình sáng t o c a các nhà thơ ch ng chi n tranh. Nghe nh ng bài hát nhưMasters of War (Nh ng ngư i làm ch cu c chi n) c a Bob Dylan, hay The Universal Solider(Ngư i c ng c hoàn c u) c a Donavan… T ó rút ra thông i p mà h g i n th gi i là gì? Nócó còn thích h p cho th i i ngày nay không? 56
  • - óng góp c a Kristan Mouat Vi t bài lu n v i ch “Hòa bình như th nào m i g i là ?” - óng góp c a Caroline DruiffNh t ký: Th o lu n i m suy ng m: Hòa bình không ch là s v ng bóng c a chi n tranh. nghcác h c viên v n d ng nh ng gì h ư c h c l p th duy trì m t c m giác bình an, thanh th n.H c viên có th t chu n b m t cu n s nh t ký v nh ng giá tr , suy nghĩ và các ph m ch t h ãs d ng giúp t o c m giác bình an, thư thái.Tranh lu n: Ch n Hòa bình làm ch cho m t hay nhi u cu c tranh lu n. Ho c tranh lu n m thay nhi u i m suy ng m ã li t kê trên, như: Hòa bình không ch là s v ng bóng c a chi ntranh, ho c Hòa bình là c trưng n i b t c a m t “Xã h i văn minh”. B n có th l y m t bi u ngt các h c viên ngành ngh thu t.Cân nh c: Không th tham gia các bài t p bình yên khi không th c s c m th y bình yên. - óng góp c a Caroline Druiff  L CH S /NGHIÊN C U XÃ H I Nh ng bi u hi n v Hòa bình trên Th gi i Hi n nay, trên th gi i có nh ng cách bi u hi n nào v Hòa bình? Hòa bình ư c th hi nthông qua ngh thu t như th nào? Nh ng t ch c nào ho t ng vì Hòa bình th gi i? Trong m i môn h c khác nhau, giáo viên nên có s k t h p sáng t o gi a ki n th c sách vvà th c t h c viên có i u ki n h c h i, khám phá. i u này cũng òi h i có s tham gia tíchc c c a các h c viên vào vi c nghiên c u các thông tin và chia s chúng v i l p h c. H có thsáng t o m t báo cáo khoa h c d a trên ch này. - óng góp c a Sabine Levy và Pilar Quera Colomina  KHOA H C Khoa h c là m t lĩnh v c có th ư c s d ng trong vi c thi t l p Hòa bình hay chi n tranh. Hãy h i: N u loài ngư i kiên nh v i m c tiêu vì m t n n Hòa bình v ng m nh thì có th khoa h c ã không t o ra nh ng gì? Hi n nay, có thêm nhi u phát minh m i nh m ph c v cho chi n tranh hay cho Hòa bình? Khoa h c có th óng góp nh ng gì cho n n th gi i? Nh ng cơ h i, kh năng nào thu c lĩnh v c khoa h c thích h p cho m t xã h i hư ng nHòa bình? Gi nh: N u các h c viên có ư c 1/5 ngân sách c a th gi i dành cho chi n tranh và cóth s d ng chúng cho m c ích Hòa bình thì h s làm gì?  NGH THU T Sáng t o m t bích h a v Hòa bình. Khi t bút v và tô màu, hãy t p trung gi tâm h nmình tr ng thái bình an. 57
  • Th o lu n v i các h c viên nh ng gì h mu n th hi n trên m t b c v t p th - các bi utư ng v Hòa bình, ngôi sao H nh phúc, m t b c tranh v Th gi i Hòa bình. Cung c p cho cách c viên m nh gi y màu, dài, nh ng h p bút màu, bút lông. M m t giai i u nh nhàng, sâu l ng.Khi h ng g n nhau, h có th tô màu cho m t h a ti t nh ã ư c v phác h a. Khi nh c d ngl i, m i h c viên bư c m t bư c sang trái ho c sang ph i. - óng góp c a Linda Heppenstall Vi t nh ng kh u hi u v Hòa bình, và nh ng t m băng rôn th t p ca ng i Hòa bình r itreo chúng xung quanh trư ng. Xem xét vi c treo các t m băng rôn Hòa bình khu dân cư mình ang sinh s ng. V nh ng b c tranh th hi n s bình yên n i tâm ho c làm m t b c phù iêu vHòa bình. Thi t k m t ngôi vư n Bình yên treo tư ng Hãy ngh h c viên suy nghĩ v nh ng màu s c và các hình d ng t o nên c m giác bìnhyên và nh nhàng. ngh h th hi n các c m xúc này lên gi y, v i - nh ng lo i ch t li u s n có,làm tr c ti p t nguyên li u thiên nhiên thì càn t t. - óng góp c a Eleanor Viegas ngh h c viên vi t l i c a m t bài hát mà h yêu thích. Ví d như bài Imagine (Hãy hìnhdung) và sau ó, trên u bài hát, t nh ng h t ngũ c c t o ra m t hình nh trang chí cho utrang, có th là hình c a m t ngh s ho c m t bi u tư ng nào ó th hi n ý nghĩa c a bài hát. - óng góp c a Dierich von Horn  ÂM NH C Ch n nh ng bài hát v Hòa bình mà b n yêu thích. Có th hát ho c m nh ng b n ã ư cthu s n. dân t c b n hay trong n n văn hóa c a b n, ngư i ta dùng nh ng lo i nh c c c áonào th hi n các giai i u v Hòa bình? Hãy tìm hi u nh ng lo i nh c c này. a phương c ab n, có ai chơi ư c lo i nh c c ó không? Nh ng nh c c này ư c làm t ch t li u gì? Vùngb n sinh s ng có ch t li u y không? L p k ho ch cho m t bu i hòa nh c. Không ch trình di n bu i hòa nh c c a b n trongtrư ng mà còn có th m r ng sang các trư ng khác như trư ng ti u h c và trung h c cơ s . H cviên l p ngh thu t nên mang theo băng rôn v Hòa bình.  QU N LÝ GIA ÌNH Th o lu n t m quan tr ng c a s hòa h p, bình yên trong gia ình. Xét xem làm th nào màvi c gi bình yên cho t ng thành viên l i c c kỳ quan tr ng i v i s bình yên cho toàn th gia ình. Th c hành m t trong các Bài t p Thư giãn/T p trung v Hòa bình có nêu trong ph n Phl c (xem Ph l c 13). Th c hành n u ăn và may vá khi ang trong tr ng thái bình yên ho c hài lòng. Nh ng suynghĩ nào giúp b n gi ư c s hài lòng? 58
