Your SlideShare is downloading. ×
Us tailan
Us tailan
Us tailan
Us tailan
Us tailan
Us tailan
Us tailan
Us tailan
Us tailan
Us tailan
Us tailan
Us tailan
Us tailan
Us tailan
Us tailan
Us tailan
Us tailan
Us tailan
Us tailan
Us tailan
Us tailan
Us tailan
Us tailan
Us tailan
Us tailan
Us tailan
Us tailan
Us tailan
Us tailan
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

Us tailan

2,616

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
2,616
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
5
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРАГУУЛГАТайланг бэлтгэсэн: Товчилсон үгийн тайлбар ............................................. 2Àðõàíãàé àймгийн аудитын Аудитын зорилт, хамарсан хүрээ, арга зүй................... 3газарАймгийн ерөнхий аудитор Бүлэг 1È.Íÿì-îñîð Орон нутгийн хэмжээнд Усны асуудлаархи чиг үүргийг үр дүнтэй хэрэгжүүлэх бодлогыг тодорхойлодогАудитын менежер мэргэжлийн боловсон хүчний оролцоо, мэдлэг чадварÄ.Íýðã¿éáààòàð учир дутагдалтай байна.Ахлах аудиторÄ.Óëàìáàÿð Бүлэг 2 Усны нөөц бохирдуулсаны төлбөрийг ногдуулж, оронШинжээч нутгийн төсөвт төвлөрүүлж чадахгүй байна.Á.Áàäàð÷Í.Ýíõ÷èìýã Дүгнэлт..................................................................... 182011 оны 10 дугаар сарУг тайланг АГ-ын Веб Зөвлөмж................................................................... 19сайт-аас үзнэ үү. Төлбөр зөрчлийн нэгтгэл ...................................... 20 www.arkhangai.au.mn Холбогдох байгууллагаас ирүүлсэн саналАудитын тайлан, дүгнэлттэй ....................................................................................... 21холбоотой асуудлаар нэмжтодруулах, асууж лавлахзүйл байвал 22458 дугаарын Акт .............................................................................. 24утас, 21141 дугаарынфаксаар харилцана уу Хавсралтууд ............................................................ 26ХАЯГ:Ýðäýíýáóëãàí ñóì ÀéìãèéíÇÄÒÃ-ûí áàéð 3-ð äàâõàð313 òîîò ¯ÀÃ-ÃÀÃ/2011/ÁÎÀ-01 2
  • 2. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР Товчилсон үгийн тайлбарУИХ Улсын Их ХуралУБ Улаанбаатар хотҮАГ Үндэсний аудитын газарÁÎÀÆà Áàéãàëü îð÷èí àÿëàë æóóë÷ëàëûí ãàçàðÕÕÀÀÆįà տíñ õºäºº àæ àõóé æèæèã äóíä ¿éëäâýðèéí ãàçàðÓÖÓÎØÒ Óñ öàã óóð îð÷íû øèíæèëãýýíèé òºâÌÕà Ìýðãýæëèéí õÿíàëòûí ãàçàðЗДТГ Засаг даргын тамгын газарИТХ Иргэдийн ттөлөөлөгчдийн хуралХБХ Хөгжлийн бодлогын хэлтэс өгжлийнНАА Нийтийн аж ахуйАХБ Азийн х хөгжлийн банк¯ÀÃ-ÃÀÃ/2011/ÁÎÀ-01 3
  • 3. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР Аудитын зорилт хамарсан х рээ, арга з й зорилт, Аудитыг Улсын Их Хурлын Áàéãàëü îð÷èí, õ¿íñ, õºäºº àæ àõóéí Байнгынхороонû санал, Монгол Улсын Ерөнхий аудиторт Үндэсний аудитын газраас 2011 онд Ерөнхийнийлүүлэх бүтээгдэхүүн, ажил, үйлчилгээний төлөвлөгөөг үндэслэн Төрийн аудитын тухай үүлэххуулиар тодорхойлсон бүрэн эрхийн хүрээнд хийв. үрэнÀóäèòûí çîðèëò: Ìîíãîë îðíû óñíû íººöèéí õàìãààëàëò, àøèãëàëòûí áàéäëûã øàëãàí ä¿ãíýëò, çºâëºìæáîëîâñðóóëàí õîëáîãäîõ áàéãóóëëàãà àëáàí òóøààëòàíä òàíèëöóóëàõ, ¿ð ä¿íã îëîí íèéòýä ëáàíìýäýýëýõýä Àóäèòûí çîðèëò ÷èãëýãäëýý. Óã çîðèëòûã õàíãàõûí òóëä äàðààõü ÷èãëýëýýðàóäèòûã õèéëýý. ¯¿íä: • Òºðèéí áàéãóóëëàãààñ óñíû íººöèéí õàìãààëàëò, àøèãëàëòûí òàëààð ÿâóóëæ áóé áîäëîãî, ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ òºëºâëºãºº ¿ð íºëººòýé ýñýõ • Óñíû íººö ò¿¿íèé õàìãààëàëò, àøèãëàëò ç¿é çîõèñòîé ýñýõ íèéÕàìðàõ õ¿ðýý: Àéìãèéí Áàéãàëü îð÷èí àÿëàë, æóóë÷ëàëûí ãàçàð, Õ¿íñ õºäºº àæ àõóé æèæèã äóíä¿éëäâýðèéí ãàçàð, Ìýðãýæëèéí õÿíàëòûí ãàçàð, îðîí íóòãèéí ºì÷èò óñ ñóâàã àøèãëàëòûí“Óíäàðãà” ÕÕÊ áîëîí áóñàä óñ àøèãëàëòòàé õîëáîîòîé àæ àõóéí íýãæ áàéãóóëëàãóóäûí àøèãëàëòòàéóñíû íººöèéí õàìãààëàëò, àøèãëàëò, хуулийн õýðýãæèëòèéí òàëààðõè 2010, 2011 îíûòàéëàí, ñóäàëãàà, ìýäýýëýë áóñàä áàðèìò ìàòåðèàëûã хамрууллаа.Àóäèòûí àðãà ç¿é: Àóäèòûã ã¿éöýòãýõäýý Òºðèéí õÿíàëò øàëãàëòûí ñòàíäàðò, ã¿éöýòãýëèéí Àóäèòûíáîëîí áàéãàëü îð÷íû Àóäèòûí ãàðûí àâëàãà, Монгол Улсын Ерөнхий аудиторын баталсан өнхийтөлөвлөгөө, хөтөлбөрийн дагуу дараахь арга зүйг ашиглав. Үүнд: өлөвлөгөө, • Àóäèòàä õàìðàãäñàí áàéãóóëëàãóóäûí àëáàí òóøààëòíóóäòàé ÿðèëöëàãà õèéõ, àñóóëãà ëàâëàãàà àâàõ, òàéëáàð ãàðãóóëàõ • Хамрагдсан байгууллагуудын ажлын тайлан, цуглуулсан мэдээ, судалгаанд н тайлан, холбогдох асуудлаар д шинжилгээ, õàðüöóóëàëò хийх; дүн Төрийн хяналт шалгалтын стандарт, гүйцэтгэлийн шалгалтын журамд заасны дагуу өрийн шалгалтынаудитын дүн, дүгнэлтэд дэмжлэг болох нотлох зүйлс, холбогдох мэдээ судалгааг ажлын үн,баримт материалд хавсаргав.¯ÀÃ-ÃÀÃ/2011/ÁÎÀ-01 4
