Your SlideShare is downloading. ×
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×
Saving this for later? Get the SlideShare app to save on your phone or tablet. Read anywhere, anytime – even offline.
Text the download link to your phone
Standard text messaging rates apply

Psychosynthese Typologie - Roberto Assagioli

7,581

Published on

Dit boek is een unieke uitgave van de Stichting Psychosynthese. Het is uitgevoerd als handzame in linnen gebonden hardcover met stofomslag in zeven kleuren. Het kost € 15,- en is verkrijgbaar via …

Dit boek is een unieke uitgave van de Stichting Psychosynthese. Het is uitgevoerd als handzame in linnen gebonden hardcover met stofomslag in zeven kleuren. Het kost € 15,- en is verkrijgbaar via http://www.psychosynthese.nl. Met de aanschaf van dit boek steunt u het werk van de Stichting.

In dit boek worden zeven typische manieren beschreven waarop elk mens kan onderzoeken hoe hij zich verhoudt tot zijn hoogste streven en diepste verlangen. De doelstelling van deze typen is om de veelheid aan uitingen in leven en werk van elk mens af te stemmen op dit streven en diepste verlangen. De fysieke, emotionele en mentale oriëntatie op de innerlijke en uiterlijke wereld wordt per type beschreven.

Er is een dynamische onderlinge samenhang tussen de typen. Ze zijn door hun kenmerken wel te onderscheiden, maar niet te scheiden. Alle typen of constellaties maken in wezen deel uit van elk mens, maar er is in elk individu wel onderscheid in de mate waarin hun dynamiek zich meer of minder op de voorgrond doet voelen. Als we onszelf en de ander onderzoeken met behulp van deze typologie ontdekken we al spoedig dat we van alles wel iets herkennen. In die herkenning begint het leren.

Published in: Education, Business, Technology
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
7,581
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
5
Actions
Shares
0
Downloads
50
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. Psychosynthese TypologiePsychosynthese Typologie Roberto Assagioli
  • 2. Roberto AssagioliPsychosynthese Typologie Met een voorwoord van Diederik van Rossum, directeur van het Instituut voor Psychosynthese
  • 3. InhoudEerste druk april 2010Copyright © Stichting Psychosynthese 2010Een compilatie van notities door Roberto Assagioli. Voorwoord 7Samengevoegd door het “Instituto di Psicosintesi”, Florence. Inleiding 9 Het Wiltype 19Oorspronkelijke titel: I Tipi Umani Het Liefdetype 31Vertaling: H. Rutten en M. van der LeeuwBewerking: A.T. Wester Het Actieve type 51Vormgeving: jet grafische vormgeving en dtp Het Creatief-artistieke type 69ISBN 978 90 73129 02 3 Het Wetenschapstype 81 Het Devotionele type 95Stichting PsychosyntheseBiltstraat 200, 3572 BS Utrecht Het Organisatietype 109tel. 030-271 46 34stichting@psychosynthese.nlwww.psychosynthese.nl
  • 4. Voorwoord De interesse van de Italiaanse wetenschapper en grond-legger van de psychosynthese Roberto Assagioli (1888-1974) ging met name uit naar de wijze waarop de mensomgaat met zijn diepste motieven en hoogste aspiraties.Psychosynthese heeft zich sinds het begin van de vorigeeeuw dan ook geleidelijk ontwikkeld tot een methode diehet meest bijzondere in elk mens bewust maakt, tot leven entot wasdom brengt. De doelstelling hierbij is om de veelheidaan uitingen in leven en werk van elk mens af te stemmenop zijn hoogste streven en diepste verlangen. Deze hoogte endiepte in elk mens zijn nauw verbonden met een moeilijkonder de woorden te brengen en vaag besef van ‘bestem-ming’. Paradoxaal genoeg herinnert de mens zich dit besefin de mate van afwezigheid daarvan. 7
  • 5. Dit boekje beschrijft zeven ‘typische’ manieren waaroponderzocht kan worden hoe de mens zich verhoudt tot ditvage besef. De fysieke, emotionele en mentale oriëntatie opde innerlijke en uiterlijke wereld wordt per type beschre-ven. Er is een dynamische onderlinge samenhang tussen detypen. Ze zijn door hun kenmerken wel te onderscheiden,maar niet te scheiden. Alle typen of constellaties maken inwezen deel uit van elk mens, maar er is in elk individu wel Inleidingonderscheid in de mate waarin hun dynamiek zich meer ofminder op de voorgrond doet voelen. Als we onszelf en deander onderzoeken met behulp van deze typologie ontdek-ken we al spoedig dat we van alles wel iets herkennen. In dieherkenning begint het leren. Dit leren is bij Psychosynthese Het praktische belang van de wetenschap der menstypengericht op het menselijk initiatief en de durf om in het ligt in haar toepassing op onszelf. De poging om onszelf engemiddelde van het bestaan aan het meest bijzondere dat in anderen te rubriceren of te ordenen, is een belangrijke enons is gestalte te geven en daarbij noch aan ons zelf, noch nuttige oefening die onze psychologische waarneming zalaan de ander, noch aan de wereld schade te berokkenen. verfijnen. Hierbij ontdekken wij dat het soms makkelijk is Ik ben ervan overtuigd dat Roberto Assagioli met zijn om typen een plaats te geven, terwijl bij de ordening tentypologie een bijdrage wilde leveren aan de vrede en harmonie aanzien van andere typen de twijfel en verwarring toeslaat.in de wereld die van dit leerproces uiteindelijk het gevolg zal Ook moeten we ons oordeel na indeling achteraf wel eenszijn. Die vrede begint in het hart van de individuele mens, ik compleet wijzigen.raad aandachtige studie van dit boekje dan ook van harte aan. Er zijn verschillende oorzaken voor het ontstaan vanDiederik van Rossum die moeilijkheid, en het is interessant ze te onderzoeken omInstituut voor Psychosynthese daarmee ons begrip over dit onderwerp te vergroten.Utrecht 8 9
