Your SlideShare is downloading. ×
  • Like
Idealizacyjna Teoria Nauki Leszka Nowaka na tle Poznańskiej Szkoły Metodologicznej (Pracownia Pytań Granicznych)
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×

Now you can save presentations on your phone or tablet

Available for both IPhone and Android

Text the download link to your phone

Standard text messaging rates apply

Idealizacyjna Teoria Nauki Leszka Nowaka na tle Poznańskiej Szkoły Metodologicznej (Pracownia Pytań Granicznych)

  • 698 views
Published

Cel wystąpienia to Przybliżenie Idealizacyjnej Teorii Nauki oraz sylwetki Leszka Nowaka na tle Poznańskiej Szkoły Metodologicznej oraz pokazanie współczesnych zastosowań ITN w naukach przyrodniczych …

Cel wystąpienia to Przybliżenie Idealizacyjnej Teorii Nauki oraz sylwetki Leszka Nowaka na tle Poznańskiej Szkoły Metodologicznej oraz pokazanie współczesnych zastosowań ITN w naukach przyrodniczych i społecznych.

Published in Education
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
No Downloads

Views

Total Views
698
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
4
Comments
0
Likes
1

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. Idealizacyjna Teoria Nauki Leszka NowakaRelikt Poznańskiej Szkoły Metodologicznej czy aktualne narzędzie badawcze? Barbara Konat Zakład Epistemologii i Kognitywistyki Instytut Filozofii Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Wykład dla Pracowni Pytań Granicznych UAM 19.12.2012
  • 2. Przesłanki do podjęcia tematu• Lektura alternatywna: o Niska popularność ITN wśród studentów i wśród polskich filozofów• Założenie Nowaka o jedności nauk społecznych i przyrodniczych
  • 3. Cel wystąpienia• Przybliżenie Idealizacyjnej Teorii Nauki oraz sylwetki Leszka Nowaka na tle Poznańskiej Szkoły Metodologicznej.• Pokazanie współczesnych zastosowań ITN w naukach przyrodniczych i społecznych.
  • 4. Poznańska Szkoła Metodologiczna„Tradycja Ajdukiewiczowskiej koncepcjimetodologii nauk – uzupełniona założeniamiteoriopoznawczymi pochodzącymiz Popperowskiej filozofii nauki”Zamiara (Filozofia na Uniwersytecie w Poznaniu, 2010)Jan Such, Jerzy Giedymin,Krystyna Zamiara
  • 5. Poznańska Szkoła Metodologiczna• Wybrane prace: o Studia nad teoretycznymi podstawami humanistyki, Kmita i Nowak,1968. o Teoretyczne podstawy interpretacji dzieł sztuki plastycznej, Ławniczak,1975. o O strukturalnym wyjaśnianiu faktów językowych, Zgółka 1976.• Interpretacja humanistyczna.• Marksizm: o jako koncepcja Marksa, stąd „Marksowski”; o jako koncepcja z zakresu nauk społecznych.
  • 6. Poznańska Szkoła MetodologicznaJerzy Kmita Leszek Nowak Jerzy TopolskiFilozofia humanistyki, Metodologia nauk Metodologia historiiFilozofia kultury przyrodniczych i społecznych
  • 7. Leszek Nowak 1943 - 2009• Prawo na UAM, filozofia na Uniwersytecie Warszawskim• Doktorat 1967 r. (u prof. Z. Ziembińskiego) z filozofii prawa• Habilitacja 1970 r. z metodologii ogólnej• Profesor zwyczajny 1990 r.
  • 8. Leszek Nowak - trzy wielkie teorieIdealizacyjna Teoria Nauki• 1971- U podstaw Marksowskiej Metodologii Nauk.Nie-Marksowski Materializm Historyczny• 1983 - Property and Power.Towards a non-Marxian Historical Materialism.Negatywistyczna Metafizyka Unitarna• 1998-2007- Byt i myśl, t. 1-3.
  • 9. Do kogo się zwrócić? Filozofia polityczna oraz wydawnictwa podziemne: prof. Krzysztof Brzechczyn (kierownik Zakładu Epistemologii i Kognitywistyki IF UAM). Negatywistyczna metafizyka unitarna: dr Krzysztof Kiedrowski (ZEiK, IF UAM).
  • 10. Idealizacyjna Teoria Nauki- Metodologia ogólna nauk
  • 11. Co to są założenia filozoficzne w nauce?„Tak tedy filozofia wywiera zasadniczy wpływna nauki specjalne dzięki temu, iż badaczemilcząco przyjmują określone założeniafilozoficzne, które współkształtują treśćgłoszonych przez nich teorii” (Nowak, 1974, s. 83).
