Co łączy Newtona z Chomskym                 a Darwina z Lakoffem?                         O metodzie                ideali...
Czym będziemy się zajmować?• Dziedzina: Metodologia nauk, zajmuje się  rekonstrukcją procesów poznania w nauce• Metoda: z ...
Cel• Rekonstrukcja narodzin dwóch paradygmatów• Pierwsza część doktoratu Wybrane założenia  filozoficzne i procedury badaw...
Pytania, na które chcę odpowiedzieć:• Czym różnią się założenia teoretyczne GG iCL?• W jaki sposób doszło do ich ukształto...
Co to są założenia filozoficzne?• Nowak (podobnie jak np. Kuhn) twierdzi, że nauka  dojrzała składa się z:      – Założeń ...
Perspektywa                                    ontologiczna       Złożona teoria 1              Złożona teoria 2          ...
Newton i Chomsky – idealizacja        Wyobraźmy sobie, że   (Nowak 1976)           nie ma oporu             ośrodka…      ...
Newton i Chomsky – idealizacja         Wyobraźmy sobie, że   (Nowak 1976)             nie działają            dystraktory…...
Model ekonomii wyspowej Darwina      - pseudoidealizacja (Nowak 2004)  Zamiast wyobrażać sobie, że  określone czynniki nie...
Model ekonomii wyspowej G. Lakoffa      Zamiast wyobrażać sobie, co robiłby      idealny mówca/słuchacz, spójrzmy na      ...
• Lakoff zauważył, że dla pewnego zbioru  wypowiedzi, tak się specyficznie układa, że ich  gramatyczność jest bliska zeru ...
Jak to wszystko wygląda w aparacie          Idealizacyjnej Teorii Nauki• Wybrane pojęcia Idealizacyjnej Teorii Nauki      ...
Przyjęte założenia• Językoznawcy badają istniejące wypowiedzi  (bez psycholingwistyki)• Zatem prowadzą obserwacje nie  eks...
• Zmienną badaną jest to, co tutaj nazywać będę  akceptowalością wypowiedzi, oznaczaną A(x)• Przyjmuję, że jest to w obu n...
Założenia filozoficzne generatywizmu• Podstawą rekonstrukcji są Zagadnienia teorii  składni Noama Chomsky’ego      – Pełen...
•   Uniwersum badane: wypowiedzi•   x ϵ U <-> W(x), gdzie•   W(x) – x jest wypowiedzią•   Czynnik badany•   A(x) – akcepto...
Struktura esencjalna czynnika A w GG• Czynnik główny w GG      G(x) – określa stopień gramatyczności x-a. Na        gramat...
Struktura nomologiczna czynnika A w                  GG• Prawidłowość w GG        Jeśli W(x) i K(x) = 0 to A(x) = f(G(x)) ...
2011-11-17   Barbara Konat, REMAT+, UAM   19
Założenia filozoficzne kognitywizmu• Uniwersum badane w CL: wypowiedzi  x ϵ U <-> W(x), gdzie  W(x) – x jest wypowiedzią• ...
• Czynnik główny w CL  K(x) - wpływ pozajęzykowych procesów  poznawczych• Czynnik uboczny w CL  G(x) - gramatyczność x-a20...
Prawidłowość w CL•   Lakoff zauważył, że dla pewnego zbioru wypowiedzi, tak się specyficznie układa, że    ich gramatyczno...
Dyskusja• Chciałabym przedyskutować tezy mojego doktoratu Wybrane  założenia filozoficzne i procedury badawcze językoznaws...
•   Chomsky, N. (1964). Current Issues in Linguistic Theory. Janua Linguarum. London ;    The Hague ; Paris: Mouton.•   Ch...
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Co łączy Newtona z Chomskym a Darwina z Lakoffem?O metodzie idealizacji i pseudoidealizacji w językoznawstwie

926 views
833 views

Published on

Rekonstrukcja założeń filozoficznych językoznawstwa kognitywnego i generatywnego w aparacie Idealizacyjnej Teorii Nauki.
Wystąpienie na kole naukowym doktorantów IJ UAM "REMAT +".