  • 6. Inleiding Inleiding In de eerste plaats zijn er individuen die iedere indeling of te herstellen in fysieke condities en functies. Een voor-in klassen moeilijk maken. Zij kunnen onderverdeeld wor- beeld daarvan is de vernuftige wijze waarop de temperatuurden in twee groepen: de ene van personen die weinig ont- van het lichaam, ondanks de grote veranderingen van kou enwikkeld zijn en gevoelloos, de andere van ontwikkelde warmte daarbuiten, blijvend op peil gehouden wordt doorindividuen die veelzijdig begaafd en bekwaam zijn en op middel van uitzetting en samentrekking van de bloedvatenverschillende terreinen van hun persoonlijkheid een volle- en de ademhaling. Een ander voorbeeld is de ingewikkeldedige uitgroei hebben bereikt. wederzijdse beïnvloeding van de endocriene klieren, wier Op de tweede plaats kan het grondtype van een per- goedgeregelde polariteiten een dynamisch evenwicht vor-soonlijkheid door een levensfase of door een bijzondere men, dat het fysieke leven mogelijk maakt.levenservaring tijdelijk verborgen blijven en ons dan de Datzelfde beginsel werkt ook in ons psychologischindruk geven tot een ander type te behoren. leven: daar corrigeert het overdaad en onregelmatigheden Het kan bijvoorbeeld gebeuren dat een wetenschapstype door elementen op te wekken die tegengesteld zijn aan ofverliefd wordt (ook de meest uitgedroogde wetenschapper aanvullend op de overheersende elementen. Om verschil-is niet ongevoelig voor liefde) en dit feit kan tijdelijk de lende redenen evenwel werkt dat vermogen van zelfregule-indruk wekken dat hij behoort tot het liefdetype, hetgeen ring en compensatie niet altijd volmaakt. Noch in onsleidt tot een verkeerde indeling. fysiek, noch in ons psychologisch leven. Soms werkt het niet voldoende, dan weer werkt het teveel door het voort- Tenslotte is er nog een oorzaak die tot fouten leidt. Deze brengen van overdreven reacties, of, wat men zou kunnenoorzaak is het meest interessant, omdat deze toe te schrij- noemen overcompensatie. Wij hebben inderdaad vaak deven is aan een grondbeginsel van ons psychologisch leven, neiging teveel waarde te hechten aan de hoedanigheden diedat op zijn beurt de uiting is van een natuurwet. Het gaat wij missen.namelijk over het bestaan van compensaties en overcom-pensaties. De medische wetenschap heeft in ons lichaam Twee beroemde voorbeelden van overcompensatie zijnhet bestaan ontdekt van een prachtig vermogen van zelf- die van Nietzsche en Tolstoi. Nietzsche beschikte over eenregulering en compenserende reacties. Dit vermogen is gevoelige, hartstochtelijk en nogal zwakke natuur. In zijnerop gericht om steeds evenwicht en harmonie te bewaren verwoede pogingen om zijn beperkingen te overwinnen, 10 11
  • 7. Inleiding Inleidingoverschatte hij de waarde van de kracht en van de harde en heid en inschikkelijkheid. Een soortgelijk geval is dat vanstrenge wil. Dit bracht hem er zelfs toe om wreedheid goed overgevoelige typen die hun ontroeringen met geweldte praten. onderdrukken en een kille en ongevoelige houding aan- Het geval van Tolstoi betreft juist het tegenovergestelde nemen.uiterste. Hij was van nature zeer levenskrachtig, impulsiefen gewelddadig, en had een grote liefde voor schoonheid en Na ontdekt te hebben tot welk menstype wij behoren,fysiek welzijn. Hij trachtte zich te beheersen in zijn strijd moeten wij het probleem onder ogen zien – of het nu prak-tegen zijn uitbundige natuur. Zoals we lezen in zijn dag- tisch of geestelijk van aard is – hoe de aldus verkregen kennisboek (een menselijk document van grote psychologische benut kan worden voor zelfrealisatie.waarde) kwam hij ertoe geen weerstand te bieden aan het De taken die ieder psychologisch type te verwerkenkwaad en het celibaat te verheerlijken, de moderne bescha- krijgt, kunnen samenvattend aldus worden aangeduid:ving volkomen te veroordelen en de kunst overdreven teonderschatten. 1. uiting Naast deze bekende voorbeelden zijn er nog vele geval- 2. controlelen, soms grappig en soms triest, van zwakke angstige men- 3. harmonisatie.sen zonder enig succes, die zich gedragen alsof ze Napoleonzelf zijn. Uiting Deze overcompensaties kan men vaak zien in het uiter- Het eerste wat ons te doen staat, is het type waartoe welijk gedrag. Zo treffen we angstige personen aan die, als het behoren inwendig te aanvaarden. Hier gaat het niet om hetware uit reactie, zich hoogmoedig gedragen en op brutale passief of onbewust aanvaarden van het eigen karakter,wijze spreken. Minder bekend zijn misschien personen van zonder zelfkennis en zonder enige poging tot ontwikkeling,de tegenovergestelde soort, die zich vreesachtig en besluite- zoals we dat kunnen waarnemen in de massa personen dieloos voordoen, maar toch onstuimig zijn en uit vrees de zich blindelings laten meeslepen door gebeurtenissen. Inte-uitbarstingen van hun karakter niet te kunnen beheersen, gendeel: het gaat om de bewuste en vrijwillige erkenninghet controleren en verbergen onder een schijn van gedwee- van de mogelijkheden die in ons type gelegen zijn, wat we 12 13
