Your SlideShare is downloading. ×
Drogat dhe përgatesat e tyre që veprojnë në sistemin gasstrointetstinal.
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

Drogat dhe përgatesat e tyre që veprojnë në sistemin gasstrointetstinal.

710
views

Published on

Published in: Health & Medicine

0 Comments
2 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
710
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
7
Comments
0
Likes
2
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. UNIVERSITETI SHTETËRORË I TETOVËS FAKULLTETI SHKENCAVE MJEKËSORE PROGRAMI STUDIMORË:FARMACI PUNIM SEMINARIK Lënda: FITOTERAPI Tema: “Drogat dhe përgatesat e tyre që veprojnë në sistemin gasstrointetstinal” Mentor: Punuan: Ass.Mr.Ph.Arijeta Shabani Bejtullah Ziberi Argjend Bislimi Ensar Miftari3/25/2014
  • 2. Drogat dhe përgatesat e tyre që veprojnë në sistemin gasstrointetstinal dhe biliarë. • Çrregulimet gstrointestinale dhe ato të mëlçisë mund të konsiderohen si çregullime të lehta, ankesa të përditshme po ashtu edhe si probleme të mëdha shëndetësore. Në fakt produktet natyrale janë akoma barnat më të përdorua në rastet e konstipacionit, diarresë dhe flatulencës (fryrje e stomakut dhe zorrëve nga prania e gazit dhe ajrit ). Bimët dhe derivatet e tyre ofrojnë mjekime alternative për problemet e tjera si sindroma e zorrës së irituar, dispepsia, sëmundja e udhëtimit. 3/25/2014 2
  • 3. DIARREA! Diarrea me fillimin e befasishëm dhe për një kohë të shkurtër është shumë e zakonshme veçanërisht te fëmijët. Gjëja e parë që duhet që humbja e elektrotiëve të mbahet nën kontroll. Rastet kronike të diaresë të shkaktuara nga disa patogjnë virulentë janë akoma kërcënim i madhë i shëndetit. Fatmirësisht, në shumë raste egziston një trajnim i lirë efikas dhe i shpejtë: terapia e rihidratimit oral duke përodorur tretësira të sheqerit-kripës, shpesh me shtim të amidonit.Fitoterapia dhe këshillat e ushqimit gjithashtu ofrojnë aritje të sukseshme terapeutike.Polisaharidet e orizit hidrolizohen në traktin gastriointestinal; sheqernat që dalin absorbohen si pasojë e bashk-transportit të sheqerit dhe Na+ ,nga lumeni GI në qelizat dhe mukoza është e paprekur Pezullia e orizit vepron dështu duke zhvendosur apo rregulluar ekuilibrin e Na+ , rrit absorbimin e ujit dhe furnizon trupin me energji. Studimet tregojne se tretësira e orizit redukton shkallen e të dalurit jashtë gjatë 24 orëve të para për 36% të të riturve, 32% fëmijëve me kolerë.Trajtimi i diaresë në të riturit, veçanërisht për udhëtarët mund të përmab edhe disa shtesa si opiate, ose deriate tjera që reduktojnë lëvizshmërinë gastrointestinale. 3/25/2014 3
  • 4. Amidoni Bima dhe droga. Amidoni përdoret për qëllime rihidratimi dhe nxiret nga oirzi (Oryza Satyva), misri (Zea Mays) ose patatja (Solanum Tuberosum).Këto përodoren normalisht si eksipientë për prodhimin e tabletave. Kokrizat e amidonit paraqesin një tablo mikroskopike mjaft karakteristike e cila përdoret për të diferencuar tipet e ndryshme. Oryza Sativa Zea Mays Solanum Tuberosum3/25/2014 4
