Ara 013
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Like this? Share it with your network

Share

Ara 013

on

  • 641 views

 

Statistics

Views

Total Views
641
Views on SlideShare
641
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
10
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Ara 013 Document Transcript

  • 1. 1 გაკვეთილი N13 საშინაო დავალების შემოწმება: 1. I2 + 10HNO3 2HIO3 + 10NO2 + 4H2O 0 +5 1 I2 - 10e 2I +5 +4 10 N + 1e N 3P + 5HNO3 + 2H2O 3H3PO4 + 5NO 0 +5 3 P - 5e P +5 +2 5 N + 3e N 2. Ag + 2HNO3 AgNO3 + H2O + NO2 konc კონც 3Ag + 4HNO3 3AgNO3 + 2H2O + NO ganz განზ 4Be + 10HNO3 4Be(NO3)2 + 5H2O + N2O ganz განზ 5Be + 12HNO3 5Be(NO3)2 + 6H2O + N2 ganz განზ 4Be + 10HNO3 4Be(NO3)2 + NH4NO3 + 3H2O ganz განზ 3. 14,35მოლი/ლ 4. 741,2მლ 5. V0 (O2) = 2,1ლ ფოსფორი ელემენტი ფოსფორი მოთავსებულია ელემენტთა პერიოდული სისტემის IIIპერიოდის V ჯგუფში. რიგობრივი ნომერია 15. M (P) = 31გ/მოლი. ფოსფორის ატომისაღნაგობა ასე შეიძლება გამოისახოს K L M 3d 3p 3s +15 2 8 5 [1s2 2s2 2p6] 3s2 3p3
  • 2. 2 ფოსფორი ავლენს –3, 0 +3, +5 დაჟანგულობის ხარისხებს. ის სამ და ხუთვალენტიანია. ბუნებაში ფოსფორი გვხვდება ძირითადად ფოსფორიტებისა და აპატიტებისსახით. Ca3(PO4)2  CaCl2 – აპატიტი Ca3(PO4)2  Ca(OH)2 – ფოსფორიტი კალციუმის ფოსფატი შედის ძვლების შემადგენლობაში. ნიადაგი ყოველთვისშეიცავს გარკვეული რაოდენობით ფოსფორშემცველ ნაერთებს. მისი ნაკლებობისასაუცილებელია ნიადაგში ე.წ. “ფოსფოროვანი სასუქების” შეტანა. ფოსფორის მიიღება კალციუმის ფოსფატის ქვიშასთან და კოქსთან შელღობისას: Ca3(PO4)2 + 3SiO2  3CaSiO3 + P2O5 P2O5 + 5C  5CO + 2P რეაქციის გაერთიანებული ტოლობაა: Ca3(PO4)2 + 3SiO2 + 5C  3CaSiO3 + 5CO + 2P ფოსფორი სამ ალოტროპიულ სახეცვლილებას წარმოქმნის. ყველაზე აქტიურია“თეთრი ფოსფორი” – თეთრი ფერის წყალში უხსნადი მყარი ნივთიერება. ოთახისტემპერატურაზე ჰაერზე თავისთავად აალდება. ამიტომ მას წყალში ინახავენ.მომწამვლელია. იხსნება გოგირდნახშირბადში (CS2). მისი მოლეკულაოთხატომიანია: P P P P თეთრი ფოსფორი სიბნელეში ანათებს. წითელი ფოსფორი მიიღება თეთრი ფოსფორის უჰაეროდ გახურებისას (t = 250-3000). მუქი წითელი ფერის ფხვნილია. თეთრ ფოსფორთან შედარებითნაკლებადაქტიურია. მომწამლელი არ არის. შავი ფოსფორი მიიღება თეთრიფოსფორის უჰაეროდ მაღალ წნევაზე გახურებისას. wiTeli fosforis წითელი ფოსფორის შავი ფოსფორის აღნაგობა Savi fosforis aRnagoba აღნაგობა aRnagoba (გადაკვეთის წერტილებში იგულისხმება ფოსფორის ატომები. როგორც ვხვდებითთითოეული მათგანი სამვალენტიანია)