  • 4. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР Орон нутгийн хэмжээнд Усны асуудлаархи Òº ðèéí áàéãóóëëàãààñ óñí û чиг ргийг р д нтэй хэрэгж лэх бодлогыг í º º öèéí õàì ãààëàëò, àø èãëàëòû í тодорхойлодог мэргэжлийн боловсон х чний òàëààð ÿâóóëæ áóé áî äëî ãî , ò¿¿í èéãБ лэг 1 оролцоо, мэдлэг чадвар учир дутагдалтай õýðýãæ¿¿ëýõ òº ëº âëº ãº º ¿ð í º ëº º òýé áàéí à óó. байна. 1.1. Аймгийн ИТХ-ын усны асуудлаарх бүрэн эрх үр дүнтэй хэрэгжиж бай ын бүрэн байгаа эсэх. 1.1.1. Àéìãèéí ÈÒÕ íü Ó Óñíû òóõàé õóóëü òîãòîîìæèéã õýðýãæ õýðýãæ¿¿ëýõ òóõàé áîëîí óñ ¿íäýñíèé õºòºëáºðèéã õýðýãæ¿¿ëýõ òàëààð áèå äààñàí øèéäâýð ãàðãààã¿é áàéíà. 1.1.2. Óñíû æèëèéí àæëûí õ¿ðýýíä Îðõîí ãîëûí ñàâ ãàçðûí çºâëºë áàéãóóëàõ õóðàë 2011 îíû 5 ñàðä áîëæ Àðõàíãàé àéìãààñ 3 òºëººëºë áàéõààð ñàíàë ãàðñíû äàãóó ñàâ ãàçðûí çºâëºëèéí á¿ðýëäýõ¿¿íä îðîëöîõ òºëººëëèéí íýðñèéã áàòëóóëàõààð БОАЖЯ-нд санал хүргүүлжээ. 1.2. Аймгийн ЗДТГ-ын усны асуудлаархи бүрэн эрх үр дүнтэй хэрэгжиж бай ын бүрэн байгаа эсэх. 1.2.1. Аймгийн хэмжээнд ус ашиглагч ААНБ ууд болон иргэдээс ус, рашаан ашигласны ААНБ-ууд төлбөрөөс доод тал нь 35 хувийг холбогдох хууль эрхзүйн актын дагуу Байгаль хамгаалах үйн санд төвлөрүүлэн ус, рашааны нөөцийг нэмэгдүүлэх, нөхөн сэргээх арга хэмжээнд өвлөрүүлэн зарцуулах ёстой боловч энэ хуулийн хэрэгжилт туйлын хангалтг байлаа. хангалтгүй Аймгийн ЗДТГ-ын хувьд усны тухай хуулийн хэрэгжилтийг хангуулахад ын мэргэжлийн болоод уялдаа холбоо бүхий байгууллагуудын үйл ажиллагааг нэгтгэх, нэгдсэн бүхий бодлого, чиглэл, арга зүйгээр хангаж ажиллахад учир дутаг алтай хандсан байна. үйгээр дутагäалтай 1.2.2. Õ¿í àìûã ýð¿¿ë àõóéí øààðäëàãà õàíãàñàí óñààð õàíãàõ ÷èãëý õàíãàñàí ÷èãëýëýýð ÿìàð ÷ õºòºëáºð áîëîâñðóóëààã¿é áîäëîãî òîäîðõîéëîîã¿é áàéíà. 1.2.3. Нóòàã äýâñãýðòýý ðàøààíûã çîõèñòîé àøèãëàõ, ÷àíàðûã õàìãààëàõ òàëààð ÿìàð ÷ àðãà õýìæýý òºëºâ뺺ã¿é òºëºâ뺺ã¿éгээс Ðàøààíû àøèãëàëòòàé õîëáîîòîé õóóëèéí çààëòóóä çºð÷èãäºæ óëìààð ðàøààíû îðä áîõèðäîõ, õîìñäîõîä õ¿ð÷ áîëçîøã¿é áîëáîëжээ. Тóõàéëáàë: Ðàøààíû òóõàé õóóëèéí 8.1.2 àéìãèéí Çàñàã äàðãûí á¿ðýí ýðõýä “ “õÿçãààðëàëòûí á¿ñèéã òóõàéí ðàøààíû îðäûí íººö áîëîí ãåîëîãèéí òîãòöûí îíöëîã áàéäëûã õàðãàëçàí ìýðãýæëèéí áàéãóóëëàãûí ä¿ãíýëòèéã ¿íäýñëýí òîãòîîõ” ãýñýí çààëòûã õýðýãæ¿¿ëæ òîãòîîõ” àæèëëààã¿é, нэг ч рашаанд д , дүгнэлт гараагүй байна. Мºí хуулийн 9.1.2-д заасан хориглох заалт зөрчиãäºæ Цэнхэр сумын “Халуун ус”, Батцэнгэл сумын “Шивэрт” “Шивэрт”-ийн рашаанд ¯ÀÃ-ÃÀÃ/2011/ÁÎÀ-01 5
  • 5. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРүйл ажиллагаа явуулж байгаа “Шивээт манхан”, “Цэнхэр жигүүр”, “Алтан нутаг”, “Дуудрезорт”, “Хасу-Шивэрт” зэрэг 5 аялал жуулчлалын болон амралт сувилалын баазуудхязгаарлалтын бүсэд ðàøààíûã àøèãëàõòàé øóóä õîëáîîã¿é барилга байгууламж барьæ¿éë àæèëëàãààãàà ÿâóóëæ байна.1.2.4. Ус ашиглагч аж ахуйн нэгжүүдийг тоолууржуулах тухай Аймгийн засаг даргын 2010оны 7 сарын 8-ны а256 тоот захирамж гарсан боловч захирамжийг хэрэгжүүлэхбайгууллагууд үр дүн муутай ажиллажээ.1.2.5. Аймгийн Засаг даргын 2011 оны 4 сарын 12 –ны өдрийн а151 тоот захирамжаарБОАЖЯ-ны Төрийн нарийн бичгийн даргын баталсан Усны жилийн хүрээнд хэрэгжүүлэхажлын нарийвчилсан төлөвлөгөөнд заагдсан ажлуудыг хийж гүйцэтгэх ажлын хэсгийгаймгийн ХБХ-ийн даргаар ахлуулсан 5 хүний бүрэлдэхүүнтэй байгуулсан байна. Уг ажлынхүрээнд Ус ашиглагч ААН, албан байгууллагуудыг тоолууржуулах, голын голдирол түүнийхамгаалалтын бүсэд ил задгай хаягдсан хог хаягдлыг цэвэрлэх, ус хангамж болон усны санбүхий газарт үзлэг шалгалт хийж усны нөөц, сэлбэлтэнд сөрөгөөр нөлөөлж болохуйц үйлажиллагааг илрүүлэн таслан зогсоох зэрэг ажлуудыг тухайн орон нутагтаа зохионбайгуулах үүрэг бүхий Аймгийн Засаг даргын 2011 оны 4 сарын 12-ны 04 тоот албандаалгаврыг бүх сумдын засаг дарга нарт хүргүүлэн биелэлтийг хангуулжээ.1.2.6. Харин төв суурин газрын ундны усны эх үүсвэрийг орон нутгийн тусгайхамгаалалтанд авах, мөрдөх дэглэмийг тодорхойлон хэрэгжүүлээгүй байна.1.3. Аймгийн БОАЖГ, УЦУОШГ, МХГ-уудын усны асуудлаархи чиг үүрэг үр дүнтэй байгаа эсэх1.3.1. Óñíû òóõàé õóóëèéí 12.4.3-ä çààñíû äàãóó óñíû íººöèéã àøèãëàõ, óñàí îð÷èíã íºõºí ñýðãýýõ, õàìãààëàõ ¿éë àæèëëàãààíä аймгийн БОАЖГ á¿ðýí õÿíàëò òàâüæ ÷àäàõã¿é áàéíа. Үүний учир