  • 5. KONSTIPACIONI! Në rethana normale konstipacioni vjen si pasojë e një diete të papërshtatshme, mungesës se aktivittetit ose faktorët psikologjike ! Kjo karakterizohet nga reduktimi dhe vështirësia e lëvizsh mërisë në zorrë, sipas përcaktimit mjekësorë, konstipacion kemi kur lëvizshmëria (zbrazja) e zorrës është më pak së 1 herë ose 2 ose 3 ditë. Zakonisht arsyet janë funksionale por paregullsia e zbrazjes së zorrës duhet të hetohet gjithnjë pasi ka rezik për sëmundje malinje. Simptomat subjektive: të dalura jasht të forta, dhimbje në defekim dhe ndjenja e pamundësisë për evakium) e bejnë atë një nga problemet shëndetësore më të raportuara. Tipet e ndryshme të laksativëve që derivojnë nga bimët përdoren si: stimulues dhe laksativ që veprojnë në mënyrë drastike (purgativët), të cilet veprojnë në mënyrë direkte mbi mukoza e traktit GI dhe laksativët masëformuës të cilët veprojnë nëpërmjet efekteve fiziko-kimike bredna lumenit të zorrës. Laksativët osmotik veprojnë duke tërhequr ujin në zorrë.Laksativët masë formuës duhet të përdoren në raste kronike, laksativët stimulues për konstipacion akut 3/25/2014 5
  • 6. 1.Laksativët masë-formues Ato ndikojnë në përbërjen e materialit ushqimorë në traktin GI, veçanërisht nëpërmejt bakterieve të zorrës të cilët proliferohen të ndihmuar nga ushqimi.Kjo ndikon në përbërjen e florës gastrointestinale dhe përbërjen e ushqimit në trakt. Laksativët masë –formues në përgjithësi janë të patretshme ose të absorbueshme në traktin GI, por kalojnë përmes tij në pjesën më të madhe të pa ndryshuara. Agjentët masë formues duhet të dallohen nga agjentët bymus në atë që, materialet masë- formuesë përmbajnë sasi më të mëdha të fibrave, ndërsa materiali bymues zakonisht përbëhet nga materiale bimore (fara) mbuluese te pasur me polisaharide. Të dy tipet e materialeve mund të bymehen deri në një farë shkalle nga marrja e ujit, por agjentët bymues përbëhen vetëm nga bimët mjekësoreqë përmbajnë lëndë mucilagjinore.Faktori bymues i cili krahason vëllimin e drogës para dhe mbas tundjes apo mbajtjes në ujë është një indikatorë i sasisë së polisaharideve të pranishme në drogë dhe zakonisht përdoret si tregues për cilësinë e laksativëve-masëformuës.Faktorët bymues të disa fitopreparateve jepen në tabelnë ë mëposhtme. 3/25/2014 6
  • 7. Faktorët bymues të disa fitopreparateve jepen në tabelnë ë mëposhtme. Emri i zakonshëm Burimi Botanik Faktori i bymimit (FE) Shënime Semen Plantago Plantago ovata ≥ 9 ≥ 40 (testa e farës) Semen Psyllii Plantago psyllium dhe P. arenaria ≥10 Semen Lini Linum usitatissinum ≥ (fara e tërë) ≥ 4,5 (fara e bluar) E pasur dhe në acide yndyrore (endospermë) Gruri Triticum aestivum E pasur me fibra 3/25/2014 7
  • 8. Semen Plantaginis ovatae Plantago ovata Forsk. 3/25/2014 8
  • 9. Semen Plantaginis ovatae Plantago ovata Forsk. 3/25/2014 9
  • 10. Bima dhe droga.Farërat me ngyrë kaffe të errët me sipërfaqe të lëmuar të Plantago ovata janë përodrur në trajtimin e konstipacionit kronik. Ato ndihmojnë në mbajtjen ose aritjen e një lëvizjeje të rregullt të zorrës dhe janë gjithashtu të përdorshëm në sinromën e zorrës së irituar. Faktori i bymimit për farën e plotë duhet të jetë >9 dhe > 40 për lëvozhgën e farës e cila është pjesa e përdorur më shumë. 3/25/2014 10
