лекц №6

3,740 views
3,495 views

Published on

0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
3,740
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
118
Actions
Shares
0
Downloads
18
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

лекц №6

  1. 1. Өмнөх хичээлүүдээр өөрийгөө шалгах асуулт Сэтгэл судлал хэдий үеэс бие даасан шинжлэх ухаан болсон бэ? Сэтгэл судлалын судлах зүйлийг хэрхэн томьѐолж болох вэ? Уураг тархины тухай асуудлыг яагаад сэтгэл судлалд авч үздэг вэ? Баруун тал бөмбөлөг ямар үүрэгтэй вэ? Зүүн тал бөмбөлөг ямар үүрэгтэй вэ? Сэрэл, хүртэхүйг яагаад танин мэдэхүйн үндэс гэж нэрлэдэг вэ?
  2. 2.  Сэрлийн зааг гэж юу вэ Сэрлийн дасан зохицох чанар гэж юу вэ? Сенсибилизаци /мэдрэмхийжих/ гэж юу вэ? Сэрэл, хүртэхүйн ялгаа Орон зайн хүртэхүй гэж юу вэ Хөдөлгөөний хүртэхүй гэж юу вэ? Цаг хугацааны хүртэхүй ямар хэлбэрүүдтэй вэ? Хүртэхүйн ямар чанарууд байдаг вэ? Анхаарлыг хэрхэн ангилдаг вэ? Амьтдын зан байдлын хэдэн хэлбэр байдаг вэ?
  3. 3. Лекц №6Сэтгэхүй ба хэл яриа
  4. 4. Сэтгэхүйн тухай ерөнхий ойлголт Сэтгэхүй гэж танин мэдэхүйн процессийнхамгийн дээд төвшин. Сэтгэхүйнтусламжтайгаар цоо шинэ мэдлэг бий болно.Хүн сэтгэхүйнхээ тусламжтайгаар бодит юмсүзэгдлийг бүтээлчээр танин мэдэж өөрчлөнхувиргана. Чухамхүү сэтгэхүйн хүчээр хүмүүсттухайн нөхцөлд огт байгаагүй, бодит байдлаартөрж бий болоогүй тийм үр дүн, чадваршинээр бүрэлдэж төлөвшдөг.
  5. 5.  Сэтгэхүй гэдэг нь юмс үзэгдлийн дотоод харилцаа холбоонд нэвтрэн орж, тэдгээрийн шинж чанарыг нээн олох, мөн юмс үзэгдлийн хоорондын холбоог тогтоох процесс юм.
  6. 6. Сэтгэхүйн тухай ерөнхий ойлголт Юмс үзэгдлийн шинж чанарыг дам тусган танин мэдэх Юмс үзэгдлийн хоорондын холбоо хамаарал, зүй тогтлыг олох Хэл яриатай салшгүй холбоотой.
  7. 7. Сэтгэхүйн хэлбэрүүд Ñýòãýõ¿éí õýëáýð îíîëûí ïðàêòèêîéëãîëòûí ä¿ðèéí Áîäèò Áîäèò ä¿ðñëýëèé ¿éëäëèéí í
  8. 8. Îíîëûí îéëãîëòûí ñýòãýõ¿éÕ¿í òîäîðõîé çîðèëòóóäûã øèéäýõèéí òóëä ýíò¿ð¿¿íä îéëãîëòóóäûã àøèãëàäàã. Àñóóäëûãõýëýëöýõ, øèéäâýðèéã ýðæ õàéõ, øèéäâýðãàðãàõ ãýýä á¿õ íºõöºëä óðüä íü áóñàä õ¿ì¿¿ñîéëãîëò, áîäîìæ, îþóí ä¿ãíýëòèéí õýëáýðýýð áèéáîëãîñîí ìýäëýãèéã àøèãëàí îþóíû ¿éëäýëã¿éöýòãýõ áàéäëààð ë á¿õ ç¿éë õèéãäýíý.
