• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
გაკვეთილი № 20
 

გაკვეთილი № 20

on

  • 1,169 views

 

Statistics

Views

Total Views
1,169
Views on SlideShare
1,169
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
8
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    გაკვეთილი № 20 გაკვეთილი № 20 Document Transcript

    • გაკვეთილი № 20 საშინაო დავალების შემოწმება: 1. V(სპირტი)=14,64ლ 2. m(შაქარი)=199,5კგ 3. CH2OH CH2OH CH2OH CH2OH O O O OH H H H H H H H H H O H H  C H O OH H HHO OH H O OH H OH HO OH H OH H OH H OH H OH CH2OH CH2OH O OH H H H H H O+Ag 2 O C H O OH H OH HO OH H OH H OH პოლისაქარიდები პოლისაქარიდები მონოსაქარიდების პოლიკონდენსაციის შედეგად მიღებულიპროდუქტებია. შესაძლებელია რამოდენიმე ათეულიდან ასეულათასობით მოლეკულამდემონოსაქარიდი დაუკავშირდნენ ერთმანეთს. მონოსაქარიდების მოლეკულების ნაშთებიერთმანეთს ჟანგბადის “ხიდის” საშუალებით უკავშირდებიან და წარმოქმნიან როგორც“ხაზოვან” ისე “განტოტვილ” ჯაჭვებს. პოლისაქარიდებს, რომლებსაც მაღალიმოლეკულკური მასა აქვთ და აღარ აქვთ ტკბილი გემო არაშაქარმაგვარ პოლისაქარიდებსაცუწოდებენ. პოლისაქარიდებიდან ყველაზე მნიშვნელოვანია სახამებელი. სახამებელიარაერთგვაროვანი შედგენილობისაა და რამოდენიმე ტიპის პოლისაქარიდისგან შედგება,მაგრამ ყველა ეს პოლისაქარიდი -გლუკოზის ნაშთისგან შედგება და ერთმანეთისგანჯაჭვის სიდიდით და აღნაგობით განსხვადებიან. სახამებლის შედგენილობა ასე შეიძლებაგამოვსახოთ: (C6H10O5)n. სახამებლის წარმოქნისას გლუკოზის მოლეკულები 1, 4
    • -2-ნახშირბადატომების ჰიდროქსილის ჯგუფების საშუალებით უკავშირდებიან ერთმანეთს.მაგ: CH2OH CH2OH CH2OH O O O H H H H H H H H H + …….. H OH H OH H O H HO OH O H HO O H HO H OH H OH H OH CH2OH CH2OH CH2OH O O O H H H H H H H H H……. OH H O OH H O H …….. O OH H OH H OH H OH CH2OH O ანუ H H H OH H O H OH n “ხაზოვანი” აღნაგობის სახამებელს ამილოზა ქვია. ამილოზა შეიძლება პირობითად ასე CH2OHჩაიწეროს. O H H H.......... . სადაც ......არის OH H O H OH არსებობს სახამებლის მეორე ფორმაც, რომელსაც განტოტვილი აღნგობა აქვს და მასამილოპექტინი ქვია. განშტოების ადგილას გლუკოზის ნაშთები 1-6 მდგომარეობაშიაერთმანეთთან მიბმული:
    • -3- CH2OH O H H H……… OH H OH OHCH2 O  H H H H OH ……. . . . O ……. . . . OH H H OH CH2OH O H H H…. . . . OH H OH OHCH2 O H H H H OH ……. . . . O ……. . . . OH H H OH ამილოპექტინი ასეც შეიძლება ჩაიწეროს: და ა.შ. სახამებელი თეთრი ფერის მყარი ნივთიერებაა. მას შეიცავენ პურეული მცენარეებისმარცვლები: ბრინჯი, სიმინდი, ხორბალი (80%-მდე). შედარებით მცირეა სახამებლისშემცველობა კარტოფილში (20%)
    • -4- ამილოზა ცხელ წყალში იხსნება, ამილოპექტინი კი არა. მაგრამ სახამებელი მთლიანადჯირჯვდება და გვაძლევს სუსპენზიას, რომელიც იოდთან ლურჯად იფერება. სახამებელი მჟავების მოქმედებით თანდათანობით ჰიდროლიზდება და წარმოქმნის ჯერდექსტრინებს, შემდეგ მალტოზას (ორი მოლეკულა გლუკოზის გადაბმის შედეგადმიღებული დისაქარიდი) და ბოლოს გლუკოზას. იგივე მიმდინარეობს სახამებლისშემცველი საკვების მიღებისას ნერწყვის შემადგენლობაში შემავალი ფერმენტებისგავლენით. ცელულოზა (უჯრედისი) ცელულოზა მცენარეული უჯრედის კედლების