  • 8. Inleiding Inleidingervan kunnen leren, welke de mogelijkheden en gevaren ontwikkeling, namelijk om volledige individuen voort tezijn en tenslotte ook welke soort hulp het ons kan geven. brengen met ontwikkelde vermogens op alle niveaus.Het gaat om een open en verlichte aanvaarding, steunend Maar we kunnen nog meer zeggen. Als één kant vanop de erkenning van het feit dat wij ons alleen door verstan- ons zich in overdreven mate ontwikkelt, dan komt het zódige benutting van onze huidige “uitrusting” kunnen bevrij- ver dat zijn eigen kwaliteiten er schade onder lijden. Bij-den van zijn beperkingen. Dit doel kunnen wij niet berei- voorbeeld: als in een wetenschapstype de ontwikkeling enken als wij ons type niet kennen, het minachten of trachten de werkzaamheid van het verstand de levenskracht volledigte ontlopen, zoals sommigen bewust of onbewust doen in beslag gaan nemen, terwijl het gevoelsleven onvruchtbaardoor andere psychologische typen te imiteren of de eigen blijft en het fysieke leven uitgeput, dan is het gevolg dat debeperkingen dwangmatig te verbeteren door middel van verstandelijke werkkracht zelf vermindert. Iets dergelijksovercompensatie. Het is de belangrijkste taak om ons type gebeurt ook bij alle andere psychologische typen. Daaromte uiten en vervolmaken op de meest zuivere en de meest is het nodig dat er verstandig controle wordt gehouden opontwikkeld mogelijke wijze. de kwaliteiten die de overmacht hebben en dat zij binnen bepaalde grenzen worden gehouden. Dit is geen gemakke- lijke opgave, ja zelfs vaak de onaangenaamste, en zij brengt Controle soms onze persoonlijkheid in opstand.De tweede opgave betreft het controleren en bijstellen van Maar het leven zelf met zijn begrenzingen en strengede uitwassen van het psychologische type waartoe wij beho- verplichtingen dwingt ons vaak tot een min of meer blij-ren. Wij hebben allemaal de neiging ‘de weg van de minste vend en volledig toezicht op ons psychologisch type. Als ditweerstand’ te volgen. Dit betekent meestal dat we doorgaan het geval is, moeten wij niet droevig worden, ons nietmet de uiting en ontwikkeling van talenten die al in ons opwinden of vechten tegen de omstandigheden, zoals wewerkzaam zijn. Dit is een aangename, vruchtbare en, schijn- maar al te dikwijls geneigd zijn te doen. De juiste houdingbaar tenminste, ook een positieve gesteldheid. Maar toch, is die van een verstandige aanvaarding, gebaseerd op kennisals er hier teveel aan wordt toegegeven, ontstaat een toene- van het leven en het begrijpen van zijn rechtvaardighedenmende disharmonie en een gestoorde ontwikkeling. Dit en zijn heilzame bedoelingen. Zó zullen wij onszelf lerenvertraagt het bereiken van het uiteindelijke doel van deze reguleren op een meer milde en begrijpende wijze. 14 15
  • 9. Inleiding Inleiding het leven zelf of beter nog, door de wet van polariteit, waar- Harmonisatie door een aantrekking tussen tegengestelde polen tot standDeze derde taak, vaak samenvallend met de vorige, bestaat komt (een duidelijk voorbeeld hiervan ziet men in de aan-uit het verzorgen van de tot nu toe niet in ons ontwikkelde trekking tussen de sexen, die het duidelijkst uitkomt op hethoedanigheden, die dus nog geen deel uitmaken van onze fysieke vlak, maar ook elders werkt). Om deze reden ishuidige psychologische uitrusting. Ook deze onderneming vriendschap en omgang tussen personen van verschillendeis soms onaangenaam voor onze persoonlijkheid en kan typen weldadig en vruchtbaar. We zouden om deze redentegengestelde reacties oproepen. Dit is het geval bij indivi- allemaal in onze vrije tijd het gezelschap moeten zoekenduen van het kunstenaarstype die verplicht worden prak- van personen die behoren tot andere psychologische typentisch werk te verrichten, bij gevoelige typen die in een onbe- dan het onze. Bijvoorbeeld iemand van het wetenschapstypeschaafde omgeving moeten leven, enzovoort. zou vriendschap moeten onderhouden met kunstenaars en Ook hier kunnen wij een levensles leren en met hoe zich interesseren voor hun werk. Een praktisch iemand zoumeer bereidheid wij eraan beginnen en tot het einde door- in zijn vrije tijd gezelschap moeten zoeken van personenzetten, des te eerder zullen wij uit onze onaangename toe- van het verstandstype of het kunstenaarstype enzovoort.stand bevrijd zijn. Zodra het doel bereikt is, is er immers Dit is een gemakkelijke en aangename manier om onzeverder geen reden om zich onaangenaam te voelen. latente eigenschappen tot ontwikkeling te brengen en de Er zijn vele manieren waarop wij actief kunnen toezien eenzijdigheid en begrenzingen van ons type te verbeteren.op de uitwassen en zorg kunnen dragen voor de ontwikke- De kennis, waardering en het juiste gebruik van tegenstel-ling van de elementen die nog niet zijn uitgegroeid. Het is lingen is niet alleen een grondbeginsel van de schilderkunstvoornamelijk een zaak van willen in zijn verschillende en de muziek, maar ook van de levenskunst. Elk mens kanaspecten: besluitvaardigheid, doelgerichtheid, volharding en moet van het levend materiaal van zijn persoonlijkheiden zelfbeheersing. – of het nu zilver, marmer of goud is – een voorwerp van schoonheid maken. Op deze wijze kan ieder van ons het Deze taak kan bovendien vergemakkelijkt worden door transpersoonlijk Zelf op bekwame wijze uiten in devruchtbare en levendige contacten met individuen van een wereld.ander type. Deze contacten worden vaak veroorzaakt door 16 17
