• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
გაკვეთილი № 19 3
 

გაკვეთილი № 19 3

on

  • 631 views

 

Statistics

Views

Total Views
631
Views on SlideShare
631
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
8
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    გაკვეთილი № 19 3 გაკვეთილი № 19 3 Document Transcript

    • გაკვეთილი № 19 საშინაო დავალების შემოწმება: 2. m (CH3COOC2H5) = 146,7გ 6. m(NaOH) = 13,48გ 7.განვიხილოთ ეთილის სპირტის ქიმიური თვისებები: ა) ურთიეთქმედება მეტალებთან: 2CH3CH2OH + 2Na  2CH3CH2ONa + H2 ნატრიუმის ეთილატი (ალკოჰოლატი) ბ) ურთიეთქმედება ჰალოგენწყალბადებთან: CH3CH2OH + HBr  CH3CH2Br + H2O გ) დეჰიდრატაციის რეაქციები: H2SO4 CH3CH2OH + H OCH2CH3 CH3CH2OCH2CH3 + H2O 120o დიეთილესთერიუფრო მაღალ ტემპერატურაზე: H 2 SO 4 H2CCH2 H2C=CH2 + H2O   H OH დ) ერთდროული დეჰიდრატაციის და დეჰიდრირების რეაქციები: H2CCHH + HCHCH2  H2C=CHCH=CH2 + 2H2O + H2     H OH H HO ე) ეთილის სპირტის დაჟანგვით მიიღება ძმრის ალდეჰიდი O O CH3CH2OH H3CC + H2O Hთუ მიღებულ ალდეჰიდს არ მოვაშორებთ სარეაქციო არეს, მაშინ დაჟანგვის რეაქციაგაგრძელდება: O O O H3CC H3CC H OH ძმარმჟავა ანუ CH3CH2OH  CH3COOH
    • -2- ვ) მჟავებთან ეთილის სპირტი წარმოქმნის რთულ ეთერებს ამ რეაქციის კატალიზატორია H2SO4. RCOOH + HOC2H5  RCOOC2H5 + H2 O ნახშირწყლები ნახშირწყლები უმნიშვნელოვანესი ბუნებრივი ნაერთებია. ეს ნაერთებიმცენარეული წარმოშობისაა. ნახშირწყლები აუცილებელი საკვები ნივთიერებებია.ცხოველები იღებენ მათ მცენარეული საკვების ათვისებისას. მტაცებლები კი ბალახისმჭამელი ცხოველებისგან. სახელწოდება ნახშირწყალი დაფუძნებულია ამ ნივთიერებათა შედგენილობაზე.ამ კლასის ნაერთების უმეტესობის შედგენილობაა Cn(H2O)m. ნახშირწყლებს ყოფენ ორჯგუფად: მონოსაქარიდებად და პოლისაქარიდებად. მონოსაქარიდები კიდევ უფრომარტივ ნახშირწყლებად არ ჰიდროლიზდებიან. პოლისაქარიდები კი ჰიდროლიზისშედეგად უფრო მარტივ ნახშირწყლებს წარმოქმნიან. ნახშირწყლები წარმოიქმნება მცენარეთა ფოთლებში ფოტოსინთეზის რეაქციისშედეგად ქლოროფილის მონაწილეობით. ზოგადად nCO2 + mH2O  CnH2mOm + nO2 ფოტოსინთეზის შედეგად მზის ენერგიის გარდაქმნა და “ქიმიურ ენერგიად”დაგროვება (აკუმულირება) ხდება. რაც მთავარია ამ გზით ხდება ჟანგბადისრეგენერაცია. მონოსაქარიდები. გლუკოზა მონოსაქარიდებს (მარტივ შაქრებს) მიეკუთვნება. მას “ყურძნისშაქარსაც” უწოდებენ. იგი შედის ყურძნის წვენის შემადგენლობაში (20-25%). მასშეიცავს მრავალი სხვა მცენარის როგორც ნაყოფი, ისე ყვავილი და მცენარის სხვაორგანოები. ის შედის ადამიანის სისხლის შემადგენლობაშიც (0,2%). გლუკოზა მყარი ნივთიერებაა. ფხვნილს თეთრი ფერი აქვს. წყალში კარგადიხსნება, ტკბილია. გლუკოზის მოლეკულა ალდეჰიდის ჯგუფს და ხუთ ჰიდროქსილის ჯგუფსშეიცავს:
