Nummer archiefinventaris:   4.VELH        Inventaris van de verzameling Buitenlandse Kaarten                 Leupe, Eerste...
4.VELH                                                             Kaarten Leupe Suppl.                                   ...
4                                                                   Kaarten Leupe Suppl.                                  ...
4.VELH                                                            Kaarten Leupe Suppl.                                    ...
4.VELH                                   Kaarten Leupe Suppl.                                        7Beschrijving van het...
8                                       Kaarten Leupe Suppl.                             4.VELHSamenvatting van de inhoud ...
4.VELH                                  Kaarten Leupe Suppl.                                       9Aanwijzingen voor de g...
10                                                          Kaarten Leupe Suppl.                                       4.V...
4.VELH                                          Kaarten Leupe Suppl.                                                  11Pi...
12                                       Kaarten Leupe Suppl.                               4.VELHverstrekt, geteekend op ...
4.VELH                                    Kaarten Leupe Suppl.                                     13opperstuurman. In het...
14                                              Kaarten Leupe Suppl.                                         4.VELHlengtev...
4.VELH                                                       Kaarten Leupe Suppl.                     15genomen 6, en daar...
16                                        Kaarten Leupe Suppl.                                4.VELHInhoud en structuur va...
4.VELH                                                     Kaarten Leupe Suppl.                                           ...
18                                       Kaarten Leupe Suppl.                               4.VELHHet kleiner aantal numme...
4.VELH                                     Kaarten Leupe Suppl.                                         19Verwant materiaa...
4.VELH                                                                              Kaarten Leupe Suppl.                  ...
22                                    Kaarten Leupe Suppl.                                       4.VELH       Verwerving: ...
4.VELH                                                           Kaarten Leupe Suppl.                                     ...
24                                            Kaarten Leupe Suppl.                                       4.VELH25         ...
4.VELH                                                                         Kaarten Leupe Suppl.                       ...
26                                                                             Kaarten Leupe Suppl.                       ...
4.VELH                                     Kaarten Leupe Suppl.                                                27         ...
28                                  Kaarten Leupe Suppl.                                          4.VELH     Groot 57-88 c...
4.VELH                                  Kaarten Leupe Suppl.                                               2961       "Pla...
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Nl ha na-4.velh.ead
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Nl ha na-4.velh.ead

1,118

Published on

Published in: Education
1 Comment
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
1,118
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
11
Comments
1
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Nl ha na-4.velh.ead

  1. 1. Nummer archiefinventaris: 4.VELH Inventaris van de verzameling Buitenlandse Kaarten Leupe, Eerste Supplement (VELH)S.P. l Honoré Naber (1865-1936)Nationaal Archief, Den Haag (c) 1914This finding aid is written in Dutch.
  2. 2. 4.VELH Kaarten Leupe Suppl. 3I N H O U D S O P G A V EBeschrijving van het archief......................................................................................7 Aanwijzingen voor de gebruiker................................................................................................9 Openbaarheidsbeperkingen....................................................................................................... 9 Beperkingen aan het gebruik...................................................................................................... 9 Andere toegang........................................................................................................................... 9 Aanvraaginstructie...................................................................................................................... 9 Citeerinstructie............................................................................................................................ 9 Archiefvorming.........................................................................................................................10 Geschiedenis van de archiefvormer.......................................................................................... 10 Geschiedenis van het archiefbeheer......................................................................................... 15 De verwerving van het archief.............................................................................................. 15 Inhoud en structuur van het archief.........................................................................................16 Inhoud....................................................................................................................................... 16 Verantwoording van de bewerking........................................................................................... 17 Verwant materiaal....................................................................................................................19 Verwante archieven................................................................................................................... 19 Publicaties................................................................................................................................. 19 Literatuurlijst........................................................................................................................ 19Beschrijving van de series en archiefbestanddelen................................................21 A Zee-atlassen, wereldkaarten enz................................................................................................ 21 B Zee-, kust- en rivierkaarten........................................................................................................ 23 B.1 Europa..................................................................................................................................................23 B.1.1 IJszee, Poolzee, Noordzee............................................................................................................23 B.1.2 Oostzee........................................................................................................................................24 B.1.3 Kusten van Noorwegen tot de Nederlanden..............................................................................25 B.1.4 Noordzee, Kanaal en Iersche Zee...............................................................................................25 B.1.5 Straat van Gibraltar, Middellandsche Zee..................................................................................26 B.1.6 Zwarte Zee...................................................................................................................................30 B.1.7 Noorder en Zuider Atlantische Oceaan.......................................................................................30 B.2 Afrika....................................................................................................................................................31 B.2.1 Westkust.......................................................................................................................................31 B.2.2 Zuidkust.......................................................................................................................................33 B.2.3 Oostkust......................................................................................................................................35 B.3 Azië.......................................................................................................................................................35 B.3.1 Deccan, Kanara............................................................................................................................35 B.3.2 Malabar........................................................................................................................................35 B.3.3 Ceylon..........................................................................................................................................36 B.3.4 Coromandel.................................................................................................................................37 B.3.5 Bengalen, Arakkan, Pegu............................................................................................................37 B.3.6 Schiereiland Malakka..................................................................................................................38 B.3.7 Siam, Cambodja, enz...................................................................................................................39 B.3.8 China, Japan, Chineesche Zee.....................................................................................................39 B.3.9 Eilanden in de Chineesche Zee....................................................................................................41 B.3.10 Indische Zee en eilanden...........................................................................................................42 B.3.11 Indische Archipel........................................................................................................................43 Algemeen........................................................................................................................................43 Straat Malakka................................................................................................................................46 Straat Soenda.................................................................................................................................48 Sumatra..........................................................................................................................................48 Bintang.............................................................................................................................................51 Borneo.............................................................................................................................................52
  3. 3. 4 Kaarten Leupe Suppl. 4.VELH Java..................................................................................................................................................52 Timor, de Kleine Soendasche Eilanden..........................................................................................55 Celebes............................................................................................................................................56 Moluksche Eilanden........................................................................................................................56 Algemeen...................................................................................................................................56 Amboina.....................................................................................................................................57 Ceram.........................................................................................................................................57 Banda..............................................................................................................................................58 Nieuw-Guinea.................................................................................................................................58 B.4 Australië..............................................................................................................................................59 B.5 Amerika...............................................................................................................................................59 B.5.1 Noord-Amerika...........................................................................................................................59 B.5.2 De Antillen..................................................................................................................................60 B.5.3 Zuid-Amerika..............................................................................................................................60 Algemeen........................................................................................................................................60 Guyana.............................................................................................................................................61 Landengte van Panama..................................................................................................................62 Brazilië.............................................................................................................................................62 B.5.4 Grote Oceaan..............................................................................................................................62 B.6 Verzameling........................................................................................................................................62 C Landkaarten, plans, enz.............................................................................................................. 65 C. 1 Algemeen............................................................................................................................................65 C.2 Europa..................................................................................................................................................65 C.3 Afrika....................................................................................................................................................65 C.4 Azië......................................................................................................................................................69 C.4.1 Hindoestan..................................................................................................................................69 C.4.2 Ceylon..........................................................................................................................................70 C.4.3 Indische Zee.................................................................................................................................75 C.4.4 Indische Archipel.........................................................................................................................75 Sumatra...........................................................................................................................................75 Malakka, Riouw, Banka, Billiton.....................................................................................................81 Borneo.............................................................................................................................................82 Java..................................................................................................................................................82 