  • Thi t k m t môi trư ng s ng bình yên trong gia ình. H i: “B n s th y i u gì trong m tgia ình tràn y bình yên? i u gì t o nên c m giác hài hòa và d ch u?” Thi t k m t hình nh trang trí th hi n s bình yên mà b n có th trang trí trên áo thun. - óng góp c a Myrna Belgrave  PHÁT TRI N B N THÂN Th o lu n m t vài i m suy ng m v Hòa bình/Bình an. Hãy ngh các h c viên chia skhi nào thì h c m th y bình yên nh t. ngh h c viên nghiên c u cách th c gi i quy t b t hòa và trình bày nh ng cách th c ytrư c c l p. ưa ra m t phương án (m t tình hu ng c th nào ó) mà h c viên c m th y có nhi ukh năng thành công trong vi c gi i quy t b t hòa. Trình bày phương án ó v i hi u trư ng nhàtrư ng. Gi m căng th ng ưa ra m t bài h c v cách làm gi m căng th ng và bi n các Bài t p Thư giãn/T p trungthành m t ph n c a chương trình hàng ngày. Vi c h c cách làm th nào tâm trí ư c bình an cótác d ng h tr r t l n trong vi c gi m thi u và ki m soát căng th ng. Chơi àn, d y ho c hát v i các h c viên m t bài hát v Hòa bình mà b n yêu thích. Hãy ngh h c viên so n các Bài t p Thư giãn riêng c a h (có th ngh h c viên vi tra, thu băng hay chia s v i c l p).  GIÁO D C TH CH T/NH Y MÚA Nghĩ ra m t vài trò chơi v Hòa bình. Sáng t o m t vài i u nh y v Hòa bình. i u nh y này có th là m t i u balê hi n ibi u trưng cho Hòa bình ho c m t i u nh y th hi n s tương ph n gi a chi n tranh và Hòa bình. 59
  • TÔN TR NGNH NG I M SUY NG M V TÔN TR NG 60CÁC BÀI H C CƠ B N V TÔN TR NG 61Bài 1 B n Tâm trí 59Bài 2 Ph m ch t b n ngư ng m 60Bài 3 “ u giá” các ph m ch t 60Bài 4 Nh ng v n n n c a Th gi i ngày nay 61Bài 5 Hành ng v i s tôn tr ng 61Bài 6 Thi u Tôn tr ng và L i khuyên 62Bài 7 Các Ph m ch t c a tôi 63 Thư giãn/T p trung Bài t p Thư giãn v s Tôn tr ng - Hình nh m t Khu vư nBài 8 B n c n ư c ai th a nh n? 64 Thư giãn/T p trung Bài t p thư giãn/T p trung Ngôi sao Tôn tr ngBài 9 Hành ng - Không Ph n ng 64Bài 10 Chú ý k năng giao ti p 66Bài 11 Th tình hu ng 66Bài 12 Các m i quan h 67Bài 13 T o nên s khác bi t 68Bài 14 Cây giá tr 68V N D NG VÀO CÁC MÔN H CNgôn ng /Văn h c 68Khoa h c 69Ngh thu t 70K ch 70Âm nh c 70Qu n lý gia ình 70Giáo d c th ch t/Nh y múa 70 ( ngh ch nh s a l i s trang) 60
  • TÔN TR NGNH NG I M SUY NG M V TÔN TR NG: • B m sinh con ngư i v n là quý giá. • M t ph n c a lòng t tr ng là bi t v các ph m ch t c a mình. • Tôn tr ng b n thân là h t gi ng s t tin l n lên. • Khi ta bi t tôn tr ng b n thân, ta s d dàng tôn tr ng ngư i khác. • Nh n bi t giá tr c a b n thân và trân tr ng giá tr c a ngư i khác chính là cách th c tanh n ư c s tôn tr ng. • Ngư i th hi n s tôn tr ng s nh n ư c s tôn tr ng. • Khi s tôn tr ng ư c xây d ng trên cái v b c b ngoài, ngư i ta r t d tr thành n n nhânc a s thi u tôn tr ng và ánh m t i lòng tôn tr ng b n thân. • Khi ta có lòng t tr ng, s khôn ngoan, sáng su t s ư c phát huy, nh ó ta s tr nêncông b ng, chính tr c, bi t i x t t v i m i ngư i. • M i ngư i trên th gi i, k c b n thân tôi, u có quy n ư c tôn tr ng và s ng có nhânph m. 61
  • BÀI H C V TÔN TR NG CÁC BÀI H C V TÔN TR NG Các bài hát thư ng t o nên b u không khí c bi t m i ngư i có th tr i nghi m v giátr . M i ngày, Nhóm l p k ho ch hư ng d n v giá tr có th ch n m t ch m m t bài hát.Hãy ch n nh ng bài hát có liên quan n ch và phù h p v i l a tu i. H c viên có th mang nnh ng bài hát liên quan n ch này, như bài Hero (Ngư i hùng) c a Mariah Carey v i thông i p hãy nhìn vào v p c a chính mình, ho c bài Behind the Wall (Phía sau b c tư ng) c a TracyChapman v i n i dung c p n s thi u tôn tr ng và b o l c. Ngoài ra, h c viên cũng có thmang n nh ng bài hát truy n th ng.  CÁC BÀI H C CƠ B N V TÔN TR NGBài h c cơ b n 1 B N TÂM TRÍ M c ích: Xác nh nh ng khác bi t gi a tác ng c a s tôn tr ng và thi u tôn tr ng thông qua ho t ng l p B n Tâm trí và chia s . Khám phá các khái ni m chung v s Tôn tr ng thông qua các câu h i th o lu n: Tôn tr ng là gì? Hãy tư ng tư ng xem th gi i này s như th nào n u t t c m i ngư i u tôn tr ng l nnhau (D ng l i m t chút). Trong th gi i y, b n th y i u gì ang di n ra xung quanh? M i ngư i s c m th y như th nào? Hãy tư ng tư ng xem th gi i này s như th nào n u m i ngư i u có ý th c tôn tr ng vàb o v môi trư ng (D ng l i m t chút). Môi trư ng s ra sao? B n c m th y th nào n u m i ngư i i x v i b n b ng s tôn tr ng? Nói: “Chương trình Giáo d c các Giá tr S ng mà chúng ta ang th c hi n ư c xây d ngd a trên 3 gi thi t căn b n. M t trong nh ng gi thi t y có th ư c tìm th y trong i m suyng m sau”. • B m sinh con ngư i v n là quý giá. • M i ngư i trên th gi i k c b n thân tôi u có quy n ư c tôn tr ng và s ng có nhânph m. H i: Gi thi t y là gì? ( úng, m i ngư i u có giá tr và có quy n ư c s ng v i s Tôn tr ngvà có nhân ph m.) N u m i ngư i trên th gi i u làm ư c vi c y, thì trong s nh ng s vi c ang di n ra, i u gì s không x y ra? i u gì có th s khác i chính nơi này? Ho t ng: ngh h c viên l p m t B n Tâm trí v s Tôn tr ng vào n a trang gi y vàk t qu c a s thi u Tôn tr ng vào n a trang còn l i. ngh h c viên chia theo nhóm 2 ngư iho c nhóm 4 ngư i.  62