  • 10. Het Wiltype Het is een tamelijk verrassend en in bepaald opzicht zeer betekenisvol feit, dat de bestudering en beschouwing van de wil in de hedendaagse psychologie in het algemeen verwaarloosd is. Natuurlijk kunnen gedragswetenschappers nooit waarde hechten aan dit inwendige vermogen, dat uiteindelijk het meest storende element zou vormen voor hun mythe dat de mens een geheel van reflexen is. Ook de psychoanalyse heeft aan de wil maar weinig gelegen laten liggen door zo’n waarde te hechten aan de interactie van instincten en fanta- sieën en aan de centrale rol van het onbewuste. Zelfs Jung en Schmitz, ofschoon zij een wijzer en meer progressief streven vertegenwoordigen, hebben weinig aandacht geschonken aan de wil.18 19
  • 11. Het Wiltype Het Wiltype Toch is er wel een streven in de psychologie te onder- psychische elementen samengebracht en geordend kunnenkennen geweest met betrekking tot het onderzoek naar wil- worden.len en met name vrije wil. Wilhelm Wundt, grondlegger Een tweede belangwekkend resultaat van dit onderzoekvan de experimentele psychologie was aanhanger van een is, dat de wil de meest directe uitdrukking is van het Zelf.voluntaristische leer, maar zijn opvatting van de wil was te Als we het bekende gezegde van Descartes “Ik denk dus ikonbestemd. Er werd geen onderscheid gemaakt tussen ben” stellen tegenover dat van de Poolse filosoof Ciesz-andere psychologische kwaliteiten en functies, zoals waar- kowsky “Ik wil, dus denk ik en besta ik” heeft dit laatsteneming en gevoel. blijkbaar een grotere geldigheid. Het derde resultaat van dit onderzoek is, dat de wil geen Er is bovendien een beperkt aantal wetenschappers dwangmiddel is, maar doel, keuze, beslissing, met anderegeweest dat experimenteel onderzoek heeft verricht naar de woorden: een vermogen dat leidt, dat initiatief neemt, datwil, met zeer interessante en waardevolle resultaten. De richting geeft.pioniers op dit terrein waren Ach en Michotte. De laatste Als men deze eigenschappen van de wil voor de geestjaren werden hun methoden toegepast en vervolmaakt, houdt, is het niet moeilijk de kwaliteiten die het wiltypevooral door Aveling. Door het gebruik van nauwkeurige bezit, te beschrijven en te begrijpen.en betrouwbare methoden kwam hij tot zeer waardevolleconclusies. De voornaamste is deze: door onderzoek vande wilsdaad wordt de directe en zekere ervaring van het Fysiek niveaubestaan van het Zelf als levende werkelijkheid wetenschap- Op fysiek niveau wordt het wiltype gekenmerkt door snel,pelijk bevestigd. Dit feit heeft verstrekkende consequenties. beslist handelen, door moed en door het vermogen deHet geeft opnieuw steun aan de stelling van hen die, dankzij fysieke omgeving evenals andere mensen te overwinnen,de groei van hun bewuste zelfinzichten, een directe erva- over hen de baas te spelen en hen te beheersen, met neigingring van de werkelijkheid van het Zelf hebben gehad. En tot wedijver, zelfs tot geweld en vernielzucht.de realiteit van het Zelf – als haar bestaan en haar primaireplaats in het “psychisch” leven eenmaal aanvaard zijn–kan een centraal punt vormen waaromheen alle andere 20 21
  • 12. Het Wiltype Het Wiltype doelgerichtheid. Op het mentale niveau uit het zijn strijd- Gevoelsniveau baarheid in lust tot discussiëren en kritiek, wat dan een van Op gevoelsniveau is het wiltype beslist introvert. Het zijn hoofdgebreken is. Zijn vermogen om te kwetsen isontzegt zich iedere uiting van emoties en van gevoeligheid, groot en kan zelfs even vernietigend zijn als fysiek geweld.omdat het die beschouwt als beletsels en gevaren voor dedoelmatigheid en doelgerichtheid van zijn handelen. Maar Deze neiging tot kritiseren is uitermate ontwikkeldhet remt niet alleen iedere uiting van ontroering af, maar vooral bij hen die in hun leven geen enkele gelegenheidprobeert ze zelfs volledig te onderdrukken. Het heeft niet hebben tot intensieve lichamelijk activiteiten waarin zij hunalleen weinig aandacht voor de gevoelens van anderen, strijdvaardige en dynamische krachten kwijt kunnen.maar ook voor die van zichzelf. Deze gewoonte kan leiden Daarom gebruiken zij deze energie in mentale kritiek en intot heldendaden, tot verheven uitingen van zelfopoffering, woordenstrijd (waartoe de gunstige gelegenheden nooitmaar kan ook gemakkelijk tot ongevoeligheid, hardvoch- ontbreken). De neiging tot kritiek groeit nog door de zeker-tigheid en wreedheid leiden bij beperkt geëvolueerde per- heid en de mentale trots, daar er bij dit type nooit enigesoonlijkheden. In ieder geval leidt het tot beperking van de twijfel bestaat over zijn gelijk.ontwikkeling der psychische gevoeligheid, zij het van per-soonlijke of transpersoonlijke aard. In de actieve uitingen Het wiltype is begiftigd met een scherpe zin voor recht-van zijn gevoelsleven heeft het wiltype een neiging om vaardigheid en het heeft een gezonde rechtszin. Het kanongeduldig, agressief en gauw prikkelbaar te zijn. een goede wetgever zijn en het heeft de gave de bestaande wetten rechtvaardig uit te leggen en ze onpartijdig toe te passen. Hierbij heeft het evenwel de neiging al te streng en Mentaal niveau te formeel te zijn, bij gebrek aan waardering voor het men-Op mentaal niveau heeft het wiltype vaak een heldere visie, selijke element van het geval. De misdaad abstract beoorde-niet gekleurd of verdraaid door gevoelens. Wanneer het lend en vergetend de nodige aandacht te schenken aan dewiltype geëvolueerd is, heeft het een open geest en een syn- psychologie van hem die misdeed en aan de bijzonderethetische visie en ziet eerder grote lijnen dan details. Het omstandigheden waarin hij leefde en handelde.heeft een groot concentratievermogen en een dynamische 22 23