нь дараах байдалтай зарим талаар холбоотой байна. Өөрийн төлөвлөгөө графикийн дагуу хяналт, шалгалт хийдэг боловч илэрсэн зөрчилдутагдлыг газар дээр нь засаж залруулах, арга хэмжээ авахад эрх хэмжээ дутагдагддагбөгөөд энэ тухай, холбогдох газарт мэдээлэл хүргэх хооронд хугацаа алдах, хяналтшалгалтын ажил үр дүн муутай болох ялангуяа уул уурхайн компаниудын технологийнхэрэгцээний усаа голын усанд алдаж байгаа тохиолдолд хугацаа алдаж усны бохирдолгазар авах, хууль зөрчсөн буруутай үйл ажиллагаа даамжрахад хүргэдэг зэрэг нөхцөлбайдал үүсдэг. Нөгөө талаар төсөв хөрөнгийн хүрэлцээ муутай байдал нь хяналтыг бүрэнхэрэгжүүлэхэд шууд нөлөөлдөг байна.¯ÀÃ-ÃÀÃ/2011/ÁÎÀ-01 6
  • 6. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР1.3.2. 2011 онд хийгдсэн усны тооллогын дүнг 2007 оны дүнтэй харьцуулахад гол горхи38,6%-иар, нуур тойром 19,6%-иар, булаг шанд, рашаан 73,8%-иар тус тус нэмэгдсэнхарин худаг, уст цэгийн тоо 37,7%-иар буурчээ. Энэ жилийн усны тооллогод тухайн орон нутгийн нэршлээс шалтгаалан заримбулгийг гол, горхинд шилжүүлэх, гол горхийг булагт бүртгэх, ажлууд хийгдсэн. Мөн хурбороо ихтэй байснаас ширгэсэн гол горхи, булаг гарсан зэрэг нь тооллогын дүнднөлөөлжээ. Худаг, уст цэгийн тухайд зөвхөн эзэмшигч, ашиглагчтай инженерийн хийц бүхийхудаг уст цэгийг тоолж бүртгэн газар дээр нь бичилт хийсэн. Харин цаашид ашиглахболомжгүй барилга байгууламж, ус шахах тоноглол нь тоногдсон, цооног нь битүүрсэнэсвэл хуурай болсон худгуудыг тооллогод хамруулаагүй нь худгийн тоо буурах нэгшалтгаан болсон байна. Гэхдээ тооллогоорхи дүн нь ХХААЖДҮГ-ын худаг уст цэгийн тооноос 344-өөрдутуу, өмнөх 2007 оны тооллогын дүнгээс 423-аар хасагдсан байгаа нь анхаарал татажбайна. Цаашид аль тоо мэдээг үндэслэх нь тодорхойгүй. ХХААЖДҮГ-ын тооцоолжгаргасан ХАА-н усан хангамжийн хувь хэмжээ үнэн зөв эсэх нь эргэлзээтэй болж байна.1.3.3. Архангай аймгийн нутаг дэвсгэр нь ×óëóóò, Õàíóé, Îðõîí ãýñýí гурван голын ñàâãàçàðò õàìààðагддаг ч сав газраар нөөцийн болон экологийн судалгаа шинжилгээ тусгайланхийгдээгүй.1.3.4. Аймгийн хэмжээнд усны мэдээллийн санг ARCGIS 9.3.1 программаар мэдээллийгтөрөлжүүлэн үүсгэж, архивлан хадгалж байна.Геофизикийн судалгаа байхгүй, газрындоорхи орд нөөцийн болон үерийн хамгаалалт мөн бохирдсон усны талаархи мэдээлэлороогүй байгаа юм байна.1.3.5. Аймгийн хэмжээнд Усны нөөц чанарын хяналт шинжилгээний иж бүрэн хөтөлбөрбайхгүй байна. Монгол орны усны нөөцийн менежментийг бэхжүүлэх төслийн хүрээнд2010 онд гүний усны мониторингийн цооногийг Өлзийт, Батцэнгэл, Хотонт сумдын төвдгаргасан боловч хяналтын тоног төхөөрөмжийг суурилуулах ажил хүлээгдэж байна.1.3.6. 2009 онд Дэлхийн зөн ОУБ-ын хөрөнгөөр Төвшрүүлэх суманд хур борооны усыгтогтоон хуримтлуулах хиймэл цөөрөм байгуулсан ч одоогоор ашиглагдахгүй, хангалттай усхуримтлагдаж чадахгүй байна.¯ÀÃ-ÃÀÃ/2011/ÁÎÀ-01 7
  • 7. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР1.3.7. 2005-2008 онуудад ААН, байгууллага гадаад дотоодын байгууллагын тусламж,санхүүжилтийн хүрээнд Өгийнуур суманд 2, Хашаат суманд 2, Хотонт суманд 1, Өлзийтсуманд 1 á¿ãä 6 ус зөөлрүүлэх тоног төхөөрөмжèéã сумын төвийн ус түгээх худагтñуурилуулан ундны усыг шүүж хатуулагыг арилгах арга хэìжээ авчээ. Ãýâ÷ өнөөãийнбайдлаар зарим тоноглол нь ашиглагдахгүй, хүйтний улиралд хөлдөж бөглөрдөгөөс зөвхөндулааны улиралд ашигладаг, шүүлтүүрийн ашиглалтын хугàцаа дуусч шүүх чадваргүйболсон зэрэг хүндрэлүүд гарñààð байна.1.3.8. Аймгийн Ус цаг уур орчны хяналт шинжилгээний төвд 1 усны инженер, 1 уснытехникч, 9 харуул үүнээс нуурын 2, голын 7 харуултай ус судлалын өртөө ажиллажгадаргын усны чанарын үнэлгээ, хяналт шинжилгээ хийж, усны бохирдлын индексийгтооцож, судалгаа хийж байгаагаас гадна газрын доорхи усны ажиглалтыг зөвхөн Урдтамир болон Цэцэрлэг станц дээр хийж ирсэн байна.1.3.9. МХГ-т усны асуудлыг тусгайлан хариуцсан мэргэжлийн байцаагч байхгүй байна.1.3.10. Аймгийн Мэргэжлийн хяналтын газрын лабораторид хөрөнгө оруулалтаар 42,7 саятөгрөгийн тоног төхөөрөмж нийлүүлэгдсэнээр лабораторийн тоног төхөөрөмжийн 60% ньшинэчлэгдсэн. Үүний дүнд сорьц үзүүлэлтийн тоо нэмэгдэж, цаг хугацааны хувьд хурданболжээ. Харин усны чанарын шинжилгээнд хамрагдалтын байдал нь хангалтгүй байгаабөгөөд ялангуяа сумын төвийн хүн амын ундын усан хангамжийн хамрагдвал зохих 78õóäãèéí 50% áóþó 39 õóäàã нь жилдээ 1-2 удаа хамрагдсан байх жишээтэй байна. MNS900:2005 стандартад заагдсан унд-ахуйн усны чанар, аюулгүй байдлын үнэлгээнийшинжлэх, сорьц, тоо, давтамж мөрдөгдөхгүй байна. /хавсралт 3/ 1.4. Сав газрын зөвлөлийн усны асуудлаархи чиг үүрэг үр дүнтэй байгаа эсэх1.4.1. Àðõàíãàé àéìãèéí ãàçàð íóòãèéã ×óëóóò, Õàíóé, Îðõîí ãýñýí 3-í ñàâ ãàçàðòõàìààðóóëñàí áàéäàã. Îðõîí ãîëûí ñàâ ãàçðûí çºâëºëèéã áàéãóóëàõ õóðàëäààíûã 2011 îíû5 äóãààð ñàðä õèéæ, ñàâ ãàçðûí çºâëºëèéí ãèø¿¿íä Àðõàíãàé àéìãààñ 3 õ¿í áàéõààðçîõèîí áàéãóóëсан ч á¿ðýí áàòàëãààæààã¿é, ¿éë àæèëëàãàà íü ýõëýýã¿é áàéíà. 