  • Bài h c cơ b n 2 PH M CH T B N NGƯ NG M M c ích: - Xác nh nh ng ph m ch t áng ngư ng m ngư i khác, và 5 ph m ch t tích c c c achính b n thân. - Xác nh nh ng khác bi t gi a tác ng c a s tôn tr ng và thi u tôn tr ng thông qua ho t ng l p B n Tâm trí và chia s . Ho t ng: T ch c m t di n àn nh chia s k t qu c a bài h c trư c (Bài 1), nghh c viên nh l i và nêu ra các k t qu c a s Tôn tr ng và thi u Tôn tr ng. Cùng lúc y, m t h cviên nào ó s ghi nh ng i u chia s lên b ng. ngh h cho bi t nh ng nh hư ng c a s Tôntr ng và thi u Tôn tr ng i v i b n thân, v i các m i quan h , v i môi trư ng, v i công vi c kinhdoanh, v i các qu c gia... Nói: “ các bài h c khác, chúng ta s tìm hi u h u qu c a s thi u tôn tr ng và nguyênnhân t i sao ngư i ta l i ch n l a hành ng thi u tôn tr ng i v i ngư i khác. Còn bây gi ,ph n ti p theo c a bài h c hôm nay, chúng ta s khám phá v s Tôn tr ng - và nh ng ph m ch tmà m i ngư i trong s chúng ta cho là quan tr ng nh t”. ngh h c viên vi t ra nh ng ph m ch t mà h nghĩ n cho m i g i ý sau ây. Dành choh t 2 n 4 phút tr l i m i câu g i ý. Trong lúc ó, b n có th m nh ng b n nh c không l i. G i ý: Hãy nghĩ v ngư i nào ó mà b n khâm ph c. Vi t ra nh ng ph m ch t c a ngư i ó. Hãy nghĩ v nh ng Ngư i hùng c a b n. H là ai? Vi t ra nh ng ph m ch t mà b n ngư ngm h . Hãy vi t ra nh ng ph m ch t mà b n khâm ph c b n bè c a mình. Vi t ra 5 ph m ch t quan tr ng nh t i v i b n. 5 ph m ch t quan tr ng nh t mà b n chor ng m t ngư i c n ph i có. Ngư i ta nói r ng b n ngư ng m ph m ch t nào, thì ph m ch t y th t s là c a b n. Hãyvi t ra 5 c tính t t mà b n có. ngh h c viên chia s theo t ng nhóm nh . Bài h c cơ b n 3 “ U GIÁ” CÁC PH M CH T M c ích: Thông qua trò chơi ch n l a các Giá tr quan tr ng nh t i v i h c viên. T o m t di n àn chia s nh ng k t qu c a bài h c trư c b ng cách ngh h c viênnh l i và nói ra nh ng ph m ch t mà h ã ghi ra gi y m t ngư i nào ó trong s h vi t lênb ng. Ho t ng: Khi t t c các ph m ch t mà h c viên chia s ã ư c li t kê, ngh h tư ngtư ng là m i ngư i trong s h ư c trao cho $100 mua m t s ph m ch t mà h mu n có nh ttrong cu c s ng. Chia l p ra thành nh ng nhóm nh (5 ho c 6 ngư i), giao cho m i nhóm làm m tvài t m th nh (card). M i th (card) ghi m t ph m ch t ã ư c li t kê. Quy nh c a ho t ngnày là ch có m t ngư i trong m i nhóm ư c mua m t ph m ch t ã li t kê (Hai ngư i không thcùng mua m t ph m ch t). Vì v y, n u hai ngư i cùng mu n m t ph m ch t, h s ph i “ u giá”.Ví d , m t ngư i tr “s Quan tâm, Chăm sóc” v i giá $20, ngư i khác s th ng n u tr giá caohơn $20 (ch ng h n như $30). Ngư i th ng trong phiên u giá s l y t m th này (card) v i tênc a ph m ch t ư c vi t trên ó. Khi phiên “ u giá” k t thúc, ngư i trong cu c s nói cho m ingư i bi t t i sao ph m ch t mà h mua ư c l i quan tr ng n v y. 63
  • Th o lu n i m suy ng m: • M t ph n c a lòng t tr ng là bi t v các ph m ch t c a mình. • Tôn tr ng b n thân là h t gi ng s t tin l n lên. Bài h c cơ b n 4 NH NG V N N N C A TH GI I NGÀY NAY M c ích: - Tìm hi u m i quan h gi a các v n , v n n n thu c ph m vi xã h i và th gi i v i cácph n Giá tr thông qua vi c xác nh các v n mà m i ngư i quan tâm, và nh ng ph n Giá tr nàon m ng sau nh ng y u t gây ra v n ó. - Hi u t m quan tr ng c a các Giá tr b ng cách xác nh nh ng Giá tr nào có th giúp gi iquy t m t s v n nh t nh trên th gi i hi n nay. Ho t ng:1) Hãy ngh h c viên nghĩ v các v n n n c a th gi i, ch ng h n: ngư c ãi, l m d ng tìnhd c tr em, bóc l t s c lao ng tr em, suy dinh dư ng, chi n tranh... (Vi t lên b ng nh ng v nn n mà ó. Tùy vào s lư ng các v n n n h c viên li t kê, ngư i hư ng d n có th ngh h ch nra 8 v n n n quan tr ng nh t và l p m t danh sách ghi theo c t).2) Khi danh sách ã xong, ngh h c viên cho bi t nguyên nhân góp ph n ho c gây ra nh ngv n n n ó (có 2 hình th c: m i cá nhân t vi t ra; ho c th o lu n trong nhóm nh ). Li t kê nh ngnguyên nhân này và ghi theo c t th 2. Lưu ý: Danh sách nh ng nguyên nhân này có th không lo itr l n nhau. Ch ng h n: nghèo kh có th là nguyên nhân d n n n n m i dâm tr em, bóc l t s clao ng tr em, và b n thân nó cũng có th là v n .3) Ti p theo, ngh h c viên nói v nh ng ph n giá tr góp ph n vào m i y u t t o nên v n th nh t (Ví d : s tham lam, gi n d ...). Hãy li t kê vào c t th 3, ghi cùng hàng v i v n thnh t và nh ng y u t gây ra v n th nh t.4) Hư ng d n h c viên xác nh xem nh ng giá tr tích c c nào có th giúp gi i quy t v n n nnày và vi t vào c t th 4.5) L p l i t bư c 2 n bư c 4 cho m i v n . Các giá tr tích c c Nh ng v n n n c a Nguyên nhân d n n Các ph n giá tr góp giúp gi i quy t v n Th gi i v nn n ph n vào m i y u t n n Lưu ý dành cho Giáo d c viên: Ho t ng này có th ư c m r ng nhi u hơn n a. H cviên có th nghiên c u nh ng lĩnh v c mà h th c s quan tâm. Bài h c cơ b n 5 HÀNH NG V I S TÔN TR NG M c ích: Nh n di n cách th hi n s tôn tr ng và thi u tôn tr ng, th o lu n v nh ng c m giác ikèm. 64
