Ara 011
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Ara 011

on

  • 497 views

 

Statistics

Views

Total Views
497
Slideshare-icon Views on SlideShare
497
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
10
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Ara 011 Ara 011 Document Transcript

    • 1 გაკვეთილი N11საშინაო დავალების შემოწმება 1. m(H2SO4)=163,3გ 2. ω(H2SO4)=98% 3. m(CuO)=42,45გ 4. V(ხს)=389,7მლ m(ნალექი) = 18,08გ 5. 0 +6 +2 +6 +4 Zn + 2H2SO4 ZnSO 4 + 2H2O + SO2 0 +2 1 2 Zn - 2e Zn +6 +4 1 2 S + 2e S 3Zn + 4H2SO4 3ZnSO4 + 4H2O + S 4Zn + 5H2SO4 4ZnSO4 + 4H2O + H2S Zn + H2SO4 (ganz) ZnSO4 + H2 0 +2 1 2 Zn - 2e Zn +1 o 1 2 2H + 2e H2 6 HgO+ H2SO4 = HgSO4+H2O 2Cr(OH)3+3H2SO4= Cr2(SO4)3+6H2O და ა.შ. IX ტესტი 1. რომელი რეაქციის ტოლობაა არასწორი? 1. Zn + 2HCl = ZnCl2 + H2 2. Ca + 2H2O = Ca(OH)2 + H2 3. Cu + 2HCl = CuCl2 + H2 4. CH4 + H2O = CO + 3H2 2. რომელ რეაქციაშია წყალბადი აღმდგენლის როლში?
    • 2 1. Fe2O3 + 3H2 = 2Fe + 3H2O 2. Ca + H2 = CaH2 3. 2Na + H2 = 2NaH 4. არცერთში, რადგან წყალბადი არ შეიძლება აღმდგენი იყოს3. H2 + F2 = 2HF ეს რეაქცია მიდის: 1. მხოლოდ მზის სხივების თანაობისას 2. მხოლოდ გაცხელებისას 3. აუცილებელია კატალიზატორის გამოყენება 4. მიდის სიბნელეში ჩვეულებრივ ტემპერატურაზე კატალიზატორის გარეშე4. რომელი რეაქციაა სწორი? 1. CaCO3 + 2H2O = CaCO3 2H2O 2. AgCl + H2O = AgCl H2O 3. BaSO4 + 2H2O = BaSO4 2H2O 4. CuSO4 + 5H2O = CuSO4 5H2O5. რომელი რეაქციაა მცდარი? 1. Cu + Cl2 = CuCl2 2. 2Fe + 3Cl2 = 2FeCl3 3. 2Na + Cl2 = 2NaCl 4. Fe + Cl2 = FeCl26. რომელი რეაქციაა სწორი? 1. Si + 2Cl2 = SiCl4 2. C + 2Cl2 = CCl4 3. 2KCl + Br2 = 2KBr + Cl2 4. KCl + I2 = 2KI + Cl27. რომელი რეაქციაა სწორი? 1. 2Cl2 + 7O2 = 2Cl2O7 2. 2Br2 + 7O2 = 2Br2O7 3. 2I2 + 7O2 = 2I2O7 4. 2Ag + O3 = Ag2O + O2
    • 3 8. რომელი რეაქციაა მცდარი? 1. C + 2H2SO4 (კონც.) = CO2 + 2SO2 +2H2O 2. Zn +H2SO4 (კონც.) = ZnSO4 + H2↑ 3. Mg +H2SO4 (განზ.) = MgSO4 + H2 ↑ 4. Zn +H2SO4 (განზ.) = ZnSO4 + H2↑ 9. გოგირდწყალბადის წვის რომელი რეაქციაა მცდარი? 1. 2H2S + 3O2 = 2H2O + 2SO2 2. 2H2S + O2 = 2H2O + 2S 3. H2S + O2 = H2O + SO 5. H2S არ იწვის, ამიტომ სამივე რეაქცია მცდარია 10. რომელი დებულებაა მცდარი? 