  • 11. Semen Psyllii Plantago psyllium dhe P. arenaria 3/25/2014 11
  • 12. Semen Psyllii Plantago psyllium dhe P. arenaria 3/25/2014 12
  • 13. Bima dhe droga.Farërërat me ngjyrë kafe të erët, eliptiko ovale janë siguruar dy specie të bimëve të familjes Planaginaceae. Plantago psyllium prodhnojnë emolientët më të përdorshëm dhe të zakonshëm dhe laksativët masë-formuës të cilët ndihmojnë në mbajtjen e një lëvizje të rregullt të zorrëve. Farrërat janë më të ngushta dhe disa prej tyre më te vogla se farërat e Plantaginis ovatae. Faktori i lartë i bymimit është tregues për drogë me cilësi të lartë. 3/25/2014 13
  • 14. Semen Lini Linum usitatissinum 3/25/2014 14
  • 15. Semen Lini Linum usitatissinum 3/25/2014 15
  • 16. Bima dhe droga. Farërat nxiren nga bima barishtore Linum ustitatissimum, familja Linaceae, një bimë që rritet për fibrat të cilat përodoren në industrinë e veshjes dhe për vajin yndirorë i cili përdoret në bojëra dhe vernikë dhe për të prodhuar vajin e veshës (linoleum). Bima barishtore një vjecare me lule blu karakteristike është kultivuar nga jerzit për shekuj me radhë.Farërat janë me ngjyre kaffe të erët, ovale me një zgjatim të mprehtë karakteristik deri në fund,Shtresa e jashtme ështe e pasur me polisakari de, kurse shtresa e brendshme që e përbëhet nga endosperma dhe kotiledoni është e pasur me acide yndyrore. Në mjekimin e konstipacion it të shoqeruar me obezitet dhe një jetë sedentare duhet të përdoret e gjithë fara.Shtresa e bdrenshme e farës tretet pjesërisht ne traktin GI; si pasojë në qoft se meret e gjithë fara kjo pjesë do te ekskretohet dhe nuk kemi çlirim të acideve yndyrore. 3/25/2014 16
  • 17. Triticum aestivum 3/25/2014 17
  • 18. Bima dhe droga. Krundet janë më pak të përdorshme si laksativë (vetëm kur meren si një pjesë normale e dietes p.sh. drithërat në mëngjes ) përderisa përmbajnë acid fitik, u cili në përqendrime të larta mund të formojë komplexe me vitaminat dhe mineralet që meren në të njejtën kohë dhe të reduktojnë biovlefshmërinë e tyre. Sidoqoftë në disa pacientë, krundet nga kokrizat e Triticum aestivum janë më efektive se agjentët e tjerë bymues dhe përgatesat me to duhet të përdoren. Këto meren me ujë. 3/25/2014 18
  • 19. Laksativët osmotikë: Në mjekimin e konstipacionit përdoren edhe laksativët osmotikë të tillë si laktuloza ose laktoza, dy sheqerë dimerë që vijn nga qumshti. Laktoza në traktin GI hidrolizohet ne glukozë dhe galaktozë. Më tej bakteret e zorrës e metabolizojnë këtë në sheqer. Acidet përkatëse qe formohen acidi acetik dhe laktik kanë veprim osmotik dhe bakteret në zorrë shumohen shumë shpejt. Kjo çon në rritje të sasisë së jashtëqitjes dhe në rritje për pasojë të peristaltikës së zorrëve. 3/25/2014 19