  9. 9. Îíîëûí ä¿ðèéí ñýòãýõ¿é Àëèâàà çîðèëòûã øèéäâýðëýõýä îéëãîëò, áîäîìæ, îþóí ä¿ãíýëò áèø õàðèí ä¿ð ä¿ðñëýëèéã àøèãëàäãààðàà îíöëîã. Òýðõ¿¿ ä¿ð ä¿ðñëýëèéã îéä õàäãàëàãäàæ áàéãàà óë ìºðèéã ñýðãýýí ñàíàõ, ýñâýë ä¿ðñëýí áîäîõ àðãààð øèíýýð áèé áîëãîõ ãýñýí ¿íäñýí õî¸ð çàìààð á¿òýýíý. Îíîëûí ñýòãýõ¿éí ýíýõ¿¿ 2 õýëáýð õîîðîíäîî íÿãò óÿëäààòàé õºãæèíº. Ä¿ð ä¿ðñëýëä òóëãóóðëàñàí îíîëûí ñýòãýõ¿é îéëãîëòûí ñýòãýõ¿éãýýñ äóòàõã¿é òîâ òîäîðõîé õèéñâýð òºñººëëèéã áèé áîëãîæ àäíà.
  10. 10. Áîäèò ä¿ðñëýëèéí ñýòãýõ¿é Õ¿ì¿¿ñ áîäèò íºõöºë áàéäëûã õ¿ðòýí õ¿ëýýíàâàõ ÿâöàä ñýòãýí áîäîõ ¿éëýý äàé ëàõçàìààð ÿâàãäàíà. Ñýòãýõ¿éí ýíýõ¿¿ õýëáýðñóðãóóëèéí ºìíºõ áîëîí ñóðãóóëèéí áàãà íàñíûõ¿¿õä¿¿äýä á¿õ òàëààð èëðýí õºãæèæáàéäàã áà áèåèéí õºäºëìºð þìóó ïðàêòèê¿éëäýë ãîëëîñîí õºäºëìºð ýðõýëäýã õ¿ì¿¿ñò óõàë ¿¿ðýãòýé.
  11. 11. Áîäèò ¿éëäëèéí ñýòãýõ¿é Þìñ ¿çýãäëèéã ººð ëºí õóâèðãàõ ïðàêòèê ¿éëàæèëëàãààíû òóñëàìæòàéãààð õ¿ì¿¿ññýòãýõ¿éí ¿éë ÿâöàà æîëîîäîæ, õóâèðãàíººð èëæ, èë¿¿ ¿ð ä¿íòýé áîëãîæ áàéäàãòîðøèíî. Ýíý íºõöºëä àëèâàà íýã çîðèëòûãõýðýãæ¿¿ëýõ ¿íäñýí àðãà çàì íü ýä þìñòàéõèéõ ¿éëäëèéí äýñ äàðààëàë, çîõèîíáàéãóóëàëò, õóâèëáàðóóä îíîâ òîé çºâ áàéõÿâäàë þì. Áîäèò ¿éëäëèéí ñýòãýõ¿é¿éëäâýðëýë äýýð àæèëëàäàã, ÿìàð íýãá¿òýýãäýõ¿¿í ¿éëäâýðëýäýã õ¿ì¿¿ñò èë¿¿ñàéí õºãæñºí áàéäàã.
  12. 12. Ñýòãýõ¿éí ¿éëäýë Õ¿íèé ñýòãýõ¿é íü þìñ ¿çýãäëèéí ìºí àíàðûã íýýí èëð¿¿ëýõýä èãëýãäñýí áàéäàã. Ýíý íü ñýòãýõ¿éí ¿éëäë¿¿äèéí òóñëàìæòàéãààð ÿâàãäàíà. Àáñòðàêöèÿ- õèéñâýðëýõ- áàéãàëü íèéãìèéí ¿çýãäëèéí óã ç¿éëýýñ ñàëãàí àâ ñýòãýõ áàéäàë. Áèäýíä ìýäðýãäýõ áîëîìæã¿é ç¿éëèéí òóõàé ìýäýæ áîëíî. Àíàëèç, ñèíòåç- ¯çýãäýë þìñûã á¿ðä¿¿ëæ áàéãàà øèíæ¿¿äýýð íü çàäàëæ, õóâààõûã àíàëèç ãýíý.
