გაკვეთილი № 3     საშინაო დავალების შემოწმება:     1.    CH3CH2CH2 CH2CH3          პენტანი            H3CCHCH2 CH3 ...
-2-                                                                     3-მეთილჰექსანი     H3CCH2CHCH2 CH2 CH3       ...
-3- ნაჯერი ნახშირწყალბადების მიღება:  1.      ნაჯერი ნახშირწყალბადები მიიღება შესაბამისი უჯერი ნახშირწყალბადების          ...
-4-  (დავიმახსოვროთ       თუ    ნახშირწყალბადის              მოლეკულაში   წყალბადატომების  შემცველობის შესაბამისი რიცხვი ა...
-5-       3.     ნაჯერი    ნახშირწყალბადები       დაბალ    ტემპერატურაზე                 კონცენტრირებულაზოტმჟავასთან. 140o...
-6-  სახელი იწარმოება ნახშირბადატომების რაოდენობის მიხედვით წინსართ ციკლო-სდამატებით.            ამ     ნახშირწყალბადებს  ...
-7-                                                                      CH3               CH2                            ...
-8-  წყალბადატომების რაოდენობა ნახშირწყალბადის მოლეკულაში შეესაბამება 2n+2,სადაც n ნახშირბადატომების რაოდენობაა, აქედან 2n...
-9-             დ) თუ ნახშირწყალბადის Dჰაერ.=1,52             ე) 11,2ლ ნახშირწყალბადის წვისას მიიღება 22,4ლ CO2 და 27გ წყა...
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

გაკვეთილი № 3

433

Published on

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
433
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
3
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Transcript of "გაკვეთილი № 3"

  1. 1. გაკვეთილი № 3 საშინაო დავალების შემოწმება: 1. CH3CH2CH2 CH2CH3 პენტანი H3CCHCH2 CH3 2-მეთილბუტანი  CH3 CH3  2,2-დიმეთილპროპანი H3CCCH3  CH3 CH3CH2CH2 CH2 CH2CH3 ჰექსანი H3CCHCH2  CH2 CH3 2-მეთილპენტანი  CH3 H3CCH2CH  CH2 CH3 3-მეთილპენტანი  CH3 CH3  H3CCCH2 CH3 2,2-დიმეთილბუტანი  CH32. CH3CH2CH2CH2CH2CH2CH3 ჰეპტანი H3CCHCH2  CH2  CH2 CH3  2-მეთილჰექსანი CH3
  2. 2. -2- 3-მეთილჰექსანი H3CCH2CHCH2 CH2 CH3  CH3 CH3  2,2-დიმეთილპენტანი H3CCCH2 CH2CH3  CH3 CH3  H3CCH2CH2 CH2CH3 3,3-დიმეთილპენტანი  CH3 H3CCHCH CH2CH3 2,3-დიმეთილპენტანი   CH3 CH3 H3CCHCH2CHCH3 2,4-დიმეთილპენტანი   CH3 CH3 H3CCH2CHCH2CH3 3-მეთილპენტანი  CH3  CH3 CH3  H3CCCH CH3 2,2,3-ტრიმეთილბუტანი   CH3 CH33) ა) H CCCHCHCH 2 3     Cl CH3 CH2 CH3 2,4 დიმეთილ-3-ეთილ-1-ქლორპენტანი  CH3 CH3 ბ) H3CCCHCH2CHCH2CH3 2,2,4,6-ტეტრამეთილ-3-ეთილოქტანი    CH3 CH2 CH3  CH3გ) CH3  ClCH2C CH2CH2Cl  1,4-დიქლორ-2,2-დიმეთილბუტანი CH3