  • 20. Laksativët stimulues Laksativët stumulues vijnë nga speciet bimore të ndryshme që përmbajnë përbërës kimik të ngjajshëm. Këtu përfshihen antrakinonet të tillë si emodina edhe aloemodina dhe antronet e antranolet që lidhen me to. Janë krijuar edhe derivatet sintetike si diantronet (nuk duhet ngatëruar me diantronet që ndodhen në mënyrë natyrore), por zakonisht përdoren drogat natyrore. 3/25/2014 20
  • 21. 3/25/2014 21
  • 22. Efektet farmakologjike të antrakinoneve.Drogat që përmbajnë antrakinone veprojnë direkt mbi mukozën intestinale duke ndikuar në disa veprime farmakologjike. Efekti laksativ vjen si pasojë e rritjes së peristaltikës së zorrës si rezultat shkurtohet koha e kalimit të masës në zorrë dhe për pasojë kemi ulje të ripërthithjes së ujit nga zorra. Si pasojë e stimulimi i sekretimit të klorit aktiv çon në një rikthim të kushteve fiziologjike normale dhe në shtimin për pasojë e sekretimit të ujit. Kështu kemi rritje të feçeve duke rritur presionin mbi zorrë. Fitopreparatet janë të standardizuara në drejtim të sasisë së antrakinoneve. Efektet anësore të drogave antrakinonike: Përodrimi për një koh të gjatë i antranoideve mund të çoj në një <<nxirje>> (të kthyeshme) të zorrës nga Pseudomelanosis coli i cili vjen për shkak të inkorporimit të metabolitëve antranolik dhe mendohet që shoqërohet me rrezikun e karcinomës së zorrës. Në praktikë janë përshkruar më pak efekte toxike, pamvaresisht nga ato që përfshijnë humbjen e elektrolitëve qe u përshkrua më sipër. Efektet më të shpeshta të drogave antrakinonike përfshijnë kolikat dhe dhembjet e barkut për shkak të rritjes së kontraktimit të rritjes së muskulaturës së lëmuar të traktit GI. Alore dhe gjethet e Senës janë drogat që japin më shpesh këto efekte anësore. 3/25/2014 22
  • 23. Folium et Fructus Sennae Cassia senna L. dhe C. angustifolia Vahl. 3/25/2014 23 Folium Sennae Fructus Sennae Bima mëmë
  • 24. Përbërja kimike: Gjethet e senës permbajnë aloemodinë, reinë, oksimetilantrakinone të tjera, si në gjendje të lirë ashtu edhe të lidhura në formë heterozidesh, si dhe heterozidet senzoid A dhe B së bashku me aglukonet e tyre përkatëse (senidina A dhe B). Sasia e përgjithshme e përgjithshme e derivateve antrakinonike në gjethe, të shprehura në senozid B, duhet të jetë mbi 2.5%. Nga gjethet janë veçuar edhe senozidet C dhe D të cilat janë diglukozide izomere që kanë si aglikon sinidinën C. Përveç rjedhësve antrakinonikë, në gjethet e senës janë identifikuar flavonoide dhe heterozidet e tyre, mucilagje, tanine, lëndë minerale, gjurmë esencë etj. Ndërmjet lëndëve të padëshirueshme janë edhe rëshirat (senanigrinat), të cilat shkaktojnë dhmibje në traktin tretës. Droga frute përmban derivate antrakinonike të grumbulluara në perikarp. Kanë glikozide parësore me veprim të fuqishëm, të cilat përbehen nga aglikoni reindiatron dhe nga 10 molekula shqernash. Përmbajtja e përgjithshme e antraglikozideve, si rrjedhës të aloemodinës, është mjaft e vogël se tek Folium Senae prandaj veprimi i fruteve është me i dobët se ai i gjetheve. Frutet nuk përmbajnë rrëshira.3/25/2014 24