  • Ho t ng: ngh 6 h c viên x p thành m t hàng. Trao cho ngư i th nh t m t cây bútchì và ngh ngư i này trao nó cho ngư i k ti p, c ti p t c như v y. Sau ó, l y bút chì l i và ngh ngư i th nh t trao bút chì ó theo hàng gi ng như trư c, nhưng l n này, trao v i s tôntr ng. H i c l p: Trong cách m i ngư i trao cây bút chì cho nhau l n th hai, có s khác bi t nào không? Có cách th c nào khác m i ngư i th hi n s tôn tr ng l n nhau không? (Li t kê các câutr l i c a h i v i câu h i này và vi t câu h i k ti p lên b ng). M i ngư i th hi n s thi u tôn tr ng l n nhau theo nh ng cách khác nhau nào? B n c m th y như th nào khi ngư i ta không tôn tr ng b n? B n c m th y như th nào khi ngư i khác không ư c i x tôn tr ng? Bài t p suy ng m: c nh ng l i g i ý sau, dành ra kho ng 2 phút ho c hơn cho m i câug i ý, d ng l i ch ng 5 giây ho c hơn m i ch có d u ch m l ng (…). M nh c không l i trongkhi th c hi n bài t p này n u b n mu n. Tôi mu n các b n nh l i nh ng lúc b n c m th y tràn ng p s tôn tr ng i v i b n thân.Khi ó, b n ã làm gì?... B n c m th y như th nào?... Có th b n t ng làm m t vi c nh bé cho ai ó. Hãy vi t ra... Bây gi , tôi mu n b n vi t ra ph m ch t mà b n ã th hi n lúc ó. Bây gi , hãy nh l i nh ng lúc ai ó th hi n s tôn tr ng i v i b n. H ã làm gì?... B nc m th y trong lòng như th nào? Bây gi , hãy nh l i l n nào ó mà ngư i ta t ra thi u tôn tr ng i v i b n. Ngư i y ãlàm gì?... B n c m th y như th nào? ngh h c viên hình thành nhóm 3 ngư i, l ng nghe các câu chuy n và tr i nghi m c anhau m t cách tích c c. (Nh c h v th a thu n r ng t t c các câu chuy n riêng tư ư c chia strong l p u ph i gi bí m t, không k l i cho ngư i khác). Bài h c cơ b n 6 THI U TÔN TR NG VÀ L I KHUYÊN M c ích: Th o lu n nguyên nhân t i sao con ngư i l i t ra thi u tôn tr ng và ưa ra nh ng l ikhuyên v vi c con ngư i nên i x v i nhau như th nào. M m t bài hát v s tôn tr ng khi các h c viên vào l p. Vi t nh ng i m suy ng m v tôn tr ng sau lên b ng, sau ó th o lu n chúng: • Khi ta bi t tôn tr ng b n thân, ta s d dàng tôn tr ng ngư i khác. • Nh n bi t giá tr c a b n thân và trân tr ng giá tr c a ngư i khác chính là cách th c tanh n ư c s tôn tr ng. • Ngư i th hi n s tôn tr ng s nh n ư c s tôn tr ng. Hãy h i: “Theo b n thì t i sao ngư i ta l i t ra thi u tôn tr ng l n nhau?” Khám phá các nguyên nhân ư c ưa ra. B n có th b sung thêm ý sau ây: “Nh ng ngư it ra thi u tôn tr ng ngư i khác thư ng không ph i do h hi u bi t hơn ngư i, mà là do h thi uhi u bi t. Bên c nh ó, ôi khi ngư i ta thi u tôn tr ng ho c thô b o v i ngư i khác còn vì h anggi n d , có nh ng tâm nguy n không ư c th a mãn; ho c sâu trong lòng h là m t s thi u h ttình yêu thương và thi u tôn tr ng b n thân. H c g ng vư t qua i u ó và l y l i s t tin cho 65
  • mình b ng cách t mình lên trên ngư i khác. Thư ng thì nh ng ngư i này t ng b i x thi u tôntr ng, b xem thư ng, ho c b ngư i khác i x m t cách thô b o”. Hãy h i: ã bao gi b n ch ng ki n i u tương t như th x y ra hay chưa? Ai có th ưa ra cho l pchúng ta m t ví d ? Nói: “M t trong nh ng i m suy ng m là: Ngư i th hi n s tôn tr ng s nh n ư c s tôntr ng”. H i: B n có th ưa ra ví d t i m suy ng m trên không? B n mu n nh n g i i u gì n nh ng ngư i thi u s thi u tôn tr ng b n thân và ngư ikhác? B n mu n m i ngư i i x v i nhau như th nào? Ho t ng: Th o lu n trong các nhóm nh xem b n mu n m i ngư i i x v i nhau nhưth nào. Vi t l i khuyên c a b n lên m t áp phích (poster) và gi i thi u cho c l p. Bài h c cơ b n 7 CÁC PH M CH T C A TÔI M c ích: - Nh n bi t nh ng ph m ch t mà h c viên ngư ng m ngư i khác, l p danh sách nh ngph m ch t mà ngư i khác nh n th y h , nh n d ng ra nh ng ki u suy nghĩ, l i nói, và hành nggiúp gi v ng lòng t tr ng. - Tr i nghi m c m giác tôn tr ng b n thân và tôn tr ng ngư i khác thông qua các Bài t p Thưgiãn/T p trung Tôn tr ng. B t u v i m t bài hát. Gi i thi u m t Bài t p Thư giãn/T p trung khác: Nói: “Các Bài t p Thư giãn/T p trung làm t cách c m th và tăng cư ng c m giác v s tôn tr ng. Bài t p chúng ta ti n hành hôm nays d ng hình nh m t khu vư n”.Bài t p Thư giãn v s Tôn tr ng - Hình nh m t khu vư n Hãy ng i m t cách tho i mái và cho cơ th ư c thư giãn... Trong khi b n hít th t t ,hãy tâm trí yên tĩnh và thanh th n... Hãy b t u t bàn chân... th l ng ùi... b ng... vai, thưgiãn c ... m t... m t... và trán, cho tâm trí yên l ng và thanh th n... hít th sâu... t p trung vàos bình yên… Trong tâm trí b n hi n lên hình nh m t bông hoa... Hãy thư ng th c mùi hương...hãy quan sát màu