1.5. Сумын ИТХ, ЗДТГ-ын усны асуудлаар чиг үүрэг үр дүнтэй байгаа эсэх1.5.1. Ñóìäûí ÈÒÕ, ÇÄÒà óñ, рашааны тухай хуулийг хэрхэн хэрэгжүүлж байгаад аéìãèéí МХГ-ààñ õèéñýí ñóäàëãààíä ¿íäýñëýí ä¿ãíýëò õèéëýý.¯ÀÃ-ÃÀÃ/2011/ÁÎÀ-01 8
  • 8. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРАймгийн хэмжээнд уñíû òóõàé õóóëèéí õîëáîãäîõ çààëòóóäûí õýðýãæèëò 33%, ðàøààíûòóõàé õóóëèéí õýðýãæèëò 51.1%-òàé áàéíà. Óñíû òóõàé õóóëèéí 15 äóãààð ç¿éëä çààñàíñóìûí ÈÒÕ-ûí á¿ðýí ýðõèéã ñóäàëãààíä õàìðàãäñàí ñóìäûí 91.7% íü õýðýãæ¿¿ëýýã¿é,16 äóãààð ç¿éëèéí 1.3 “ìýðãýæëèéí áàéãóóëëàãûí ñàíàëûã ¿íäýñëýí íóòàã äýâñãýðòýýáîõèð óñ çàéëóóëàõ öýã òîãòîîõ” ãýñýí çààëòûã 81.2% íü áèåë¿¿ëýýã¿é, 16 äóãààðç¿éëèéí 1.1 ”íóòàã äýâñãýðòýý óñ õóðèìòëóóëàõ, íºõºí ñýðãýýõ, çîõèñòîé àøèãëàõ,÷àíàðûã íü õàìãààëàõ, óñíû õºíººëººñ óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ, óðøãèéã àðèëãàõ àðãàõýìæýý õýðýãæ¿¿ëýõýä øààðäàãäàõ õºðºíãèéã òºëºâëºæ, сумын ИТХ-ààð áàòëóóëàíõýðýãæèëòèéã õàíãàõ” ãýñýí çààëòûã 50% íü áèåë¿¿ëýýã¿é, Ðàøààíû òóõàé õóóëèéí 8.1.2“ðàøààíû õàìãààëàëòûí áîëîí àðèóí öýâðèéí äàðààõü á¿ñèéã õîëáîãäîõ ìýðãýæëèéíáàéãóóëëàãûí ä¿ãíýëòèéã ¿íäýñëýí òîãòîîõ” ãýñýí çààëòûí õýðýãæèëò 43.7%, 8.1.4“ðàøààíûã íºõºí ñýðãýýõ, ýõ áóëãèéã òîõèæóóëàõ àðãà õýìæýý àâàõ” ãýñýí çààëòûíõýðýãæèëò 73.7% òàé áàéíà.1.5.2. Аймгийн бүх суманд хүн амын унд, усан орчинг хамгаалах хамгаалалтын болонэрүүл ахуйн бүсийг шинэчлэн тогтоож, энгийн хамгаалалтын бүсийн дэглэмийг мөрдүүлэхзасаг даргын захирамж гарч хэрэгжиж эхлээд байна.1.6.Байгаль хамгаалагчийн усны талаархи чиг үүрэг үр дүнтэй байгаа эсэх1.6.1. Сумдын засаг дарга сумын байгаль хамгаалагчийн дүгнэлтийг үндэслэн усашиглуулах шийдвэр гаргаж байна. Эрдэнэбулган сумын тухайд гүний худаг ашигладаг 10гаруй иргэн аж ахуйн нэгжүүдтэй ус ашиглуулах гэрээ байгуулахыг зөвшөөрсөн захирамжгаргаж хэрэгжилтийг хангуулсан байна. Захирамжийн дагуу тухайн ашиглагчтай түрнормын дагуу ашиглах усны хэмжээг тооцон ус ашиглах гэрээ байгуулсан байна.Харин ус суваг ашиглалтын Ундарга ХХК-ны усны нөөц ашигласны төлбөр тооцоог дутуухийж байсан зөрчил илэрсэн.1.6.2. БОС-ын 2006 оны 298 дугаар тушаалаар батлагдсан эрхийн бичиг ашиглагдахгүйбайна. Ус ашиглагчтай гэрээ байгуулан эрхийн бичиг олгосноор ус ашиглах эрхийгбаталгаажуулах үйл ажиллагаа хуулийн дагуу хийгдэхгүй байгаагаас Усны тухай хуулийн29,1-д заасан ус ашиглах эрх үүсэхгүй байна.¯ÀÃ-ÃÀÃ/2011/ÁÎÀ-01 9
  • 9. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР Усны н ц бохирдуулсанд н х н Óñí û í º º ö, ò¿¿í è é Б лэг 2 т лб р ногдуулах журам õàì ãààë àë ò, àø è ãë àë ò ç¿é хэрэгжихг й байна. çî õè ñòî é áàé í à óó2.1. Хүн амын унд, ахуйн хэрэглээний ус хангамжийн нөөцийг зүй зохистой тооцож, үн хамгаалж байгаа эсэх гаа2.1.1. Óíäíû óñ, ýð¿¿ë àõóéí øààðäëàãà, ò¿¿íä òàâèõ õÿíàëò MNS900:2005 ñòàíäàðòûí8.5 “òºâëºðñºí óñàí õàíãàìæèéí ¿éë÷èëãýý ¿ç¿¿ëýã÷ áàéãóóëëàãà íü óñíû ÷àíàð,àþóëã¿é áàéäàëä ¿íýëãýý ºãºõ èòãýìæëýãäñýí ëàáîðàòîðèòîé áàéíà ãýñýí çààëò îãò áàéíà”õýðýãæèõã¿éãýýñ óíäíû óñíû ÷àíàð, àþóëã¿é áàéäëûí õÿíàëò, ¿íýëãýýíèé ñîðüö, áè÷èë àìüñóäëàëûí àþóëã¿éí øèíæèëãýý ñòàíäàðòàä çààñàí äàâòàìæààð õèéãäýæ ÷àäàõã¿é áàéíà. ûí Ñòàíäàðòûí 8.13- çààñíû äàãóó “óñ àøèãëàã÷ íü ¿éëäâýðëýë -ä óñ ¿éëäâýðëýë-õÿíàëòûíëàáîðàòîðè áàéõã¿é íºõöºëä óíäíû óñíû øèíæèëãýý õèéõ àñóóäëûã ýðõ á¿õèéèòãýìæëýãäñýí ëàáîðàòîðèòîé ãýðýý áàéãóóëæ øèéäâýðëýíý ãýñíèé äàãóó Àéìãèéí øèéäâýðëýíý”òºâèéí óñ ñóâàã àøèãëàëòûí Óíäàðãà ÕÕÊ øèíæèëãýýíèé ëàáîðàòîðèòîé ãýðýý áàéãóóëñàíáàéãàà ÷ äýýðõ ñòàíäàðòàä çààñàí òîî, äàâòàìæèéã á¿ðýí ìºðäº ã¿é áàéíà. ìºðäºõã¿é Ñóìäûí òóõàéä ñòàíäàðòûí 8.3 çààñíû äàãóó “Óñ àøèãëàã÷ íü õ¿í àìûí óíäûí 8.3-ä Óñóñíû ÷àíàð, ýð¿¿ë àõóéí áàéäàëä øèíæèëãýý õèéëãýæ, áàòàëãààæóóëæ, ýðõ á¿õèé û àõóéíáàéãóóëëàãààð ýð¿¿ë àõóéí ä¿ãíýëò ãàðãóóëàõ ¿¿ð ¿¿ðýã”-èéã áèåë¿¿ëýýã¿é ãýðýý îãò èéã áèåë¿¿ëýýã¿é,áàéãóóëààã¿é áàéíà. Òóõàéëáàë: Ñóìäûí òºâä