  • 25. Përodrimi: Drogat gjethe e frute përdoren si laksativë në formë infuzi; shpesh ato kombinohen me laksativë të tjerë. Gjethet hynë në përbërjen e specieve laksative antihemorroidale. Nganjëherë përodren gjethe të senës pa rrëshira, të cilat ekstraktohen më parë me alkool (Folium Sennae preparate). Senozidet A dhe B janë shumë vepruese por droga është më vepruese se përbërësit antrakinonikë veçmas. Glikozidet e aloemodinës fuqizojnë veprimin e senozideve, prandaj ato janë më të fuqishme tek gjethet se sa te frutet, të cilat këshillohen në praktikën pediatrike. Dozat terapeutike prej 1-2 g nuk irritojnë zorrët; po kështu glikozidet dihidroantronike nuk i irritojnë mukozat. Vetëm droga në doza të larta (2-4g), më shpesh gjethet, shkaktojnë kolika. Senozidet A dhe B përshkruhen në doza 0.01- 0.04 gram . 3/25/2014 25
  • 26. Frangula Alnus !!! CORTEX FRANGULAE(Lëvorja e drunakuqit) 3/25/2014 26
  • 27. CORTEX FRANGULAE(Lëvorja e drunakuqit) 3/25/2014 27
  • 28. CORTEX FRANGULAE(Lëvorja e drunakuqit) • Grumbullimi.Lëvorja mblidhet herët në pranverë (prill-mars) para se të dalin gjethet. Lëvoret e freska thahen me kujdes sepse myken dhe nxihen lehtë. Lëvorja mbledhur përdoret vetëm pas një viti, ose pasi nxehet në 100°. 3/25/2014 28
  • 29. Përbërja kimike Droga përmban 5-8% rjedhës antrakinonik, të cilët në pjesën më të madhe ndodhen në formë heterozidesh (reth 80%).Sot dihet se heterozidet parësore janë dy izomerët, glukofrangulinat A dhe B nga hidroliza e pjeshme e të cilave lirohen heterozidet dytësore që janë frangulinat A e B. Glukofrangulinat nuk janë veçuar në gjendje kristalore. Janë lëndë amorfe të tretshme në ujë e alkool dhe të patratshme në CHCl3 benzen, etërr. 3/25/2014 29
  • 30. Frangulinat janë lëndë krisrtalore të tretshmë në etanol, etër, CHCl3 dhe të patretshmë në ujë. Nuk gjenden në bimë por formohen gjatë ruajtjes dhe nga glukofrangulinat. Nga droga janë veçuar edhe fishioni dhe krizofanoli i lirë dhe i lidhur në formë glikozidike. Gjatë depozitimit rjedhësit antrakinonikë oksidohen, diantronet zbërthehen në antronet përgjegjëse dhe antraglikozid i cili me sa duket kalon në emodinë të lirë. 3/25/2014 30
  • 31. Lëvorja e freskët përmban, gijthashtu, antranole dhe antrone, të cilët janë të paqëndrueshmë dhe oksidohen më lehtësi nëantrakinonet përkatëse. Është provuar se droga përmban gjithashtu emodinë-diantron (si emodin- diantronramnoglikozidi), palmidinë C,palmidinë C monoramnozid dhe emodinë –diantron-monoramnozid. Në lëvoren e drunakuqit, janë gjetur edhe pak glucide, saponina, sterina, enzima ramnodiastazë, lëndë minerale (4-5%) 3/25/2014 31
  • 32. CORTEX FRANGULAE(Lëvorja e drunakuqit) • Përdorim: Droga përdoret si laksativ në formë dekokti dhe ekstrakti. Hyn në përbërjen e çajrave (specieve) laksativëve dhe antihemoroidale. Veprimi laksativ shfaqet afërsisht 10 orë pas marjes së përgatesës. 3/25/2014 32
  • 33. 3/25/2014 33
  • 34. CORTEX RHAMNI PURSHINAE Cortex Cascarae Sagrade (Lëvorja e lulelakrë) Bima mëmë! 3/25/2014 34
  • 35. CORTEX RHAMNI PURSHINAE Cortex Cascarae Sagrade(Lëvorja e lulelakrë)3/25/2014 35