s c... hãy thư ng th c v p c a bông hoa... M i ngư i chúng ta gi ng như m tbông hoa... ai ai cũng có nét c áo c a riêng mình... nhưng chúng ta l i có nhi u nét tương ng... Hãy hình dung ra m t ngôi vư n xung quanh b n v i r t nhi u loài hoa khác nhau... t t c u th t p... M i loài hoa có màu s c riêng... m i loài hoa có hương thơm riêng... chúng t n hi nnh ng gì p nh t c a mình... M t s loài hoa thì cao và có nh ng cánh hoa nh n, m t s hoa thìl i có cánh tròn, s khác thì có cánh to, m t s hoa l i có cánh r t nh ... m t s loài có r t nhi umàu s c... m t s h p d n chúng ta b i v gi n d c a chúng... M i ngư i trong chúng ta gi ng nhưm t bông hoa p... hãy thư ng th c v p c a m i ngư i... m i ngư i u góp ph n làm nên v p c a khu vư n... t t c u r t quan tr ng... Các bông hoa cùng nhau t o nên v p c a khuvư n... M i m t bông hoa u tôn tr ng chính b n thân nó... Khi m t ngư i tôn tr ng b n thânmình thì th t d dàng tôn tr ng ngư i khác... M i ngư i u quý giá và c áo... V i s tôn tr ng,ta d dàng nh n ra nh ng ph m ch t c a ngư i khác... nh n th c ư c nh ng i u t t p trongm i ngư i... m i ngư i có m t vai trò c áo... m i ngư i u r t quan tr ng... Hãy t tcnh ng hình nh tư ng tư ng này tan d n trong tâm trí b n và ưa s chú ý c a b n quay v l ph c. - óng góp c a Amadeo Dieste Castejón 66
  • Th o lu n i m suy ng m: Tôn tr ng b n thân là h t gi ng s t tin l n lên. Ho t ng: Chuy n gi y cho t ng ngư i. ngh m i h c viên vi t tên c a mình trên utrang gi y. M c ích c a ho t ng này là các h c viên chuy n t gi y i m t vòng, m i ngư ivi t ra m t ph m ch t mà h th y ngư i có tên trên u trang gi y. T gi y c a m i ngư i c n ư c chuy n n cho t t c nh ng ngư i khác trư c khi quay tr l i v i ch nhân c a nó. Dành ravài phút các h c viên c t t c nh ng ph m ch t mà các h c viên khác nh n th y h tronggi y trư c khi ti p t c bài h c. Th o lu n: i u gì giúp b n luôn gi ư c s t tr ng? Nh ng suy nghĩ nào giúp b n luôn gi ư c lòng t tr ng? Vi c nh l i nh ng ph m ch tc a riêng b n có giúp ích gì không? Nh ng l i nói nào giúp b n gi ư c s tôn tr ng b n thân? (Nh ng l i nói t t lành, nh ngl i nói mang l i h nh phúc cho nhau). Nh ng lo i hành ng nào giúp b n gi ư c lòng t tr ng? i u gì trong s các i u trên mang l i c m giác t tr ng ho c t hào t m th i và nh ng i u gì mang l i c m giác t tr ng và t hào b n lâu hơn? Lưu ý dành cho Giáo d c viên: Khi b n l ng nghe và th a nh n nh ng câu tr l i c a h ,hãy giúp h c viên phân lo i các d ng suy nghĩ, l i nói và hành ng giúp h gi ư c lòng ttr ng. Xem xét các k t qu c a m t s hành ng; nh ng k t qu i v i b n thân và ngư i khác.H i các h c viên v i u gì mang l i c m giác t hào t m th i và i u gì mang l i c m giác t hàob n lâu hơn. Bài h c cơ b n 8 B N C N Ư C AI TH A NH N? M c ích: - Nh n bi t nh ng ph m ch t mà h c viên ngư ng m ngư i khác, l p danh sách nh ngph m ch t mà nh ng ngư i khác nh n th y h , nh n d ng ra nh ng ki u suy nghĩ, l i nói, vàhành ng giúp gi v ng lòng t tr ng. - Tr i nghi m c m giác tôn tr ng b n thân và tôn tr ng ngư i khác thông qua các Bài t p Thưgiãn - Ngôi sao Tôn tr ng. Th o lu n i m suy ng m: Khi s tôn tr ng ư c xây d ng trên v b c b ngoài, ngư i tar t d tr thành n n nhân c a s thi u tôn tr ng và ánh m t i lòng tôn tr ng b n thân. Ti p t c ho t ng cu i cùng c a bài h c trư c, ngh h c viên chia s ho c vi t m t câuchuy n ng n v ph n ng c a h khi b m t ngư i nào ó i x m t cách thi u tôn tr ng, và i ugì ã giúp h l y l i s t tôn cho b n thân. Có th h mu n phân lo i các cách th c, chú ý xem ólà phương pháp lành m nh hay thi u lành m nh. Vào cu i bu i h c, làm Bài t p Thư giãn - Ngôi sao Tôn tr ng.Bài t p Thư giãn - Ngôi sao Tôn tr ng Hãy suy nghĩ v các ngôi sao... hình dung b n thân mình cũng gi ng như nh ng ngôi sao ó. Chúng th t p trên b u tr i, chúng nh p nháy và t a sáng... Chúng bình yên và thanh th nbi t bao... r t tĩnh t i... Hãy th l ng các ngón chân và ôi chân... thư giãn b ng... và vai... thưgiãn bàn tay b n... và khuôn m t...Hãy c m giác an toàn và bình yên bao quanh b n... Trong 67
  • lòng b n gi ng như m t ngôi sao nh p ... tình yêu là n n t ng trong b n... b n có kh năng...b n là chính b n... M i m t ngư i mang n cho th gi i này nh ng ph m ch t c bi t... b n th tcó giá tr ... Hãy t n hư ng c m giác tôn tr ng t bên trong... B n là ngôi sao tôn tr ng... Hãycho mình tĩnh l ng và bình yên trong lòng... T p trung... B n ang t p trung... y lòng tôn tr ng...mãn nguy n… m t cách ch m rãi, hãy ưa tâm trí quay tr v l p h c. Bài h c cơ b n 9 HÀNH NG - KHÔNG PH N NG M c ích: Gi v ng l p trư ng, không nên nh ng ngư i có suy nghĩ tiêu c c áp t ta ph i th nàyth khác. Th c hành hai phương pháp giao ti p và gi i quy t v n khi g p nh ng ngư i tiêu c c. B t u v i m t bài hát v Hòa bình. ưa ra Danh sách nh ng i u ngư i ta tranh ch p nhau mà giáo viên và