áàéðëàëòàé ñòàíäàðòûí äàãóó øèíæèëãýýíä àðòûíõàìðàãäâàë çîõèõ 78 õóäãèéí 50% áóþó 39 õóäàã õàðèí ñóìäûí 57.9%-íü îãòõàìðàãäààã¿é áàéíà. /хавсралт 3/2.2 Èргэн, аж ахуйн нэгжийг бүрэн тоолууржуулж, алдагдлыг буруулж чадаж ргэн, бүрэн байгаа эсэх2.2.1. “Ìîíãîë óëñûí Çàñãèéí ãàçðûí 1995 îíû 5 äóãàð ñàðûí 10 Ìîíãîë 10-íû ºäðèéí 67 äóãààðòîãòîîëûã ¿íäýñëýí ÿíèé óñ àøèãëàæ áàéãàà àÿëàë æóóë÷ëàëûí áààç, àìðàëòñóâèëëûí ãàçàð, óóðõàé áóñàä àøèã îðëîãî îëîõ çîðèëãîîð àøèãëàæ áàéãàà èðãýí, àæàõóéí íýãæ áàéãóóëëàãûí õóäàã óñò öýãèéã òîîëóóðæóóëàõ Àéìãèéí çàñàã äàðãûí òîîëóóðæóóëàõ”2010 îíû 7 ñàðûí 8-íèé ºäðèéí à/256 òîîò çàõèðàìæ ãàðñàí áîëîâ÷ ºíººäðèéí áàéäëààð íèéаймгийн төвийн төвлөрсөн усан хангамжид холбогдсон óñ àøèãëàã÷ 75 ÀÀÍÁàéãóóëëàãûí өвийн ã÷29 áóþó 38.7%, төсөвт байгууллагын 20%, орон сууцны 57,7% нь тоолуур тавиулсан өсөвт ,байна.¯ÀÃ-ÃÀÃ/2011/ÁÎÀ-01 10
  • 10. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР2.2.2. Аймгийн төвийн төвлөрсөн усан хангамжийн гүний худагт тавьсан тоолуурынзаалтыг үндэслэн ажлын зураг авалтаар тооцоо хийж үзвэл 2011 оны эхний 9 сарынбайдлаар цэвэр усны алдагдал 14% буюу 39,0 сая литрт хүрсэн байна. Энэ алдагдалынгол шалтгаан нь дараах нөхцөл байдалтай холбоотой байна. Үүнд: Хувийн хэвшлийн ААН-үүд ялангуяа хоолны газар, архи, цэвэр усны үйлдвэр, барилгын компаниуд усны тоолуур тавиулаагүйгээс усны хэрэглээгээ дутуу тооцуулж, их хэмжээний цэвэр усыг гамгүй зарцуулж байдаг. Эрүүл мэнд, боловсролын салбарууд түр нормын дагуу төлбөрөө хийдэггүй батлагдсан төсвийн хүрээнд төлбөрийн тооцоогоо хийдгээс усны алдагдлыг бууруулж чадахгүй байна. Нөгөө талаар ус суваг ашиглалтын “Ундарга” ХХК нь мэргэжлийн байгууллагын зүгээс “ус ашиглагч аж ахуйн нэгжүүдийг тоолууржуулах тухай” захирамжид дурьдсан байгууллагуудтай хамтарч ажиллах талаар санаачлага гаргаж, үр дүнтэй ажиллаагүй байна.2.2.3. Цэвэр усны тоолуур тавиулсан төсөвт газруудын усны хэрэглээ, төлбөрийн байдалдсудалгаа хийж үзвэл тоолуур тавиулсаны дараах үеийн усны хэрэглээ нь өмнөхөөсөө21,5% буурсан, усны зардлын хэмжээ 20,0-84,6% хүртэл буурч, төсөв хэмнэгдэж байгаатооцоо гарч байна. /хавсралт № 2/Эндээс дүгнэхэд тоолуур тавиулснаар усны нөөц ашиглалт зохистой болж, усныалдагдал буурахад шууд нөлөөлөх нь харагдаж байна.2.3 Хүн амын унд ахуйн хэрэглээний болон үйлдвэрлэлийн бохирдлыг бүрэн цэвэршүүлж чадаж байгаа эсэх2.3.1. 2003-2009 îíä õýðýãæñýí ÀÕÁ-íû îðîí íóòãèéí õîòóóäûí ÍÀÀ-н õºãæëèéãäýìæèõ MON-1907 òºñ뺺ð öýâýð óñíû øóãàì ñ¿ëæýýíèé 60% áóþó 11.3 êì øóãàìûãøèíý÷èëæ, áèîëîãèéí àðãààð á¿ðýí öýâýðëýãäýõ èæ á¿ðýí òåõíîëîãèéí òºõººðºìæòýé,êàðòûí 8 òàëáàéòàé биологийн öýâýðëýõ áàéãóóëàìæèéã àøèãëàëòàíä îðóóëñàí. Èíãýñíýýðõүн амын унд ахуйн хэрэглээний болон үйлдвэрлэлийн бохирдлыг цэвэршүүлýõáîëîëöîîòîé áîëñîí.¯ÀÃ-ÃÀÃ/2011/ÁÎÀ-01 11
  • 11. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР Бохир усыг áèîëîãèéí àðãààð öýâýðлэх картын талбай /2011.09.21/2.3.2. Гэвч MNS 4288-95 стандартын 2.9-д зааснаар “...бохир усыг цацруулж,шүүрүүлэх хэрэглэгдэхүүний гадарга дээр биохальс үүсгэж тэнд бичил биетэн өсчүржсэнээр биологи цэвэрлэгээ явагдана.”, “...биологийн бүрэн исэлдэлтийн явцадбохир усан дахь уусмал бодис болон бичил биетүүдээс бүрдсэн лагийг мөн адилзадалдаг..” гэсэн технологид тавих шаардлага бүрэн хангагдаагүй, өнөөгийн байдлаарэхний картуудад лаг хуримтлагдах шинжтэй болсон байгаа нь цаашид энэ цэвэрлэхбайгууламжийг өөрчлөх, шаардлага урган гарахыг үгүйсгэх аргагүй.2.3.3. ÓÖÓÎØÒ-èéí ëàáîðаòîðèéí øèíæèëãýýãýýð áîõèð óñíû öýâýðøèëò 2011 îíû 1-8ñàðä äóíäàæààð 21.9%-òàé áàéñàí. Энэ талаар УЦУОШТ-оос энэ хугацаандøèíæèëãýýíèé äýýæèéã 2-ð êàðòààñ àâч áàéñàí гэсэн тайлбар ирүүлсэн. Харèí 9 дүгээрñàðûí øèíæèëãýýã 6-ààñ öààøõè êàðòààñ авсан äýýæýýð үзэхэд 77.4% áàéíà.2.3.4. Мах бэлтгэлийн “Хангайн хүнс” ХХК нь 2011 онд аймгийн төвийн бохир уснышугамд холбогдсон байна. MNS 4288-95 стандартын 2.5-д зааснаар “тухайн ажилүйлчилгээний онцлогоос хамааран хөнгөн бодисууд бүхий бохир усаа анх гарсангазартаа ялгах ажиллагаа хийгдэх” байтал энэ ажиллагаа хийгдэлгүй төвийн шугамдшууд холбогдсон байгаа нь төв цэвэрлэх байгууламжийн хэвийн ажиллагаа алдагдах, бохирусны цэвэршилтэд сөрөгөөр нөлөөлөх магадлал өндөр байна.¯ÀÃ-ÃÀÃ/2011/ÁÎÀ-01 12