  3. 3. -3- ნაჯერი ნახშირწყალბადების მიღება: 1. ნაჯერი ნახშირწყალბადები მიიღება შესაბამისი უჯერი ნახშირწყალბადების ჰიდრირების გზით. ამ რეაქციებს მოგვიანებით გავეცნობით. 2. ვიურცის რეაქცია. ეს რეაქცია ალკილჰალოგენიდების და ნატრიუმის ურთიერთქმედებით მიმდინარეობს. მაგ: CH3Cl+2Na → CH3Na+NaCl CH3Na+ClCH3 → H3CCH3+NaCl შეჯამებულად 2CH3Cl+2Na → H3CCH3+2NaCl 3. ნაჯერი ნახშირწყალბადების გამოყოფა ხდება ბუნებრივი აირის, ნავთობის თანამდე აირების და ნავთობის გადამუშავებისას. ნორმალური ნაჯერი ნახშირწყალბადების ფიზიკური თვისებები ლღობის დუღილის სიმკვრივე იზომერებისსახელწოდება ფორმულა ტემპ. oC ტემპ. oC გ/სმ3 რიცხვიმეთანი CH4 -182,5 -161,5 0,4150 (-164oC-ზე) 1ეთანი C2H6 -173 -88,6 0,5610 (-100oC-ზე) 1 oპროპანი C3H8 -187,7 -42,7 0,5853 (-44,5 C-ზე) 1 oბუტანი C4H10 -138 -0,5 0,6000 (0 C-ზე) 2პენტანი C5H12 -129,7 36,7 0,6260 3ჰექსანი C6H14 -95,3 68,7 0,6594 5ჰეპტანი C7H16 -90,6 98,4 0,6838 9ოქტანი C8H18 -56,8 125,7 0,7025 18ნონანი C9H20 -53,5 150,8 0,7176 35დეკანი C10H22 -29,6 174,1 0,7301 75 ნაჯერი ნახშირწყალბადების ქიმიური თვისებები: 1. ნაჯერი ნახშირწყალბადები იწვიან 2C2H6+7O2 → 4CO2+6H2O C3H8+5O2 → 3CO2+4H2O
  4. 4. -4- (დავიმახსოვროთ თუ ნახშირწყალბადის მოლეკულაში წყალბადატომების შემცველობის შესაბამისი რიცხვი არ იყოფა 4-ზე, მაშინ ტოლობისათვის საჭიროა ავიღოთ 2 მოლეკულა ნახშირწყალბადი, ხოლო თუ იყოფა – პირდაპირ შეიძლება გავატოლოთ: 2C20H42+61O2 → 40CO2+42H2O ზოგადად 2CnH2n+2+3n+1O2 → 2nCO2+2n+2H2O2. ნაჯერი ნახშირწყალბადები რეაგირებენ ჰალოგენებთან C2H6 + Cl2 → C2H5Cl + HCl C2H5Cl + Cl2 → C2H4Cl2 + HClმაღალი რიგის ნახშირწყალბადებთან, მაგ: H3CCHCH2CH3  CH3 უპირატესად CH წყალბადთან მიდის რეაქცია, შემდეგ –CH2- ფრანგმეტის წყალბადთან, ხოლო ყველაზე ნაკლებ საალბათოა –CH3 ფრაგმენტების წყალბადატომებთან. საერთოდ დავიმახსოვროთ, რომ დ CH3 დ  ბ გ დ ა H3CCCH CH2CH3 დ  დ CH3 CH3 ა ატომს მეოთხეული ნახშირბადი ქვია (დაკავშირებულია 4 ატომ ნახშირბადთან) ბ ატომს მესამეული ნახშირბადი ქვია (დაკავშირებულია 3 ატომ ნახშირბადთან) გ ატომს მეორეული ნახშირბადი ქვია (დაკავშირებულია 2 ატომ ნახშირბადთან) დ ატომს პირველადი ნახშირბადი ქვია (დაკავშირებულია 1 ატომ ნახშირბადთან) დავიმახსოვროთ: ქლორის ატომის ჩანაცვლება უპირატესად მიმდინარეობს მესამეულ ნახშირბადატომთან, შემდეგ მეორეულთან და ბოლოს პირველადთან.