  • 13. Het Wiltype Het Wiltype Op het intuïtieve niveau ontmoeten wij een schijnbare Het voornaamste persoonlijke kenmerk van het wiltypetegenstelling. De eerste indruk is dat dit in het wiltype in is de wil tot macht. Deze uit zich als ambitie, zelfverzekerd-hoge mate ontbreekt: inderdaad begrijpt hij andere mensen heid, verlangen om anderen te beheersen en om de centralegewoonlijk niet. Zijn egocentrisme, zijn gevoelsisolement, figuur te zijn op het toneel. Dit kenmerk ontaardt gemak-zijn gebrek aan psychische gevoeligheid maken hem tot een kelijk in egoïsme, eigenzinnigheid en koppigheid. De mensweinig waardevol psycholoog. Hij is niet geïnteresseerd in van dit type kan, om zijn doel te bereiken, gemakkelijk aan-anderen in zoverre zij psychische wezens zijn. Maar als matigend worden en zonder scrupules. Een ander funda-wij overgaan van het terrein van het menselijk leven naar menteel kenmerk dat een gevolg is van de onderdrukkingdat van de symbolische en van de abstracte werkelijkheid, van de gevoelens is het isolement. Hij heeft geen behoeftedan kan dit type een zeker en snel intuïtief begrip vertonen aan anderen, wantrouwt hen en houdt hen daarom op eenvan principes, van algemene wetten en van universele ver- afstand. Dit ook omdat hij op die manier meer macht overbanden. hen kan hebben. Alvorens de kenmerken van de persoonlijkheid en die Een type van dit soort is eenvoudig, duidelijk omlijndvan het Zelf te beschouwen, is het voor de duidelijkheid en gemakkelijk herkenbaar. Maar er zijn personen, beheerstgoed om te zeggen dat ik – als ik ze opnoem zowel van dit door de wil tot macht, waarin zonderlinge complicaties entype als van de overige – als kenmerken van de persoonlijk- reacties aanwezig zijn. Wanneer de wil tot macht geremdheid beschouw die welke te zien zijn in een egocentrische wordt door een fysieke minderwaardigheid van welk soortseparatieve menselijke persoonlijkheid zoals deze is alvorens ook, of door de tegenstand van een individu dat sterker isin bewust contact te komen met het Zelf en er de invloed (vooral in de jeugd en adolescentie), of door een grotevan te voelen. gevoeligheid of door behoefte aan genegenheid, kan er van Aan de andere kant zal ik als kenmerken van het Zelf alles gebeuren. Het meest voorkomende is de verbitteringbeschouwen die, welke een echte transpersoonlijke kwali- van de machtswil, die zich dan laat gelden op extreme, ver-teit bezitten en uitgedrukt worden, wanneer het Zelf de schrikkelijke en wrede wijze. Dit geeft de sleutel voor hetpersoonlijkheid doordringt en erin slaagt enigszins door begrijpen van vele criminele handelingen. Een ander gevolghaar heen te schitteren en te werken. is de bewuste, of vaker onbewuste, poging om te heersen 24 25
  • 14. Het Wiltype Het Wiltypevia indirecte bedrieglijke en geheime middelen, bijvoor- type. Zijn heldhaftige tegenstander, Prometeus, is er eenbeeld door neurotische symptomen en gedrag. ander ideaal model van en nog een ander is Hercules. De Dit speciale type is knap beschreven door Alfred Adler. grote heersers en veroveraars uit de geschiedenis vertonen in verschillende proporties de min of meer bewonderens- De transpersoonlijke eigenschappen van dit type zijn waardige trekken ervan. Wij denken hier aan Alexander demooi, bewonderenswaardig en weldadig, terwijl de per- Grote, Julius Caesar en Napoleon.soonlijke afstotelijk en vaak schadelijk zijn. De transpersoonlijke wil vertoont zich voornamelijk als De studie van psychologische typen is niet alleen nuttigmorele moed, als vaardigheid en bekwaamheid om verant- om de aard en het gedrag te begrijpen van individuen maarwoordelijkheid te aanvaarden, om gevaren van aller aard te ook van groepen, zoals volkeren, naties, beschavingen entrotseren, om het eigen welzijn, reputatie en zelfs leven te culturen. De Spartanen en de oude Romeinen, die verove-riskeren voor ‘de goede’ zaak. raars, heersers en wetgevers waren, karakteriseren dit type. Ook de Engelsen met hun wil en begaafdheid om te heersen, Andere eigenschappen van het wiltype zijn: echt zelf- met hun karakter van “eilandbewoners”, hun zelfbeheersingvertrouwen en innerlijke onafhankelijkheid; standvastig- en hun onderdrukking van gevoelens. Het type is ook inheid; eenvoud in voorstellen; individuele volharing; vrij- zeker opzicht te vinden bij de Duitsers en de Joden. *gevigheid gebaseerd op gemis aan belangstelling voormateriële dingen; brede visie en onpartijdigheid. * De oude Hebreeuwen (en zij die getrouw gebleven zijn aan De hoogste uitdrukking van het wiltype is: de totale het oorspronkelijke type), waren oorlogszuchtigen, separa-overgave van de individuele wil aan de Kosmische Wil, de tisten vol trots, die zichzelf als uitverkorenen beschouwden.identificatie met het ritme van het Heelal. Zij hadden een echte verering en scherpe zin voor de Wet: zij beoefenden de zelftucht en gestrengheid. Enige kenmerken Het is niet moeilijk belangrijke voorbeelden van het van de moderne Joden, verschillend en schijnbaar eraanwiltype te vinden. Verschillende mystici en enkele histori- tegengesteld, kunnen beschouwd worden als overcompensa-sche persoonlijkheden hebben het vertegenwoordigd. Zeus- ties, afwijkingen en afleidingen tengevolge van bijzondereJupiter is de meest reusachtige projectie van wezens van dit omstandigheden en uiterlijke druk. 26 27