  • 36. Përberja kimike: Droga përmban 6-9 rjedhës të antracenit në formën e C- glikozideve, të bazuar në emodinë (franguloemodinë) dhe të C-glikozideve të tipit të aloinës. O-glikozidet 10-20%, C-glikozidet 80-90%, Në grupin e O-glikozideve bëjnë pjesë frangulina dhe franguloemeodina-oksatronglukozidi me lidhje sheqerore në C9 grupi i C-heterozideve përfaqesohet nga Aloina dhe nga 11-dezoksi aloina, e cila i korrespodon krizofanol-antronit. Në këtë grup parësorsë bëjnë pjesë edhe glikozidet parësore që janë kaskarozidet A, B, C, D. Këto kaskarozide janë glukozide të barbolinës (alinës) dhe krizaloinës (dezoksialoinë-11) të cilët nga ana e tyre janë C-heterozide. 3/25/2014 36
  • 37. 3/25/2014 37 Droga përmban edhe O-heterozide që bazohe në aloemodinë e krizofanol, si dhe në diantrone të ndryshme të emodinës, aloemodinës e krizofanolit, si dhe heterodiantrone të tipit të palmidinave. Heterozidet e tipit C-C përbëhen nga barbolinat dhe krizaloinat. Heterozidet parësore janë janë më vepruese se aloinat, ndërsa antrakinonet e lira kanë veti të dobëta purgative. Droga përmban edhe tanine, lipide, derivate të benzoilfloroglucinës,acide të ndryshme.
  • 38. Veprimi dhe përdorimi Droga përdoret si mejt laksativ, zakonisht në formën e ekstraktit të thatë ( në formë tabletash) dhe ekstraktit të lëngët.Ushtrojnë veprim të ngjajshëm me Folium Sennae (por më të lehtë) se lëvorja e drunakuqit. 3/25/2014 38
  • 39. Inflamacione të traktit gastrointestinal 3/25/2014 39
  • 40. 3/25/2014 40 Inflamacione të traktit gastrointestinal Helicobacter Pylori
  • 41. Matricaria recutica L Flos Matricaria. 3/25/2014 41
  • 42. Bima dhe droga 3/25/2014 42
  • 43. Grumbullimi 3/25/2014 43
  • 44. Përberjakimike: Esenca lokalizohet në gjëndrat e luleve dhe të shtratit. Droga jonë është e cilësisë së lartë dhe përmban deri 0.7 % esncë. Esenca fitohet me distilim me avuj uji është një lëng i trashë, me ngjyrë blu (që i kushtohet pranisë kamazulenëve); në bimë nuk ndohdhet kamazulen; përbërësit kamazulenikë të quajtur guajanolidë, shndërohen gjatë distilimit me avuj uji në acid kamazulenkarboksilik, prej të cilit formohet kamazuleni. Një guajanolid i tillë është matricina, lëndë pa ngjyrë, kristalorë me strukturën e laktonit seskuiterpenik. Disa farmakope vlerësimin e drogës së kamomilit e e bazojnë në përmbajtjen e matricinës, e cila luhatet brenda kufijëve 0.1-0.16 %. Seskuiterpenet biciklike të tipit të azulenit, në sasinë 1-15%, pjesa më e madhe deri 50 % përbëhet nga alkoolet, 1-bisabololi (40%), farnezeni (10%), esenca gjithashtu përmban edhe hidrokarbure terpenike siç janë farnezeni, kadineni.Përveç esencës droga përmban edhe flavonoide reth 6% ku mbizotëron apigenina dhe glukozidi i 7 i sajë apiinë, flavone tjera siç është glikozidi 7-kuercetinës dhe patulerina, kumarina dhe një përzierje e umbeliferonit dhe herniarinës,mucilagje. 3/25/2014 44