h c viên ã li t kêtrong Bài h c cơ b n 8 v Hòa bình. Gi i thi u: Hãy nói: “Xung t r t d x y ra khi m t ngư i nào ó th hi n s thi u tôntr ng i v i ngư i khác. Hôm nay, chúng ta s xem xét b ng li t kê nh ng i u ngư i ta thư nglàm khi n Xung t/Tranh cãi x y ra (b ng li t kê này ã ư c ưa ra trong Bài h c v Hòa bình).Thư ng thì khi m t ngư i nào ó i x v i b n m t cách thi u tôn tr ng, b n s c m th y au n, t n thương ho c t c gi n. Th c ch t thì b n là ai và b n ch t con ngư i b n như th nào? Ais là ngư i tr l i cho b n câu h i này? M t ngư i nào khác, hay chính b n?... ng quên r ng,b n là ngư i bi t rõ nh ng ph m ch t c a mình. N u m t ngư i nào ó g i b n b ng m t bi t danhr t chư ng tai, b n s ph n ng ra sao?...Có l t t c nh ng gì b n c n làm ây là nhìn vàoDanh sách này dư i ánh sáng c a s tôn tr ng, t ó hành ng m t cách úng n, tích c c,tránh ph n ng m t cách tiêu c c, nóng v i”. Th o lu n: Ch n m t i u trong b ng li t kê nh ng i u ngư i ta thư ng hay tranh ch pnhau và t ra các câu h i sau: N u nh ng ngư i này bi t th hi n s tôn tr ng thì li u tranh ch p y có x y ra không? B n có th khuyên/mu n ngư i ó làm gì? Li u có cách nào khác t t hơn x lý tìnhhu ng ó hay không? Ngư i ó có th s d ng giá tr tôn tr ng như th nào? K t qu c a vi c làm ó ra sao? Sau ó có th x y ra v n gì n a không? N u chuy n này x y ra v i ngư i bi t t tr ng thì ngư i y có th x lý khác i như th nào không làm phát sinh v n ? Giúp các thanh niên gi i quy t v n . Xem xét các l a ch n khác mà h ưa ra. ngh hth o lu n và ưa ra k t qu c a nh ng hành ng gây t n thương và hành ng t t p - c trongng n h n và dài h n. ngh h xu t m t s cách th c gi i quy t tình hu ng. Giúp h ưa ra cácphương pháp h p lý. Ví d : Khi m t ngư i làm m t i u gì mà b n không thích, như g i b n b ng m t bi t danh nào ó, b n nên dùng nh ng l i nói mang tính nghiêm túc, cương ngh áp l i mà v n không thhi n s khiêu khích? Có th là: “Này, l i l ki u như v y là quá r i y” ( i v i nh ng ngư iquen cùng l a tu i). Hay “Em (anh/ch ) r t quý m n anh/ch (em). T i sao anh/ch (em) l i nói v iem (anh/ch ) như v y ch ?” ( i v i thành viên trong gia ình). ngh các h c viên th o lu n và ưa ra câu tr phù h p v i tình hu ng và n n văn hóa c a h . 68
  • Gi i thi u m u câu sau ây. ây là ý tư ng hay bày t suy nghĩ c a mình khi m t ngư iquen làm vi c gì ó mà b n không thích. (Ví d : nói x u, g i b n là gì ó v.v…) “Tôi c mth y___________ khi b n làm__________ b i vì __________”. ưa ra m t s ví d như: “Tôi c m th y r t bu n khi b n nói v i tôi v Marsha như v y, vì ó là b n c a tôi. Tôi quýb n, và tôi cũng quý c b n y n a. Tôi th y th t vui khi ư c làm b n v i c hai b n”. “Tôi r t khó ch u khi b n c nài n tôi làm i u ó, b i vì tôi ã nói v i b n là tôi khôngquan tâm n i u ó. Tôi bi t tôi mu n làm gì và không làm gì, tôi mu n b n tôn tr ng i u ó”. ngh các h c viên ưa ra m t ví d cho m i phương pháp gi i quy t tình hu ng như trên. L y m t vài câu n a t Danh sách ã l p trong Bài h c cơ b n Hòa bình 8 và h i 6 câu h inhư trên, giúp các h c viên phát tri n các phương pháp. Th o lu n i m suy ng m: Khi ta bi t tôn tr ng b n thân, ta s d dàng tôn tr ng ngư ikhác. Ti p theo, ngh các h c viên s d ng công th c “Tôi c m th y _________” trên ây và i n vào ch tr ng cho 2 tình hu ng. Bài h c cơ b n 10 GIAO TI P V I THÁI TÔN TR NG M c ích: Suy nghĩ và th o lu n b t hòa b t u t vi c giao ti p thi u rõ ràng ho c vì s khác bi ttrong nh n th c. B t u v i m t bài hát. c câu chuy n Hai con chim (xem Ph l c 3) ho c m t câu chuy n khác v m t ngư i ãph t lòng vì có s khác bi t trong quan i m. Th o lu n v câu chuy n. H i h c viên xem h có th ưa ra nh ng tình hu ng mà ó, xung t n y sinh do s thi u tôn tr ng trong giao ti p ho c skhác bi t trong nh n th c. Th o lu n các i m suy ng m: • Tôn tr ng là bi t ư c ngư i khác cũng có nh ng ph m ch t t t. • Nh n bi t giá tr c a b n thân và trân tr ng giá tr c a ngư i khác chính là cách th c tanh n ư c s tôn tr ng. Ti p t c các k năng giao ti p gi i quy t v n c a bài h c trư c n u còn th i gian. Bài h c cơ b n 11 TH TÌNH HU NG M c ích: ng d ng các Giá tr và k năng giao ti p ôn hòa và tôn tr ng m i quan tâm c a h c viênthông qua th o lu n và di n ti u ph m có s d ng các th tình hu ng. 69