Published in: Education
0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
926
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
9
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Co łączy Newtona z Chomskym a Darwina z Lakoffem?O metodzie idealizacji i pseudoidealizacji w językoznawstwie

  1. 1. Co łączy Newtona z Chomskym a Darwina z Lakoffem? O metodzie idealizacji i pseudoidealizacji w językoznawstwie ogólnym Barbara Konat2011-11-17 Barbara Konat, REMAT+, UAM 1
  2. 2. Czym będziemy się zajmować?• Dziedzina: Metodologia nauk, zajmuje się rekonstrukcją procesów poznania w nauce• Metoda: z wielu możliwych podejść w metodologii wybrałam Idealizacyjną Teorię Nauki (ITN) Leszka Nowaka• Przedmiot analizy: założenia filozoficzne językoznawstwa generatywnego (GG) i kognitywnego (CL)2011-11-17 Barbara Konat, REMAT+, UAM 2
  3. 3. Cel• Rekonstrukcja narodzin dwóch paradygmatów• Pierwsza część doktoratu Wybrane założenia filozoficzne i procedury badawcze językoznawstwa generatywnego i kognitywnego. Analiza porównawcza z perspektywy Idealizacyjnej Teorii Nauki2011-11-17 Barbara Konat, REMAT+, UAM 3
  4. 4. Pytania, na które chcę odpowiedzieć:• Czym różnią się założenia teoretyczne GG iCL?• W jaki sposób doszło do ich ukształtowania?• Dlaczego to jest ważne? – Dlatego że zarówno antagoniści językoznawstwa kognitywnego, jak i czasem sami językoznawcy twierdzą, że jest ono „bezzałożeniowe” – Chcę pokazać, że CL stosuje w rzeczywistości metody stosowane w tzw. „naukach dojrzałych” – np. w biologii2011-11-17 Barbara Konat, REMAT+, UAM 4
  5. 5. Co to są założenia filozoficzne?• Nowak (podobnie jak np. Kuhn) twierdzi, że nauka dojrzała składa się z: – Założeń filozoficznych Dziś zajmiemy się tym – Procedur badawczych A tym w styczniu ☺ o Założenia filozoficzne: o Przyjmowane w początkach kształtowania się danej dziedziny o Ustalają jaki będzie przedmiot badań, jakie czynniki zostaną uznane za istotne a jakie nieo Co to znaczy, że nie są bezpośrednio sprawdzalne?2011-11-17 Barbara Konat, REMAT+, UAM 5
  6. 6. Perspektywa ontologiczna Złożona teoria 1 Złożona teoria 2 Złożona teoria 2 domeny y domeny y domeny y Nagromadzona wiedza teoretyczna Prosta teoria zmiennej Z dane Modyfikacja wyjaśnień ------> generowanie wyjasnień2011-11-17 Barbara Konat, REMAT+, UAM 6 Nowak 1977
  7. 7. Newton i Chomsky – idealizacja Wyobraźmy sobie, że (Nowak 1976) nie ma oporu ośrodka… W inercjalnym układzie odniesienia, jeśli na ciało nie działa żadna siła lub siły działające równoważą się, to ciało pozostaje w spoczynku lub porusza się ruchem jednostajnym prostoliniowym.2011-11-17 Barbara Konat, REMAT+, UAM 7
  8. 8. Newton i Chomsky – idealizacja Wyobraźmy sobie, że (Nowak 1976) nie działają dystraktory… Linguistic theory is concerned primarily with an ideal speaker/listener, in a completely homogeneous speech-community, who knows his language perfectly and is unaffected by such grammatically irrelevant conditions as memory limitations, distractions, shifts of attention and interest, and errors (random or characteristic) in applying his knowledge of the language in actual performance’ (Chomsky, N. 1965. Aspects of the theory of syntax. )2011-11-17 Barbara Konat, REMAT+, UAM 8
  9. 9. Model ekonomii wyspowej Darwina - pseudoidealizacja (Nowak 2004) Zamiast wyobrażać sobie, że określone czynniki nie działają, spójrzmy na taki podzbiór danych, w którym pewne czynniki przyjmują wartości bliskie zeru. Pozwoli to wskazać nowe zależności. PRAWO DOBORU NATURALNEGO (WYSPY GALAPAGOS)2011-11-17 Barbara Konat, REMAT+, UAM 9