Bantam............................................................................................................................................85 Batavia............................................................................................................................................87 Preangerlanden, Krawang, Cheribon, Tegal en Pekalongan........................................................99 Midden-Java..................................................................................................................................101 Oost-Java en Madoera..................................................................................................................105 Zuidkust van Java..........................................................................................................................108 Timor.............................................................................................................................................109 Celebes..........................................................................................................................................109 Soela Besi.......................................................................................................................................110 Moluksche Eilanden.......................................................................................................................110 C.5 Amerika...............................................................................................................................................112 C.5.1 Noord-Amerika...........................................................................................................................112 C.5.2 De Antillen..................................................................................................................................113 C.5.3 Zuid-Amerika..............................................................................................................................113 Algemeen.......................................................................................................................................113 Essequebo, Demerary, Berbice.....................................................................................................114 Suriname........................................................................................................................................116 Algemeen..................................................................................................................................116 Rivieren en kreken....................................................................................................................117 Brazilië...........................................................................................................................................122 D "Verzameling van paskaarten dienende tot de vaart naar Oost- en West-Indiën, meest alle uitvoerig met de pen getekend, benevens eenige afbeeldingen van voorname eijlanden, steden en sterktens zo wel in de Spaansche, Engelsche als Nederlands Indiën gelegen, alle zeer net naar t leven met waterverven geschildert."......................................................................................... 123
  4. 4. 4.VELH Kaarten Leupe Suppl. 5 619.13 - 619.118 De oorspronkelijk band wordt bewaard in Kast 8, 3de laan van onderaf...................123 ZEE-, KUST- EN RIVIERKAARTEN.......................................................................................................123 Europa............................................................................................................................................123 Afrika..............................................................................................................................................124 Azie................................................................................................................................................126 Amerika.........................................................................................................................................129 LANDKAARTEN, PLANS ENZ...............................................................................................................134 Afrika..............................................................................................................................................134 Azie.................................................................................................................................................137 Amerika..........................................................................................................................................145 Onbekende.........................................................................................................................................149Bijlagen...................................................................................................................153 Index op de verzameling Buitenlandse Kaarten P.A. Leupe (4.VEL) en S.P. lHonoré Naber (4.VELH)........................................................................................................................................ 153
  5. 5. 4.VELH Kaarten Leupe Suppl. 7Beschrijving van het archiefBESCHRIJVING VAN HET ARCHIEFNaam archiefblok:VELH Verzameling Buitenlandse Kaarten Leupe: Supplement, 16e-19e eeuwPeriode:16e - 19e eeuwmerendeel 16e - 19e eeuwArchiefbloknummer:4122Omvang:937 inventarisnummersTaal van het archiefmateriaal:Het merendeel der stukken is in het Nederlands. Een deel is gesteld in het Frans en in het Engels.Enkele kaarten zijn beschreven in het Latijn, Deens, Spaans en Italiaans.Soort archiefmateriaal:Normale geschreven, gedrukte en getekende documenten. Het betreft een kaaartenarchief metzeeatlassen en zee -en kaarten, kust -en rivierkaarten en landkaarten.Archiefbewaarplaats:Nationaal Archief, Den HaagArchiefvormers:College ter Admiraliteit te Amsterdam, Commissie Bepaling Lengte op Zee Verbetering v.ZeekaartenComité tot de Oost-Indische Handel en BezittingenComité tot de Zaken Koloniën en Bezittingen op de Kust Guinea en in AmerikaDepot-Generaal van OorlogDirectie ad interim voor de Westindische KoloniënDirectie van de Sociëteit van BerbiceDirectie van de Sociëteit van SurinameMinisterie van Koophandel en KoloniënMinisterie van Koophandel en Koloniën, Algemene DirectieMinisterie van Marine en KoloniënMinisterie van Marine en Koloniën, Hollandse DivisieOud Archief Suriname: GouvernementssecretarieRaad der Amerikaanse Bezittingen en EtablissementenRaad der Aziatische Bezittingen en EtablissementenRaad der Koloniën in West-IndiëStaten van Holland en West-FrieslandVerenigde Oostindische Compagnie, Kamer AmsterdamVerenigde Oostindische Compagnie, Kamer Amsterdam, Departement van de EquipageVerenigde Oostindische Compagnie, Kamer ZeelandWestindische Compagnie, Kamer AmsterdamWestindische Compagnie, Kamer ZeelandHeneman, J.C. (kartograaf van de Sociëteit van Suriname, ca., 1740-1806)Loten, J.G., (gouverneur van Ceylon, 1710-1789)
  6. 6. 8 Kaarten Leupe Suppl. 4.VELHSamenvatting van de inhoud van het archief:De Inventaris der verzameling Kaarten berustende in het Algemeen Rijksarchief: EersteSupplement (VELH) beschrijft kaarten uit de periode 1867-1886 die wel aanwezig waren maarontbreken in de inventaris van P.A. Leupe uit 1867.Het archief bevat zee-atlassen en wereldkaarten, de rubriek zee, kust -en rivierkaarten volgt deoostelijke route van de VOC-schepen vanaf Europa, via Afrika en Kaap de Goede Hoop naar dePerzische Golf, India en Oost- en Zuid-Oost Azië en de westelijke route van de WIC-schepen naarAmerika. De rubriek landkaarten is op dezelfde wijze ingedeeld maar begint met Afrika, er zijngeen Europese landkaarten in het archief bewaard gebleven. De kaarten dateren voornamelijk uitde achttiende en negentiende eeuw.Het archief is vooral van belang door de aanwezigheid van het grootste deel van het VOC-kaartenarchief, dat apart gevormd is vanwege geheimhouding en formaat. Deze kaarten geveninzicht in de bloei van het kaartenmakersbedrijf in Amsterdam waar de kaartenmakers in opdrachtvan de VOC werkten zoals Willem Jansz. en Johannes Blaeu, Johannes Vingboons en de familie VanKeulen. De atlas van Isaac de Graaff is - weliswaar niet in zijn geheel, maar verspreid - in deverzameling terug te vinden.De kaarten vormen de vroegste bronnen voor China, Japan, Thailand, Cambodja, India, Zuid-Afrika, Formosa, Australië en Nieuw-Zeeland en de eilanden van Indonesië, met hethandelscentum van de Oostindische Compagnie in Batavia.De kaarten van de Westindische Compagnie en de Sociëteit van Suriname vertellen het verhaalvan de slavenhandel vanaf St George dElmina, het steunpunt in West-Afrika, naar de kusten vanZuid-Afrika en de Antillen. De Nederlanders zaten tientallen jaren in Brazilië met Johan Mauritsvan Nassau, veroverden Curaçao en voeren de rivieren van Suriname op om plantages in terichten. Ook maakten zij ontdekkingsreizen naar Chili en Peru. De posten in zowel West als Oostwaren naar de laatste militaire inzichten gebouwd en vormden de steunpunten in hethandelsimperium.Uit de vroege 17de eeuw, toen de Nederlanders New York in Nieuw-Nederland stichtten zijn erkaarten van de noordoostkust van Amerika aanwezig.Een belangrijke kaart is de "Vertooningh ofte aenwijsinghe der coursen, landen, eijlanden endedroochten beoosten Japan beseijlt door den E. Commandeur Mathijs Quast ende Abel JansenTasman gelijk in dese 2 platte caerten can worden beöogt." De kaart -afkomstig uit het toenmaligeRijksarchief- dook op op een veiling van Van Stockum in 1880 en kwam terug dankzij "dewelwillendheid van de erfgenamen van Prins Hendrik- geeft een overzicht van verschillen ingegevens van vroegere en latere data. In dit supplement op de collectie Leupe bevinden zich dewereldberoemde aquarellen van Johannes Vingboons, kaartmaker in dienst van Joan Blaeu. Dezeunieke serie bevat aanzichten en vogelvlucht kaarten van steden en forten van Nederlandsehandelsposten van de WIC en de VOC, maar ook die van concurrenten. De 17e eeuwse baaien enplattegronden van New York, Havanna, Kaap de Goede Hoop of Malakka vormen de eersteweergave van die handelsposten..Er zijn facsimilé-uitgaven van deze atlas verschenen.
  7. 7. 4.VELH Kaarten Leupe Suppl. 9Aanwijzingen voor de gebruikerAanwijzingen voor de gebruikerOpenbaarheidsbeperkingenOPENBAARHEIDSBEPERKINGENDe rechtstitel is (nog) onbekendBeperkingen aan het gebruikBEPERKINGEN AAN HET GEBRUIKReproductie van originele bescheiden uit dit archief is, behoudens de algemene regels die geldenvoor het kopiëren van stukken, niet aan beperkingen onderhevig. Er zijn geen beperkingenkrachtens het auteursrecht.Andere toegangANDERE TOEGANGInhoudsbeschrijving van resp. de getekende atlas van Vingboons, (ca. 1665) en de getekende atlasvan De Graaff (ca. 1700). Deze zijn opgenomen als respectievelijk bijlage I en II bij 4. VELH4.VEL Verzameling Buitenlandse Kaarten Leupe, 16e-19e eeuw4.VELHD Verzameling Buitenlandse Kaarten: Dubbelen, 16e-19e eeuw.AanvraaginstructieAANVRAAGINSTRUCTIEOpenbare archiefstukken kunnen online worden aangevraagd en gereserveerd. U kunt dit ook viade terminals in de studiezaal van het Nationaal Archief doen. Om te kunnen reserveren dient u devolgende stappen te volgen: 1. U maakt een profiel aan op www.gahetna.nl, en logt vervolgens in; 2. Via de archiefinventaris (alleen de beschrijvingen met rode nummers) selecteert u het gewenste archiefstuk door op de knop Reserveren te klikken; 3. In het volgende scherm geeft u aan op welke dag u het archiefstuk wilt inzien; 4. Indien u zich bevindt in de studiezaal en een tafelnummer heeft ontvangen kunt u dit nummer vermelden. Als u geen tafelnummer heeft kunt u tafelnummer 777 laten staan; 5. Vervolgens bevestigt u uw reservering door deze te versturen.CiteerinstructieCITEERINSTRUCTIEBij het citeren in annotatie en verantwoording dient het archief tenminste éénmaal volledig enzonder afkortingen te worden vermeld. Daarna kan worden volstaan met verkorte aanhaling.VOLLEDIG:Nationaal Archief, Den Haag, VELH Verzameling Buitenlandse Kaarten Leupe: Eerste Supplement,nummer toegang 4.VELH, inventarisnummer ...VERKORT:NL-HaNA, Kaarten Leupe Suppl., 4.VELH, inv.nr. ...
  8. 8. 10 Kaarten Leupe Suppl. 4.VELHArchiefvormingArchiefvormingGeschiedenis van de archiefvormerGESCHIEDENIS VAN DE ARCHIEFVORMEREen groot aantal van de schoonste nummers dezer verzameling is ook thans weder afkomstig vande dienaren der Oost-Indische Compagnie of van hare kaartenmakers. Sedert de Inventaris van1867 in het licht verscheen is over deze laatsten veel nieuw licht opgegaan door de studiën van deheeren P.J.H. Baudet 1 en G.D. Bom 2)2, zoodat het aanbeveling verdient hier ter plaatse debijzonderheden aan te vullen, die Leupe in de inleiding tot zijnen Inventaris heeft medegedeeld.Als vaststaande kan worden aangenomen dat de O.I.C. hare kaartenmakers (tevens leveranciers)had zoowel in Nederland als te Batavia. De taak der eersten kan geacht worden te hebben bestaanin het aanhouden van een voorraad leggers, die geregeld moesten worden bijgehouden, en in hetgereed maken van de kaartenverstrekkingen voor uitgaande schepen, op grondslag van dieleggers. De taak der laatsten zal hebben bestaan in het bijwerken van de kaarten, die dooraangekomen schepen werden ingeleverd, om dan weder aan de thuisvaarders te wordenmedegegeven. Een teekenwerk zeker niet aan onvaardige handen toe te vertrouwen! Behalvehiermede zullen zij belast zijn geweest met het bijhouden en verstrekken van kaarten aan schepen,die reizen naar de kwartieren in en buiten den Archipel moesten doen, voor zooverre zij nietrechtstreeks uit Nederland derwaarts waren gezonden (Soeratte, Ceilon, Bengalen). In dit laatstegeval diende er wel een vrij uitgebreide verstrekking uit Nederland te worden medegenomen.Beschouwt men eerst de kaartenmakers in Nederland, dan is bekend (zie Inventaris Leupe) dat devoornaamsten onder hen zijn geweest die van de Kamer Amsterdam, en wel: – Augustus Robaert tot ongeveer 1617. – Hessel Gerritsz van 1617 tot ongeveer 1633. – Willem Jansz Blaeu van 1633 tot zijn dood 1638. – Mr. Joan Blaeu van 1638 tot zijn dood 1673.Hier echter houden de mededeelingen op totdat in 1705 Isaac de Graaff als kaartenmaker wordtgenoemd, welke betrekking hij tot zijn dood (1714) heeft waargenomen. Hoe deze gaping teverklaren? Wie bezorgde de kaartenverstrekkingen in de jaren tusschen 1673 en 1705?Deze vraag is met een vrij hoogen graad van juistheid te beantwoorden -aan de hand van hetgeen het Rijksarchief uit die jaren bezit. Men raadplege de nummers: – 352 Inv. Leupe, Jaartal 1635, Sign. J aan Blaeu, – 158 Supp. Inv., Jaartal 1694, Sign. Joan Blaeu, – 147 Supp. Inv., Jaartal 1674, Sign. Joan Jansz Blaeu."Wie is deze Joan Blaeu?" aldus vraagt Leupe in een voetnoot bij blz. VI zijner inleiding. Onsnummer 147 maakt het reeds waarschijnlijk dat Joan Jansz niemand anders is dan de zoon van denin 1673 overleden Mr. Joan Blaeu. Dit vermoeden wordt tot zekerheid wanneer men uit degenealogie van het geslacht Blaeu (Baudet blz. 160) ontwaart, dat deze Joan de jongste (de derde)zoon is van den bekenden Joan, en zoo is het duidelijk dat deze de kaarten vervaardiging na dendood zijns vaders heeft voortgezet tot in de jaren 1685, 1694 en misschien wel tot 1705 (optredenvan Isaac de Graaff), daar hij eerst in 1712 overleden is. Een tweede opmerking van Leupe(voetnoot blz. VI) kan thans ook tot klaarheid worden gebracht. Wij lezen daar dat er bij hetMinisterie van Marine eene kaart aanwezig is, getiteld: "Pascaerte van alle de zeecusten vanEuropa, nieulijcx beschreven door Willem, Pieter en Joan Blaeu, Amsterdam 1677". Deze Willem,1 P.J.H. Baudet, Leven en werken van Willem Jansz. Blaeu, Utrecht 1871. (Met een naschrift van 1872).2 2) G.D. Bom, Bijdr. tot de geschiedenis van het geslacht Van Keulen, Amst. 1885.