  • 12. Dwa możliwe stanowiska• W nauce i w filozofii nauki.• Esencjalizm i fenomenalizm.• Esencjalizm: o i idealizacja o w marksizmie.
  • 13. Esencjalizm w ITN„Zadanie nauki polega na tym, aby dotrzećdo owej wewnętrznej natury rzeczywistościpomijając w «pierwszym przybliżeniu» to, cojest w niej przypadkowe. Takpostępując, nauka sprzeciwia się zdrowemurozsądkowi, według którego wszystko cowidać, jest ważne po trochu” (Nowak, 1977, s. 12).
  • 14. Przełom idealizacyjnyWykres ilustrujący przełom idealizacyjny w wybranych dziedzinach nauki (Nowak 1977 s. 60).
  • 15. O ukrytej jednościnauk społecznych i nauk przyrodniczych „ Widać z tego pobieżnego przeglądu metod stosowanych w rożnych dziedzinach nauki, że zasadniczo – a więc z tolerancją na pewne osobliwości - polegają one na realizacji tych samych wymogów metodologicznych: myślowego upraszczania przedmiotu badań; ustalania hipotetycznych związków w ramach uproszczonego systemu; stopniowego modyfikowania i komplikowania tych związków, tak by w przybliżeniu imitowały prawidłowości empiryczne”. Nowak 1998, Nauka.
  • 16. Galileusz i prawo swobodnego spadku Wyobraźmy sobie, że nie ma oporu ośrodka… Jeżeli ciało spada w kierunku ziemi przy zerowym oporze powietrza, a przy tym jego prędkość początkowa równa jest zeru, zaś przyspieszenie ziemskie g jest stałe, to droga s spadku tego ciała wynosi 1/2gt2 (t – czas spadku).
  • 17. Idealizacja w procesie poznanianaukowego1. Przyjmowanie założeń filozoficznych w nauce.2. Wyróżnienie czynnika badanego.3. Ustalenie czynników istotnych.4. Wybranie czynnika głównego.5. Ustalenie hierarchii czynników ubocznych.6. Sformułowanie praw i zależności.
  • 18. Struktura esencjalna czynnik główny F SZ: (3) H (2) H, p3 (1) H, p3, p2 czynniki istotne (0) H, p3, p2, p1 czynniki uboczne
  • 19. PrawidłowośćF(x) = fn(H(x))o ile Z(x)i p3(x) = 0i p2(x) = 0i p1(x) = 0
  • 20. Teoria naukowa wg ITNF(x) = fn(H(x)), o ile Z(x) i p3(x) = 0 i p2(x) = 0 i p1(x) = 0F(x) = fm(H(x), p3(x)), o ile Z(x) i p3≠0 i p2(x) = 0 i p1(x) =0F(x) = fp(H(x), p3(x), p2(x)), o ile Z(x) i p3≠0 i p2(x) ≠ 0 i p1(x) =0F(x) = fr(H(x), p3(x), p2(x), p1(x)), o ile Z(x) i p3≠0 i p2 ≠ 0 i p1(x) ≠ 0
  • 21. Perspektywa ontologicznaZłożona teoria 1 Złożona teoria 2 Złożona teoria 3 domeny y domeny y domeny y Nagromadzona wiedza teoretyczna Prosta teoria zmiennej Z dane Modyfikacja wyjaśnień ------> generowanie wyjasnień Nowak 1977
  • 22. Hierarchia celów Chronologia krokówNowak 1977
  • 23. ITN - podsumowanie• należy do ogólnej metodologii nauk• przyjmuje postawę esencjalną• idealizacja i konkretyzacja• czynnik główny i czynniki uboczne• struktura esencjalna• zależność i prawidłowość
  • 24. Zastosowania Idealizacyjnej Teorii Nauki
  • 25. „The most detailed work on abstraction hasbeen done by Leszek Nowak, as part of hisreconstruction of Marxs thought in DasKapital. In this work Nowak gives anaccount, a very straightforward and simpleone, of how to get from an abstract law to theconcrete laws that make up its phenomenalcontent”.(Nancy Cartwright, Natures Capacities and TheirMeasurement, 1994)
