G006 110923032417-phpapp01
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

G006 110923032417-phpapp01

on

  • 227 views

 

Statistics

Views

Total Views
227
Views on SlideShare
227
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
0
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

G006 110923032417-phpapp01 G006 110923032417-phpapp01 Document Transcript

  • 1 გაკვეთილი N6 საშინაო დავალების შემოწმება 4. Al + O2  Al2O3 ჯერ გავატოლოთ ჟანგბადის ატომთა რაოდენობა სქემის მარჯვენა და მარცხენამხარეში. 2-ისა და 3-ის უმარტივესი ჯერადია 6, ამიტომ: Al + 3O2  2Al2O3 შემდეგ ვატოლებთ ალუმინის ატომთა რაოდენობას და ვიღებთ ქიმიურირეაქციის ტოლობას: 4Al + 3O 2  2Al2O 3; ასევეა დანარჩენი შემთხვევებშიც: 2Mg + O2  2Mg O 2HgO  2Hg + O2 Fe2O3 + 6 HBr  2FeBr3 + 3H2O 3Ca + N2  Ca3N2 მომდევნო ორ შემთხვევაში კოეფიციენტების შემოტანა საჭირო Aარ არის: BaO + H2O  Ba(OH)2 CaCO3  CaO + CO2 მომდევნო მაგალითები კი კვლავ მოითხოვს კოეფიციენტთა შერჩევას: P2O5 + H2O  H3PO4 ჯერ გავატოლოთ ფოსფორის ატომთა რაოდენობა: P2O5 + H2O  2H3PO4 შემდეგ გავატოლოთ წყალბადის ატომთა რაოდენობა: P2O5 + 3H2O  2H3PO4 შემდეგ შევამოწმოთ ჟანგბადის ატომების რაოდენობა, კერძოდ მარჯვენამხარეში გვაქვს 8 ატომი: P2O5 + 3H2O; მარცხენა მხარეშიც 8 ატომი: 2H3PO4. ე.ი.
  • 2მარჯვენა და მარცხენა მხარეებში ერთიდაიგივე ელემენტის ატომთა რაოდენობათანაბარია. ამიტომ: P2O5 + 3H2O = 2H3PO4; ასევე მარტივად ვატოლებთ სხვა სქემებსაც: CuO + 2HCl  CuCl2 + H2O 2As + 3Cl2  2AsCl3 C + 2H2  CH4 WO3 + 3H2  W + 3H2O ატომურ მოლეკულური მოძღვრება XVIII საუკუნის ბოლოს და XIX საუკუნის დასაწყისში ქიმიის შესწავლისასფართოდ იქნა გამოყენებული კვლევის რაოდენობრივი მეთოდები. ამან საფუძველიჩაუყარა ქიმიაში ატომურ-მოლეკულური მოძღვრების ჩამოყალიბებას. ამ თეორიისძირითადი დებულებები შეიძლება ასე ჩამოვაყალიბოთ:1. ნივთიერებები მოლეკულებისგან შედგება. სხვადასხვა ნივთიერებათა მოლე- კულები ერთმანეთისგან განსხვავდებიან ქიმიური შედგენილობით და ქიმიური თვისებებით.2. მოლეკულები მუდმივ მოძრაობაში იმყოფებიან.3. ფიზიკური მოვლენების დროს მოლეკულები არ გარდაიქმნებიან. ქიმიური მოვლენების დროს კი მოლეკულები რაოდენობრივ და თვისობრივ ცვლილებებს განიცდიან: ერთი სახის მოლეკულებისგან წარმოიქმნებიან სხვა მოლეკულები.4. მოლეკულები ატომებისგან შედგება. ატომებს გარკვეული ზომა და მასა აქვთ.5. ერთი სახის ატომთა ერთობლიობას ქიმიური ელემენტი ეწოდება.6. ქიმიური გარდაქმნებისას ატომები არ იცვლებიან. რეაქციის შედეგად მიღებული მოლეკულები იმავე ატომებისგან შედგებიან, რომლებიც მორეაგირე ნივთიერებების მოლეკულების შედგენილობაში იყო.7. მოლეკულა ნივთიერებების ფიზიკური დაყოფის, ატომი კი ქიმიური დაყოფისა ზღვარიამასის მუდმივობის კანონი ეს კანონი ჩამოაყალიბეს რუსმა მეცნიერმა მ. ლომონოსოვმა და ფრანგმამეცნიერმა ა. ლავუაზიემ. რეაქციაში შესულ ნივთიერებათა მასა უდრის რეაქციის შედეგად მიღებულნივთიერებათა მასას.