  10. 10. Model ekonomii wyspowej G. Lakoffa Zamiast wyobrażać sobie, co robiłby idealny mówca/słuchacz, spójrzmy na określony podzbiór danych (nieregularności, metafory), w którym pewne czynniki przyjmują wartości bliskie zeru. Pozwoli nam to opisać nowe zależności.2011-11-17 Barbara Konat, REMAT+, UAM 10
  11. 11. • Lakoff zauważył, że dla pewnego zbioru wypowiedzi, tak się specyficznie układa, że ich gramatyczność jest bliska zeru (elipsy, metafory, nieregularności), a mimo to są używane. Jaka własność tych wypowiedzi pozwala na ich zrozumienie i wyprodukowanie?2011-11-17 Barbara Konat, REMAT+, UAM 11
  12. 12. Jak to wszystko wygląda w aparacie Idealizacyjnej Teorii Nauki• Wybrane pojęcia Idealizacyjnej Teorii Nauki – Uniwersum – Czynnik badany – Czynnik główny – Czynnik uboczny – Zależność – Prawidłowość – Manifestacja prawidłowości – Teoria naukowa2011-11-17 Barbara Konat, REMAT+, UAM 12
  13. 13. Przyjęte założenia• Językoznawcy badają istniejące wypowiedzi (bez psycholingwistyki)• Zatem prowadzą obserwacje nie eksperymenty (nie ma zmiennej kontrolowanej)• Próbują przewidzieć możliwe i niemożliwe wypowiedzi – Chcą aby teoria miała moc prewidystyczną – Obserwacja2011-11-17 Barbara Konat, REMAT+, UAM 13
  14. 14. • Zmienną badaną jest to, co tutaj nazywać będę akceptowalością wypowiedzi, oznaczaną A(x)• Przyjmuję, że jest to w obu nurtach ta sama poszukiwana własność• Ale inaczej operacjonalizowana („po czym poznajemy”): • GG – natywny ocenia, że wypowiedź jest akceptowalna (liczbowo: ilu natywnych oceniło akceptowalność tak wysoko, jak nasza teoria) • Cl – uzus językowy, czyli ktoś tak faktycznie powiedział (liczbowo: częstość występowania w określonym korpusie jest o tyle większa od losowej, o ile przewiduje nasza teoria)2011-11-17 Barbara Konat, REMAT+, UAM 14
  15. 15. Założenia filozoficzne generatywizmu• Podstawą rekonstrukcji są Zagadnienia teorii składni Noama Chomsky’ego – Pełen manifest metateoretyczny, aktualny do dziś (Lyons 1991) – „pewne jej idee składowe zostaną z czasem przeformułowane (lub zaniechane)” (Stanosz 1977, s.6) – tutaj mówimy o tych ideach, które przetrwały, np. w: • Principles and parameters(Culicover, 1997, s 10) • Understanding Minimalist Syntax (Boeckx, 2008)2011-11-17 Barbara Konat, REMAT+, UAM 15
  16. 16. • Uniwersum badane: wypowiedzi• x ϵ U <-> W(x), gdzie• W(x) – x jest wypowiedzią• Czynnik badany• A(x) – akceptowalność x-a;2011-11-17 Barbara Konat, REMAT+, UAM 16
  17. 17. Struktura esencjalna czynnika A w GG• Czynnik główny w GG G(x) – określa stopień gramatyczności x-a. Na gramatyczność składa się stopień dostosowania do reguł gramatyki danego języka. Na gramatyczność składa się: - składnik syntaktyczny - dwa składniki interpretujące: fonologiczny i semantyczny• Czynnik uboczny w GG• K(x) – wpływ pozajęzykowych procesów poznawczych (z definicji idealnego mówcy - słuchacza)2011-11-17 Barbara Konat, REMAT+, UAM 17
  18. 18. Struktura nomologiczna czynnika A w GG• Prawidłowość w GG Jeśli W(x) i K(x) = 0 to A(x) = f(G(x)) Jeżeli x jest wypowiedzią i wpływ pozajęzykowych procesów poznawczych jest równy zero, to akceptowalność wypowiedzi zależy wyłącznie od jego gramatyczności na sposób f. (kompetencja równa jest wykonaniu)• Pierwsza manifestacja prawidłowości w GG (pierwsza konkretyzacja) Jeśli W(x) i K(x) ≠0 to A(x) = h(G(x), K(x)) Jeżeli x jest wypowiedzią i wpływ pozajęzykowych procesów poznawczych jest różny od zera, wtedy akceptowalność wypowiedzi zależy od jej gramatyczności i od wpływu pozajęzykowych procesów poznawczych na sposób h.• (Taka konkretyzacja jest zaproponowana np. w Hauser, Chomsky Fitch 2002)2011-11-17 Barbara Konat, REMAT+, UAM 18
