• Like
G 051
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
Uploaded on

 

More in: Education
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
199
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
2
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. გაკვეთილი N 51საშინაო დავალების შემოწმება1. მოც: n1 (SO2) = 5მოლი n1 (O2) = 3მოლი n2 (SO2) = 3მოლი ––––––––––––––––––––––––– უ.გ. K = ? შესაბამისი რეაქციის ტოლობაა 2SO2 + O2 2SO3წონასწორულ სისტემაში გვაქვს რეაქციაში შეუსვლელი 3მოლი SO2, ე.ი.გარდაიქმნა 5 – 3 = 2მოლი SO2 და წარმოიქმნა 2მოლი SO3. რეაქციის ტოლობაგვიჩვენებს: რამდენი მოლი SO2 გარდაიქმნება, იმდენივე მოლი SO3 წარმოიქმნება.ყოველ ორ მოლ SO2-თან შედის რეაქციაში 1მოლი O2. რეაქციაში შეუსვლელირჩება 3 – 1 = 2მოლი O2. ე.ი. წონასწორობისას სარეაქციო არე შეიცავს 3მოლ SO2-ს,2მოლ O2-ს და 2მოლ SO3-ს.წონასწორობისას ნივთიერებათა მოლური კონცენტრაციებია:[SO3] = = =0,2 მოლი/ლანალოგიურად [SO2] = =0,3მოლი/ლ [O2] = =0,2 მოლი/ლ 2SO2 + O2 2SO3 რეაქციისთვის KK=[SO3]2/[SO2]2[O2]=0,22/0,32·0,2=2,22. 2SO2 + O2 → 2SO3 ა) როგორც ვხედავთ პირდაპირი რეაქცია მიმდინარეობს მოცულობის შემცირებით (2 + 1 მოცულობა მორეაგირე ნივთიერებები გარდაიქმნებიან და 2 მოცულობა რეაქციის პროდუქტი მიიღება). ამიტომ წნევის შემცირებისას წონასწორობა მოცულობის გაზრდის მხარეს ანუ შებრუნებული რეაქციის მიმართულებით გადაიხრება.
  • 2. ბ) ტემპერატურის გაზრდისას წონასწორობა ენდოთერმული რეაქციის ანუ შებრუნებული რეაქციის მიმართულებით გადაიხრება. გ) წონასწორობა მარჯვნივ, ანუ O2ის გარდაქმნის მიმართულებითაა გადახრილი.VII ტესტი 1. რომელი დებულებაა მცდარი? 1. მარტივი ნივთიერებების თვისებები პერიოდულ დამოკიდებულებაშია ელემენტის ატომგულის მუხტის სიდიდესთან 2. რაც უფრო ადვილად გასცემს ელემენტის ატომი ელექტრონს, მით უფრო ძლიერია მისი მეტალური ბუნება 3. ერთიდაიგივე პერიოდში ტუტე მეტალებს ყველაზე უფრო დაბალი ატომგულის მუხტი აქვთ 4. ელემენტებს შორის ტუტე მეტალებს ყველაზე მცირე ატომური რადიუსი აქვთ2. რომელი დებულებაა მცდარი? 1. ჯგუფში მოთავსებული ელემენტების დაჟანგულობის ხარისხის მინიმალური მნიშვნელობა რიცხობრივად ემთხვევა ჯგუფის ნომერს 2. ვალენტობა ელემენტის ატომის მიერ ქიმიური ბმის წარმოქმნის უნარია 3. რამდენი გაუწყვილებელი ელექტრონიც აქვს ელემენტის ატომს, იმდენივე კოვალენტური ბმის წარმოქმნა შეუძლია 4. ერთნაირი ატომგულის მუხტის მქონე ატომთა ერთობლიობას ქიმიური ელემენტი ეწოდება 3. 1გ ნივთიერება გახსნილია 9გ წყალში. რას უდრის ხსნარის მასური წილი და რამდენ %-იანი ყოფილა ხსნარი? 1. 0,1 და 1% 2. 0,9 და 9% 3. 0,1 და 10% 4. 0,1 და 0,1% 4 ქიმიური რეაქციის სიჩქარე არის: 1 მიღებული ნივთიერებების კონცენტრაციების ფარდობა აღებული ნივთიერებების კონცენტრაციებთან