  • 45. Efektet farmakologjike dhe përdorimi klinik. Përbërësit e esencës levomenol (α-bisabololi), oksidet e tij kamazuleni dhe flavonoidet (apigenina) janë të gjitha thelbësore për efektin e drogës. Efektet antiinflamatore, spazmolitike, antibakteriale dhe antifugiale janë të stabilizuara mirë dhe klinikishtdhe farmalogjikisht. Rekomandohet në rastet e spazmave dhe krampeve GI, për sëmundje inflamatore të GI, po ashtu edhe mjekimin e plagëve dhe mund të aplikohet në membranat mukoze. 3/25/2014 45
  • 46. Është i përdorshëm në infeksionet e traktit respiratorë (si infuz çaj) apo për inhalim. Në sajë të guajanolideve të hidhura, droga ka edhe veprim stomatik, amarotonik dhe karminativ. Lulet e kamomilit shfrytëzohen për të fituar esencën përkatëse që ka veti kundërmahisëse. Esenca e kamomilit përdoret për prodhim likernash. 3/25/2014 46
  • 47. Toxiciteti: Kamomili nuk paraqet efekte të dëmshme, megjithatë në ndonjë rast është paraqitur alergji si në të gjitha bimët e familjes Asteraceae. Kontrolli i cilësisë dhe analiza: Sasia më e ulët e esencës që kërkohet sipas Farmakopesë Evropiane është 0,4%. Shumë metoda përdoren për kontrollin e cilësisë, përfshirë edhe sistemet TLC të FE. 3/25/2014 47
  • 48. Radix Liquiritiae (Rrënjët e komballit, gliqiriza) 3/25/2014 48
  • 49. Radix Liquiritiae (Rrënjët e komballit, gliqiriza) 3/25/2014 49
  • 50. Përbërja kimike. Droga përmban saponina triterpenike (3-9%), heterozide flavonike (1-1.5%) lëndë estrogjene. Ndërmjet saponinave kryesore është glicirizina, më pas vijnë acidi glabrik dhe glikozidet e tij dhe të acidit dezoksi-11-gliciretik, të acidit likuritik etj. Glicirizina ose acidi glicirizik ( reth 50 herë më i ëmbël se saharoza) është një pluhuru kristalorë me ngjyrë të bardhë, pak i tretshëm në ujë të ftohtë por i tretshëm në ujë të ngrohtë tretet në alkool të holluar. Nuk tretet në etër dhe kloroform. Tretësirat ujore të glicerizinës shkumëzojnë kur tunden por nuk kanë veti hemolitike. Acidi glicirizik, i cili te bimët ndodhet zakonisht në formë të kriprave të Ca dhe të kaliumit, është një saponinë që ka si glukon dy molekula të acidit β-D-glukuronik dhe si sapogeninë acidin gliciretik. Shija e ëmbël e glicirizinës zhduket kur ajo tretet në ujë. Glicirizina tregtare është glicirizinati i amonit (tretet në ujë ka shije të ëmbël). Acidi gliciretik nuk ka shije të ëmbël por ka veti hemolitike. Droga ka ngjyrë të verdhë nga prania e reth 27 glikozideve flavonike ku kryesoret janë izolikuiritina, që përbëhen nga aglikoni likuiritigeninë dhe një molekulë glukozë, diglukolikuiritina ose likuiritigeninë dhe një molëkulë glukozë, diglukolikuiridina ose likuiritinflavanoli, që përmban edhe një molekulë ramnozë më shumë se glikozide izoflavonike që kanë si aglikon formononetinën. 3/25/2014 50
  • 51. Është vërtetuar se droga përmban edhe rrjedhës të kumarinës herniarinë dhe umbeliferon, asparaginë, lëndë estrogjene steroidike (eston dhe estradiol) dihidro-22,23-stigmasterol, glukozë, manitin, reth 20% amidon, vitamina të grupit B etj. Lënda e hidhur gliciramerinë përqendrohet në indet e jashtme të drogës. Farmakopetë kërkojnë që droga të ketë mbi 20-25% lëndë të ekstraktueshme në ujë. Farmakopetë kërkojnë që droga të ketë mbi 20-25% lëndë të ekstraktueshme ne ujë. 3/25/2014 51