  • 12. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР ”Хангай хүнс” ХХК-ны бохир ус зайлуулах цооног Ил задгай талбайг бохирдуулсан /2011.09.23/2.4. Хөдөө аж ахуйн салбарын усны ашиглалтын нөөцийг зүй зохистой тогтоох, ашиглалт хамгаалалтын арга хэмжээ үр дүнтэй байгаа эсэх2.4.1. 2011 онд хийгдсэн усны тооллогоор нийт 700 гаруй худаг уст цэг тоологдсоны 622нь хөдөө аж ахуйн салбарт ашиглагдаж байна. Худаг, уст цэгийн ашиглалт, хамгаалалтыгүр дүнтэй байлгах үүднээс шинээр гаргаж байгаа худгийн өртгийн 0,5%-ийг малчдыноролцооны хөрөнгөөр бүрдүүлж байна. Мөн малчдын бүлэгт худаг уст цэгийг хариуцуулахөөрсдөө хуримтлал бий болгон уст цэгийг засварладаг болсноор сүүлийн жилүүдэд улсынболон орон нутгийн төсвөөр худаг уст цэгийн засвар хийгдээгүй байна.2.4.2. ХХААЖДҮГ-ын малын ус, хашааны хангамжийн мэдээгээр ХАА-н усхангамж 92,1%-тай байгаа боловч улсын тооллогын дүнгээрхи худаг, уст цэгийн тоогооравч үзвэл ХАА-н ус хангамжийн хувь хэмжээ ойролцоогоор 20-30%-иар буурахаарбайна./хавсралт № 1/ХХААЖДҮГ-ын тайлангаар худаг, уст цэгийн тоо 1044 үүнээс инженерийн хийцтэйхудаг 564, энгийн уурхайн худаг 448 байна. Гэтэл Усны газраас зохион байгуулсан уснытооллогын дүнгээр нийт худаг уст цэгийн тоо 700 үүнээс ашиглагдахгүй байгаа нь 39 гэжтоологдсон байна.Тооллогын дүнг бодитой хийгдсэн гэж үзвэл 2007 оны тооллогоос хойш улсын төсвийнхөрөнгө оруулалт болон бусад эх үүсвэрээр нэмэгдсэн худаг уст цэгийн тоог оролцуулантооцвол 555 худаг өнгөрсөн 4 жилийн хугацаанд ямар ч ашиглалтгүй болж хасагдаж,хаягджээ гэсэн тооцоо гарч байна. Эндээс дүгнэлт хийж үзвэл ХАА-н салбарын уснынөөцийн ашиглалт, хамгаалалт хангалтгүй, улсын төсвөөр хийгдэж байгаа худаг, уст цэггаргах ажиллагаа оновчгүй хийгдэж, хөрөнгө үргүй зарцуулагдаад байдаг юм биш бизгэсэн эргэлзээг төрүүлж байна.¯ÀÃ-ÃÀÃ/2011/ÁÎÀ-01 13
  • 13. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР Энэ мэдээлэл зөрүүтэй байгаа нь Төрийн байгууллагуудын хоорондын ажил төрлийн уялдаа холбоо муу, төрийн захиргааны байгууллагын зүгээс бодлого арга зүйгээр нэгтгэн ажиллаж чадахгүй байгааг харуулж байна.2.5. Уул уурхайн үйлдвэрлэлийн ус ашиглалтын нөөцийг зүй зохистой тооцох, ашиглалт, хамгаалалтын арга хэмжээ үр дүнтэй байгаа эсэх 2.5.1 Усны тухай хуулийн 26,1-д заасны дагуу Усны газраас “Усны нөөц ашиглуулах тухай” гарсан дүгнэлтийг үндэслэн Уул уурхайн үйлдвэрлэлийн ус ашиглалтын гэрээг байгуулж байна. 2010 онд 11 ААН-үүдтэй ус ашиглах гэрээ байгуулж, усны төлбөрөөр 28.2 сая төгрөг сумын төсвийн орлогод төвлөрлөх байснаас 20,9 сая төгрөг нь төвлөрч үлдэх 7,3 сая төгрөг нь Усны газрын дансанд төвлөрчээ. 2011 онд Холбогдох яамдаас Цэнхэр сумын Орхон багийн нутаг дэвсгэрт тусгай зөвшөөрөлтэй “Монгол газар” ХХК, “Алтан дорнод Монгол” ХХК-уудын уул уурхайн үйлдвэрлэл эрхлэх уулын ажлын болон байгаль хамгаалах төлөвлөгөө батлагдаагүй. 2.5.2. Гэтэл эдгээр компаниуд нь өөрсдийн талбайнуудад нөхөн сэргээлт хийлгэх нэрээр бусад компаниудтай хууль бус гэрээ байгуулсанаас эфель дахин угаах уулын ажил явагдаж гол усыг ихээр бохирдуулсан байна. Энэ нь “Гол мөрний урсац бүрэлдэх эх, усны сан бүхий газрын хамгаалалтын бүс, ойн сан бүхий газарт ашигт малтмал хайх, ашиглахыг хориглох тухай” хууль, мөн хуулийг хэрэгжүүлэхтэй холбогдож гарсан Засгийн газрын 2010 оны 264, 229 тоот тогтоолуудын заалт зөрчсөн байна. Аймгийн БОАЖГ-ын мэргэжилтэн бохирдсон усны дээжийг шинжлүүлж, усны бохирдлыг тодорхойлоход усны орчны чанарын үзүүлэлт нь ерөнхий шаардлагын хүлцэх агууламжтай харьцуулахад нитрит 6,2 дахин, нитрат 77,2 дахин, фосфор 20 дахин, жин бодис 5,1 дахин ихэссэн өөрөөр хэлбэл 4-5 зэргийн бохирдолтой гарчээ. Голын усыг бохирдуулснаас үүсэх нөхөн төлбөрийг БОАЖС-ын 2010 оны 5 сарын 27-ны а-156 тоот тушаалаар баталсан аргачлалын дагуу технологийн хэрэгцээний усаа голын усанд 15 хоног алдсан /2011 оны 7 сарын 7-с/гэж үзвэл нийт 1023840 м3 ус бохирдсон гэсэн тооцоо гарч байгаа бөгөөд энэ хохирлыг төгрөгөөр тооцвол 2,2 тэрбум төгрөг болж байна. Үүнээс хойш 9 дүгээр сарын сүүлч хүртэл энэ хууль зөрчсөн үйл ажиллагаа үргэлжилсэн бөгөөд энэ хугацаагаар тооцоход хохирлын дүн, бохирдсон усны хэмжээ 4-5 дахин нэмэгдэх тооцоо гарч байна. ¯ÀÃ-ÃÀÃ/2011/ÁÎÀ-01 14
  • 14. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР Алт олборлож бохирдсон ус голын усыг бохирдуулсаар /2011.09.28/Алт олборлоход ашигласан ус голыг бохирдуулж байна Үйлдвэр үйлчилгээнд усыг ариг гамгүй ашигладаг нь Нөхөн сэргээсэн газрын эвдрэл ба алт олборлолт /2011.09.28/ ¯ÀÃ-ÃÀÃ/2011/ÁÎÀ-01 15