    • -3- O CH2CHCHCHCHC      OH OH OH OH OH H გლუკოზის მოლეკულის 1 და 5 ნახშირბადატომები სივრცეში შესაძლებელიაერთმანეთს დაუახლოვდნენ. ამ დროს მარტივი გარდაქმნის შედეგად გლუკოზისღიაჯაჭვიანი მოლეკულა ციკლურ მოლეკულად განიცდის იზომერიზაციას.წყლახსნარებში მყარდება წონასწორობა: CH2OH CH2OH CH2OH O OH O H H H O H OH H H H  C  OH H HO OH H H HO OH H H HO OH H OH H OH H OH  -გლუკოზა -გლუკოზა (-გლუკოზის მოლეკულაში 1 და 2 ნახშირბადატომებთან დაკავშირებულიწყალბადატომები ციკლის მიმართ ერთ მხარეზეა მოთავსებული, -გლუკოზისშემთხვევაში კი – სხვადასხვა მხარეს. ამასთანავე ციკლის ხუთ წვეროში ნახშირბადისსიმბოლო იგულისხმება და არ იწერება) საკვებ პროდუქტებში გლუკოზის შემცველობისას მისი “წვის” შედეგად დიდირაოდენობით ენერგია გამოიყოფა: C6H12O6 + 6O2  6CO2 + 6H2O მიკროორგანიზმების გავლენით ყურძნის წვენი (აგრეთვე ყველა ტკბილი ხილისწვენი) განიცდის “სპირტულ დუღილს”: C6H12O6  2C2H5OH + 2CO2 როგორც ვიცით ყურძნის მოსავლის უდიდესი ნაწილი ღვინის დასამზადებლადგამოიყენება. ღვინის წარმოება კი სწორედ ამ რაქციაზეა დაფუძნებული. რძემჟავას ბაქტერიების ფერმენტული მოქმედებით “რძემჟავულ დუღილი”მიმდინარეობს: O C6H12O6  2CH3CHC  OH OH რძემჟავა
    • -4- რადგან გლუკოზა შეიცავს ალდეჰიდის ჯგუფს, მისთვის დამახასიათებელია“ვერცხლის სარკის” რეაქცია: H O HO O C C + Ag2O  + 2Ag (ამ რეაქციას სარკის დასამზადებლად იყენებენ) გლუკოზის იზომერია ფრუქტოზა. ფრუქტოზას სხვაგვარად “ხილის შაქარს”უწოდებენ. ფრუქტოზის მოლეკულა კეტონის ჯგუფს და 5 ჰიდროქსილის ჯგუფსშეიცავს: CH2OH  C=O  HOCH  HCOH  HCOH  CH2OH ღიაჯაჭვიანი ფორმა ადვილად გადადის ციკლურ ფორმაში: O HOCH2 H HO H  HO CH2 OH -ფრუქტოზა OH H (ამ ფორმის დამახსოვრება აუცილებელი არ არის) გლუკოზა და ფრუქტოზა ჰექსოზებს მიეკუთვნებიან (ჰექსოზა – ექვსინახშირბადის შემცველი ნახშირწყალი. ბუნებაში გვხვდება აგრეთვე პენტოზებიც. მათ შორის უნმიშვნელოვანესიარიბოზა და მისი ნაწარმი დეზოქსირიბოზა. (აქ მოტანილი ფორმულებისდამახსოვრება აუცილებელი არ არის)