ძირითადი შემადგენელი ნაწილია. ბამბისბოჭკოს შემადგენლობაში ცელულოზა 90%-ია, ხოლო ხის მერქანში კი დაახლოებით 50%. ცელულოზას მოლეკულა რამდენიმე ათას -გლუკოზის ნაშთს შეიცავს, რომლებიც 1-4მდგომარეობაში არიან ერთმანეთთან დაკავშირებულნი: CH2OH CH2OH CH2OH O O O H H H H H H O O O OH H H OH H H OH H H H OH H OH H OH CH2OH O H H ანუ O OH H H n H OH ცელულოზას, როგორც ავღნიშნეთ დიდი რაოდენობით შეიცავს ბამბის ბოჭკო. აგრეთვესელი, კანაფი და სხვა მცენარეები. ცელულოზის გამოსაყოფად დაქუცმაცებულ ნაძვისმერქანს ამუშავებნ კალციუმის ჰიდროსულფიტით – Ca(HSO3)2. მდუღარე მასაში იხსნება“ლიგნინი”, რომელიც აკავშირებს მერქანს და ცელულოზა ბოჭკოვანი მასის სახით რჩება.მისგან იღებენ ქაღალდს, ხელოვნურ ბამბას და ვისკოზურ ბოჭკოებს.
    • -5- ცელულოზას მოლეკულის უმარტივეს რგოლში სამი ჰიდროქსილის ჯგუფია. ამჯგუფების ერთი ნაწილის ეთერიფიკაციით მიიღება შესაბამისი რთული ეთერები,რომელთაგანაც ხელოვნური (ვისკოზური) ბოჭკოები მზადდება. კერძოდ ძმრისანჰიდრიდთან (CH3CO)2O მიიღება აცეტატური ბოჭკო – “ხელოვნური აბრეშუმი”,აზოტმჟავასთან კი ნიტრობოჭკო: CH2OH O OH H H ანუ [C6H7(OH)3]n + n(CH3CO)2O (C6H7O2) OCOCH3 O −n CH 3 COOH H OH OH H n n მონოაცეტილცელულოზა H OH შემდეგ დი- და ტრიაცეტილცელულოზაც მიიღება: OH [C6H7(OH)3]n + n HONO2 (C6H7O2) ONO2 მონონიტროცელულოზა –n H 2 O OH n თუ აზოტმჟავა ეთერს წარმოქმნის ცელულოზას ჯაჭვის ჰიდროქსილის ჯგუფების დიდნაწილთან, მაშინ მიიღება ძლიერი ასაფეთქებელი ნივთიერება, რომელსაც “პიროქსილინს”ანუ “უკვამლო დენთს” უწოდებენ. ამოცანა: რამდენი კილოგრამი გლუკოზა შეიძლება მივიღოთ 100კგ ბრინჯისგადამუშავებით, თუ ბრინჯში სახამებლის შემცველობაა 82%. ამოხსნა: მოც: m(ბრინჯი)=100კგ  (სახამებელი)=82% –––––––––––––––––––––––––––––––––– უ.გ. m(C6H12O6) M(C6H12O6)=180გ/მოლი ხოლო C6H10O5 ფრაგმენტისათვის პირობითად შეგვიძლია დავწეროთ, რომ M=162 გ/მოლი
    • -6- m(ნივთ.) გამოვიყენოთ ფორმულა: = m(ნარევი) =82% ანუ ρ=0,82 m(სახამებელი) = (სახამებელი)  m(ბრინჯი) = 0,82  100= 82კგ სახამებლიდან გლუკოზას მიღების რეაქციის განტოლებაა: (C6H10O5)n + n H2O  n C6H12O6 სახამებელი რეაქციის ტოლობიდან გამომდინარე შეგვიძლია შევადგინოთ პროპორცია: n 162გ სახამებელი წარმოქმნის n 180გ გლუკოზას 82კგ “–––––––––––––––––––––––“ x “––––“ 82 ∙ 𝑛 ∙180 𝑥= = 91.1კგ 𝑛 ∙162 პასუხი: m(C6H12O6) = 91,1კგ ცელულოზა ადვილად ჰიდროლიზდება. ჰიდროლიზის საბოლოო პროდუქტი არის -გლუკოზა. თუმცა ჩვენი ნერწყვის შემადგენლობაში შემავალ ფერმენტებს ამის უნარი არაქვთ, ამიტომ ცელულოზის “მონელება” ჩვენ არ შეგვიძლია. ცელულოზას ითვისებენბალახისმჭამელი ცხოველები. ცელულოზას ჰიდროლიზით მიღებული -გლუკოზის სპირტული დუღილის გზითმიღებული ეთილის სპირტი მხოლოდ ტექნიკური მიზნებისთვის გამოიყენება. საშინაო დავალება: 1. რამდენი ლიტრი ლუდი შეიძლება დამზადდეს 100კგ ქერის გადამუშავებით თუ ქერი 80% სახამებელს შეიცავს, ხოლო ლუდი 2% ეთილის სპირტს. (ლუდის)≈1გ/სმ3 2. რამდენი ლიტრი სპირტი შეიძლება დამზადდეს 100კგ მერქნის ქიმიური გადამუშავებისას თუ გარდაქმნის რეაქციაა: (C6H10O5)n  nC6H12O6  nC2H5OH ხოლო V(სპიტრი)=0,8გ/სმ3, ხოლო მერქანში ცელულოზა 50%-ია. 3. რა განსხვავებაა სახამებელსა და ცელულოზას შორის?