  • 52. Veprimi dhe përdorimi. Droga është përdorur prej kohësh si zbutëse ekspektorant, si ndihmëse në specie dhe përgadesa laksative (ushtron veprim spazmolitik), si korrigjuese e shijes atj, si dhe për përgaditjen e ekstraktit të thatë të njohur me emrin Succus Liquiritiae. Studimet 10- vjeçare kanë kanë nxjer në pah se veprimi ekspektorant i sajë kushtohet kryesisht pranisë së glicirizinës dhe gliciretinës. Aglikonet likuritigeninë dhe izolikuiritigeninë ushtrojnë veprim spazmolitik të ngjajshëm me papaverinën. Përgatesat e drogës dhe acidi i paster glicirizik (saponinat) rregullojnë metabolizmin ujor-kriporë dhe veprojnë si kundër dezoksikortikosteroni. Veprimi i ngjajshëm kortizonik i kushtohet acidit gliciretik. Veprimi antiulçeroz i përgatesave të likuiricies i kushtohet shumë faktorëve, flavonoideve ( si spazmolitikë e antihistaminikë), acidit gliceritik (me veprim të ngjajshëm me kortikosuprarenalet) dhe disa përbërsëve me veprim tamponues ndaj aciditetit gastrik. 3/25/2014 52
  • 53. Droga përdoret në terapinë e gastriteve dhe të ulçerës gastrike, më shpesh në formën e specialiteteve që përmbajnë ekstrakte të përgjithshme ose glicirizinë apo rjedhës të acidit gliciretik siç janë kripërat e bismutit dhe të berberinës. Acidi glizirizinik dhe acidi 18-β gliciretik përdoret për mjekimin e hiposuprarenalizimit (siç është sëmundja e Adisonit),për artritet reumatike dhe për sëmundjet tjera mahisëse. Droga hyn në përbërjen e specieve pektorale, diuretike dhe karminative. Droga dhe glicirezina përdoret në industrinë ushqimore për të embëlsuar birrën e për ta bërë më shkumuese, në limonata, bozë etj, si dhe në industrinë e duhanit. Pjesa mbitokësore e bimës nuk është e embël sepse nuk përmban glicirizinë por heterozide flavonike. Doza terapeutike e njehershme e drogës që meret nga goja ne formë infuzi ose dekokti është 1.5 g. 3/25/2014 53
  • 54. Ruajtja. Droga duhet të ruhet nga lagështia dhe dëmtimi nga insektet. Efektet farmakologjike dhe përdorimi klinik. Glicirrizina është përdorur për të lehtësuar inflamacionin e stomakut në rastet e ulçerës së stomakut dhe asaj duodenale. Përdorimi i sajë si një bar në traktin GI është i diskutueshëm për shkakt të veprimit të sajë si mineralokortikosteorid. Dozat nuk duhet të kalojnë 200-600 mg të glicirrizinës në ditë dhe trajtimi të zgjasë jo më shumë se 4-6 javë. Tashmë përdoret rallë për shkak të barnave sintetikë mjaft të fuqishëm. Likuiricia dhe preparatet e sajë kundërindikohen në -çregullime të mëlçisë, -në cirozë, -hipertension, -hipokalemi, -insuficiencë renale dhe -shtatëzani. Me përdorimin e gjatë karamelet me likuiricie mund të shkaktojnë efekte anësore të padëshiruëshme. Likuiricia gjithashtu përdoret në problemet respiratore si ekspektorant, mukolitik dhe agjent kundër kollës. 3/25/2014 54
  • 55. Literatura e shfrytëzuar. “Fitoterapia”-Prof.Dr.Vilma Papajani. Të gjitha fotografitë janë huazuar nga google images. 3/25/2014 55
  • 56. JU FALEMINDERIT 3/25/2014 56