    • -5- H O C O  HOCH2 OH HCOH  HCOH შესაბამისი ციკლური ფორმა  H H H H HCOH  CH2OH OH OH რიბოზა H O O C HOCH2 OH  HCH  შესაბამისი ციკლური ფორმა HCOH H H H H  HCOH  CH2OH OH H დეზოქსირიბოზა რიბოზა და დეზოქსირიბოზა შედიან ნუკლეინის მჟავების შედგენილობაში. დისაქარიდები: დისაქარიდები ორი მონოსაქარიდის ერთმანეთთან დაკავშირებით მიიღება.ყველაზე მნიშვნელოვანი დისაქარიდია საქაროზა. მას სხვაგვარად “ჭარხლის შაქარს”უწოდებენ. ჩვეულებრივი შაქარი, რომელსაც ჩვენ ვიყენებთ საკვებად სწორედსაქაროზაა. საქაროზას გარდა ჭარხლისა და ლერწმისა შეიცავს მრავალი სხვამცენარის ნაყოფი. (მაგ: ნესვი, საზამთრო). საქაროზას შეიცავს აგრეთვე არყის ხის დანეკერჩხლის წვენი. შაქარი ყველა ჩვენთაგანისთვის ცნობილია. თეთრი ფერისფხვნილია, ტკბილი გემო აქვს (საქაროზა გლუკოზაზე ორჯერ ტკბილია), წყალშიკარგად იხსნება. მისი შედგენილობაა C12H22O11. მჟავე არეში შეძლება ჩავატაროთ მისიჰიდროლიზის რეაქცია. რეაქციის შედეგად გლუკოზა და ფრუქტოზა მიიღება: C12H22O11 + H2O  C6H12O6 + C6H12O6 გლუკოზა ფრუქტოზა
    • -6- საქაროზას სტრუქტურული ფორმულა შემდეგი სახისაა: (დამახსოვრებააუცილებელი არ არის) CH2OH O O HOCH2 H H H H H HO CH2OH OH H O HO OH H H OH -გლუკოზის ნაშთი -ფრუქტოზის ნაშთი შაქრის წამოება რამოდენიმე საფეხურისაგან შედგება: გარეცხილ შაქრის ჭარხალს(ან შაქრის ლერწამს) დაჭრიან ბურბუშელებად და მოათავსებენ მდუღარე წყალში.ნედლეულის შემადგენლობაში მყოფი ყველა წყალში ხსნადი ნივთიერებაწარმოქმნის სიროპს. სიროპში გარდა შაქრისა შედის აგრეთვე ორგანული მჟავები,ცილები და სხვა ნივთიერებები. მიღებული მასის კალციუმის ჰიდროქსიდითდამუშავების შედეგად შაქრისგან მიიღება წყალში ხსნადი კალციუმის საქარატი,ხოლო სხვა ნივთიერებები ილექებიან კალციუმის უხსნადი მარილების წარმოქმნისგამო. გაფილტრული კალციუმის საქარატის ხსნარი დამუშავდება ნახშირორჟანგით,შედეგად წარმოიქმნება სუფთა შაქრის ხსნარი და ილექება კალციუმის კარბონატი.კიდევ ერთხელ გაფილტვრისას მიღებული ხსნარიდან წყლის აორთქლების შედეგადმიიღება სუფთა შაქარი. საშიანაო დავალება: 1. რამდენი ლიტრი (=0,8) 96%-იანი სპირტის მიღება შეიძლება 100კგ ყურძნის წვენის სპირტული დუღილისა და მიღებული ღვინის გამოხდის შედეგად ყურძნის წვენში (გლუკოზა)=22%. 2. რამდენი კილოგრამი საქაროზის მიღება შეიძლება 1 ტონა შაქრის ჭარხლის გადამუშავებით თუ შაქრის ჭარხალში საქაროზას შემცველობა 21%-ია, ხოლო წარმოების პროცესისას იკარგება 5% შაქარი?
    • -7- 3. რა აქვს საერთო და რა აქვს განსხვავებული გლუკოზისა და ფრუქტოზის მოლეკულებს? 4. საქაროზას მოლეკულა არ რეაგირებს ვერცხლის ოქსიდის ამიაკიან ხსნართან (ვერცხლის სარკის რეაქცია), ხოლო მისი იზომერი მალტოზა (ალაოს შაქარი), რომლის ფორმულაა: CH2OH CH2OH O O H H H H H H OH H O OH H OH HO H OH H OH -გლუკოზის ნაშთი -გლუკოზის ნაშთირეაგირებს. რატომ?