  • 15. Het Wiltype Het Wiltype In de filosofieën en godsdiensten vinden wij duidelijk en in het algemeen van strijder op alle terreinen naar bene-kenmerken van dit type: in het Oude Testament, in de den, tot dat van bokser toe, en ook ontdekker.Vedantafilosofie (vooral van de school Advaita), in het Ik zou hieraan nog willen toevoegen dat van chirurg,Zen-Boeddisme. Onder de moderne filosofen kunnen we want er is wil en moed voor nodig om verantwoordelijkheidnoemen, Nietzsche, Max Stirner en Julius Evola. op zich te nemen met de plicht vaak snel te beslissen en ook omdat hij in vele gevallen optreedt als weldadige vernieler In de architectuur en in de beeldhouwkunst kunnen wij van zieke ledematen en organen. Het is ook bekend dat chi-de Dorische stijl in Griekenland vermelden, die met zijn rurgen in het algemeen impulsief zijn en mannen van deeenvoud, soberheid en strengheid de indruk wekt van inge- klok, zoals ook het wiltype probeert te zijn.houden kracht. In de muziek is het Wagner’s genie dat inspireerde metmotieven, die sterk doen denken aan de vibraties van wil en Psychosynthetische takenmacht, zoals de Walkyrenrit, het motief van Siegfried en de De psychosynthetische taken van het wiltype zijn te verde-heldhaftige vertolking van de intocht der Goden in het len in twee groepen:Walhalla. 1. Afstemming, harmonisatie, integratie, vereniging; 2. Omvorming en sublimatie. Functies en beroepen 1. Daar dit type vaak uitgesproken doelgericht is en zijnAls wij de belangrijkste functies van dit type samenvatten, groot vermogen en behendigheid hem bekwaam makenkunnen wij bezigheden en werkzaamheden aanwijzen om invloedrijke bestuursposten te veroveren, wordt hijwaarin het het meest bekwaam is en waarin het succes zal een gevaarlijk man en heeft dus afstemming en integratiehebben. Zijn voornaamste functies zijn namelijk: heersen, nodig. Het zó nodige fundamentele evenwicht kan hijbesturen, leiden, rechtspreken, straffen, strijden, vernielen, bereiken door het opwekken van de liefde in hem. Hijveroveren. Hiermee zijn de betreffende beroepen aange- heeft het inderdaad nodig om liefde, begrip, empathieduid, namelijk van leider in de rol van koning, keizer, presi- en medelijden te ontwikkelen, om zo in staat te zijn,dent van een staat en vervolgens van wetgever, van militair zijn goede wil te laten zien. 28 29
  • 16. Het Wiltype Andere eigenschappen die het wiltype moet aankweken zijn: gevoeligheid, intuïtie, en de vaardigheid om samen te werken, in plaats van te domineren, te dwingen en ande- ren leiding te geven. Hij moet juist die eenzaamheid, waaraan hij zo gehecht is, opgeven, afdalen uit zijn ivo- ren toren en leren leven te midden van zijns gelijken.2. Het werk van sublimatie, dat ieder mens, begiftigd met Het Liefdetype een sterke wil, moet aanpakken, is: zijn persoonlijke, egoïstische en scheidende wil om te vormen tot een transpersoonlijke wil, gericht op actieve dienstbaar- heid. Er is nog een hogere sublimatie, die bestaat in de onder- Liefde is een onderwerp van vitaal en blijvend belang werping van de transpersoonlijke wil aan de Kosmische voor iedereen. Het woord “liefde” is waarschijnlijk het Wil. Deze absolute overgave, die schijnbaar de “dood” is meest gebruikte woord na “ik” en misschien “geld”. Bijna van de persoonlijke wil, bewerkt de waarachtige spiri- allen zijn wij ooit verliefd geweest of zullen het worden. tuele bevrijding van de mens. Liefdesliederen vullen het luchtruim, liefdesverhalen wor- den door duizenden auteurs geschreven en door miljoenen met spanning gelezen. Men “houdt van” ongeveer alles: snoepjes, kinderen, het andere geslacht, zijn eigen land, bloemen, schilderijen, boeken en God. Het zou daarom vanzelfsprekend lijken dat wij tamelijk goed weten wat “liefde” is. En toch: als wij er eens voor gaan zitten en pro- beren te denken wat de betekenis is, dan moeten we al spoedig tot onze verlegenheid en onze schande ontdekken, en als we eerlijk zijn ten aan zien van onszelf, ook erkennen, 30 31