  • 3. 2. მორეაგირე ნივთიერებების მოლური კონცენტრაციების ცვლილება დროის ერთეულში 3. ის საწყისი სიჩქარე, რომლითაც იწყება რეაქცია 4. ის მინიმალური დრო, რომელიც საჭიროა რეაქციის დასაწყებად5. 2A+B რეაქციაში როგორ შეიცვლება ქიმიური რეაქციის სიჩქარე. თუ [A]-სგავადიდებთ 2-ჯერ და [B]-ს შევამცირებთ ორჯერ 1. არ შეიცვლება 2. 2-ჯერ გაიზრდება 3. 2-ჯერ შემცირდება 4. 4-ჯერ გაიზრდება6. კატალიზატორი ნივთიერებაა, რომელიც: 1. ქიმიური რეაქციის დროს იხარჯება და ცვლის ქიმიური რეაქციის სიჩქარეს 2. ქიმიური რეაქციის დროს არ იხარჯება, მაგრამ არ ცვლის ქიმიური რეაქციის სიჩქარეს 3. ქიმიური რეაქციის დროს არ იხარჯება, მაგრამ ცვლის ქიმიური რეაქციის სიჩქარეს 4. ზრდის პირდაპირ რაქციის სიჩქარეს და ანელებს შექცევადი რეაქციის სიჩქარეს7. შექცევადი რეაქციაა: 1. Zn + 2HCl = ZnCl2 + H2 2. N2 + 3H2 = 2NH3 3. CuCl2 + 2NaOH + Cu(OH)2 + 2NaCl 4. Cu(OH)2 = CuO + H2O8. წონასწორულ რეაქციაში N2 + 3H2 2NH3 + Q წონასწორობა გადაიხრება მაცხნივ, ანუ ენდოთერმული რეაქციის მიმართულებით, თუ: 1. გავზრდით ტემპერატურას 2. შევამცირებთ ტემპერატურას
  • 4. 3. შევიტანთ კატალიზატორს 4. გავზრდით წნევას 9. წონასწორულ რეაქციაში H2 + Cl2 2HCl წონასწორობა გადაინაცვლებს მარჯვნივ, თუ: 1. გავზრდით წნევას 2. შევამცირებთ წნევას 5. შევიტანთ კატალიზატორს 4. არცერთი პასუხი არ არის სწორი 10. პირდაპირი რეაქციის მიმდინარეობისას 4 მოცულობა აირებიდან მიიღება 2 მოცულობა აირი. საით გადაიხრება წონასწორობა, თუ შევამცირებთ წნევას: 1. მარცხნივ 2. მარჯვნივ 3 წნევის ცვლილება წონასწორობაზე არ იმოქმედებს. 4. პასუხები არასწორია თემა N 10 ელექტროლიტური დისოციაცია ელექროლიტები და არაელექტროლიტები: ნივთიერებებს, რომელთა წყალხსნარები და ნალღობები ატარებენ ელექტრულდენს ელექტროლიტები ეწოდებათ. ელექტროლიტებია მჟავები, მეტალთაჰიდროქსიდები და მარილები. არაელექტროლიტები წყალში გახსნილ ან გამლღვალმდგომარეობაში ელექტრულ დენს არ ატარებენ. არაელექტროლიტებია თითქმისყველა ორგანული ნივთიერება და არაორგანულ ნივთიერებათა ერთი ნაწილი. ელექტროლიტები იონური ან პოლარულ-კოვალენტური ბმის შემცველინივთიერებებია. არაელექტროლიტის მოლეკულები კი მხოლო არაპოლარუ-კოვალენტურ ბმებს შეიცავენ. ელექტროლიტური დისოციაციის დებულებები: 1. ელექტროლიტები წყალში გახსნისას ან გალღობისას იშლებიან (დისოცირდებიან) დადებითად და უარყოფითად დამუხტულ ნაწილაკებად, რომლებსაც იონები ეწოდებათ. იონები წყალხსნარებში (ნალღობებში) ქაოსურად მოძრაობენ. 2. მიღებულ ხსნარში (ნალღობში) მუდმივი ელექტრული დენის გატარებისას დადებითად დამუხტული იონები იწყებენ მოწესრიგებულ მოძრაობას უარყოფითად დამუხტული ელექტროდისაკენ – კათოდისაკენ. ამიტომ მათ კათიონები (სიტყვასიტყვით “კათოდისაკენ მავალი”) ეწოდებათ, ხოლო