  • 3. 3 ფოსფორის ქიმიური თვისებები ფოსფორი აზოტთან შედარებით ძალიან აქტიურია. ის ადვილად რეაგირებსაქტიურ მეტალებთან და არამეტალებთან. 1. ფოსფორი იწვის. როგორც უკვე ავღნიშნეთ თეთრი ფოსფორი ჰაერზე თავისთავად აალდება, ხოლო წითელი და შავი ფოსფორი კი მაღალ ტემპერატურაზე უერთდება ჟანგბადს 4P + 5O2  2P2O5 ჰაერის (ჟანგბადის) ნაკლებობისას კი 4P + 3O2  2P2O3 ასევეა ჰალოგენებთან 2P + 5Cl2  2PCl5 ან 2P + 3Cl2  2PCl3 2. მეტალებთან ფოსფორი ფოსფიდებს წარმოქმნის: 3Ca + 2P  Ca3P2 (კალციუმის ფოსფიდი) მეტალთა ფოსფიდები ადვილად ჰიდროლიზდებიან (რეაგირებენ წყალთან), რის შედეგადაც აირი ფოსფინი გამოიყოფა: Ca3P2 + 6HOH  3Ca(OH)2 + 2PH3 (ფოსფინი) PH3 ამიაკის ანალოგია. წყალში იხსნება. შხამიანია. ამიაკის მსგავსად, ძლიერ მჟავებთან წარმოქმნის მარილებს: PH3 + HI [PH4]I ფოსფონიუმის fosfoniumis iodidi იოდიდი ამით გავს ამიაკს, თუმცა მისგან განსხვავებით სუსტ მჟავებთან არ წარმოქმნის მარილებს და ფოსფინის წყალხსნარს ტუტე რეაქცია არ აქვს. 3. ძლიერ მჟანგავები ადვილად ჟანგავენ ფოსფორს. მაგ: 5HNO3 + P H3PO4 + H2O + 5NO2 konc კონც 5H2SO4 + 2P 2H3PO4 + 2H2O + 5SO2 konc კონც 5KClO3 + 6P 5KCl + 3P2O5 ფოსფორის ოქსიდები P2O3 თეთრი ფერის კრისტალური ნივთიერებაა. მიიღება ფოსფორის არასრულიწვისას. წყალში გახსნისას გვაძლევს ფოსფოროვან მჟავას: P2O3 + 3H2O  2H3PO3 ფოსფოროვანი მჟავა ორფუძიანი მჟავაა: H O H P H O O ე.ი. მიუხედავად იმისა, რომ მოლეკულაში 3 წყალბადია, აქედან მხოლოდ ორსაქვს მეტალით ჩანაცვლების უნარი. მაგ Na2HPO4 ნატრიუმის ფოსფიტი:
  • 4. 4 Na O H P Na O O P2O3 ჰაერზე ადვილად იჟანგება 2P2O3 + O2  2P2O5 P2O5- თეთრი ჰიგროსკოპული (წყალმშთანთქმელი) ფხვნილია. ფოსფორის ატომსმხოლოდ ერთი P=O ბმის განხორციელება შეუძლია, ამიტომ მოლეკულა P2O5 ,რომლის შესაბამისი გრაფიკული ფორმულა უნდა ყოფილიყო O O P O P O Oარ არსებობს. ფოსფორის(V) ოქსიდის ნამდვილი ფორმულაა (P2O5)2 ანუ P4O10რომლის გრაფიკული ფორმულაა: O P O O O O P O O P P O O O სიმარტივისთვის მაინც იყენებენ შეკვეცილ ფორმულას P2O5. P2O5 ცივ წყალში გახსნისას წარმოქმნის მეტაფოსფორმჟავას: P2O5 + H2O  2HPO3 მეტაფოსფორმჟავას რეალური ფორმულაა (HPO3)4 OH O O P O P OH O O O radgan H რადგან O P ar არსებობს არ arsebobs O OH P O P O O OH მაგრამ სიმარტივისთვის აქაც (HPO3)4-ის ნაცვლად იყენებენ შეკვეცილ ფორმულას- HPO3. მეტაფოსფორმჟავა წყალთან ურთიერთქმედებისას ადვილად გადადისორთოფოსფორმჟავაში: HPO3 + H2O  H3PO4 ფოსფორის (V) ოქსიდის დიდი რაოდენობით წყალთან ურთიერთქმედებისასორთოფოსფორმჟავა მიიღება:
  • 5. 5 P2O5 + 3H2O  2H3PO4 “ორთოფოსფორმჟავას” ნაცვლად ხშირად იყენებენ ტერმინს “ფოსფორმჟავა” H3PO4 სამფუძიანი საშუალო სიძლიერის მჟავაა: H O H O P O H O წყალში გახსნისას მნიშვნელოვნად დისოცირდება მხოლოდ პირველ საფეხურზე,მეორე და მესამე საფეხურზე დისოციაცია ძალიან უმნიშვნელოა: H3PO4 H+ + H2PO4- 2H+ + HPO42- 3H+ + PO43- dihidro დიჰიდრო hidro ჰიდრო fosfati ფოსფატი fosfati fosfati ფოსფატი ფოსფატი როგორც სამფუძიანი მჟავა ფოსფორმჟავა სამი ტიპის მარილებს წარმოქმნის. მაგ:როცა რეაგირებენ მჟავა და ნატრიუმის ტუტე მოლური თანაფარდობით1 : 3 მიიღება ნორმალური მარილი – ფოსფატი: H3PO4 + 3NaOH  Na3PO4 + 3H2O1:2 თანაფარდობისას – მჟავე მარილი – ჰიდროფოსფატი: H3PO4 + 2NaOH  Na2HPO4 + 2H2O 1:1 თანაფარდობისას – დიჰიდროფოსფატი: H3PO4 + NaOH  NaH2PO4 + H2O ფოსფატებიდან წყალში ხსნადია ნატრიუმის, კალიუმის და ამონიუმისფოსფატები. თითქმის ყველა დიჰიდროფოსფატი წყალში ხსნადია.ჰიდროფოსფატები კი შუალედურ მდგომარეობას იკავებენ მათ შორის. ფოსფოროვანი სასუქები ფოსფორმჟავას მარილები მნიშვნელოვანი სასუქებია. მაგრამ ბუნებრივიფოსფატების (კალციუმის ფოსფატი) წყალში ცუდად ხსნადობის გამო მცენარეებიმათ ვერ ითვისებენ. ამიტომ აუცილებელია ფოსფოროვანი სასუქები ხსნადინივთიერების სახით შევიტანოთ ნიადაგში. მნიშვნელოვანი ფოსფოროვანი სასუქია “მარტივი სუპერფოსფატი”: Ca3(PO4)2 + 2H2SO4 2CaSO4 + Ca(H2PO4)2 მარტივი სუპერფოსფატი martivi superfosfati მარტივი სუპერფოსფატი შეიცავს Ca(H2PO4)2 კალციუმის დიჰიდროფოსფატს,რომელიც კარგად იხსნება წყალში მაგრამ მას ბალასტის სახით მოყვება CaSO4,რომელიც აფუჭებს ნიადაგის სტრუქტურას. უფრო უკეთესია “ორმაგი სუპერფოსფატი”. ორმაგი სუპერფოსფატის მისაღებადჯერ იღებენ ფოსფორმჟავას: Ca3(PO4)2 + 3H2SO4  3CaSO4 + 2H3PO4
  • 6. 6 გაფილტვრით აცილებენ ერთმანეთს ფოსფორმჟავასა და წყალში უხსნადკალციუმის სულფატს. შემდეგ ფოსფორმჟავასა და კალციუმის ფოსფატისურთიერთქმედებით მიიღება “ორმაგი სუპერფოსფატი”: Ca3(PO4)2 + 4H3PO4  3Ca(H2PO4)2 “ორმაგი სუპერფოსფატი” სასუქი პრეციპიტატი - CaHPO4  2H2O არ იხსნება წყალში, მაგრამ იხსნება მჟავენიადაგში. პრეციპიტატი მიიღება ფოსფორმჟავას და კალციუმის ჰიდროქსიდისგან: Ca(OH)2 + H3PO4  CaHPO4 + 2H2O ამოფოსი ნარევია, რომელიც NH4H2PO4 და (NH4)2HPO4 მარილებისგან შედგება. მათიღებენ ამიაკისა და ფოსფორმჟავას ურთიერთქმედებით. ამოფოსი როგორცფოსფოროვანი, ისე აზოტოვანი სასუქია. ფოსფატ იონის აღმოჩენა ხდება ვერცხლის ნიტრატით. მაგ: 3AgNO3 + Na3PO4 3NaNO3 + Ag3PO4 ყვითელი yviTeli naleqi ნალექი ვერცხლის ქლორიდის, ბრომიდის და იოდიდისგან განსხვავებით ეს ნალექიაზოტმჟავაში იხსნება: Ag3PO4 + 2HNO3  2AgNO3 + AgH2PO4 საშინაო დავალება 1. როგორ განვახორციელოთ გარდაქმნები Ca3(PO4)2 CaHPO4 Ca(H2PO4)2 P P2O5 H3PO4 NaH2PO4 Na2HPO4 Na3PO4 2. 200გ წყალში გახსნეს 71გ P2O5. როგორი იქნება ფოსფორმჟავას მასური წილი მიღებულ ხსნარში? 3. რამდენი გრამი ამონიუმის დიჰიდროფოსფატი შეიძლება მივიღოთ 100გ კალციუმის ფოსფატისაგან. აღწერეთ როგორი გარდაქმნებია შესასრულებელი.