  13. 13. Ñýòãýõ¿éí ¿éëäýë Ñèíòåç -òóñãàé õýñýã, íýãæ ç¿éë¿¿äèéã íýãòãýí ñýòãýõ ¿éëäýë. Åðºíõèéëºí ä¿ãíýõ - îáúåêòèéí èë¿¿ åðºíõèé øèíæ, òàë õàðèëöààã îëæ òîãòîîõ ¿éëäýë. Èíäóêöòýé àäèëòãàæ áîëîõã¿é. Õàðüöóóëàõ- Þìñûã àäèë òºñòýé áà ÿëãààòàé øèíæ àíàðààð íü õàðüöóóëíà. Õàðüöóóëàõäàà 1 áóþó õýä õýäýí ãîë øèíæèéã ñàëãàæ àâíà. Èíäóêö - íýãæýýñ åðºíõèé, åðºíõèé㺺ñ íýãæ - äèäóêö
  14. 14. Ñýòãýõ¿éí àíàð Ñýòãýõ¿éí àãóóëãà- òóñãàãäàæ áàéãàà þìñûí õ¿ðýýãýýð òîäîðõîéëîãäîíî. ªðãºí èõ ç¿éëèéã õàìðàõ òóñàì àãóóëãà ºðãºí áàéíà. ÿí àíàð- Õàðèëöàí õîëáîî, óÿëäàà, ç¿é òîãòëûã õýð ã¿íçãèé òóñãàí óõàìñàðëàæ îéëãîñíîîð òîäîðõîéëîãäîíî. Áèå äààñàí àíàð- ªºðèéí õ¿ , íººö áîëîìæèéã àøèãëàñíààð øèéäâýðëýõ /àãóóëãà, ø¿¿ìæòýé õîëáîîòîé õºãæèíº./
  15. 15. Ñýòãýõ¿éí àíàð Óÿí õàòàí – Îþóíû ¿éëäýë, ¿éë àæèëëàãààã õèéæ ã¿éöýòãýõýä íýã ÿíçûí õýâøìýë àðãà áàðèëààñ ñàëæ àñóóäëûã îëîí òàëààñ àâ ¿çýæ øèéäâýðëýõ Ø¿¿ìæëýëò àíàð- ßìàð íýãýí çîðèëòûã øèéäâýðëýõýä áóñäûí áîäîë ñàíààíä àâòàãäàæ äàãàëäàõã¿é ººðèéíõººðºº áàéõ Ñýòãýõ¿éí õóðä – Òóëãàðñàí çîðèëò àñóóäëûã øèéäâýðëýõýä çàðöóóëñàí õóãàöààãààð ñýòãýõ¿éí õóðä òîäîðõîéëîãäîíî.
  16. 16. Ñýòãýõ¿éí õºãæèë Èíòåëëåêòèéí õºãæëèéí òàëààðõ 3 õàíäëàãà áàéäàã. Ôèëîãåíåòèê – õ¿í òºðºëõòºíèé ò¿¿õýí õºãæèëòýé õîëáîîòîé Îíòîãåíåòèê – òºðºõººñ ¿õýõ õ¿ðòýëõ 1 õ¿íèé àñóóäàë Ýêñïåðèìåíòàëüíûé – òóðøèëòûí
  17. 17. Ñýòãýõ¿éí õºãæèë Æ.Ïèàæå õ¿¿õäèéí èíòåëëåêòèéí õºãæëèéí òóõàé îíîë áîëîâñðóóëæ 4 òºâøèíä àâ ¿çñýí. Èíòåëëåêòèéí ìýäðýìæèéí ¿å – 0-2 íàñ Þìñûí òýìäýã, øèíæèéã òàíèí ìýäýõ, õ¿ðòýõ àäâàð õºãæèíº. ¯éëäëèéí ºìíºõ ¿å – 2-7 íàñ Õýë ÿðèà ýçýìøèæ ãàäààä ¿éëäýë äîòîîäîä øèëæèíý. Òîäîðõîé ¿éëäëèéí ¿å øàò. 7,8-11,12 íàñ Óõàìñàðòàéãààð ¿éëäýë õèéíý. Õèéñâýð ¿éëäýë – 12-14,15 íàñ Ëîãèêèéí õóâüä áîäîëöîæ ä¿ãíýëò ãàðãàíà. Îþóíû ¿éëäëèéã ã¿éöýòãýõ àäâàð òºëºâøèíº.