  • 3 კერძოდ რეაქციაში A + B = C + D; თუ რეაქციაში შესულ A და B ნივთიერების მასათა ჯამი რაღაც a გრამსშეადგენს, რეაქციის შედეგად მიღებული C და D ნივთიერებების მასათა ჯამი ისევ aგრამი იქნება. ატომურ-მოლეკულური მოძღვრების ერთერთი ძირითადი დებულების თანახ-მად ქიმიური რეაქციის შედეგად მიღებულ ნივთიერებათა მოლეკულები იმავე ატო-მებისგან შედგება, რომლებიც მორეაგირე ნივთიერებათა შედგენილობაშიშედიოდნენ. ე.ი. ქიმიური რეაქციის შედეგად ატომები არ იცვლებიან არც თვისო-ბრივად, არც რაოდენობრივად. შესაბამისად არ იცვლება არც მათი მასა. ნივთიერებისმასა მისი შემადგენელი ატომების მასათა ჯამის ტოლია. მაგ: 2H2 + O2 = 2H2O როგორც გვახსოვს M (H2) = 2გ/მოლი M (O2) 32გ/მოლი ორი მოლი წყალბადის ანუ m (H2) = 2 x 2 = 4გ და ერთი მოლი ჟანგბადის – 32გურთიერთქმედებისას მიიღება ორი მოლი წყალი m (H2O) = 2 x 18 = 36გ ე.ი. m (H2) + m (O2) = m (H2O) 4გ + 32გ = 36გ შედგენილობის მუდმივობისა და მასის მუდმივობის კანონებზეადაფუძნებული ქიმიური ამოცანების ამოხსნის პრინციპები. მაგ: რამდენი გრამი წყალბადია (H2) საჭირო 16 გ რკინის ოქსიდის (Fe2O3)აღსადგენად? რამდენი გრამი რკინა მიიღება რეაქციის შედეგად? ამოხსნა: მოც: m (Fe2O3) = 16 გ ––––––––––––––––––––––– უ.გ. m (H2) = ? m (Fe) = ? წყალბადით რკინის (III) ოქსიდის (Fe2O3) აღდგენის რეაქციას შემდეგი სახე აქვს: Fe2O3 + 3H2 = 2Fe + 3H2O; მასის მუდმივობის კანონის ილუსტრირებაა ის, რომ ქიმიური რეაქციის ტო-ლობის მარცხენა და მარჯვენა მხარეები ერთიდაიგივე ელემენტების ატომთათანაბარ რაოდენობებს შეიცავენ. #1 ცხრილის გამოყენებით გამოვთვალოთ ნივთიერებათა მოლური მასები: M (Fe2O3)= 2 . 56 + 3 . 16 = 160გ/მოლი M(H2) =2 . 1=2 გ/მოლი M (Fe) = 56 გ/მოლირეაქციის ტოლობიდან ჩანს, რომ 1 მოლეკულა Fe2O3 რაეგირებს 3 მოლეკულაწყალბადთან. სხვაგვარად 1 მოლი Fe2O3 (ანუ 160 გ) რეაგირებს 3 მოლ H2 – თან (3.2=6გ). ამოცანის პირობის თანახმად რეაქციაში შედის 16 გ Fe2O3. აქედან გამომდინარეშეგვიძლია შევადგინოთ პროპორცია: View slide