1. გოგირდწყალბადი აღმდგენელია 2. განზავებული გოგირდმჟავა არ ჟანგავს მეტალებს 3. კონცენტრირებული გოგირდმჟავა ძლიერი მჟანგავია 4. განზავებული გოგირდმჟავა მჟანგავია V ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის ელემენტები მეხუთე ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის ელემენტებია აზოტი (N), ფოსფორი (P),დარიშხანი (As), სტიბიუმი (Sb) და ბისმუტი (Bi). ამ ელემენტების ატომების გარე 2 3ელექტრონული შრე ხუთელექტრონიანია - ns np . ეს ელემენტები ნაერთებში ამჟღავნებენ -3 –დან + 5 – მდე დაჟანგულობის ხარისხს გარე შრეზე ამ ელემენტების ატომებს 3 გაუწყვილებელი ელექტრონი აქვთ, ამიტომძირითად მდგომარეობაში მათ შეუძლიათ სამი საზიარო ელექტრონული წყვილისანუ სამი კოვალენტური ბმის წარმოქმნა. ამიტომ ისინი სამვალენტიანებია. ამ სამიკოვალენტური ბმის გარდა აზოტის ატომს კიდევ ერთი დონორ-აქცეპტორული ბმისწარმოქმნა შეუძლია 2s2 ელექტრონული წყვილის ხარჯზე. ცხადია ამ დროს აზოტიდონორია. ასე რომ აზოტს შეუძლია ოთხი ბმის წარმოქმნა და ის მაქსიმალურვალენტობას N (IV) ამჟღავნებს
    • 4 2p 2s H O N O N +5 O N da N (IV) 2 2 3 [1s ] 2s 2p azotmJava აზოტმჟავა H + -3 -3 da H N H N N (IV) H amoniumis kaTioni ამონიუმის კათიონი აზოტისგან განსხვავებით ყველა დანარჩენი ელემენტის ატომს გააჩნიათ გარე 2შრეზე თავისუფალი d ორბიტალები. აღგზნებულ მდგომარეობაში s წყვილისდაშლით და ერთი ელექტრონის თავისუფალ d ორბიტალზე გადატანით ამ ატომებსუჩნდებათ 5 გაუწყვილებელი ელექტრონი და შეუძლიათ 5 კოვალენტური ბმისწარმოქმნა. შესაბამისად ამ ელემენტების მაქსიმალური ვალენტობა ხუთის ტოლია.მაგ: 3d 3d 3p 3p 3s 3sP [1s2 2s2 2p6] 3s2 3p3ამ ელემენტების მსგავსი ბუნება სწორედ ატომის აღნაგობის მსგავსებითააგანპირობებული. აქვე უნდა გავითვალისწინოთ ის, რომ ქვეჯგუფში ზემოდანქვემოთ იკლებს არამეტალური ბუნება და იზრდება ელემენტთა მეტალური ბუნება.ყველაზე ძლიერი არამეტალია აზოტი, არამეტალებია ფოსფორი და დარიშხანი,ხოლო სტიბიუმსა და ბისმუტს უკვე მეტალური ბუნება აქვთ. ბუნებაში ყველაზე ფართოდ ამ ელემენტებიდან აზოტი და ფოსფორიაგავრცელებული. ჩვენც ამ ელემენტებს განვიხილავთ. აზოტი ელემენტი აზოტი მოთავსებულია ელემენტთა პერიოდულ სისტემის II პერიოდისV ჯგუფში. მისი როგობრივი ნომერია Z=7. Ar(N)=14. მისი ატომის აღნაგობა შეიძლებაასე გამოვსახოთ:
    • 5 K L 2p 2s +7 2 5 [1s2 ] 2s2 2p3 ელემენტი აზოტი ამჟღავნებს –3-დან +5-მდე დაჟანგულობის ხარისხებს. ხოლომაქსიმალური ვალენტობა არის 4-ის ტოლი. ამის მიზეზებზე ელემენტების ზოგადიმიმოხილვისას ვისაუბრეთ. ბუნებაში აზოტი გვხვდება როგორც თავისუფალი, ისე ნაერთების სახით.თავისუფალი აზოტი (N2) ჰაერის ძირითადი შემადგენელი ნაწილია. ჰაერში ϕ (N2)=78%, ხოლო ω(N2)=76%. დანარჩენი ძირითადად მოდის ჟანგბადზე (ϕ (O2)=20,9%, ω(O2)=23%) აზოტი შედის შემდეგი მინერალების შემადგენლობაში: NaNO3 – ჩილეს გვარჯილა (ნატრიუმის ნიტრატი) KNO3 – ინდური გვარჯილა (კალიუმის ნიტრატი) ნიადაგი ყოველთვის შეიცავს აზოტშემცველ ნაერთებს. როდესაც მათიშემცველობა მცირდება ნიადაგის ნაყოფიერების გასაზრდელად აუცილებელიანიადაგში აზოტოვანი სასუქების შეტანა. აზოტის მიღება წარმოებაში აზოტს გათხევადებული ჰაერის ფრაქციონირებით იღებენ. თხევადიჰაერიდან ჯერ აზოტი ორთქლდება, რადგან აზოტის დუღილის ტემპერატურა უფროდაბალია (-1950C), ვიდრე ჟანგბადისა - -1830C. ლაბორატორიაში აზოტი მიიღება ამონიუმის ნიტრიტის გახურებით: t0 NH4NO2 N2 + 2H2O აზოტის ფიზიკური თვისებები ფიზიკური აზოტი – N2 – უფერო, უსუნო, უგემო აირია. ჩვეულებრივ პირობებში 1ლ წყალიხსნის 23,3მლ აზოტს თვისებები: აზოტის ქიმიური თვისებები: აზოტის მოლეკულაში სამმაგი ბმაა განხორციელებული ამის გამო მოლეკულა ძალიან მდგრადია და შესაბამისად დაბალირეაქციისუნარიანობით ხასიათდება. 1. არამეტალებთან ურთიერთქმედება: მაღალ წნევასა და ტემპერატურაზე კატალიზატორის თანაობისას (Pt ან Fe) აზოტი რეაგირებს წყალბადთან N2 + 3H2 2NH3 აზოტის და ჟანგბადის ურთიერთქმედება მხოლოდ 15000C-ზე უფრო მაღალ ტემპერატურაზე მიმდინარეობს: N2 + O2 → 2NO ბუნებაში ეს პროცესი მხოლოდ ჭექაქუხილისას წარიმართება.
    • 6 2. მეტალებთან ურთიერთქმედება: ჩვეულებრივ პირობებში აზოტი მხოლოდ ლითიუმთან რეაგირებს. ეს რეაქცია ძალიან ნელა მიმდინარეობს: 6Li + N2 → 2Li3N (ლითიუმის ნიტრიდი) გაცხელებისას რეაგირებს სხვა აქტიურ მეტალებთან: 6Na + N2 → 2Na3N (ნატრიუმის ნიტრიდი) 3Ca + N2 → Ca3N2 (კალციუმის ნიტრიდი) 2Al + N2 → 2AlN (ალუმინის ნიტრიდი) ამიაკი მრეწველობაში ამიაკს შემდეგი გზით იღებენ: N2 + 3H2 2NH3 კატალიზატორი – Fe. მას K2O და Al2O3 აქვს დამატებული. ოპტიმალურიპირობებია: P=200-250ატმ, t=5000C. ლაბორატორიაში ამიაკის მიღება შეიძლება შემდეგი გზით: 2NH4Cl + Ca(OH)2 → CaCl2 + 2NH3↑ + 2H2O ამიაკის წყალში გახსნისას ითვლება, რომ წარმოიქმნება ამონიუმის ჰიდროქსიდიNH4OH. ხსნარს ტუტე რეაქცია აქვს. მაგრამ რეალურად წყალსა და