  5. 5. -5- 3. ნაჯერი ნახშირწყალბადები დაბალ ტემპერატურაზე კონცენტრირებულაზოტმჟავასთან. 140oC-ზე განზავებული აზოტმჟავა რომელიც შეიცავს NO2-ის მინარევს,ალკანებთან წარმოქმნის ნიტროალკანებს. CH4 + HO-NO2 → CH3-NO2 + H2O სხვა ალკანებთან ნიტრირების რეაქციებს თან ახლავს ალკანის მოლეკულის დახლეჩაც. მაგ: CH3CH2CH3 + HO-NO2 → CH3CH2CH2NO2 + CH3CH(NO2)CH3 30% 35% CH3CH2NO2 + CH3NO2 + H2O 26% 9% ფორმულებს ქვემოთ მიწერილი პროცენტები გვიჩვენებს მიღებულ ნარევშინივთიერებების მასურ წილებს. 4. ნაჯერი ნახშირწყალბადები დაბალ ტემპერატურაზე არ რეაგირებენგოგირდმჟავასთან. გაცხელებისას კონცენტრირებული გოგირდმჟავა ალკანებთანწარმოქმნის სულფომჟავებს, მაგ: C10H22 + H2SO4 → C10H21 + H2O ციკლური ნახშირწყალბადები ზემოაღნიშნულ ნახშირწყალბადებს ღიაჯაჭვიანი ნახშირწყალბადები ქვიათ. ნახშირბადატომებმა შეიძლება “შეკრული ჯაჭვიც” წარმოქმნან. მაგ: C C C C C C C C C C C C შესაბამისი ნახშირწყალბადებია: CH2 CH2 H2 C CH2 H2 C CH2 H2 C CH2 H2 C CH2 H2 C CH2 ციკლოპროპანი ციკლობუტანი ციკლოპენტანი
  6. 6. -6- სახელი იწარმოება ნახშირბადატომების რაოდენობის მიხედვით წინსართ ციკლო-სდამატებით. ამ ნახშირწყალბადებს ციკლური ნახშირწყალბადები ეწოდებათ(ციკლოალკანები). ციკლოალკანების ზოგადი ფორმულაა CnH2n. ამ ნაერთებშიც ისევეროგორც ნაჯერ ნახშირწყალბადებში ნახშირბადატომების გარე შრის ელექტრონებისჰიბრიდიზაციაა – sp3. კუთხე C – C – C უნდა იყოს 109028’. ციკლოპროპანში დაციკლობუტანში შესაბამისად ეს კუთხე 600 და 900, რაც იწვევს მოლეკულაში საკმაოდდიდ დაძაბულობას და ეს ციკლები საკმაოდ ადვილად იხლიჩებიან. ციკლოპენტანი დაუფრო დიდი ციკლები მდგრადებია და მათი ქიმიური თვისებები ჩვეულებრივიალკანების თვისებებისგან არ განსხვავდებიან. ქიმიური თვისებები: 1. ციკლური ნახშირწყალბადები ჰაერზე იწვიან: 2C3H6 + 9O2 → 6CO2 + 6H2O C4H8 + 6O2 → 4CO2 + 4H2O 2. ურთიერთქმედება ჰალოგენებთან: ქლორი ხლეჩს ციკლოპროპანის მოლეკულას CH2 + Cl2 → ClCH2CH2CH2Cl H2 C CH2 ციკლოპენტანი მდგრადი ციკლია და მასთან ქლორირება ალკანების ქლორირების მსგავსად მიმდინარეობს: H Cl CH2 C H2 C CH2 H2 C CH2 + Cl2 → + HCl H2 C CH2 H2 C CH2 აქვე ავღნიშნოთ, რომ ციკლურ ნაერთებში შეიძლება წყალბადის ნაცვლად რაიმე ორგანული ჯგუფი იყოს ჩანაცვლებული, მაგ:
  7. 7. -7- CH3 CH2 CH 1 H2 C 6 2 CH2 H2 C C CH3 H2 C 5 3 CH C2H5 H 4 მეთილციკლოპროპანი CH2 1-მეთილ-3-ეთილციკლოჰექსანი H Cl C H2 C CH2 1,1,3-ტრიმეთილციკლოპენტანი H2 C CH2 გავეცნოთ ორგანულ ქიმიაში ამოცანების ამოხსნის ზოგიერთ სპეციკფიურ ხერხს: ამოცანა №1 : ნაჯერი ნახშირწყალბადის მოლეკულური მასაა 72გ/მოლი. დაადგინეთფორმულა. ამოხსნა: მოც: CnHn+2 M(CnHn+2)=72გ/მოლი ––––––––––––––––––––––––––––––––––– უ.გ. ფორმულა M(C) = 12გ/მოლი M(H) = 1გ/მოლი M = 12 · n + 2n + 2 12n + 2n + 2 = 72 14n = 70 n=5 პასუხი: ნაჯერი ნახშირწყალბადის ფორმულაა C5H12 ამოცანა №2 : ნაჯერი ნახშირწყალბადის მოლეკულაში 22 წყალბადატომია.დაადგინეთ ნახშირწყალბადის ფორმულა. ამოხსნა: მოც: CnH2n+2 H2n+2= H22 –––––––––––––––––––––––– უ.გ. ფორმულა
  8. 8. -8- წყალბადატომების რაოდენობა ნახშირწყალბადის მოლეკულაში შეესაბამება 2n+2,სადაც n ნახშირბადატომების რაოდენობაა, აქედან 2n+2=22 n=10 პასუხი: ნაჯერი ნახშირწყალბადის ფორმულაა C10H22 ამოცანა №3: 5,6ლ (ნ.პ.) ნაჯერი ნახშირწყალბადის წვისას მიიღება 16,8ლ (ნ.პ.)CO2 და 18გ წყალი. დაადგინეთ ნახშირწყალბადის ფორმულა. ამოხსნა: მოც: V0(CnH2n+2) = 5,6ლ V0(CO2) = 16,8ლ M(H2O) = 18გ ––––––––––––––––––––––––––––––––– უ.გ. ფორმულა მსგავსი ამოცანის ამოხსნისას დავიმახსოვროთ, რომ ნებისმიერი ორგანულინივთიერების წვისას 1 მოლი ნივთიერებისგან რამდენი მოლი ნახშირორჟანგიც მიიღებაიმდენივე ატომი ნახშირბადია საძიებელ მოლეკულაში. რამდენი მოლი წყალიც მიიღება1 მოლი ნივთიერების წვისას, ორჯერ იმდენი წყალბადის ატომია ორგანულინივთიერების მოლეკულაში. ცხადია, რომ 5,6ლ (ნ.პ.) ნახშირწყალბადი არის n(CnH2n+2) : n(CO2) = 0.25 : 0,75 = 1 : 3 n(CnH2n+2) : n(H2) = 0,25 : 1 = 1 : 4 ე.ი. ნახშირწყალბადის მოლეკულაში 3 ატომი ნახშირბადია და 4  2 = 8 ატომიწყალბადი. პასუხი: საძიებელი ფორმულაა C3H8 საშინაო დავალება: 1. დაადგინეთ ნაჯერი ნახშირწყალბადის ფორმულა თუ ის ა) 8 ატომ ნახშირბადს შეიცავს ბ) 26 ატომ წყალბადს შეიცავს გ) თუ ამ ნივთიერების DH2=29
  9. 9. -9- დ) თუ ნახშირწყალბადის Dჰაერ.=1,52 ე) 11,2ლ ნახშირწყალბადის წვისას მიიღება 22,4ლ CO2 და 27გ წყალი. 2. დაწერეთ 1,2,4-ტრიმეთილციკლოპენტანის ფორმულა 3. დაარქვით სახელი შემდეგ ნაერთებს: H3 C Cl H3 C CH3 H3 C C C CHH 2C CH2 H2 C CH2 H2 C CH2 H2 C CH C2H5 H2 C CH CH3 H2 C CH Cl CH CH2 CH H3 C C2H5

×