  9. 9. 4.VELH Kaarten Leupe Suppl. 11Pieter en Joan zijn de drie zoons van Mr. Joan, die dus aanvankelijk in combinatie dekaartenvervaardiging hebben voortgezet. Op grond van hunne nog voorhanden werken, aanwelker echtheid niet valt te twijfelen, mag men dus aannemen dat het geslacht Blaeu deCompagnie heeft bediend in deze volgorde: – Willem Jansz Blaeu 1633 tot 1638. – Mr. Joan Blaeu 1638 tot 1673. – Willem, Pieter, Joan Jansz Blaeu 1673 tot 1677 of later 1). 3 – Joan Jansz Blaeu (voornoemd) 1677 of later tot 1694 of misschien tot 1705.In dat jaar werd laatstgenoemde opgevolgd door Isaac de Graaff, die in functie is gebleven tot1714, maar over wiens opvolger Leupe zwijgt. Wie bezorgde de kaartenverstrekkingen na dien tijd?Het antwoord hierop is te vinden in de studie van den heer Bom, die ons mededeelt (blz. 8), dat"kort na" het overlijden van De Graaff niemand minder dan de beroemde Gerard van Keulen totkaartenmaker der Compagnieën werd aangesteld, en in zijn geslacht bleef de waardigheid langejaren erfelijk. Er zou wel eenig bezwaar tegen zijn die mededeeling van den heer Bom zonder meerte aanvaarden, omdat de werkzaamheid van Van Keulen voor de Oost-Indischehydrographie aanvankelijk niet alleen niet groot schijnt, maar ook omdat er kaarten voorhandenzijn die de signatuur van Isaac de Graaft dragen bij jaarcijfers 1728, 1735, 1736 en 1737. Dezemoeilijkheid komt mij niet onoverkomelijk voor, en dat vooral omdat duidelijk blijkt dat VanKeulen reeds vóór het jaar 1720 betrekkingen met de O.I.C. moet hebben aangeknoopt. Omstreeksdat jaar toch verschenen bij zijne firma de onvolprezen kaarten: Insulae Javae Pars Orientalis &Insulae Javae Pars Occidentalis, bewerkt door Adriaan Reland. Mede omstreeks dien tijd kunnen ereen paar kaarten van de Roode Zee zijne ateliers hebben verlaten, zoo goed als eene thanszeldzame kaart: Nova Tabula Terrarum Cucan, Canara Malabaria, Madura et Coromandelia cumParte Septentrionali Insulae Ceylon edente Hadriano Relando (Catalogus Min. van Marine blz. 861).Wèl mag men zich dus afvragen waartoe Van Keulen kostbare kaartwerken van de OosterscheZeeën zou ter perse hebben gelegd, zoolang hij zich niet van de koopers, dus van de Compagniesschepen, zeker wist. Schijnt dan ook zijne werkzaamheid aanvankelijk niet groot, zijn ijver zal ineen geheel ander licht verschijnen wanneer men bedenkt dat zijn zoon Johannes (IIe) in 1753 eennieuw (zesde) deel van den grooten "Zeefakkel" het licht deed zien, waaraan hij zijn eerste 25 jarenarbeids had ten koste gelegd en waarin hij door middel van 60 kaarten (waarvan er nog 3 doorGerard bezorgd waren) de geheele nautische kennis van de Indische Wateren vastlegde (Bom blz.10). De Van Keulens waren dus uiterst werkzaam geweest: terwijl er nog kaarten met de signatuurvan De Graaff werden verstrekt, zwoegden zij aan het zesde deel van den Zeefakkel, waarvanmisschien reeds afdrukken aan de schepen werden verstrekt naarmate de platen gereed kwamen.Maar toch moeten er redenen zijn geweest waarom er, ook na 1714, kaarten op naam van DeGraaff werden verstrekt.In de eerste plaats kan men aanvoeren: daar waren nog in 1726 geldelijke verbintenissen ten lastevan den in 1743 overleden Isaac de Graaff (Bom blz. 9), maar wij weten niet door welkeverplichtingen die verbintenissen werden opgewogen. Ook eigenliefde kan een woord hebbenmeegesproken. Van Keulen, die in 1753 het zesde deel van den Zeefakkel in het licht zou geven,moet reeds jaren te voren aan die omvangrijke uitgave hebben gewerkt en langen tijd aan devoorbereiding hebben gearbeid. Wel diende die arbeid te berusten op het werk van De Graaff,maar diens kaarten moesten dan toch alle in koper worden gestoken en teruggebracht worden opeene schaal, die ze voor opneming in een atlas geschikt maakte. Want Van Keulen zon op ietsnieuws, dat een vooruitgang mocht heeten. Tot dusverre werden de Oost-Indische kaarten3 Volgens Elias. De Vroedschap van Amsterdam I blz. 472, 473 stierf Willem Blaeu denkelijk te Hillegom in 1685. Van hetzelfde jaar dagteekent kaart 352 (Inv. Leupe) die alleen de signatuur van Joan draagt. Pieter Blaeu stierf in 1706, maar daar de kaarten van 1674 en 1694 ook alleen de signatuur van Joan dragen is het zeer goed denkbaar, dat de drie gebroeders in nog andere (onbekende) combinaties hebben gewerkt.
  10. 10. 12 Kaarten Leupe Suppl. 4.VELHverstrekt, geteekend op perkament en fraai gekleurd, maar ook hier trok Van Keulen zijnebeproefde kopergravure voor, zooals hij die voor kaarten van andere deelen der wereld reeds langtoepaste. Ofschoon het kaartwerk daardoor oppervlakkig beschouwd aan artistiek aanzienverloor, sprongen de voordeel en van de gravure in het oog en het is dus niet onwaarschijnlijk datVan Keulen de perkamenten "overzeilers" als iets minderwaardigs beschouwde, die hij zelfs 1ieverop naam van een ander dan van den zijnen voortging te verstrekken. Bij het inleiden zijner nieuwegravures viel wellicht ook zekere weerzin te overwinnen, dien de weinig ontwikkelde schippers derCompagnie tegen al wat nieuw was zullen hebben betoond. Gewoon aan die rijkversierdekunstwerken van de Blaeus en van De Graaff, zal het hun (en misschien ook wel aan sommigeBewindhebbers) moeite hebben gekost het schijnbaar eenvoudiger werk van Van Keulen als beterte erkennen, en deze zal, als een goed man van zaken, blijde zijn geweest dat hij het nieuwe slechtsdruppelsgewijze behoefde toe te dienen. Zoo laat zich wel eenigszins verklaren dat er kaarten zijnverschenen op naam van De Graaff, toen deze reeds jaren overleden was en Van Keulen hem inzijne betrekking van kaartenmaker was opgevolgd. Van deze zijn met name aanwezig: • No. 176 Supp. Inv., Jaartal: 1728. • No. 164 Supp. Inv., Jaartal: 1735. • No. 148 Supp. Inv., Jaartal: 1736. • No. 165 Supp. Inv., Jaartal: 1737.,terwijl de heer Bom eene kaart van de kust van Guinea heeft aangetroffen, gemerkt 1722 (Bom blz.8 voetnoot).Met het verschijnen van het prachtige zesde deel van den Zeefakkel was ook de cartographie vande Indische Wateren in nieuwe banen getreden, en, wat nog meer zegt: de O.I.C. hield van nu afaan haar geographische kennis niet langer voor zichzelve alleen. De Van Keulens hebben deCompagnie bediend tot haar uiteinde en het schijnt hier de plaats de voornaamste leden van datgeslacht te vermelden, die de betrekking van kaartenmaker hebben bekleed: – Gerard van Keulen 1714-1726. – Johannes van Keulen 1726-1755. – Gerard Hulst van Keulen met Johannes Buys van Keulen 1756-1778. – Gerard Hulst van Keulen (voornoemd) 1779-1801.De firma Van Keulen heeft echter nog meerdere verdiensten voor de cartographie, waarover straksnader.Minder goed dan omtrent de kaartenmakers in Nederland zijn wij ingelicht omtrent de titularissenin Indië. Leupe noemt er niet één. Thans kunnen er drie worden genoemd: Gerrit de Haan, Klaas deLous en Wigle Sicma.Van den eerstgenoemde bezit het Rijksarchief thans een atlas in handschrift bestaande uit tweedeelen elk 25 kaarten bevattende (Supp. Inv. No. 156), en behoorende tot het fraaist denkbare datde 18e eeuw heeft opgeleverd. Dit exemplaar, dat aan Melvill van Carnbee schijnt te hebbentoebehoord, is voorzien van eenige aanteekeningen van zijne hand, die ik hier slechts letterlijkbehoef over te nemen om alles weer te geven wat omtrent hem en zijn opvolgers is bekendgeworden. Zij luiden als volgt:"Uit het Indisch Naamboek is mij gebleken dat Gerrit de Haan toen (1760 & 1761) was Capitein-Luitenant ter Zee en Baas-Kaartenmaker: tevens dat hij Capitein-Luitenant reeds was sedert 1752en kaartenmaker sedert 1747. In het Indisch Naamboek van Ult. Dec. 1768 vind ik De Haan ook nogals Capitein-Luitenant doch in het Indisch Naamboek van Ult. Dec. 1769 niet meer, maar hem, opde lijst der personen die met de retourschepen van 1769 naar Nederland vertrokken zijn, of nog tevertrekken staan. Als Baas-Kaartenmaker vind ik in dat jaar vermeld: Klaas de Lous,