  • 17. Het Liefdetype Het Liefdetypedat “liefde” ons toeschijnt als iets onbegrijpelijks, tegenstrij- Op psychologisch terrein daarentegen is de directe endigs en mysterieus. Wanneer wij er een duidelijke, juiste, en persoonlijke ervaring nodig om tot kennis te komen, wantvolledige definitie van willen geven, weten we niet meer wat de informatie over kwantiteit en andere materiële factorente zeggen. Deze ontdekking verrast ons en brengt ons in kan gegeven en ontvangen worden door woorden en getal-verlegenheid, maar zij helpt ons ook een belangrijke psy- len, maar de kennis van de kwaliteit en van subjectievechologische waarheid te begrijpen, namelijk dat ervaring feiten kan niet door dezelfde middelen meegedeeld worden.en echte kennis twee zeer verschillende dingen zijn. Toch geeft de directe ervaring op zich, al is zij ook nodig,Gewoonlijk moeten we om iets te kennen er eerst mee niet voldoende betekenis. De ervaring geeft ons alleen maarexperimenteren, maar toch is ervaring alleen nog geen indrukken en gevoelens. Het verkrijgen van kennis hier-echte kennis. Wij kunnen bijvoorbeeld een boom waarne- over eist verwerking met behulp van het verstand. Terwijlmen. We zien hem en vinden daarin ook een esthetisch synthetische kennis, die ook echt begrijpen inhoudt, hetgenoegen. Maar zijn inwendige structuur, de wetten van gebruik van de intuïtie vereist.zijn groei en de kwaliteit van zijn hout blijven ons onbe-kend. Daarom moeten we ons niet verwonderen dat de erva- ring van hartstochtelijk verliefd zijn (geweest) ons geen ver- Om echte kennis te verkrijgen zullen we een nauwkeu- standelijk inzicht geeft in de ware natuur van de liefde. Eenrig en systematisch onderzoek moeten doen en dan met dergelijk inzicht is werkelijk moeilijk te verkrijgen, want inons verstand de verkregen gegevens interpreteren. Op het de verschillende ervaringen met “liefde” komen verschil-terrein van de natuur kan men kennis verkrijgen zonder lende en tegenstrijdige elementen voor. Wij vinden er eendirecte persoonlijke ervaring, maar bij volmacht om zo te mengsel van verlangen, hebzucht en bezitsdrang aan de enezeggen, door kennis te nemen van de ervaringen van ande- kant, en van edelmoedigheid, naastenliefde en altruïsmeren. Als wij bijvoorbeeld iets lezen over astronomie kunnen aan de andere kant. Wij vinden er instinct en intuïtie,wij nauwkeurige kennis verkrijgen van de chemische actieve impulsen en passief gevoel, lichaam en ziel, materiesamenstelling, het gewicht en de afstand van sterren die we en geest.nooit gezien hebben. Er bestaat evenwel een andere karaktertrek of grondei- genschap, die de ware natuur en het wezen van de liefde 32 33
  • 18. Het Liefdetype Het Liefdetypeuitmaakt. Hierdoor kunnen de verschillende en tegenge- “overgeven aan” een zaak of persoon die we beminnenstelde elementen begrepen en in zekere zin verzoend wor- en ons erdoor in bezit te laten nemen en absorberen.den. 3. De vereniging (unificatie) kan ook het resultaat zijn van een “wederzijdse” aantrekking met erop volgende toe- Als we de veelzijdige uitingen van liefde bekijken, vinden nadering en contact. Deze aantrekking kan tot gevolgwij altijd dat zij de uitdrukking zijn van de wet van aantrek- hebben dat twee of meerdere wezens samensmelten enking, van de neiging tot toenadering, aanraking, vereniging dan een nieuwe grotere eenheid gaan vormen.en samensmelting. Maar deze algemene, ja zelfs universele neiging werkt Deze analyse geeft ons een idee van de structurele enop verschillende en vaak tegenovergestelde manieren: functionele aspecten van de liefde, objectief beschouwd.1. De vereniging (unificatie) kan tot stand komen door de Ook kan zij ons ook helpen om de vele gezichtspunten tot persoon of het voorwerp dat wij beminnen actief naar een samenhangende structuur te ordenen die hun relatie ons toe te halen en er bezit van te nemen. Dat doen wij onthult op verschillende niveaus van het menselijk leven. vooral met gerechten die ons bevallen en die we letter- Dit alles moeten wij dus voor de geest houden bij de lijk verslinden en in ons opnemen, maar we doen het- beschrijving van het type “liefde”, dat wil zeggen van de zelfde met geld en met alle soort materie en wij probe- man en de vrouw in wie de hoedanigheid “liefde” overwe- ren hetzelfde te doen met onze vrouw of onze man, met gend en bepalend is. onze kinderen en onze vrienden. Voor wie voorwerp is van zo’n gulzige en “opslurpende” liefde is het gelukkig dat wij er vaak niet in slagen ze te bezitten zoals we zou- Fysiek niveau den willen. In vele – te vele – gevallen echter slagen wij In de fysieke sfeer kan het liefdestype sterke seksuele impul- erin ze te bezitten door ze tot min of meer toestem- sen vertonen. Ik zeg “kan”, want het zou een grote vergissing mende slaven te maken en onze kinderen tot ware psy- zijn te veronderstellen dat het altijd zo is. Vaak is het element chische invaliden. liefde gericht op fysieke voorwerpen als geld en alle soorten2. De verenging (unificatie) kan het resultaat zijn van een van bezit. Anders drukt zij zich uit via emoties of gedachten tegengesteld proces, namelijk het “gaan naar” of het zich in plaats van op fysiek gebied. Daarom zijn er wel veel 34 35