ამიაკს შორისხორციელდება წყალბადური ბმა: O H H NH3 ამიაკი უფერო, მძაფრი სუნის მქონე მომწამვლელი აირია. კარგად იხსნება წყალში(1ლ წყალი ნორმალურ პირობებში ხსნის 1200ლ ამიაკს). ამიაკის წყალხსნარს“ნიშადურის სპირტს” ეძახიან. ამიაკის მოლეკულაში აზოტს თავისუფალი ელექტრონული წყვილი აქვს: H N H H ამ წყვილზე დონორ-აქცეპტორული მექანიზმით შესაძლებელია წყალბადისკათიონის მიერთება, რის შედეგადაც ამონიუმის კათიონი წარმოიქმნება. ამონიუმისიონს მეტალის იონების მსგავსად მარილების წარმოქმნა შეუძლია: NH3 + H+ → [NH4]+ ეს რეაქცია ამიაკთან მჟავების ურთიერთქმედებისას მიმდინარეობს: NH3 + HCl → NH4Cl ამონიუმის ქლორიდი NH3 + HNO3 →(NH4)NO3 ამონიუმის ნიტრატი 2NH3 + H2SO4 →(NH4)2SO4 ამონიუმის სულფატი ამიაკი იწვის ჟანგბადში:
    • 7 4NH3 + 3O2 → 2N2 + 6H2O (არასრული წვა) თუ ამიაკის წვა Pt-ის ზედაპირზე მიდის, მაშინ ადგილი აქვს შემდეგ რეაქციას: 4NH3 + 5O2 → 4NO + 6H2O (სრული წვა) ამიაკს აღმდგენი უნარი აქვს. მას შეუძლია აღადგინოს მეტალები მათიოქსიდებიდან: 3CuO + 2NH3 → 3Cu + 3H2O + N2 ამონიუმის მარილები ამონიუმის მარილები შეიძლება მივიღოთ ამიაკის და მჟავების ურთიერთქ-მედებით. შესაძლებელია აირადი ამიაკის ნაცვლად მისი წყალხსნარის გამოყენებაც.ამონიუმის ყველა მარილი ხსნადია. გახურებით ძირითადად შესაბამისი მჟავასა დაამიაკის წარმოქმნით იშლებიან. მაგ: t0 NH4Cl NH3 + HCl გაცივებისას gacivebisas (NH4)2SO4 2NH3 + H2SO4 თუმცა შესაძლებელია რეაქცია განსხვავებულად წარიმართოს: t0 NH4NO3 N 2 O + H 2O არამდგრადი მჟავების ამონიუმის მარილების გახურებისას კი ამიაკი, წყალი დაშესაბამისი მჟავური ოქსიდი მიიღება: (NH4)2CO3 2NH3 + H2O + CO2 NH4Cl გამოიყენება მეტალების შედუღებასა და დარჩილვისას, გალვანურიელემენტების დასამზადებლად. (NH4)2SO4 – აზოტოვანი სასუქია. NH4NO3 – ყველაზე უკეთესი აზოტოვანი სასუქია. მას ამონიუმის გვარჯილასაცუწოდებენ. მას იყენებენ აგრეთვე ასაფეთქებელი ნარევის “ამონალის”დასამზადებლად. საშინაო დავალება 1. როგორია აზოტის და ამიაკის სიმკვრივე წყალბადის და ჰაერის მიმართ? 2. რამდენი ლიტრი აზოტი შეიძლება მივიღოთ 200გ ამონიუმის ნიტრიტის დაშლისას? 3. რამდენი გრამი კალციუმის ჰიდროქსიდია საჭირო 10გ ამონიუმის ქლორიდთან ურთიერთქმედებისთვის? რამდენი ლიტრი ამიაკი მიიღება ამ დროს? 4. რომელი მარილები შეიძლება მივიღოთ ამიაკის და გოგირდმჟავას, აგრეთვე ამიაკის და ფოსფორმჟავას ურთიერთქმედებისას?