  11. 11. 4.VELH Kaarten Leupe Suppl. 13opperstuurman. In het naamboek van 1773 komt als Baas-Kaartenmaker voor Wigle Sicma, dieonder de zeeofficieren vermeld staat als schipper, sedert 1772. Zeker is het dus dat Gerrit de Haanvan 1747 tot 1769 Baas-Kaartenmaker was te Batavia en dat hij als zoodanig is opgevolgd doorKlaas de Lous."Het komt mij voor dat de betrekking van kaartenmaker in Indië na die jaren veel van haar belangzal hebben verloren, omdat de schepen waarschijnlijk voorzien werden van het zesde deel van VanKeulens Zeefakkel, waardoor de behoefte aan bekwame teekenaars op Batavia van zelve mindergevoeld werd.De Atlas De Graaff van omstreeks 1700 met het zesde deel van den Zeefakkel van Van Keulen(1753) en deze met De Haans Ligtende Zeefakkel (1760) zijn echter even zoovele bakens in degeschiedenis der Indische cartographie, die het geheele aardrijkskundige "weten" op een bepaaldtijdstip doen kennen. Het ware wellicht mogelijk uit de voorhanden gegevens de algemeenekennis op eenig bepaald tijdstip op te bouwen zooals Joan Blaeu of Hessel Gerritsz die hebbenbezeten, doch zoo volledige overzichten, zonder eenige lacune, zou men niet vermogen te geven.De kaartenverzameling van het Rijksarchief vertoont niet alleen de hooge voortreffelijkheid vanhet Nederlandsche kaartwerk in de zeventiende en in de achttiende eeuw, zij doet tevens hetplotseling verval zien dat in de tweede helft der 18e eeuw begon, en zij is zelfs reeds vollediggenoeg om een eervol getuigenis te verstrekken van den wederopbloei onzer cartographie na hetmidden der 19e eeuw. De verzameling is echter, vooral wat de sedert 1850 verschenenNederlandsche en Indische zeekaarten betreft, in geen enkel opzicht volledig genoeg om een beeldte kunnen geven van hetgeen er dààr, gedurende de laatste zeventig jaren, is verricht; enmisschien zal men eerst over een kleine twintig jaren, namelijk wanneer de opneming der Ned.Indische kusten voltooid kan zijn, dien arbeid naar waarde kunnen schatten. Het bovenbedoeldplotseling verval is echter duidelijk afgeteekend en het zal misschien nuttig zijn de oorzakendaarvan nader aan te wijzen. Het was toch geenszins de veelbesproken (en niet altijd juistuitgelegde) "geest" van die eeuw, die medebracht dat de Nederlandsche cartographie in weinigejaren door die der Engelschen geheel werd overvleugeld; het komt mij voor dat de uitvinding vantwee instrumenten, waarvan de Engelschen zich aanstonds bedienden omdat zij door Engelschenuitgevonden waren, hun eenen voorsprong verzekerde die door de Hollanders niet kon wordeningehaald en dat vooral niet, omdat de vlag zich van verschillende deelen des aardbols begonterug te trekken, terwijl de Engelsche scheepvaart zich met den dag uitbreidde. Noch gebrek aanwakkerheid der uitgevers noch eenige mindere bekwaamheid der graveurs was de oorzaak van hetverval; de firma Van Keulen was zoo ijverig als ooit en ging voort met het in het licht zenden hareruitgaven, die als kunstgewrochten in geen enkel opzicht voor uitheemsch werk behoefden tewijken.Om echter kaarten te kunnen vervaardigen, behoort men behalve met de breedte ook bekend tezijn met de lengte der voornaamste punten, terwijl de juistheid der détails slechts kan wordengewaarborgd wanneer er, tot in onderdeelen toe, met nauwkeurigheid is getrianguleerd. Aangroote onnauwkeurigheden in de lengteverschillen der te bezeilen kusten was de zeeman derzeventiende eeuw als gewoon. De chronometers, door Huygens uitgedacht en in 1690 aan boordvan een Compagnies schip gemonteerd, brachten daarin wegens den dood des uitvindersverandering noch verbetering, en de kaarten bleven de kenmerken dezer leemte dragen. Al waredat anders geweest, veel dagelijksch voordeel zou de zeeman van het gebruik der uurwerken niethebben kunnen trekken, zoolang een doelmatig hoekmeetinstrument, tot het bepalen van zons-of stershoogten of tot het meten van hoeken in een horizontaal dak, tot de onvervulde wenschenbleef behooren. Zulk een instrument werd in 1730 in Engeland verkrijgbaar toen Hadley denspiegelsextant van Newton zoodanig wijzigde dat zij een voor scheepsgebruik doelmatigen vormverkreeg. De uitvinding van de eigenlijk gezegde chronometers, door Harrison in 1762, zette dekroon op het werk, want met die beide instrumenten was het bepalen van nauwkeurige
  12. 12. 14 Kaarten Leupe Suppl. 4.VELHlengteverschillen zoowel als het uitvoeren van triangulaties binnen den kring van het voortaanmogelijke getrokken. De Engelschen maakten alras een goed gebruik van hunne uitvindingen ende eerste "real survey ever made by British officers" werd verricht onder leiding van Captain Cook,in 1765 aan de kusten van New Found Land (het stuk is nog te zien in de verzameling van hetHydrographic Department der Admiralty). Nergens echter blijkt dat de Nederlanders getrachthebben hunne "overzeilers" aanstonds te verbeteren door het bepalen van de lengteverschillen dervoornaamste punten4. De lengte van de Kaap was door La Caille in 1751 bepaald op 18 graden 30minuten. of door het verrichten van triangulaties, die de waarde hunner détailkaarten haddenkunnen verhoogen. Zoo bleef het Nederlandsche kaartwerk te lang op het oude berusten en dekaarten, hoewel zij veelal zoo juist waren als met behulp van peilkompassen, breedtebepalingenen koers- en vèrheidsrekeningen mogelijk was, moesten wel in een reuk van mindere juistheidkomen te staan indien men ze vergeleek met het Engelsche werk, dat gaandeweg naar beteresystemen werd opgezet en in artistieke behandeling op den duur niet behoefde onder te doenvoor hetgeen er te Amsterdam uitkwam. En met de verbeteringen, die de Engelsche kaartenondergaan hadden, kon de scheepvaart ook hooger eischen gaan stellen. Getrianguleerde kaarten,die op goede lengteopgaven berustten, maakten niet alleen een juiste plaatsbepaling door lengte-en breedtewaarnemingen ten opzichte van omliggende kusten mogelijk; ook de plaatsbepalingdoor "kruispeilingen" kon beter worden toegepast, omdat de punten op de kaart in goed onderlingverband lagen. Het lijdt geen twijfel, of men besefte in Nederland zeer goed waar de fout schuilde.De in 1787 ingestelde (en eerst in 1850 opgeheven) "Commissie tot de zaaken het bepalen derlengte op zee en de verbetering der zeekaarten betreffende", 5waarin ook de Van Keulens en laterde firmant Jacob Swart zitting hadden, bewijst reeds door haren naam, dat men niet alleen hetkwaad had verkend maar ook wel begreep hoe de middelen tot verbetering moesten wordenaangewend, doch het was toen te laat. De Engelschen kregen in korteren tijd meer en betergegevens van hunne zich steeds uitbreidende vloot dan de Hollanders konden krijgen van eenscheepvaart die eer kwijnde dan bloeide, en daarmede moest het kaartwerk der Nederlanders, datzich zooveel jaren op het hoogste peil had gehandhaafd, plaats maken voor dat der buren aan deoverzijde van de Noordzee en zelfs tijdelijk (en om soortgelijke redenen) voor dat van deFranschen. Het zal ook op den duur niet hebben gestrekt tot verhooging van den lust deropvolgers van Van Keulen, dat de uitgave der kaarten gaandeweg onder de voogdij van eeneCommissie was gesteld, maar men mag betreuren dat zij hunne bakens niet wisten te verzettentoen het getij was verloopen. Van uitgevers van zeekaarten hadden zij vervaardigers van moderneatlassen kunnen worden, even goed als een vorig uitgeversgeslacht met de atlassen was begonnenom zich, naar de eischen des tijds, meer op de verspreiding van zeekaarten toe te leggen. In hetdétail der atlassen hadden zij wellicht onbeperkt meester kunnen blijven zonder dat eenoogenschijnlijk nieuwe industrie elders behoefde op te komen, hetgeen toch omstreeks het beginder 19e eeuw geschiedde: juist in den tijd toen de zeekaartenindustrie hier te lande noodlijdendwas.Eerst omstreeks het midden der 19e eeuw kwam de Nederlandsch-Indische cartographie weer opsoliede basis te staan, want toen begon de Regeering te toonen dat zij inzag, hoezeerhoekmeetinstrument en uurwerk de eerste onmisbare hulpmiddelen waren om den grondslag teleggen voor bruikbare land- en zeekaarten. Door de ontbinding der Commissie tot verbetering derzeekaarten werd, hoe goede diensten zij ook bewezen had, als stilzwijgend erkend dat hetverzamelen en bewerken der gegevens, die noodig zijn tot de vervaardiging van moderne kaarten,de krachten van eene uitgeversfirma te boven gaat, al wordt zij door eene bevoegde Commissievoorgelicht. Integendeel werd er door die daad erkend dat de opneming, die aan kaarteeringvooraf dient te gaan, slechts een tak van Staatsdienst kan zijn. Datgene wat in de eerste plaatsnoodig was: astronomische bepaling van hoofdpunten, werd van stonde aan met kracht ter hand4 Men zou hier eenig voorbehoud moeten maken voor de waarnemingen te Batavia door den predikant Mohr verricht, die in 1770 de lengte van Batavia op 106 graden 50 minuten bepaalde, zie Johan Maurits Mohr door P.J. Veth (De Gids 1885, III.5 Een overzicht van haar werkzaamheden, bij Bom, blz. 60-69.