  19. 19. 2011-11-17 Barbara Konat, REMAT+, UAM 19
  20. 20. Założenia filozoficzne kognitywizmu• Uniwersum badane w CL: wypowiedzi x ϵ U <-> W(x), gdzie W(x) – x jest wypowiedzią• Czynnik badany w CL A(x) – akceptowalność x-a; W praktyce badawczej operacjonalizowana jako – faktyczne użycie przez użytkownika języka (uzus)2011-11-17 Barbara Konat, REMAT+, UAM 20
  21. 21. • Czynnik główny w CL K(x) - wpływ pozajęzykowych procesów poznawczych• Czynnik uboczny w CL G(x) - gramatyczność x-a2011-11-17 Barbara Konat, REMAT+, UAM 21
  22. 22. Prawidłowość w CL• Lakoff zauważył, że dla pewnego zbioru wypowiedzi, tak się specyficznie układa, że ich gramatyczność jest bliska zeru (elipsy, metafory, nieregularności), a mimo to są używane. Jaka własność tych wypowiedzi pozwala na ich zrozumienie i wyprodukowanie? Jego zdaniem wpływ pozajęzykowych procesów poznawczych – K(x) W- zbiór wypowiedzi M - zbiór wypowiedzi metaforycznych M ⊂ W oraz W-M≠ ∅ Wtedy dla każdego x ϵ M Jeśli M (x) i g ≈0 to A(x) = l(K(x)) Jeśli x jest metaforą i gramatyczność x-a jest bliska zeru to jego akceptowalność zależy od wpływu pozajęzykowych procesów poznawczych.• Wskutek tego odkrycia uznał, że wpływ innych niż językowe procesów poznawczych jest najważniejszy także dla wypowiedzi innych niż metaforyczne i nieregularne - dla wszystkich.2011-11-17 Barbara Konat, REMAT+, UAM 22
  23. 23. Dyskusja• Chciałabym przedyskutować tezy mojego doktoratu Wybrane założenia filozoficzne i procedury badawcze językoznawstwa generatywnego i kognitywnego. Analiza porównawcza z perspektywy Idealizacyjnej Teorii Nauki, a szczególnie: – Jaki zagadnienie porównać w części o metodach? (definite descriptions?) – Czy opisane założenia teoretyczne są obecne we współczesnych badaniach? – Jakie znamy procedury badawcze generatywizmu i kognitywizmu w językoznawstwie? – Czy jest takie zagadnienie, które jest analizowane przez oba kierunki, ale wyjaśniane w odmienny sposób? Wszelkie uwagi będą dla mnie bardzo cenne ☺2011-11-17 Barbara Konat, REMAT+, UAM 23
  24. 24. • Chomsky, N. (1964). Current Issues in Linguistic Theory. Janua Linguarum. London ; The Hague ; Paris: Mouton.• Chomsky, N. (1965). Aspects of the theory of syntax. MIT Press.• Dirven, R. (2001). Kognitywne podstawy języka i językoznawstwa. Kraków: Universitas.• Lakoff, G. (1970). Irregularity in Syntax. The Transatlantic Series in Linguistics. New York: Holt, Rinehart and Winston.• Lakoff, G. (1991). Cognitive versus generative linguistics: how commitments influence results. Language & Communication, Language & Communication, (11), 53-62.• Lakoff, G., & Johnson, M. (2003). Metaphors We Live By University Of Chicago Press.• Lyons, J. (1998). Chomsky (Wyd. 3, rozsz.). Warszawa: Proszyński i S-ka.• Łastowski, K. (1987). Rozwój Teorii Ewolucji: Studium Metodologiczne. Filozofia i Logika / Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Poznań: Wydaw. Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza.• Newmeyer, F. J. (1997). Generative Linguistics: A Historical Perspective. Routledge History of Linguistic Thought. London ; New York: Routledge.• Nowak, L. (1977). Wstęp Do Idealizacyjnej Teorii Nauki. Wybrane Zagadnienia Metodologii Nauk, Naukoznawstwa i Informacji Naukowej. Warszawa: Państwowe Wydaw. Naukowe.• Nowak, L. (2004). O metodologii Karola Darwina. W K. Łastowski (Red), Teoria i metoda w biologii ewolucyjnej, Poznanskie Studia z Filozofii Humanistyki (T. 7(20)). Poznań: Zysk i S-ka.2011-11-17 Barbara Konat, REMAT+, UAM 24

×