  18. 18. Сэтгэхүйн өөрчлөлт Îþóí óõààíû õîìñäîë /õºíãºí, õ¿íäýâòýð, õ¿íä, ã¿íçãèé/. Öýöýðõýõ ñýòãýõ¿é Áèëýãøýýõ ñýòãýõ¿é Íóðøàà ñýòãýõ¿é Òàñàðõàé ñýòãýõ¿é àìèí ñýòãýõ¿é ñýòãýõ¿éí õºäëºöã¿é òîãòîíãè áàéäàë ñýòãýõ¿éí õóðä óäààøðàõ, ò¿ðãýñýõ ã.ì.
  19. 19. Хэл яриа Õýë ÿðèà áîë õ¿íèé õàðèëöààíû ¿íäñýí õýðýãë¿¿ð þì. Õýë ÿðèà áàéõã¿é áàéñàí áîë õ¿ì¿¿ñèéí õóâüä àñàð èõ õýìæýýíèé ìýäýýëëèéã õóðäàí õóãàöààíä áîëîâñðóóëàõ, äàìæóóëàõ, õ¿ðòýí õ¿ëýýí àâàõ, øèéäâýð ãàðãàõàä íýí áýðõøýýëòýé áîëíî. Ìýäýýëëèéã áîëîâñðóóëàõ, õàäãàëàõ, äàìæóóëàõûí òóëä õ¿íèé õýðýãëýæ áóé äóóí äîõèî, áè ãèéí òýìäýã çýðýã òîãòîëöîîã õýëýõ¿é ãýíý.
  20. 20.  Ñýòãýë ñóäëàëûí ñóäëàõ ç¿éë áîëäîã øàëòãààí íü: Õýë ÿðèà íü èõ òàðõèíû ãàäðûí ¿éë àæèëëàãààòàé õîëáîîòîé ÿâàãäàõ áºãººä ýíý íü ñýòãýëç¿éí ó èð øàëòãààíòàé. Õýë ÿðèàòàé õîëáîîòîé áèå õ¿íèé ñýòãýëç¿éí îíöëîã èëýðäýã. Ñýòãýõ¿éòýé ñàëøã¿é õîëáîîòîé.
  21. 21. Õýëýõ¿éí ¿¿ðýã Íèéãýì ò¿¿õèéí òóðøëàãûã õàäãàëàõ, äàìæóóëàõ, áàÿæóóëàõ Õ¿íèéã õàðèëöààíä îðóóëàõ Òàíèí ìýäýõ¿éí áîëîí îþóí óõààíû ¿éë àæèëëàãàà íü õýëýõ¿éí òóñëàìæòàéãààð õºãæäºã
  22. 22. Õýë ÿðèàíû øèíæ àíàð Íàðèéí îí àíàð Òîäîðõîé ä¿ðñëýë Ýãýë æèðèéí áàéäàë Òîõèðîö àíàð Òîâ Öýâýð àðèóí ßðóó ñîíñãîëîíò Áàÿëàã
  23. 23. Àíãèëàë Äîòîîä Ãàäààä  Áè ãèéí  Àìàí  Õàðèëöñàí  Õàíäñàí
  24. 24.  Âåðáàëü Âåðáàëü áóñ  Äîõèî çàíãàà  Í¿¿ðíèé õóâèðàë  Áèåèéí õºäºë㺺í  Äóó õîîëîéíû ºí㺠 Àÿëãà
  25. 25.  Òàíèí ìýäýõ¿éí ¿éë àæèëëàãàà ºðãºæèõ òóñàì õýëýõ¿é áîëîâñðîíãóé áîëæ õºãæèíº. Íýã îéòîé õ¿¿õýä 10-15, îé õàãàñòàé õ¿¿õýä 30 õ¿ðòýë, 3 îéòîé õ¿¿õýä 1000, 4 îéòîé õ¿¿õýä 2000 ¿ã, òàâàí îéòîé áîë 3000 ¿ã ìýäýæ áàéõ ¸ñòîé. Åâðîïûí ýðäýìòäèéí ñóäàëãààãààð õàìãèéí èõ ÿðèà ¿å íü 4 íàñòàé ¿å. Õîíîãò äóíäæààð 12000 ¿ã õýëæ, 920 àñóóëò ýýæäýý òàâüæ áàéæýý.