  13. 13. 4.VELH Kaarten Leupe Suppl. 15genomen 6, en daarmede was de eerste stap gezet op den weg, die de cartographie totvernieuwden bloei kon brengen. Opnemingen, zoo te water als te land, volgden, maar de oudefirmas verdwenen van het tooneel. Van Keulen liquideerde de zaken in 1885 en de Staat trok nietalleen plaatsbepaling, verkenning en opmeting maar ook het technisch en artistiek gedeelte vanhet oude bedrijf aan zich (Top. Bureau, Top. Inrichting, Afd. Hydrographie Ministerie van Marineenz.).Geschiedenis van het archiefbeheerGESCHIEDENIS VAN HET ARCHIEFBEHEERDe verwerving van het archiefDE VERWERVING VAN HET ARCHIEFDe rechtstitel is (nog) onbekend6 Zie F. Kaiser, De sterrekundige plaatsbepalingen in den O.I. Archipel, Amst. 1851.
  14. 14. 16 Kaarten Leupe Suppl. 4.VELHInhoud en structuur van het archiefInhoud en structuur van het archiefInhoudINHOUDHet geven van een volledig overzicht van de kaarten, waaruit deze Verzameling bestaat, kan debedoeling van dezen Inventaris, die voor zichzelve behoort te spreken, niet zijn. Van eenige zéérbelangrijke nummers dient echter afzonderlijk te worden gewaagd. Zoo behoort tot dezeldzaamheden de kaart No. 2: "Nova totius terrarum orbis geographica ac hydrographica tabula aPetro Kaerio, excudebat Joannes Joanssonius Amstelodami 1621." Tot de monumentalekaartwerken behoort het groote kaartboek van Ceilon (No. 328), bevattende 30 groote en kleinelandkaarten, die omstreeks 1719 op last van den Gouverneur Isaac Augustijn Rumpf zijnvervaardigd. Het kleine kaartboek van Ceilon (No. 329) kan een waardige plaats naast het grootekaartboek innemen, en een handschrift inhoudende een vertoog over den staat derverdedigingswerken bij Negombo, Baticaloa en Trinkonomale (No. 344) bevat eenige fraaigeteekende aanzichten en plattegronden van die werken. Een belangrijk bezit is mede de"Ligtende Zeefakkel off de geheele Oost-Indische Waterweereldt" van G. de Haan, hiervoren reedsgenoemd (No. 156). Van historisch belang zijn de nummers 140 en 141: Tayouan of Formosa, maarzij worden overtroffen door 137 en 136. No. 136 vertoont de ontdekkingen van Mathijs Quast enAbel Tasman beoosten Japan in 1639 en No. 137 is de copie der kaart van Tasman (het origineelberust op de Universiteitsboekerij te Utrecht), die de Oostkust der Philippijnen voorstelt en tegelijkde wijze van kruisen op het Spaansche zilverschip verklaart. De nummers 119 en 120: rivier deGanges, schijnen ook bijzondere historische waarde te bezitten.De oude bezittingen in Afrika zijn in deze verzameling weder vertegenwoordigd door een aantalplanteekeningen en opstanden, voorstellende de forten aan de Goudkust gelegen, zooals die zichin het begin of het midden der 19e eeuw vertoonden. Ook is er een hoogst merkwaardig kaartje, inhandschrift, voorstellende de mondingen der Rio Calabar (thans Zuid-Nigeria), dat in 1638geteekend is, dus kort na de verovering van Elmina door de onzen (No. 39). Amerika is matigvertegenwoordigd, maar van belang is eene manuscriptkaart van 1631 die de kust van Braziliëvoorstelt (No. 270). Ook is er eene merkwaardige voorstelling van den zeeslag, geleverd tusschendEstrées en Jacob Binckes bij Tabago (No. 258). De West-Indische bezittingen, niet alleenSuriname maar ook Essequebo, Demerary en Berbice, maken een goed figuur.Het getal van kaarten, die tegenwoordig op verkoopingen onder den naam "portulans" wordengeveild, maar die aanboord der schepen den Hollandschen naam "overzeilers" hebben gedragen(in casu manuscripten op perkament), is ook in deze verzameling vrij groot, doch de meestedaarvan zijn dubbelen (of zoo goed als dubbelen) van nummers, die reeds uit den inventaris vanLeupe bekend zijn. Aantal zoomin als eenheid van voorstelling behoeven verwondering te baren,want allereerst dient opgemerkt dat deze exemplaren de overgeblevene zijn van deverstrekkingen, die aan elk Compagnieschip werden medegegeven, en de reistrekken, die opsommige voorkomen, bewijzen dat zij werkelijk dienst aanboord hebben gedaan. Het aantalstellen van deze overzeilers moet oorspronkelijk ongeveer even groot zijn geweest als het aantalschepen, dat op een gegeven oogenblik in de vaart was, en dit verklaart dat er betrekkelijk zoovele tot ons over zijn gekomen. Verwacht mag zelfs worden dat het aantal, met den tijd, nog weleen weinig zal toenemen. Lettende op het groot aantal dat bestaan moet hebben, zou men zelfsmogen verwachten dat het aantal der overgeblevene veel grooter zou moeten zijn dan het reedsis, maar er bestaat reden om te vermoeden dat zij oudtijds grootendeels vernietigd werden. Menkan zich namelijk verzekerd houden dat de Compagnie geen nieuwe kaarten verstrekte vóór datwerkelijk was gebleken, dat de oude exemplaren inderdaad vervanging behoefden, en dit konalleen worden aangetoond wanneer de schippers de gebruikte kaarten inleverden. Daar nu debedoelde kaarten verstrekt werden, geteekend op perkament, en dat natuurlijk in de meening datklimaats- en vochtigheidsinvloeden een zoo stevig materiaal vereischten, werd die duurzaamheid,
  15. 15. 4.VELH Kaarten Leupe Suppl. 17voor vele ervan, de oorzaak van haar behoud door de eeuwen heen, maar zij werd ook de oorzaakvan den ondergang van het meerendeel, omdat die ingetrokken exemplaren zekerehandelswaarde aan perkament behielden, dat voor tal van andere industrieele doeleinden opnieuw bruikbaar was. Dit verklaart dat de overgroote meerderheid moet zijn verdwenen. De hoogekostbaarheid dier rijkversierde overzeilers, die na iedere reis verantwoord moesten worden,verklaart ook den schroomvalligen eerbied waarmede men nog in het dagelijksch gebruik, kaartenkan zien behandelen die juist om een ruim gebruik aan te moedigen, door verschillenderegeeringen zoo goed als te geef worden gesteld.Eene meer dan oppervlakkige kennismaking met den op het Rijksarchief voorhandenkaartenschat, doet vooral betreuren dat nog immer geen gevolg werd gegeven aan eenen wensch,eenmaal door P.A. Tiele geuit, toen hij de studie van P.J.H. Baudet (in den Gids van 1872)aankondigde, welke als volgt luidt: "een nauwkeurige vergelijking der verschillende kaarten zoum.i. voor de geschiedenis der geographie niet zonder belang zijn. Niet om de oudste rechten vanverschillende uitgevers te constateeren - ik acht dit onbelangrijk - maar om de veranderingen, diede kaarten langzamerhand ondergaan hebben, aan het licht te brengen. Ook de tekst der atlassenzou zulk een vergelijkend onderzoek verdienen".S.P. LHONORÉ NABER.Verantwoording van de bewerkingVERANTWOORDING VAN DE BEWERKINGHet supplement is gecatalogiseerd door mr. A. Telting (overleden 1907) en dr. J. de Hullu (1864-1940), hun beschrijving is vervolgens bewerkt door S.P. l Honoré Naber (1865-1936),gepensioneeerd kapitein ter zee bij de Nederlandse marine.Bij het opmaken van dezen inventaris is de indeeling gevolgd, aangenomen door wijlen P.A. Leupein den "Inventaris der verzameling van kaarten berustende in het Rijks-Archief, Eerste Gedeelte",die verschenen is in 1867.Iedere andere indeeling zou voor- zoowel als nadeelen hebben medegebracht, en ook deze heefthare zwakke zijde,7maar door aan de oude getrouw te blijven, wordt althans het voordeel verkregen dat men beideinventarissen naast elkander kan gebruiken, en daarop zal het in de praktijk het meest aankomen.Deze inventaris bestaat dus ook weer uit drie gedeelten, te weten: – Zee• Atlassen,Wereldkaarten enz. – Zee-, Kust- en Rivierkaarten – Landkaarten, Plans enz. – en twee Bijlagen.Deze indeeling brengt de moeilijkheid mede dat er wel eens twijfel bestaat of men eenige kaart totde zee- of tot de landkaarten moet rekenen, welk vraagstuk als het zich voordeed in den een ofanderen zin moest worden beslist. Dit zij den gebruikers van dezen inventaris eene aanwijzing om(evenals bij Leupe noodzakelijk is) beide afdeelingen te raadplegen.7 Als eenigszins onnatuurlijk meen ik te moeten aanmerken dat de zee- zoowel als de landkaarten naar de continenten zijn gerangschikt, terwijl men veeleer de zeekaarten aan de wereldzeeën, de landkaarten aan de werelddeelen zou moeten koppelen.