  • Th tình hu ng (card tình hu ng) cho phép h c viên có cơ h i th o lu n m t lo t kh năngkhác nhau trong vi c x lý nh ng tình hu ng th c t c a cu c s ng. B n có th tìm th y các th này ph n Ph l c (xem Ph l c 5). Giáo viên có th phôtô các th tình hu ng, ho c cho h c viên tchép l i. Nhi u h c viên th t s thích thú v i ho t ng này vì nó t o di n àn h th o lu n vnh ng v n mà hi n t i h r t quan tâm, ng th i qua ó áp d ng m t s k năng th c t mà h ã h c ư c thông qua các ho t ng Giá tr . Giáo viên óng vai trò là ngư i hư ng d n. Tránh rănd y và áp t r ng h “ph i” làm gì ( ôi khi i u này là khó!). Thay vào ó, hãy l ng nghe vàkhuy n khích h tr l i. H i h v các k t qu , c tích c c l n tiêu c c, khi các câu tr l i c a hphù h p và không phù h p. Cu i cùng, h s t rút ra bài h c cho mình và óng góp cho nhau. N ucác câu tr l i c a h v n không phù h p, hãy h i xem h s c m th y th nào n u là ngư i kia.ngh h trình di n ti u ph m tình hu ng ó, và i vai cho nhau. Sau ó, hãy h i c l p xem gi ipháp ưa ra ã th c s th u áo chưa. Ho t ng: c m t th tình hu ng cho c l p và khuy n khích h tr l i. Tham kh o Bàih c cơ b n Tôn tr ng 9 v các phương pháp giao ti p. H i: B n có th s d ng giá tr Hòa bình như th nào? B n có th làm gì? Theo b n thì sau ó, i u gì s x y ra? B n còn có th nói gì hay làm i u gì khác? B n có th s d ng giá tr Tôn tr ng như th nào? B n có th làm gì? (...) Hãy c 1 hay 2 th tình hu ng n a và th o lu n trong l p. L n sau, khi s d ng th tìnhhu ng, b n có th cho h c viên hình thành các nhóm nh . Các th tình hu ng gi ng nhau có thphát cho m i nhóm. H c viên có th l n lư t c các th và ưa ra câu tr l i cho tình hu ng. N ucác nhóm c m th y r ng m t tình hu ng nào ó là khó khăn, c l p có th chia s các gi i pháp vàth o lu n v i nhau trong m t nhóm l n. Ho t ng m r ng:- H c viên có th t t o ra các th tình hu ng, sau ó trao i v i các nhóm khác.- ngh h c viên di n l i các tình hu ng ó. - óng góp c a Trish Summerfield Bài h c cơ b n 12 CÁC M I QUAN H M c ích: - L ng nghe các câu chuy n v vi c t o nên s khác bi t, k tên nh ng i u nh bé hàng ngàycó th t o nên s khác bi t tích c c trong cu c s ng c a ngư i khác. - Nên bi t r ng t ra cho mình m t gi i h n hay ranh gi i trong các m i quan h là vi c bìnhthư ng. - Di n ti u ph m, nh ng h n ch v giao ti p trong các tình hu ng khó khăn trong khi cg ng gi mình bình an và t tr ng. Th o lu n: Làm th nào bi t ư c khi nào có s hài lòng th c s trong các m i quan h ? Căn c vào âu ánh giá i u ó? 70
  • Trong nh ng tình hu ng khác nhau các b n ưa ra, chúng ta có th s d ng giá tr tôn tr ngnhư th nào? Nh ng tình hu ng nào trong ó có t ra ranh gi i, gi i h n là s tôn tr ng b n thân? B n có th t ra ranh gi i m t cách tích c c như th nào, nghĩa là truy n t nh ng gì b nmu n ngư i nào ó làm ho c không làm? (Ví d : “Tôi r t mong b n n, nhưng tôi th t s c m ơnn u b n g i i n báo trư c cho tôi”. Hay: “Tôi c m th y không mu n giúp b n khi b n nói v i tôinhư v y. N u b n nói v i tôi b ng m t gi ng khác, tôi s s n sàng”.) B n có th ưa ra m t gi i h n khi ang trong tr ng thái bình an và t tr ng không? Ho t ng: Hư ng d n h c viên th o lu n và ưa ra các tình hu ng khó khăn liên quan t icu c th o lu n trên. S d ng phương pháp Th tình hu ng c a bài h c trư c th c hành giao ti ptrong các tình hu ng khó khăn. ngh các h c viên ưa ra m t gi i h n nào ó khi trong tr ngthái bình an và t tr ng. ng th i, hãy gi thái tôn tr ng i v i ngư i khác. K t thúc v i m t Bài t p Thư giãn/T p trung. Bài h c cơ b n 13 T O NÊN S KHÁC BI T M c ích: Cho h c viên k ra nh ng i u t o s khác bi t hàng ngày. Ho t ng sáng tác thơ, văn,kh u hi u t o s khác bi t. c câu chuy n c tích “Ánh l a trong r ng sâu” (xem Ph l c 4) ho c nh ng l i bìnhlu n c a James Jonah - C u T ng Thư ký Liên Hi p Qu c (xem ph l c 6). Th o lu n i m suy ng m: M t ph n c a s tôn tr ng là nh n bi t ư c r ng tôi có th t onên s khác bi t. Giáo viên cũng nên chia s m t vài câu chuy n tích c c v vi c khi nào h t o nên s khácbi t. ngh các h c viên k tên nh ng i u góp ph n t o nên s khác bi t. Khuy n khích h ưa ra nh ng i u nh bé thư ng ngày nhưng có th t o nên s khác bi t th t s . Ch ng h n: m tngư i nào ó th c s quan tâm l ng nghe ho c ng viên b n khi b n bu n bã. ngh các h cviên vi t ra gi y ho c chia s nh ng lúc h t o nên s khác bi t trong cu c s ng c a m t ngư i nào ó. Ho t ng: Làm nh ng m t n văn hóa truy n th ng ho c m t n các con thú. Hay sáng tácm t bài văn, bài thơ trào phúng nói v t t c nh ng gì con ngư i có th làm t o nên s khác bi t,ho c t o ra nh ng kh u hi u nói lên r ng chúng ta có th t o ra s khác bi t như th nào. Bài h c cơ b n 14 CÂY GIÁ TR M c ích: Giúp cho vi c t nhìn nh n, ánh giá b n thân. Hư ng d n m i ngư i làm m t “cây giá tr ”, trên cây ó, nh ng ph m ch t và tài năng c ab n thân h s ư c ính vào ph n r , nh ng i u tích c c h làm ư c ính lên cành cây, và thànhcông c a nh ng vi c ó ư c ính trên lá và qu . Cây này có th ư c v trên gi y ho c làm b ng 71