  • 5. უარყოფითად დამუხტული იონები კი დადებითი ელექტროდისაკენ – ანოდისაკენ. უარყოფით იონებს ანიონებს უწოდებენ. 3. დისოციაცია შექცევადი პროცესია. დისოციაციის პროცესის პარალელურად მიმდინარეობს მისი საწინააღმდეგო პროცესი, რომელსაც ასოციაცია ეწოდება. ამ დროს საწინააღმდეგოდ დამუხტული იონების ურთიერთქმედებისას ელექტროლიტის მოლეკულები ან იონური წყვილები მიიღება: KA K+ + A- სადაც KA ელექტროლიტია. K+ კათიონია, A- ანიონია. პირდაპირი რეაქცია დისოციაციაა, შებრუნებული – ასოციაცია. ელექტროლიტური დისოციაციის მექანიზმი: წყლის მოლეკულა პოლარულია. ამ მოლეკულებში მუხტები ასეა განაწილებული: δ− O δ+ δ+ H 104,50 H შეიძლება წყლის მოლეკულა განვიხილოთ როგორც დიპოლი (ნაწილაკი,რომელსაც ბოლოები საპირისპიროდ აქვს დამუხტული) + - H – OH ანუ როდესაც იონურ კრისტალს ვათავსებთ წყალში, მაშინ კრისტალის ზედაპირზემოთავსებული იონების მიმართ ორიენტირდება წყლის დიპოლები. კერძოდკათიონების გარშემო ლაგდებიან წყლის მოლეკულები უარყოფითი პოლუსით,ხოლო ანიონების გარშემო – დადებითი პოლუსით. ამ პროცესს ჰიდრატაცია ქვია.იონებს და დიპოლებს შორის ჰიდრატაციის შედეგად აღიძვრებიან ურთიერთ-მიზიდვის ძალები, იონებს შორის მიზიდვის ძალები სუსტდება, წყლისმოლეკულებთან დაკავშირებული ანუ ჰიდრატირებული იონები წყდებიან კრის-ტალს და გადადიან ხსნარში.
  • 6. + H + - O H + O H + - - + - + - + + H - H - - HO - + H + + O H - - + + + - + - + - + - - ანუ - როდესაც წყალში იხსნება პოლარულ-კოვალენტური ბმის შემცველი ნაერთები,შესაბამისი მოლეკულის გარშემო, რომელიც თვითონ შეიძლება განვიხილოთროგორც დიპოლი, ორიენტირდებიან წყლის დიპოლები.. ელექტროლიტისმოლეკულასა და წყლის დიპოლების ურთიერთქმედებისას ელექტროლიტისპოლერულ-კოვალენტური ბმის წარმომქმნელი საზიარო ელექტრონული წყვილისგადახრა ხდება უარყოფითად დამუხტული ბოლოსაკენ, რასაც ჯერ იონურიწყვილის, შემდეგ კი დისოცირებული იონების წარმოქმნა მოყვება. + - + - - + - + + - + - + - + - + - + - + + - - - - + + - + + - + - + - + + - + - + - + - + - დისოციაცია შექცევადი პროცესია. მისი საწინააღმდეგო პროცესია ასოციაცია:წყალხსნარში თავისუფლად მოძრავი საწინააღმდეგოდ დამუხტული იონებისშეჯახებისას წარმოიქმმნებიან იონური წყვილები ან მოლეკულები. ეს პროცესიდამუხრუჭებულია. ამ მოვლენის ასახსნელად გავიხსენოთ კულონის კანონი:
  • 7. q1 q2 F= ε r2 სადაც F დამუხტულ ნაწილაკებს შორის მიზიდულობის ძალაა; ნაწილაკების მუხტების სიდიდეა; r ნაწილაკებს შორის მანძილია; დიელექტრიკული მუდმივაა და გვიჩვენებს რამდენჯერ მცირდებამოცემულ გარემოში საწინააღმდეგოდ დამუხტული ნაწილაკებს შორისურთიეთმიზიდვის ძალა უჰაერო სივრცესთან შედარებით. ხსნარებში იონები ურთიერთმოქმედებენ წყალთან და წარმოქმნიან ჩვეულებრივიონებთან შედარებით საკმაოდ დიდი ზომის აგრეგატებს – ჰიდრატირებულ იონებს.ამის გამო იზრდება იონებს შორის მანძილი. ამასთანავე წყლის დიელექტრიკულიმუდმივა საკმაოდ მაღალია . ე.ი. წყალში იონების ურთიერთმიზიდვა 80 –ჯერ არის შესუსტებული უჰაერო სივრცესთან შედარებით. ორივე ეს ფაქტორიამუხრუჭებს ასოციაციის პროცესს. მჟავების, ფუძეების და მარილების დისოციაცია: ელექტროლიტური დისოციაციის თეორიის თანახმად მჟავა ისეთიელექტროლიტია, რომელიც წყალში გახსნისას წყალბადის კათიონებად და მჟავასნაშთის ანიონებად დისოცირდება. მაგ: HCl H+ + Cl- HNO3 H+ + NO3- მრავალფუძიანი მჟავები საფეხურეობრივად დისოცირდებიან. მაგ: H2SO4 H+ + HSO4- HSO4- H+ + SO42- ან შეჯამებულად: H2SO4 H+ + HSO4- 2H+ + SO42- როგორც აღვნიშნეთ წყალხსნარებში იონები ჰიდრატირებული სახითაა, ამიტომწყალბადის კათიონი დონორ-აქცეპტორული პრინციპის შესაბამისად წყლისმოლეკულასთან მიერთების შედეგად წარმოქმნის ჰიდროქსონიუმის იონს: H3O+, მაგრამ სიმარტივისათვის რეაქციის ტოლობებში იყენებენ იონებისარაჰიდრატირებულ ფორმულებს. ელექტროლიტური დისოციაციის თეორიის თანახმად ფუძე ისეთიელექტროლიტია, რომელიც წყალში გახსნისას დისოცირდება მეტალის კათიონებადდა ჰიდროქსიდ ანიონებად:
  • 8. NaOH Na+ + OH- Ba(OH)2 Ba2+ + 2OH- ელექტროლიტური დისოციაციის თეორიის თანახმად მარილები ისეთიელექტროლიტია, რომელიც წყალში გახსნისას დისოცირდება მეტალის კათიონებადდა მჟავას ნაშთის ანიონებად: KNO3 K+ + NO3- CaCl2 Ca2+ + 2Cl- FeSO4 Fe2+ + SO42- Fe2(SO4)3 2Fe3+ + 3SO42- KMnO4 K+ + MnO4- NaClO3 Na+ + ClO3- როგორც ვხედავთ იონის მუხტი სიდიდით შეიძლება იყოს ერთის ტოლიც დაუფრო მეტიც. მუხტის სიდიდე იწერება ფორმულის მარჯვნივ ზედა კუთხეში.ამასთან ჯერ იწერება რიცხვი და შემდეგ ნიშანი. საშიანო დავალება: 1. რა არის ელექტროლიტი და არაელექტროლიტი? რა განსხვავებაა მათ აღნაგობაში? 2. ჩამოაყალიბეთ თქვენი სიტყვებით ელექტროლიტური დისოციაციის თეორიის დებულებები. 3. დაწერეთ შემდეგ ელექტროლიტთა დისოციაციის რეაქციათა ტოლობები: a) HClO4, HClO3, HMnO4, H2CrO4, H3PO4. (ბოლო ორი საფეხურეობრივად) b) KOH, Ba(OH)2, Sr(OH)2, LiOH. გ) K3PO4, Ba(NO3)2, Na2CO3, K2Cr2O7, Na3AsO4.