  • 15. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР 2.5.3. Дээрх хууль зөрчсөн үйлдлийг таслан зогсооход сум, аймгийн ЗДТГ, МХГ, БОАЖГ-аас удаа дараа хяналт, шалгалт хийж, үйл ажиллагааг нь зогсоох, техник тоног төхөөрөмжийг хураах, нүүлгэн буцаах зэрэг арга хэмжээг авч байсан боловч тодорхой үр дүнд хүрэхгүй байсаар 9 дүгээр сарын дунд хүргэсэн байна. Эксоватор 17, бульдозер 18, самосвол машин 21, усан буу 10 нийт 66 тооны машин техник хэрэгсэл байлаа /2011.09.28/ 2.5.4. Хууль бус үйл ажиллагааны явцад ус их хэмжээгээр ашиглаж байгаа нь тодорхой бөгөөд сумын ЗДТГ-аас нөхөн төлүүлэх арга хэмжээ авч сумын төсвийн орлогод 11 байгууллагаас 43,0 сая төгрөг төвлөрүүлж, хууль зөрчсөн үйлдэлд нь 2 ААН-тэй холбоотой 2.0 сая төгрөгийн торгуулийн арга хэмжээ авсан байна. Харин аймгийн Засаг даргын 2011 оны 7 сарын 18-ний өдрийн а/310 тоот захирамжаар байгуулагдсан ажлын хэсгийн хуралдаанаар хууль бус үйл ажиллагаа явуулж байгаа аж ахуйн нэгж компани бүрээс байгаль орчны нөхөн төлбөрт 13,0 сая төгрөг авч орон нутгийн төсвийн орлогод төвлөрүүлэхээр шийдвэрлэсний дагуу тухайн үед ажиллаж байсан нэр бүхий 19 компаний 12 орчмоос нь 101,5 сая төгрөгийг гаргуулан 52,0 сая төгрөгийг аймгийн Байгаль хамгаалах санд, 49,5 сая төгрөг нь орон нутгийн төсвийн орлогын дансанд төвлөрүүлсэн байна. Усны нөөц ашигласан, бохирдуулсаны төлбөр төлөх нь зүйтэй боловч төлүүлж байгаа үндэслэл нь хуульд нийцэхгүй байна.2.6. Усны нөөц ашигласны болон бохирдуулсны төлбөр, үнэ тариф, ногдуулалт оновчтой эсэх, түүнийг улс орон нутгийн төсөвт бүрэн төвлөрүүлж чадаж байгаа эсэх 2.6.1. Усны нөөц бохирдуулсаны төлбөрийг тооцохдоо тухайн усны шинжилгээг Усны газарт хүргүүлж хариу гарсаны дараа БОАЖС-ын 2010 оны 5 сарын 27-ны а-156 тоот тушаалаар баталсан аргачлалын дагуу ногдуулах бөгөөд өнөөдрийн байдлаар аймгаас нөхөн төлбөр тавьсан акт, албан шаардлага байхгүй байлаа. ¯ÀÃ-ÃÀÃ/2011/ÁÎÀ-01 16
  • 16. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР 2.7. Усны нөөц, хомсдол, бохирдол, түүний шалтгааны талаарх нэгдсэн мэдээллийн санг бүрдүүлж байгаа эсэх 2.7.1. Байгаль орчны сайдын 1996 оны 124 дүгээр тушаалаар батлагдсан журмын дагуу усны нөөцийн бохирдолт, хомсдолт, нөхөн сэргэлтийг бүртгэл мэдээллийн санд хийгдээгүй байна. 2.7.2. Аймгийн төвийн төвлөрсөн цэвэр усан хангамжийн насос цагт 65м3 усыг 270м өндөрт гаргах хүчин чадалтай бөгөөд одоо гүний усны динамик түвшин доошилсноос хүчин чадлынхаа 40%-иар ажиллаж байна. Энэ нь усны нөөцийн хомсдолтой холбоотой гэж мэргэжилтнүүд үзэж байгаа боловч энэ талаар тодорхой хэмжээний судалгаа, шинжилгээ хийж, үр дүнтэй ажил зохион байгуулахгүй бол ойрын 5-8 жилд аймгийн төвийн төвлөрсөн усан хангамж тасалдах, хэвийн хэмжээ алдагдахад хүрч болзошгүй юм.2.8. Гол горхи, булаг шанд, ðàøààí, усан сангийн нөөцийг хамгаалах, нөхөн сэргээх арга хэмжээ үр дүнтэй байгаа эсэх 2.8.1. Ãîë ãîðõè, áóëàã øàíä, ðàøààí, óñàí ñàíãèéí íººöèéã õàìãààëàõàä óëñûí òºñ⺺ñ æèë á¿ð õºðºí㺠òºñºâëºäºã áºãººä ýíý æèë 7 áóëãèéí ýõèéã õàìãààëàõàä 13,982.4 ìÿíãàí òºãðºã òºñºâëºãäºæ, õóóëèéí äàãóó òåíäåð çàðëàí ã¿éöýòããýã÷èéã ñîíãîí øàëãàðóóëñàí áàéíà. ÿéöýòãýã÷ýýð “Óñ” ÕÕÊ øàëãàð÷ àæëûã г¿éöýòãýж áàéíà. Õàðèí ãîë ãîðõè, áóëàã øàíä, ðàøààí, óñàí ñàíãèéí íººöèéã íºõºí ñýðãýýõýä õºðºí㺠òºñºâëºã人ã¿é áàéíà. Булаг шандын эхийг хашиж хамгаалсан байдал ААН иргэдийн санаачлага дэмжлэгээр 90 гаруй гол, горхи, булаг шандын эхийг хашиж хамгаалсан байна. ¯ÀÃ-ÃÀÃ/2011/ÁÎÀ-01 17
  • 17. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР2.8.2. Öýíõýð ñóìûí Àëòàí-îâîî áàãèéí “Õàëóóí-óñ” ðàøààíûã ò¿øèãëýí àÿëàëæóóë÷ëàëûí ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ áàéãàà 4 áààç, ìºí Øèâýðòèéí õàëóóí ðàøààíûãò¿øèãëýí ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëæ áàéãàà “Õàñó-Øèâýðò” ÕÕÊ-íû ñóâèëëûí àìðàëò çýðýãàæ àõóéí íýãæ¿¿ä íü Ìîíãîë óëñûí Ðàøààíû òóõàé õóóëüä çààñàí õîðèãëîñîí ¿éëàæèëëàãààã ÿâóóëæ áàéгаа нь аймгийн МХГ-ын хяналт шалгалтаар илэрсэн байна.Òóõàéëáàë: Öýíõýð ñóìûí Àëòàí-îâîî áàãèéí Õàëóóí-óñ ðàøààíûã ò¿øèãëýí ò¿¿íèéäýðãýä àÿëàë æóóë÷ëàëûí 4 баазын ¿éë àæèëëàãààнд дараах зөрчлүүд илэрсэн байна. • Ðàøààíû òóõàé õóóëèéí 11 ä¿ãýýð ç¿éëèéí 2-ò çààñàí íººöèéã á¿ðòã¿¿ëñýí áàðèìò, ðàøààíûã àøèãëàõ òºëºâëºãºº, õÿíàëò øèíæèëãýýíèé õºòºëáºð, ýð¿¿ë ìýíä áîëîí áàéгàëü îð÷íû àñóóäàë ýðõýëñýí òºðèéí çàõèðãààíû òºâ áàéãóóëëàãûí ä¿ãíýëò áàéõã¿é áàéíà. • Рàøààí àøèãëàõàä òàâèãäàõ øààðäëàãûí 13.1.4-ò çààñíààð æèë á¿ð áàéãàëü îð÷íûã õàìãààëàõ òàëààð õèéñýí àæëàà òàéëàãíàæ, èðýõ îíû òºëºâëºãººã õÿíóóëäàãã¿é áàéíà. • Мөн хуулийн 9.1.2-д заасан хориглох заалтыг зөрчиж хязгаарлалтын бүсэд ðàøààíûã àøèãëàõòàé øóóä õîëáîîã¿é барилга байгууламж барьсан байна. Энэ нь сум, орон нутгийн холбогдох байгууллага, албан тушаалтнууд хуулийн зүйлзаалтыг мөрдөж, хэрэгжүүлэх тал дээр хангалтгүй ажилласныг харуулж байна. Хамгийнчухал нь уг рашааны нөөц хомсдох, бохирдоход хүргэж болох нөхцөл байдал үүсэжболохыг анхаарах шаардлагатай.¯ÀÃ-ÃÀÃ/2011/ÁÎÀ-01 18