  16. 16. 18 Kaarten Leupe Suppl. 4.VELHHet kleiner aantal nummers dat deze verzameling omvat (600 tegen 2100), bracht mede dat ik debeide hoofdafdeelingen in minder onderverdeelingen kon splitsen dan Leupe vermocht te doen.Sommige onderafdeelingen, waarbij niets viel te vermelden, kon ik laten vervallen, en anderekonden zonder bezwaar worden samengetrokken. Dit laatste is echter zelden gedaan en wel alleendààr, waar het geschieden kon zonder de eenheid met Leupes inventaris te verbreken.De wijze van omschrijving der kaarten is niet volkomen gelijk aan de door Leupe gevolgde. Debeide eerste kolommen komen bij beide deze inventarissen gelijkelijk voor, maar de tweede enderde kolommen van Leupe (vervaardiging en uitgave) trok ik samen tot ééne enkele, en ik hieldbij de invulling daarvan wat meerder rekening met de vermeldingen en omschrijvingen, zooals dieletterlijk op de kaarten zelf voorkomen. De laatste kolom werd weder op gelijksoortige wijzebenuttigd tot het plaatsen van "Aanmerkingen", maar ik voegde een voorlaatste kolom aan hetgeheel toe, welke de herkomst der kaarten vermeldt, voor zooverre die nog is na te gaan. WaarLeupe de afmetingen der bladen tot in millimeters nauwkeurig opgeeft, heb ik gemeend mij weltot centimeters te mogen bepalen, en waar de schaal der kaarten door hem wordt uitgedrukt inomschrijvingen zooals 100 Surinaamsche Kettingen à 5 1/2 Rijnl. roeden = 130 strepen endergelijke, thans vrijwel onverstaanbaar, heb ik die schalen uitgedrukt door eenvoudigeverhoudingen als I : 25.000 of hoeveel het zij, zooals dat tegenwoordig allerwege gebruikelijk is.Dikwijls is aan de opgave dier verhouding de omschrijving toegevoegd: "ongeveer". Dit heb ikgedaan dààr, waar het mij voorkwam dat een nauwkeurige becijfering der schaal een te hoogdenkbeeld van de waarde der kaart zou kunnen geven, of ook dààr waar de juiste schaal nietvolstrekt nauwkeurig was terug te vinden. Om deze laatste moeilijkheid naar waarde te schattenbedenke men dat de duimstokken, waarnaar oudere kaarten geteekend werden, niet aanéénzelfden standaard ontleend werden (ongeijkt), zoodat eene teekening naar Rijnlandscheduimen volstrekt niet altijd een Rijnl. duim vertoont die 26.1622 mM. groot is, niets meer en ookniets minder. Bij tal van zeekaarten wordt een soortgelijk bezwaar ondervonden, daar het niet metzekerheid bekend is welke waarde door verschillende kaartenmakers werd toegekend aan hunDuitsche Mijl (van 15 op één graad) of, wat hetzelfde is: hoe groot zij zich den omtrek der aarde éndus den equatorgraad dachten. Bediende Blaeu zich wellicht van zijn eigen, nooit gepubliceerde;aardmeting, of heeft hij de voorkeur geschonken aan de waarde van Snellius die, theoretischalthans, boven zijn eigen uitkomsten moest worden gesteld? Heeft Van Keulen zich, althans voorzijne latere uitgaven, nog bediend van de uitkomsten der graadmeting van Bouguer en LaCondamine? Oogenschijnlijk eenvoudige vragen, voorzeker, doch die men zou moeten weten tebeantwoorden om te kunnen becijferen naar welke schaalverhouding de kaartenmakers zichhunne werkstukken geteekend dachten. Daar nu deze vragen niet zoo maar uit te maken zijn,stelde ik in een groot aantal gevallen de waarde van den breedtegraad op 111.111 meters, of deDuitsche Mijl op 7407 Meters, waarden die zooals wij thans weten, ten naaste bij juist zijn, enkwam dan tot de schaal der kaart zooals die werkelijk ongeveer is.Als een aparte Bijlage voegde ik aan dezen inventaris nog toe een verkorte inhoudsopgave van denzoogenaamden Atlas Amsterdam van Isaac de Graaff. Wel worden deze kaarten in LeupesInventaris vermeld en zijn zij daar gemakkelijk te herkennen aan de merkletters A.A., maar hetkwam mij voor dat, waar de titels van die kaarten over een geheel boekwerk verspreid zijn, destudeerende archiefbezoekers gebaat zullen zijn bij eene opgave van het geheel, dat op eene zooongeëvenaarde wijze onze geographische kennis van de Oostersche Wateren op éénzelfde tijdstip(ongeveer 1700) in beeld brengt.
  17. 17. 4.VELH Kaarten Leupe Suppl. 19Verwant materiaalVerwant materiaalHet gehele bestand, beschreven in deze inventaris, is op microfiche gezet.Verwante archievenVERWANTE ARCHIEVENDe Bibliothèque Nationale in Parijs heeft aquarellen van Johannes Vingboons en wel vanMacassar, Ternate, kasteel Victoria op Ambon en kasteel Goeloe Goeloe op Ceram.Eveneens aquarellen van Johannes Vingboons in de collectie van het Maritiem MuseumRotterdam, o.m de kust van Costa Rica, de kust van Yukatan, Golf Honduras, kust Baya Honda.Voorts kust Cabo Blanco-Porto Nova, kust Cabo Verde, kust Angola-Cabo Negoro; kust CaboNegoro-Varilho.De Biblioteca Laurenziana Medicea, Florence , de Biblioteca Apostolica Vaticana en het NederlandsScheepvaartmuseum in Amsterdam zijn ook in het bezit van door Johannes Vingboonsgeaquarelleerde kaartenArchief VOC, toegang 1.04.02, en veel VOC- en WIC kaarten staan ook op de website Atlas MutualHeritage.PublicatiesPUBLICATIESLiteratuurlijstLITERATUURLIJST – Bracht, J.Th. W. van (intro.), Atlas van kaarten en aanzichten van de VOC en WIC, genoemd Vingboons-Atlas (Haarlem 1982). – Destombes, M., Catalogue des cartes nautiques manuscrites sur parchemin 1300-1700 (SaigonArdin 1941). – Koeman, C, Links with the Past: The History of the Cartography of Suriname 1500-1971 (Amsterdam 1973). – Koeman, C. (ed.), Bibliography of Terrestrial, Maritime and Celestial Atlases and Pilot Books, published in the Netherlands up to 1880: Atlantes Neerlandici, 6 vols. (Amsterdam 1967-1985). – Koeman, C, Collections of Maps and Atlases in the Netherlands: Their History and Present State (Leiden 1961). – Kok, M., "Johan Christoph Heneman: kaartograaf van Suriname en Guyana van 1770-1806", Caert-Thresoor 1 (1982), 4-11. – Mil, P. van (ed.), De VOC in de kaart gekeken (The Hague 1988). – Roessingh, M.P.H., Sources of the History of Asia and Oceania in the Netherlands. Part I: Sources up to 1796 (Munich, etc. 1982). – Schilder, G., "Organization and Evolution of the Dutch East India Companys Hydrographic Office in the Seventeenth Century", Imago Mundi 28 (1976), 61-78. – Wieder, F.C., Monumenta Cartographica (The Hague 1925-1933). – Zandvliet, K. "VOC Maps and Drawings", in R. Raben and H. Spijkerman (eds.), De archieven van de Verenigde Oostindische Compagnie. The Archives of the Dutch East India Company (1602-1795) (The Hague 1992), 83-99. – Zandvliet, K., "El Reflejo de la Empresa Neerlandesa en El Atlantico", in E. van den Boogaard, P.C. Emmer et al., La Expansión Holandesa en El Atlantico (Madrid 1992), 265-321.
  18. 18. 4.VELH Kaarten Leupe Suppl. 21Beschrijving van de series en archiefbestanddelenBESCHRIJVING VAN DE SERIES ENARCHIEFBESTANDDELENA Zee-atlassen, wereldkaarten enz. A ZEE-ATLASSEN, WERELDKAARTEN ENZ.--- "Ligtende zeefakkel off de geheele Oost-Indische Water-Weereldt." 2 deelen. MS. in folio. Stuk ontbreekt, voorheen inv. nr. 1 Zie de beschrijving bij: Azië (Indische Archipel, Algemeene). = no. 156 kaart 82 "Nova totius terrarum orbis geographica ac hydropgraphica tabula a Petro Kaerio." 1621. Koperdruk. Groot 40-54 cm Schaal wassende graden. Vervaardiging: "Excudebat Joannes Janssonius Amstelodami." Gegraveerd door Pieter van der Keere. Het Beren eiland komt hier voor onder den naam "t Verre eylandt"; zie Tijdschrift Aardrijkskundig Genootschap Deel III.3 "Nieuwe wereltkaart." Met dubbeltitel in het Latijn. (Twee halfronden). midden 17e eeuw. Koperdruk. Groot 44-55 cm Schaal (Stereographische projectie). Vervaardiging: "Uytgegeven tot Amsteldam bij Pieter Goos".4 "Mappemonde dressé sur les observations de Mrs de lAcadémie Royale des Sciences enz.", met dubbeltitel: "Nova orbis tabula ad usum serenissimi Burgundiae Ducis." (Twee halfronden). Na 1710. Koperdruk Groot 49-64 cm Schaal (Stereographische projectie.) Vervaardiging: "Par M. de LIsle; Se vend chez Jean Covens et Corneille Mortier à Amsterdam".5 "Wijsgeerige en staatkundige waereldkaart waarop de reizen van Cook and La Pérouse geteekend zijn." (Twee halfronden.) 1802. Koperdruk Groot 51-74 cm Schaal (Stereographische projectie.) Vervaardiging: "Door L. Brion den vader, aardrijks- en krijgsbouwkundigen. Naar het Fransch, te Amsterdam bij J. Allart. C. Van Baarsel sculp."6 "A new and correct outline chart intended for the use of the Officers in the Royal Navy and Merchants Service, to prick off a ships track." (Zoogenaamde "overzeiler" voor de vaart tusschen Europa, Indië, China, Japan en Australië). 1833; 1837. Koperdruk Groot 65-121 cm Schaal: wassende. Vervaardiging: Opgemaakt en uitgegeven door J.W. Norie te Londen Met een trek van een uit- en thuisreis tusschen Nederland en Straat Soenda.7 Japansche wereldkaart met Japanschen tekst. Midden 19e eeuw. Gedrukt op Japansch papier. Groot 40-72 cm
  19. 19. 22 Kaarten Leupe Suppl. 4.VELH Verwerving: Geschenk van den heer Frederiks.8-15 Kaarten behoorende bij R.G. Bennet en J. van Wijk: "Verhandeling over de Nederlandsche ontdekkingen", Utrecht 1827: 1827. Vervaardiging: "Te Dordrecht bij J. de Vos". Geteekend door J. van Wijk. 8 Kaart van Spitsbergen. 9 Kaart van de Noordelijke IJszee volgens de vroegere Nederlandsche zeelieden. 10 Kaart van Nieuw-Nederland. 11 Kaart van Straat Magellaan, Straat Lemaire, het Vuurland en Kaap Hoorn. 12 Kaart van Nieuw Holland, Nieuw-Guinea enz. 13 Kaart van de Vriendelijke eilanden. 14 Kaart van de Stille Zuidzee. 15 Kaart van Japan, Steendruk16 Kaart van de "vlaggen welke met goedvinden van den Keijzer op de scheepen van zijne onderdanen gebruikt worden". Einde 18e eeuw. Gekleurde koperdruk. Groot 52-61 cm Vervaardiging: G. Hulst van Keulen. Verwerving: "Behoorende bij de resolutie van HH. MM. de Staten Generaal der Vereenigde Nederlanden van den 23 April 1782", en "ontvangen op Rijks Archief om aldaar te verblijven en zulks door middel van den Heer Secretaris Generaal van het Departement van Marine den 26 Maart 1834".