  • 26. „The Structure of Idealization” Nowaka z 1980 rokujest cytowana 248 razy wg. google scholar, z czego 100 po 2000 roku, na przykład:Fernández-González, M. (2011). Idealization in Chemistry: Pure Substance and Laboratory Product. Science & Education.Nola, R. (2004). Pendula, models, constructivism and reality. Science & Education, 13, 349–377.Suárez, M., & Cartwright, N. (2008). Theories: Tools versus models. Studies in History and Philosophy of Science Part B: Studies in History and Philosophy of Modern Physics, 39(1).Donato Rodríguez, X., & Arroyo Santos, A. (2012). The Structure of Idealization in Biological Theories: The Case of the Wright-Fisher Model. Journal for General Philosophy of Science, 43(1), 11–27.Portides, D. P. (2005). A Theory of Scientific Model Construction: The Conceptual Process of Abstraction and Concretisation. Foundations of Science, 10(1), 67–88.Kowalenko, R. (2009). How (not) to think about idealisation and ceteris paribus-laws. Synthese, 167(1), 183 – 201.Hanzel, I. (2008). Idealizations and Concretizations in Laws and Explanations in Physics. Journal for General Philosophy of Science, 39(2), 273 – 301.
  • 27. Zastosowanie ITNPraca doktorska złożona do recenzji: „Wybrane założenia filozoficzne oraz procedury badawcze w językoznawstwie kognitywnym i generatywnym. Analiza porównawcza z perspektywy Idealizacyjnej Teorii Nauki”
  • 28. Pytania badawcze• Czym, z perspektywy metodologii nauk różnią się założenia teoretyczne językoznawstwa generatywnego (GG) i kognitywnego (CL)?• W jaki sposób doszło do ich ukształtowania?• Dlaczego te pytania? o Dlatego że zarówno antagoniści językoznawstwa kognitywnego, jak i czasem sami językoznawcy twierdzą, że jest ono „bezzałożeniowe” o Chcę pokazać, że CL stosuje w rzeczywistości metody stosowane w tzw. „naukach dojrzałych” – np. w biologii
  • 29. Galileusz - idealizacja Wyobraźmy sobie, że nie ma oporu ośrodka… Prawo swobodnego spadku Jeżeli ciało spada w kierunku ziemi przy zerowym oporze powietrza, a przy tym jego prędkość początkowa równa jest zeru, zaś przyspieszenie ziemskie g jest stałe, to droga s spadku tego ciała wynosi 1/2gt2 (t – czas spadku)
  • 30. Galileusz i Chomsky – idealizacja Wyobraźmy sobie, żenie działają dystraktory… „Teoria lingwistyczna odnosi się przede wszystkim do idealnego mówcy-słuchacza, w całkowicie homogenicznej wspólnocie językowej; do osoby, która biegle zna swój język i stosując w aktualnym wykonaniu swoją wiedzę językową nie podlega takim gramatycznie nierelewantnym uwarunkowaniom, jak ograniczenia pamięci, dystrakcje, fluktuacje uwagi i zainteresowania czy błędy (przypadkowe bądź charakterystyczne)” (Chomsky, 1977b, s. 183).
  • 31. Rekonstrukcja generatywizmu w ITN• Uniwersum badane: wypowiedzi o x ϵ U <-> W(x), gdzie o W(x) – x jest wypowiedzią• Czynnik badany o A(x) – akceptowalność x-a• Symbole: o W(x) – predykat x jest wypowiedzią (założenie realistyczne), o G (x) – gramatyczność x-a o k (x) – kognitywność x-a o A (x) – akceptowalność x-a o f – zależność funkcyjna.
  • 32. Struktura esencjalna czynnika Ag ma zatem postać: (1) Gg (0) Gg, kg,
  • 33. Teoria generatywna w ITNJeśli W(x) i kg(x) = 0 to Ag(x) = f(Gg(x)).Jeśli W(x) i kg(x) ≠ 0 to Ag(x) = f’(Gg(x), kg(x)).
  • 34. Czy znane są sposoby konkretyzacji?
  • 35. Podsumowanie• Poznańska Szkoła Metodologiczna o od 1968 roku o Kmita, Nowak, Topolski• Idealizacyjna Teoria Nauki o metodologia ogólna nauk o struktura esencjalna w nauce• Zastosowanie ITN w analizach językoznawstwa o generatywizm uznaje Gramatyczność za czynnik główny o Chomsky idealizuje od czynników ubocznych (pamięć, uwaga).
  • 36. Dziękuję za uwagę
  • 37. Bibliografia- o Leszku Nowaku i PSMBrzeziński, J., Klawiter, A., Kuipers, T., Łastowski, K., Paprzycka, K., & Przybysz, P. (Red.). (2002). Odwaga filozofowania: Leszkowi Nowakowi w darze. Wydaw. Fundacji Humaniora.Buksiński, T. (Red.). (2010). Filozofia na Uniwersytecie w Poznaniu. Jubileusz 90-lecia. Pobrano z https://repozytorium.amu.edu.pl/jspui/handle/10593/2180Klawiter, A., & Łastowski, K. (2002). Oryginalność, odwaga, odpowiedzialność. Leszka Nowaka zasady uprawiania filozofii. W J. Brzeziński, A. Klawiter, T. Kuipers, K. Łastowski, K. Paprzycka, & P. Przybysz (red.), Odwaga filozofowania: Leszkowi Nowakowi w darze. Wydaw. Fundacji Humaniora.Klawiter, A., & Łastowski, K. (2010). O łamaniu filozoficznego lodu. Od idealizacyjnej teorii nauki do metafizyki unitarnej. W T. Buksiński (red.), Filozofia na Uniwersytecie w Poznaniu. Jubileusz 90-lecia. Pobrano z https://repozytorium.amu.edu.pl/jspui/handle/10593/2180Zamiara, K. (2010). U początków Poznańskiej Szkoły Metodologicznej. W T. Buksiński (red.), Filozofia na Uniwersytecie w Poznaniu. Jubileusz 90-lecia. Pobrano z https://repozytorium.amu.edu.pl/jspui/handle/10593/2180
  • 38. Obecność ITN we współczesnej filozofii nauki"The Structure of Idealization" Nowaka z 1980 jest cytowana 248 razy wg. google scholar, z czego 100 po 2000 roku. Na przykład:Fernández-González, M. (2011). Idealization in Chemistry: Pure Substance and Laboratory Product. Science & Education.Nola, R. (2004). Pendula, models, constructivism and reality. Science & Education, 13, 349–377.Suárez, M., & Cartwright, N. (2008). Theories: Tools versus models. Studies in History and Philosophy of Science Part B: Studies in History and Philosophy of Modern Physics, 39(1).Donato Rodríguez, X., & Arroyo Santos, A. (2012). The Structure of Idealization in Biological Theories: The Case of the Wright-Fisher Model. Journal for General Philosophy of Science, 43(1), 11–27.Portides, D. P. (2005). A Theory of Scientific Model Construction: The Conceptual Process of Abstraction and Concretisation. Foundations of Science, 10(1), 67–88.Kowalenko, R. (2009). How (not) to think about idealisation and ceteris paribus-laws. Synthese, 167(1), 183 – 201.Hanzel, I. (2008). Idealizations and Concretizations in Laws and Explanations in Physics. Journal for General Philosophy of Science, 39(2), 273 – 301.
  • 39. Leszek Nowak w sieciStrona Leszka Nowaka:http://www.staff.amu.edu.pl/~epistemo/Nowak/welcome.htmStrona o szkole poznańskiej:http://segr-did2.fmag.unict.it/~polphil/PolPhil/Poznan/PoznanEngl.htmlArtykuł "Models in Science" w Stanford Encyclopedia of Philosophyhttp://plato.stanford.edu/entries/models-science/Książka "Filozofia na Uniwersytecie w Poznaniu"https://repozytorium.amu.edu.pl/jspui/bitstream/10593/2180/1/Filozofia%20na% 20Uniwersytecie%20w%20Poznaniu.pdf
  • 40. Bibliografia -metodologia językoznawstwaChomsky, N. (1964). Current Issues in Linguistic Theory. Janua Linguarum. London  The Hague  ; ; Paris: Mouton.Chomsky, N. (1965). Aspects of the theory of syntax. MIT Press.Dirven, R. (2001). Kognitywne podstawy języka i językoznawstwa. w: Universitas.Lakoff, G. (1970). Irregularity in Syntax. The Transatlantic Series in Linguistics. New York: Holt, Rinehart and Winston.Lakoff, G. (1991). Cognitive versus generative linguistics: how commitments influence results. Language & Communication, Language & Communication, (11), 53-62.Lakoff, G., & Johnson, M. (2003). Metaphors We Live By University Of Chicago Press.Lyons, J. (1998). Chomsky (Wyd. 3, rozsz.). Warszawa: ski i S-ka.Łastowski, K. (1987). Rozwój Teorii Ewolucji: Studium Metodologiczne. Filozofia i Logika / Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Poznao: Wydaw. Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.Newmeyer, F. J. (1997). Generative Linguistics: A Historical Perspective. Routledge History of Linguistic Thought. London  New York: Routledge. ;Nowak, L. (1977). Wstęp Do Idealizacyjnej Teorii Nauki. Wybrane Zagadnienia Metodologii Nauk, Naukoznawstwa i Informacji Naukowej. Warszawa: Paostwowe Wydaw. Naukowe.Nowak, L. (2004). O metodologii Karola Darwina. W K. Łastowski (Red), Teoria i metoda w biologii ewolucyjnej, Poznanskie Studia z Filozofii Humanistyki (T. 7(20)). Poznao: Zysk i S-ka.