  • các nguyên li u s n có. M i h c viên có th chia s b c v c a mình trong nhóm nh 4 ngư i,nh ng h c viên khác l ng nghe v i s tôn tr ng và có th b sung nh ng gì tác gi chưa ưa vào. - óng góp c a Sabine Levy và Pilar Quera Colomina  CÁC LĨNH V C THU C MÔN H C NGÔN NG /VĂN H C Su t tu n h c, giáo viên có th l ng l n g n m i h c viên và ghi l i m t trong nh ngph m ch t c a h c viên. Trong gi h c văn, các em có th c và so sánh s tương ph n gi a các câu chuy n vnh ng ngư i có lòng t tr ng và nh ng ngư i thi u s tôn tr ng b n thân. Th o lu n các khía c nhkhác nhau trong câu chuy n. Có th ưa ra m t s câu h i như sau: Các nhân v t ã th hi n s thi u tôn tr ng như th nào? Suy nghĩ và hành ng c a nhân v t chính? B n c m th y th nào n u i u ó x y ra v i mình? Nh ng nhân v t khác trong câu chuy n ã th hi n s tôn tr ng ra sao? B n s làm gì n u b n là m t trong s các nhân v t trong câu chuy n ó? c nh ng câu chuy n nói v Ngư i hùng trong n n văn hóa c a b n. M i ngày, th o lu n m t hay m t vài i m suy ng m v s tôn tr ng. Sáng tác thơ, ho cvi t m t vài bài lu n ng n v các i m suy ng m ó. Th o lu n i m suy ng m: M i ngư i trên th gi i, k c b n thân tôi, u có quy n ư ctôn tr ng và s ng có nhân ph m. Sáng tác m t truy n tranh, ho c m t câu chuy n, m t bài lu nng n v i ch tôn tr ng b n bè. - óng góp c a Marcia Maria Lins de Medeiros ngh h c viên li t kê càng nhi u tính t mô t nh ng c i m tích c c c a con ngư icàng t t. Sau ó ngh h ch n t b ng li t kê trên 8 tính t ch tính cách. S d ng nh ng t này vi t m t o n văn mô t v b n thân. Chia l p thành nh ng nhóm nh . nguyên b ng Danh sách các tính t tích c c trên b ng. ngh m i h c viên nh n ra và phát bi u ba ph m ch t c a m i h c viên khác trong nhóm nh . Vi t m t bài thơ ho c m t bài lu n ng n th hi n c m giác ho c ph n ng c a b n thân iv i s tôn tr ng hay thi u tôn tr ng. B sung thêm vào danh sách các i m suy ng m có s d ng các câu nói ưa thích, các thànhng t n n văn hóa c a b n, t truy n thuy t, ho c các câu nói trích d n t nh ng nhân v t ư ctôn tr ng. Vi t m t bài lu n cá nhân ho c tr i nghi m nh ng ý sau ây: i u gì làm cho b n tôn tr ng b n bè c a mình? i u gì làm cho b n tôn tr ng nh ng ngư i khác trong cu c s ng c a b n? Nh ng ph m ch t nào h khi n b n thêm tôn tr ng h ? i u gì làm m t i s tôn tr ng? Khi nào b n c m th y tôn tr ng b n thân nh t? 72
  • Hư ng d n các h c viên vi t m t câu chuy n ng n v s khác bi t do ai ó t o ra trong cu c i c a h , h ã t o ra s khác bi t cho ngư i khác như th nào, ho c m t câu chuy n v ngư imà h ã ph ng v n.  KHOA H C Hãy tư ng tư ng r ng b n ang s ng trong m t th gi i mà ó, con ngư i tôn tr ng nhau,tôn tr ng t t c loài v t và môi trư ng. ưa ra câu h i: “B n s phát minh ra nh ng gì và khôngphát minh ra nh ng gì khi s ng trong th gi i y?”. Nghĩ v 10 hành ng mà b n có th làm th hi n s tôn tr ng i v i môi trư ng sinhthái.  NGH THU T V m t b c tranh v s tôn tr ng. Th o lu n s tôn tr ng trong các tác ph m ngh thu t c a b n và c a ngư i khác. Li t kêcác c i m có th th y trong tác ph m c a b n và c a các ngh sĩ trong l ch s . M i giai o n,m i trào lưu ngh thu t s mang nh ng c i m và giá tr riêng. H i: “V i tư cách là m t ngh sĩ,b n s duy trì lòng t tr ng như th nào?” Làm m t tác ph m c t dán ho c m t b c tranh treo tư ng v i ch “Tôi là ai?”. ưa vàob c tranh các bi u tư ng v nh ng gì mà b n tin tư ng, các trò gi i trí yêu thích, các ph m ch t c ab n, có th c các món ăn và ng v t ưa thích. Làm cho chúng r c r hay tinh t , l n hay nh ,theo phong cách n tư ng hay c i n, ư c trang trí b ng nh a ho c b ng lông vũ. Ch n nh ng bài báo và các b c nh v nh ng ngư i ã t o ra s khác bi t tích c c và t o ram t b c tranh c t dán. Ch p nh nh ng ngư i b n c a b n, nh ng ngư i b n t ng g p trong cu c s ng, trong c ng ng mà ó h ã t o ra nh ng s khác bi t tích c c. Dư i m i b c nh, vi t m t nhan mô tcách mà h giúp t o nên m t th gi i t t hơn như th nào.  K CH So n m t k ch b n ng n v ch tôn tr ng và thi u tôn tr ng.  ÂM NH C ngh h c viên mang n các bài hát nói v s tôn tr ng và th hi n bài hát ó trư c l p.  QU N LÝ GIA ÌNH Khám phá ch v nh ng ngư i chăm sóc và vun p gia ình trên th gi i. ó là ngư im - ngư i n i tr , ngư i nuôi dư ng và là ngư i th y u tiên c a tr . Xem xét vai trò quan tr ngc a nh ng ngư i vun p gia ình và nh ng ngư i chăm sóc ngư i khác. H i: “H gi lòng t 73
  • tr ng b ng cách nào?”. ngh các h c viên xác nh 4 giá tr quan tr ng i v i nh ng ngư ivun p gia ình và chăm sóc ngư i khác.  GIÁO D C TH CH T/NH Y MÚA Th o lu n v ý th c gi gìn s c kh e b n thân, i u ó có ý nghĩa gì. Th o lu n xem chúngta c n chăm sóc cơ th như th nào. Th o lu n các quy t c v tinh th n th thao lành m nh - v vi c có s tôn tr ng nh ng ngư icùng chơi và các i khác. Th o lu n i m sau: Ngư i có lòng tôn tr ng luôn bi t tôn tr ng nh ngngư i khác. H i: “N u b n có th t ch c m t cu c thi u theo ý mu n, m i quan h c a b n v inh ng u th khác và các i khác s như th nào?” ngh các h c viên quan sát nh ng l i nóivà hành ng c a i mình trong l n thi u ti p theo. T ch c m t cu c nh y múa t p th mà m i ngư i tham d có ý th c y v vi c gilòng tôn tr ng và có s tôn tr ng i v i t t c các b n nh y khác. H i: “ i u gì x y ra i v igiao ti p b ng m t và chuy n ng b ng tay? Tr i nghi m c a b n như th nào?”. 74