  20. 20. 4.VELH Kaarten Leupe Suppl. 23B Zee-, kust- en rivierkaartenB.1 Europa B ZEE-, KUST- EN RIVIERKAARTENB.1.1 IJszee, Poolzee, Noordzee B.1 EUROPA B.1.1 IJSZEE, POOLZEE, NOORDZEE17 Koerslijn van de derde reis van Willem Barentsz om de Noord in 1596, gegraveerd door Baptista a Doetechem, overgenomen door Judocus Hondius in 1611. 1876Groot 27-36 cm Vervaardiging: Typo-autographische reproductie uit Tijdschrift. Aardrijksk. Gen., deel III. Verwerving: Schenking de Bas Verslag 1877. bl. 4. 1877.18 Kaartje van Groenland, Spitsbergen, Nova-Zembla, Samojedenland en de Noordkust van Noorwegen, door Hessel Gerritsz. 1612. 1876Groot 17-25 cm Vervaardiging: Typo-autographische reproductie uit Tijdschrift. Aardrijksk. Gen., deel III. Verwerving: Schenking de Bas Verslag 1877. bl. 4. 1877.19 Kaartje van Groenland door Thomas Edge. 1625. 1876Groot 19-25 cm Vervaardiging: Typo-autographische reproductie uit Tijdschrift. Aardrijksk. Gen., deel III. Verwerving: Schenking de Bas Verslag 1877. bl. 4. 1877.20 Kaart van Spitsbergen door M.H. Middelhoven. 1634. 1876Groot 34-44 cm Vervaardiging: Typo-autographische reproductie uit Tijdschrift. Aardrijksk. Gen., deel III. Verwerving: Schenking de Bas Verslag 1877. bl. 4. 1877. Zie kaart No. 2. Catalogus Leupe.21 Afteekening van Spitsbergen omstreeks 1642; Kaart van Spitsbergen 1648; "Generall Chart of the Northerne Navigation" (eerste jaren der 17e eeuw). 1876Groot 19-52 cm Vervaardiging: Typo-autographische reproductie uit Tijdschrift. Aardrijksk. Gen., deel III. Verwerving: Schenking de Bas Verslag 1877. bl. 4. 1877.22 Kaart van Spitsbergen en omgeving door Joannes van Keulen omstreeks 1711. 1876Groot 30-40 cm Vervaardiging: Typo-autographische reproductie uit Tijdschrift. Aardrijksk. Gen., deel III. Verwerving: Schenking de Bas Verslag 1877. bl. 4. 1877.23 Kaart van Spitsbergen en omgeving opgemaakt naar de waarnemingen gedaan door de Zweedsche Noordpoolexpeditie onder Dunér en Nordenskiöld in 1861- 1864. 1876Groot 30-40 cm Vervaardiging: Typo-autographische reproductie uit Tijdschrift. Aardrijksk. Gen., deel III. Verwerving: Schenking de Bas Verslag 1877. bl. 4. 1877.24 "North-Polar Chart with track of the Pandora, two voyages 1875-1876". Met karton voorstellende de Smith-Sound. Steendruk. Zonder schaal. Groot 62-91 cm Vervaardiging: Uitgegeven door J. Smulders te s-Gravenhage.
  21. 21. 24 Kaarten Leupe Suppl. 4.VELH25 "North-Polar Chart including the Atlantic Ocean to the 50th parallel. Track of Pandora 1875-1876." Met karton voorstellende de Smith-sound. Steendruk. Groot 63-80 cm Schaal ± 1 : 7.700.000. Vervaardiging: Uitgegeven door de Admiraliteit te Londen en gereproduceerd door J. Smulders te s Gravenhage. Zie Tijdschrift Aardrijskundig Genootschap, Bijblad no. 4 (1877).26 Kaart van de Noordelijke IJszee met de reisroute van de Willem Barentsz onder bevel van A. de Bruijne in 1878. Steendruk. Groot 28-39 cm Schaal: wassende.27 Kaart van de Barentszee met de reisroute der Willem Barentsz en van het Engelsch stoomjacht Eira in 1880. Steendruk. Zonder schaal. Groot 39-53 cm Zie Verbetering blz. 148.28 "A new and improved Chart of the Hebrides or Lewis Islands and adjacent coasts of Scotland from the Mull of Cantire to Cape Wrath". 1804. Koperdruk. Groot 75-123 cm Schaal: wassendeB.1.2 Oostzee Vervaardiging: "Drawn from the latest surveys by Wm. Heather London." B.1.2 OOSTZEE29 "Nye paskaart over Sundet og begge Belterne." Met kartons: De haven van Kiel, Het inkomen van Stettin. 1777. Koperdruk. Groot 60-89 cm Schaal: wassende Vervaardiging: Udgifven i aaret af Profess. C.C. Lous". Verwerving: Geschenk Dr. H.D. Kruseman December 1895.30 "Speciel Kort over Sundet samt Kiöge Bugt". 1829. Koperdruk Groot 57-89 cm Schaal ± 1:140.000 Vervaardiging: "Udg. J. Hoiss, Kiöbenhavn".31 "Charta ofver medlersta delen af Ostersjön". 1801. Koperdruk. Groot 57-92 cm Schaal 1 : 500.000. Vervaardiging: "Udgifven af Johan Nordenankar, författad af Eric Klint, Stockholm."32 "Kaart over den Finske Bugt". Met kartons: De reede van Reval, Het inkomen van Wiborg en van Kroonstad. 1826. Koperdruk. Groot 59-137 cm
  22. 22. 4.VELH Kaarten Leupe Suppl. 25 Schaal ±1 : 370.000 Vervaardiging: "Samlet og reduceret efter de nyeste udkomne svenske og rusiske Söekaarter. PaaB.1.3 Kusten van Noorwegen tot de Nederlanden J.G. Blankensteiner, Kiöbenhavn." B.1.3 KUSTEN VAN NOORWEGEN TOT DE NEDERLANDEN33 Kaart van de landen en eilanden in het ronde van Hamburg. 1628. Koperdruk. Zonder schaal. Groot 15-54 cm Vervaardiging: Uitgegeven door Willem Blaeu, Amsterdam.34 "Celeberrimi fluvii Albis nova delineatio". 17e eeuw. Koperdruk. Zonder schaal Groot 15-33 cmB.1.4 Noordzee, Kanaal en Iersche Zee Vervaardiging: "Auctore Christiano Mollero". B.1.4 NOORDZEE, KANAAL EN IERSCHE ZEE35 "A new edition of Heathers new chart of the coasts of England and Holland from the latest surveys". Met kartons: De monding der Elbe, Texel en het Vlie, De Schelde tot Antwerpen. 1814. Koperdruk Groot 71-122 cm Schaal: wassende Vervaardiging: "Drawn and revised and corrected bij J.W. Norie." Uitgegeven door W. Heather, London.36 "A new chart of the southern part of the North Sea, shewing the navigation from the Thames, Harwich and the Downs to Calais, Dunkirk, Ostend, Flushing, Antwerp and Rotterdam". 1816. Koperdruk Groot 74-123 cm Schaal : wassende Vervaardiging: "Correctly delineated by J.W. Norie."37 Twee rug aan rug geplakte kaarten, voorstellende: A. Engelsche zeekaart van Zuid-Voorland tot Orfordness. London. A 1. Engelsche zeekaart van de kust tusschen Borkum en Emden. Met karton van Helgoland. London. 1795. B. Engelsche zeekaart van Orfordness tot Spurnpoint. London. 1802. Koperdrukken Verschillende schalen. Groot 75-80 cm Vervaardiging: London38 "Nieuwe zeekaart van het eerste gedeelte van t Canaal tusschen Engeland and Vrankrijk". Met dubbeltitels in het Fransch, Engelsch, Spaansch en Italiaansch. begin 18e eeuw. Koperdruk Groot 50-59 cm Schaal ± 1 : 336.000. Vervaardiging: "Te Amsterdam bij Joannes van Keulen" en "opgestelt door Gerard van Keulen"39A - 39B "Nieuwe wassende zeekaart van het geheele Canaal met alle daaraan behoorende
  23. 23. 26 Kaarten Leupe Suppl. 4.VELH kusten van Frankrijk en Engeland en een gedeelte van de kusten van Ierland en den Atlantischen Oceaan". In twee bladden en met kartons voorstellende: De haven van Ramsgate, De mond van de Seine, De reede van Cherbourg. 1805. Koperdruk Groot 74-93 cM. elk blad Schaal: wassende Vervaardiging: "Uitgegeven onder opzicht van de Commissarissen tot de zaaken het vinden van de lengte op zee en de verbeetering der zeekaarten betreffende", G. Hulst van Keulen, Amsterdam. Een tweede druk verscheen in 1815. 39A Blad 1 39B Blad 240 Landverkenningen van de kusten van het Engelsch Kanaal, de zuidkust van Engeland en de Middellandsche Zee. Einde 18e eeuw. Schetsjes in MS. Verwerving: Volgens Leupe afkomstig uit de papieren van den kapitein-ter-zee van Bylandt, van het laatst der 18e eeuw, en door hem ten geschenke bekomen van den Heer Schaart (?) te Borculo. Augustus 1876.41A - 41B "A new and correct Chart of Saint Georges Channel". Met kartons: Bristol Channel, Toegangen naar Liverpool, River Clyde. 1804. Koperdruk Groot 74-183 cm Schaal: wassende Vervaardiging: "Drawn from the latest surveys and observations by Wm. Heather, London." Duplicaat van no. 74 Catalogus Leupe. Beschrijving zie blz. 148. 41A Deel 1 41B Deel 242 "Caarte van de landingh in de Baay van Vigos, alsmeede het innemen van twee Casteels en het verooveren der Spaansche silvre vloot ten ancker leggende in de Baay voor Redondella den 23 en 24 October 1702". Met verklaring en aanteekeningen. Koperdruk. Groot 42-47 cm Schaal ± 1 : 56.000. Vervaardiging: "Geteekent door L. du Mee ordenaaris ingenjeur." "Jan van Coll fecit". Uitgegeven door Anna Beeck, s-Gravenhage.43 "Kaart van de baaij van Cadix met de plans der fortificatien". Midden 18e eeuw. Koperdruk. Groot 48-54 cm Schaal 1 : 5290. Vervaardiging: "Ten dienst der zeevaart opgesteld door William May, luitenant-ter-zee." Uitgegeven door Johannes van Keulen te Amsterdam. Verwerving: Schenking Wolterbeek Muller, zie Verslag 1878, blz. 4.44 Kaart van de baai van Cadix met alsvoren, doch op iets grooter schaal. Teekening. Groot 62-72 cmB.1.5 Straat van Gibraltar, Middellandsche Zee Verwerving: Schenking Wolterbeek Muller, zie Verslag 1878, blz. 4.? B.1.5 STRAAT VAN GIBRALTAR, MIDDELLANDSCHE ZEE45 "Nouveau plan de Gibraltar avec ces (sic) fortifications".