  26. 26.  Õ¿¿õäèéí õýë ÿðèàã õºãæ¿¿ëýõäýý: Áóðóó õýëýõýä íü øîîëîõã¿é áàéõ Øèíý ¿ã áàéíãà çààæ ºã áàéõ ßàðóó ñàíäðóó ÿðèõààñ íü ñýðýìæëýõ Õýëýõ ÿðèõ ç¿éëèéã óðäààñ áîäóóëæ ñóðãàõ Ýðõë¿¿ëæ ÿðèõã¿é áàéõ ã.ì.
  27. 27. Утгын хувьд холбоогүй нэг үгийг олох Ìèíóò, ñåêóíä, öàã, îðîé Äîðæ, Áàäàì, Íîìèí, Ãýðýë Õóñ, íàðñ, æèìñ, õàð ìîä Àëèì, íîì, îðîîëò, îðîîíãî Óñ, ñàëõè, í¿¿ðñ, ºâñ Õÿðóó, òîîñ, áîðîî, ø¿¿äýð Íîì, ö¿íõ, åìîäàí, ò¿ðèéâ Çàâü, òýðýã, ìîòîöèêë, äóãóé Îíãîö, õàäààñ, çºãèé, ñýíñ Ìîä, òàãëàà, ø¿¿ð, ñýðýý ªâºº, áàãø, ààâ, ýýæ Ýðâýýõèé, õýìæ¿¿ð, õàé , áàõü Ñ¿¿, öºöãèé, áÿñëàã, òàëõ Íîõîé, ¿íýý, õàíäãàé, ìóóð
  28. 28. Ãîë øèíæ òýìäãèéã îëîõ ñîðèë Öýöýðëýã /óðãàìàë, öýöýðëýã , íîõîé, õàøàà, ãàçàð/ Ãîë /ýðýã, çàãàñ, çàãàñ èí, çàìàã, óñ/ Õîò /ìàøèí, áàðèëãà, õ¿ì¿¿ñ, ãóäàìæ, óíàäàã äóãóé/ Ñàðàâ /ºâñíèé õàøàà, àäóó, äýýâýð, õàíà, ìàë/ Øîî /ºíöã¿¿ä, çóðààñ, òàë, óëóó, ìîä/ Õóâààõ /àíãè, õóâààãäàã , õàðàíäàà, õóâààã , öààñ/ Óíøëàãà /í¿ä, íîì, çóðàã, õýâëýë, ¿ã/ Òîãëîîì /çóðãóóä, òîãëîîìóóä, òîðãóóëü, øèéòãýë, ä¿ðýì/ Äàéí /îíãîö, èõ áóó, òóëàëäààí, áóó, öýðã¿¿ä/
  29. 29. Дүгнэлт1. Ñýòãýõ¿é íü çîõèîí áîäîõóéãààñ àëèâàà ç¿éëèéã òàíèí ìýäýæ áàéäãààðàà ÿëãààòàé2. Ñýòãýõ¿éí òóñëàìæòàéãààð õ¿í òºðºëõòºí óäàëã¿é áàéãàëü íèéãìèéí ç¿é òîãòëûã ººð èëæ, á¿õèé ë íóóöûã íýýõ áîëîìæòîé þì.3. Ñýòãýõ¿é íü áîäèò áîëîí õèéñâýð ãýñýí 2 òºðºëä õóâààãäàõ áà, áîäèò ñýòãýõ¿é íü õàðæ ä¿ðñëýõ áîëîí õàðæ ¿éëäýõ, õèéñâýð ñýòãýëãýý íü îéëãîëòûí áîëîí ä¿ðèéí ãýñýí õýëáýð¿¿äòýé.
  30. 30. 4. Ñýòãýõ¿éí àãóóëãà, ã¿í ã¿íçãèé, áèå äààñàí àíàð, óÿí õàòàí, ø¿¿ìæëýëò, ò¿¿í ëýí õóðä íü ñýòãýõ¿éí àíàðóóäûã á¿ðä¿¿ëäýã.5. Ñýðýë, õ¿ðòýõ¿é, àíõààðàë, îé òîãòîîëò, çîõèîí áîäîõóé, ñýòãýõ¿é, õýë ÿðèàã òàíèí ìýäýõ¿éí ïðîöåññ ãýíý.

×