  • 4 . 160გ Fe2O3 რეაგირებს 3 2გ H2 – თან 16 “ “ X “ X= = 0,6 გ (H2) ანალოგიურად გამოვთვალოთ რეაქციის შედეგად მიღებული რკინის მასა.რეაქციის ტოლობიდან ჩანს, რომ 1 მოლი Fe2O3 წარმოქმნის 2 მოლ Fe –ს. შევადგინოთ პროპორცია: 160გ Fe2O3 – ის გარდაქმნით მიიღება 2 56 გ Fe 16 “ “ “ “ X “ “ X= = 11,2გ (Fe) პასუხი: m (H2) = 0,6გ m(Fe) = 11,2გ ზოგადად თუ რეაქცია მიმდინარეობს შემდეგი გზით: aA + bB cC +dD A,B,C და D ნივთიერებათა მოლეკულების ფორმულებია, a,b, c და d რეაქციის ტოლობის შესაბამისი კოეფიციენტებია. თუ ცნობილია რეაქციაში შესული ან რეაქციის შედეგად მიღებული რომელიმენივთიერების მასა, შესაძლებელია პროპორციების შედგენის გზით გამოითვალოსყველა დანარჩენი ნივთიერების მასა. მაგალითად თუ ცნობილია A ნივთიერების მასა m(A), პროპორციის შედგენისხერხით შეგვიძლია ვიპოვოთ m(B) , m(C), და m(D). რეაქციის ტოლობისა და ამოცანის პირობის შესაბამისად შეგვიძლია დავწეროთ: aM(A)გ A ნივთიერება რეაგირებს bM(B) გ B ნივთიერებასთან. m(A) გ “ “ “ X1 “ X1 = m(B) = View slide
  • 5 ანალოგიურად გამოითვლება რეაქციის შედეგად მიღებული C და Dნივთიერებების მასები m(C) და m(D). aM(A)გ A ნივთიერება წარმოქმნის cM(C)გ C ნივთიერებას m(A)გ “ “ “ X2 “ “ X2 = m(C) = aM(A)გ A ნივთიერება წარმოქმნის dM(D)გ D ნივთიერებას m(A)გ “ “ “ X3 “ “ X3 = m(D) = ამოცანა: რამდენი გრამი აზოტი რეაგირებს 18 გ წყალბადთან და რამდენი გრამი ამიაკიმიიღება ამ დროს. ამოხსნა: მოცემულია m(H2) = 18 გ. M(H2) = 2 გ / მოლი უ.გ. m(N2)=? M(N2) = 28 გ / მოლი m(NH3)=? M(NH3) = 17 გ / მოლი საძიებელი რეაქციის ტოლობაა: 3H2 + N2 = 2NH3 რეაქციის ტოლობისა და ამოცანის პირობის შესაბამისად შევადგინოთპროპორცია: 3 გ H2 – ს შეესაბამება 28 გ N2 18 გ “ “ X “ X = m(N2) = = 84გ
  • 6 3 გ H2 – ს შეესაბამება 2 გ NH3 18 გ “ “ X “ “ X = m(NH3) = = 102გ პასუხი: m(N2) = 84გ m(NH3) =102 გ საშინაო დავალება:1. ჩამოვაყალიბოთ ატომურ-მოლეკულური მოძღვრების დებულებები;2. ჩამოვაყალიბოთ მასის მუდმივობის კანონი;3. რამდენი გრამი Al2O3 შედის რეაქციაში 30 გ HCl _თან? რამდენი გრამი AlCl3 მიიღება ამ დროს, თუ Eეს რექცია მიმდინარეობს შემდეგი სქემის მიხედვით: Al2O3 + HCl  AlCl3 + H 2O4. რამდენი გრამი CuO და რამდენი გრამი H2 SO4 შესულა რეაქციაში ერთმანეთთან, თუ ამ დროს წარმოიქმნა 40 გ Cu SO4 ? Eეს რექცია მიმდინარეობს შემდეგი სქემის მიხედვით: CuO + H2 SO4  Cu SO4 + H2O5. რამდენი გრამი P2O5 შედის რეაქციაში 24 გ ნახშირთან? რამდენი გრამი ფისფორი მიიღება ამ დროს? ეს რეაქცია მიმდინარეობს შემდეგი სქემის მიხედვით: P2O5 + C  P + CO26. რამდენი გრამი HgO დაიშალა, თუ რეაქციის შედეგად 6,4 გ ჟანგბადი (O2) წარმოიქმნა? რამდენი გრამი ვერცხლისწყალი (Hg) მიიღება ამ დროს, თუ Eეს რეაქცია მიმდინარეობს შემდეგი სქემის მიხედვით: HgO  Hg + O27. რამდენი გრამი ცარცი (CaCO3) უნდა დაიშალოს 28 გ კალციუმის ოქსიდის (CaO) მისაღებად? რამდენი გრამი ნახშირორჟანგი (CO2) მიიღება ამ დროს? ეს რეაქცია მიმდინარეობს შემდეგი სქემის მიხედვით: CaCO3  CaO + CO 2ამოცანების ამოხსნისას გაითვალისწინეთ, რომ პირველ რიგში უნდა გაატოლოთრეაქციების სქემები