  24. 24. 4.VELH Kaarten Leupe Suppl. 27 1727. Koperdruk. Verschillende schalen. Groot 49-57 cm Vervaardiging: "A Amsterdam chez Jean Covens et Corneille Mortier". Verwerving: Schenking Wolterbeek Muller, zie Verslag 1878, blz. 4.? Zie Verbeteringen blz. 148.46 "Plan van de baaij van Gibraltar". 1783. Koperdruk. Groot 38-50 cm Schaal 1 : 53.000. Vervaardiging: Opgesteld door P.H. Van Pelt, Capitein ter Zee." Uitgegeven door G. Hulst van Keulen te Amsterdam". Verwerving: Schenking Wolterbeek Muller, zie Verslag 1878, blz. 4.?47 "A Chart of the Strait of Gibraltar etc." Met karton voor stellende de "Bay of Tangier". 1st December 1824. Koperdruk. Groot 51-69 cm Schaal 1 : 210.000. Vervaardiging: "By Ignatius Reimer, published by John Purdy, London, engraved by Alex. Findlay." Verwerving: Schenking Wolterbeek Muller, zie Verslag 1878, blz. 4.?48A - 48B "Carte réduite de la Mer Méditerranée et de la Mer Noire" 1814. In twee bladden; Koperdruk Groot 77-94 cM. elk blad. Schaal: wassende Vervaardiging: "Par P. Lapie géographe Directeur du Cabinet topographique du Roi, gravée par P.A.F. Tardieu". 48A Deel 1 48B Deel 249 Kaart van de "Côte méridionale dEspagne depuis Cadiz jusquau Cap de Palos et côte septentrionale dAfrique depuis le Cap Spartel jusquau Cap de Tenez". 1793. Koperdruk. Groot 43-85 cm Schaal 1 : 412.000. Vervaardiging: "Dressée au dépôt des cartes et plans de la Marine etc. Juin 1793".50 Kaart van de "Côte orientale dEspagne depuis le Cap de Palos jusquau Cap de Creux avec les îles Maiorque, Minorque et Yvice et partie de la côte dAfrique". 1793. Koperdruk. Groot 58-84 cm Schaal 1 : 386.000. Vervaardiging: "Dressée au dépôt des cartes et plans de la Marine etc. Juin 1793".51 "Carte esférica desde Punta de Europa á Cabo de Gata y desde Ceuta hasta Hone." Einde 18e of begin 19e eeuw. Koperdruk. Groot 52-78 cm Schaal: wassende Vervaardiging: "Construida por Don Vicente Tofiùo de S. Miguel, Director de las Academias de guardas marinas." Is nagenoeg identiek met no. 49.52 "Carta esférica de las costas de la peninsula de España, las de Francia é Italia hasta el Cabo Venere y la correspondiente de Africa y esta parte del Mediterraneo." 1823. Koperdruk.
  25. 25. 28 Kaarten Leupe Suppl. 4.VELH Groot 57-88 cm Schaal: wassende Vervaardiging: "Construida en la Direccion hidrografica, Madrid." Alle kusten van het schiereiland en het westelijk bekken der Middellandsche zee tot en met Sardinië en Corsica.53 "Algemeene kaart van de Middellandsche zee, eerste deel, bevattende de kusten van Portugal, Spanje, van een gedeelte van Frankrijk, Italië en de Noordelijke Staten van Africa" (bis). 1833. Koperdruk. Groot 57-88 cm Schaal: wassende Vervaardiging: Uitgegeven door de Wed. G. Hulst van Keulen, Amsterdam. Identiek met no. 52.54 Schetspanoramas van: 1724. Vervaardiging: "Geopserveert int jaer anno opt tslans oorlighschp t Hof te Reene bij mij Cornelis Woutersz. Backer". Verwerving: Schenking Vinkhuyzen, zie Verslag 1872 blz. 4.55 De bocht van Alicante,56 De baai van Altea en De baai van Majorka Teekeningen MS. Ieder groot 30-50 cm57 "Carta esférica de las Islas Baleares y Pithyusas." Met karton voorstellende het vaarwater tusschen Iviza en Formentera. 1807. Koperdruk. Groot 38-57 cm Schaal 1 : 231.500. Vervaardiging: "Construida en la Direccion Hidrografica per Don Vicente Tofiùo de San Miguelo Madrid Aùo 1807".58 Gezicht op de haven van Mahon met afzonderlijke gezichten op het lazareth en andere gebouwen aldaar. Eerste helft der 19e eeuw. Waterverfteekening. Groot 47-65 cm59 "Carta esférica de la Isla de Menorca." Met kartons voorstellende een plan van de haven van Ciudadella op Majorka, en een plan van de haven van Fornells op Majorka. 1786. Koperdruk. Groot 53-77 cm Schaal 1 : 97.500. Vervaardiging: "Construida por el Brigadier Don Vicente Tofiùo de San Miguel, director de las Academias de guardas marinas".60 "Carte de la côte et des îles des environs de Marseille." 1777 et 1778; 1792. Koperdruk. Groot 54-84 cm Schaal 1 : 48.737. Vervaardiging: "Dressée au dépôt des cartes et plans de la Marine daprès les plans levés en 1777 et 1778, publiée en 1792". Verwerving: Schenking Wolterbeek Muller? Zie Verslag 1878 blz. 4.
  26. 26. 4.VELH Kaarten Leupe Suppl. 2961 "Plan des îles, de la rade de Marseille et du port Dieudonné destiné à la quarantaine des navires provenant des pays infectés de la fiévre jaune." Omstreeks 1823. Steendruk. Groot 50-79 cm Schaal 1 : 5.000. Vervaardiging: "Levé et dessiné par le directeur des travaux du port Dieudonné H. Garella". Lithographie de Desmaryl.62 "Carte des côtes de la Méditerranée." 18e eeuw. In 2 bladen. Koperdruk. Groot elk blad 54-71 cm Schaal ± 1 : 3.000.000. Vervaardiging: "Par Berthelot, professeur dhydrographie" te Marseille.63 "Carte esférica que comprehende las costas de Italia, las del mar Adriatico desde Cabo Venere hasta el de Matapan el la Morea y las correspondientes de Africa enz." 1824. Koperdruk. Groot 56-85 cm Schaal: wassende. Vervaardiging: "Construida en la Direccion hidrografica, Madrid". Komt overeen met Nos. 64 en 66.64 "Carte esférica que comprehende las costas de Italia, las del mar Adriatico desde Cabo Venere hasta el de Matapan el la Morea y las correspondientes de Africa enz." 1802. Vervaardiging: "Construida en la Direccion hidrografica, Madrid" Komt overeen met Nos. 63 en 66.65 "Nieuwe paskaart van t tweede gedeelte der Middellandsche zee tusschen t I. Malta en Alexandretta". Met dubbeltitels in het Fransch, Engelsch en Spaansch. 18e eeuw? Koperdruk. Groot 59-99 cm Schaal ± 1 : 2.000.000. Vervaardiging: "t Amsterdam bij Joannes van Keulen, opgesteld door G. van Keulen".66 "Algemeene kaart van de Middellandsche zee, tweede deel, bevattende de kusten van Italië, golf van Venetië, Sicilië en Noordelijk Afrika van Bizerta tot Marsasusa" (bis). 1833. Koperdruk. Groot 56-85 cm Schaal: wassende. Vervaardiging: uitgegeven door de Wed. G. Hulst van Keulen, Amsterdam. Komt overeen met Nos. 63 en 64.67 "Carta esférica de la parte interior del Mediterraneo y hel Archipielago de Grecia hasta Constantinopla y el Mar negro". Met kartons voorstellende een plan van Porto Mandri (1803) alsmede een van S. Nicolas op het eiland Zea (1790). 1806. Koperdruk. Groot 58-84 cm Schaal: wassende Vervaardiging: "Construida por el Brigadier de Marina Don Dionisio Alcalá Giuliano, en la Direccion hidrografica", Madrid. Komt overeen met No. 68.68 Carta esférica de la parte interior del Mediterraneo y hel Archipielago de Grecia

×