  • 18. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР ДҮГНЭЛТГүйцэтгэлийн аудитын дүнгээс 29,972,9 мянган төгрөгийн зөрчил, төлбөр илэрлээ. үйцэтгэлийн • Байгалийн нөөц ашигласны төлбөрийн орлогоос байгаль орчныг хамгаалах, өөц байгалийн нөөцийг нөхөн сэргээх арга хэмжээнд зарцуулах х өөцийг хөрөнгийн хувь хэмжээний тухай хуулийн дагуу 2011 оны орлогын дүнгээс төвлөрүүлбэл зохих дүнгээс 27,161.6 мянган төгрөгийг аймгийн байгаль хамгаалах санд буцаан төвлөрүүлэх, өгрөгийг • Усны нөөц ашигласны төлбөрийн дутуу 2,811.3 мянган төгрөгийг орон нутгийн өөц төсөвт төвлөрүүлэхАудитын явцад цуглуулсан нотлох зүйлс, аудитын дүнд үндэслэн дараахь дүгнэлт хийж зүйлс,байна. Орон нутгийн хэмжээнд Усны асуудлаархи чиг үүргийг үр дүнтэй хэрэгжүүлэхэд уг чиглэлийн бодлогыг тодорхойл тодорхойлдог мэргэжлийн боловсон хүчний оролцоо, мэдлэ үчний мэдлэг чадвар учир дутагдалтай байна. Усны нөөц бохирдуулсаны төлбөрийг ногдуулж, орон нутгийн төсөвт төвлөрүүлж өөц чадахгүй байна. ГҮЙЦЭТГЭЛИЙН АУДИТЫН БАГ Г¯ÀÃ-ÃÀÃ/2011/ÁÎÀ-01 19
  • 19. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР АУДИТЫН ЗӨВЛӨМЖАудитын дүнд үндэслэн дор дурдсан албан тушаалтанд дараахь зөвлөмжийг өгч байна. үнд өвлөмжийгАймгийн Засаг дарга • 2010 îíû 7 ñàðûí 8 8-íèé ºäðèéí à/256 òîîò çàõèðàìæийн биелэлтийг хангуулахад ийн мэргэжлийн бүх байгууллагуудыг татан оролцуулж, яаралтай арга хэмжээ авч үх биелэлтийг аймгийн ИТХТ мэдээлэх ИТХТ-д • Усны асуудлаархи чиг үүргийг үр дүнтэй хэрэгжүүлэх бодлогыг зангидан холбоотой зангидан, талуудын үйл ажиллагааг нэгтгэхэд мэргэжлийн боловсон х хүчний оролцоо, мэдлэг чадвар учир дутагдалтай байгааг анхаарах • Хүн амын ундны усны эх үүсвэр хомсдох, бохирдохоос хамгаал үн хамгаалах зорилгоор төвлөрсөн усан хангамжийн эх үүсвэрт цэрэгжүүлсэн харуулыг ажиллуулах өвлөрсөн • Ус, рашаан ашигласны төлбөрөөр 2011 оны эхний 3 улирлын байдлаар 77604,5 төлбөрөөр мянган төгрөг төвлөрсөний 35% болох 27,161,6 мянган төгрөгийн байгаль хамгаалах өгрөг санд төвлөрүүлэхЭБЭХЯ-д • Уур уурхайн компаниудын үйл ажиллагаанд тавих хяналтыг чангатгах, бүх зөвшөөрлийг хүчингүй болгох өвшөөрлийг • Шинээр зөвшөөрөл олгохдоо гэрээ байгуулж, үүрэг хариуцлага, хяналтыг өвшөөрөл тогтолцоог бий болгохБОАЖЯ-дХолбогдох байгууллагаас ир олбогдох ирүүлсэн саналыг уламжилж байна. 1. Усны нөөц бохирдуул өөц бохирдуулсанаас болон хүний хүчин зүйлийн нөлөөгөөр уг булаг шанд, үний жижиг нуур, цөөрөм ор үндэсгүй алга болох тохиолдолд ямар арга хэмжээ авах нь өөрөм хуульчлагдаагүй байгаа, үй 2. Мөн голын голидролыг нөхөн сэргээх стандарт байхгүй бай өн байгаад анхаарч, арга хэмжээ авах.Аймгийн Ундарга ХХК- -д • Усны нөөц ашигласны төлбөрийг хэрэглэсэн цэвэр усны хэмжээгээр төлж хэвших өөц • Усны алдагдлыг бууруулахад мэргэжлийн байгууллагын з зүгээс оновчтой санаа, шийдлийг гаргаж хэлэлц хэлэлцүүлэхАймгийн ХХААЖДҮГ- -т • ХАА-н усан хангамжийн хувь хэмжээг үнэн зөв тооцоолох, холбоотой талуудтай ажил төрлийн уялдаа холбоог сайжруулах өрлийн холбоогоо¯ÀÃ-ÃÀÃ/2011/ÁÎÀ-01 20
  • 20. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР Холбогдох байгууллагын санал¯ÀÃ-ÃÀÃ/2011/ÁÎÀ-01 21
  • 21. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР¯ÀÃ-ÃÀÃ/2011/ÁÎÀ-01 22
  • 22. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАРЕрөнхий аудиторын тушаал өнхий¯ÀÃ-ÃÀÃ/2011/ÁÎÀ-01 23
  • 23. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР Төлбөрийн акт¯ÀÃ-ÃÀÃ/2011/ÁÎÀ-01 24
  • 24. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР Актны хавсралт¯ÀÃ-ÃÀÃ/2011/ÁÎÀ-01 25
  • 25. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР Хавсралтууд¯ÀÃ-ÃÀÃ/2011/ÁÎÀ-01 26
  • 26. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР¯ÀÃ-ÃÀÃ/2011/ÁÎÀ-01 27
  • 27. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР¯ÀÃ-ÃÀÃ/2011/ÁÎÀ-01 28
  • 28. АРХАНГАЙ АЙМГИЙН АУДИТЫН ГАЗАР¯ÀÃ-ÃÀÃ/2011/ÁÎÀ-01 29

×