  • 19. Het Liefdetype Het Liefdetypeindividuen van het liefdetype die op seksueel gebied weinig maatschappelijke en geestelijke verantwoordelijkheid. Dezeontwikkeld zijn. Bij de studie van de kwaliteiten van ver- paren geven bewust aan nieuwe menselijke wezens de gele-schillende typen is het belangrijk voor ogen te houden dat genheid op de wereld te komen, er te leven en hun bijdrageer individuen kunnen zijn die geen van de kenmerken ver- te leveren aan de maatschappij. In deze gevallen hebben wijtonen die het meest natuurlijk en voor de hand liggend zijn voorbeelden van een edele, onbaatzuchtige liefde, die haarbij dat gegeven type. Overhaaste conclusies zouden ons in oorsprong vindt in de hoogste geestelijke en gevoelsniveaus,dit geval kunnen brengen tot grote vergissingen in onze uitgedrukt in de fysieke daad van de seksuele eenwording.waarderingen. De seksuele impuls van het liefdetype – en tot op zekere Een belangrijke eigenschap van het normale liefdetypehoogte van ieder individu – toont duidelijk de twee tegen- is het verlangen naar bezit van materiële goederen. Deze trekovergestelde karakteristieken die de liefde kan hebben. Vele kan zich uiten in een lust naar de gemakken des levens,individuen, vooral mannen, verlangen naar en voltrekken zoals: een mooie auto, een goede koelkast enzovoort, ofde seksuele eenwording vanwege het fysieke genot dat deze ook, als die lust sterker geaccentueerd is, in een hevige nei-henzelf geeft, met weinig of geen aandacht voor de partner. ging naar weelde, naar het beste en het kostbaarste. InDit is het toppunt van de egoïstische liefde. andere gevallen wordt de neiging om te bezitten meer spe- cifiek en richt zich op bijzondere klassen van voorwerpen, Aan de andere kant is er een groeiend aantal personen bijvoorbeeld bij de boekenmaniak, de verzamelaar van por-dat, ofwel omdat zij hun gevoel van liefde van zijn beste selein, van kevers, postzegels enzovoort. Deze gevallen ver-kanten hebben ontwikkeld, ofwel omdat zij een wijze sek- tonen een andere eigenaardigheid van dit type en wel desuele opvoeding hebben gehad, in de fysieke omgang de belangstelling voor kleine dingen en het vermogen om temeeste aandacht geven aan het genot van de partner. Dit gaan met details.geeft hen evenveel, zo niet meer voldoening dan hun eigen Op het fysieke vlak is het liefdetype dikwijls inschikke-genot. lijk en houdt van gemak. Het is niet actief, maar eerder Dan is er nog een groeiende minderheid van paren, die traag en passief en laat zich graag met de stroom meegaan.in verschillende mate, maar soms ook hoofdzakelijk, tot deseksuele omgang worden aangedreven door een gevoel van 36 37
  • 20. Het Liefdetype Het Liefdetype wordt bevestigd door het feit dat zij zeer geïnteresseerd Gevoelsniveau zijn in hun eigen gevoelens, die ze dan ook bekijken, ont-Het was te verwachten, dat de meesten van hen die behoren leden en tot in het kleinste onderzoeken met een interes-tot het liefdetype de gevoelssfeer tot centrum van hun aan- sante vaardigheid. Enkele Franse en Russische romansdacht en van hun leefkracht hebben. De hartstochtelijke en geven goede beschrijvingen van dit soort individuen. Aanromantische liefde (vaak in verschillende verhoudingen het andere uiterste treffen wij degenen die zeggen en eerlijkdoor elkaar) hebben meestal hun voornaamste belangstel- ook geloven dat zij hun man, vrouw, kinderen of vriendenling in het leven. Dit soort liefde is zó welbekend en werd “liefhebben”, terwijl wat zij eigenlijk willen is: bemindzodanig tot in kleinigheden beschreven en handig ontleed te worden door hen. Dit onbewuste egoïsme – want dat isin talrijke psychologische romans en boeken, zoals “De het in werkelijkheid – ligt verborgen onder een verhevenl’amour” van Stendhal en anderen, dat we niet verder op dit uiterlijk van gevoelens en genegenheid en is oorzaakonderwerp behoeven in te gaan. van vele conflicten, leidend tot uiteengaan en echtschei- ding. Daarom is het van het grootste belang voor ons allen Hier zien we opnieuw de twee tegengestelde houdingen op dit punt duidelijk te zijn en eerlijk en moedig eenwaarover we al hebben gesproken. Aan het ene uiterste vin- analyse te ondergaan. Wij dienen ons af te vragen:den we degenen wier inwendige noodzaak het vooral is ver- “Wanneer ik zeg of meen dat ik mijn dierbaren liefheb,liefd te zijn om over iemand, wie dan ook, de overvloed van welke zijn dan mijn gevoelens, mijn houding en motive-hun gevoelens uit te storten, terwijl het voorwerp van hun ring? Bemin ik ze voor wat zijzelf zijn, onafhankelijk vanliefde in wezen van secundair belang is. Dit blijkt duide- mijzelf, of vraag en eis ik hun liefde voor mij? Wil ik mijzelflijk uit het betrekkelijke gemak waarmee deze indivi- aan hen geven of wil ik van hen liefde ontvangen zonder teduen (een soort eigen subtype) zonder veel complicaties letten op hun levensbelang, hun gevoelens en hun wettigevan liefdesobject veranderen. Men kan de personen van dit rechten?”slag in zekere zin als introvert beschouwen, want huninwendige leven is voor hen van meer gewicht dan de Zo’n analyse kan uitlopen op onaangename en zelfswezenlijke verhouding tot het object buiten hen. Van meer verwarrende ontdekkingen. Maar als wij deze ontdekkin-gewicht dan welke objectieve gebeurtenis dan ook. Dit gen eerlijk en moedig onder ogen zien, zullen zij een welda- 38 39
  • 21. Het Liefdetype Het Liefdetypedige verheldering en een harmonieus herstel van onze ver- Naar de graad van transpersoonlijke ontwikkeling varieerthoudingen scheppen op een veilige basis van waarheid. dit van ondoeltreffend en sentimenteel medelijden tot het Met uitzondering van de kleine minderheid die op hoogste en verstandigste medelijden dat de ware oorzaakonbaatzuchtige wijze bemint, sluit de “gevoels”liefde van het lijden ziet en probeert deze te elimineren. In dege-gehechtheid in of brengt ze voort. Dit is een gemeenschap- nen echter, die egocentrisch zijn, ontaardt deze neiging totpelijke karaktertrek van de persoonlijke liefde en de oor- medelijden in zelfbeklag. Deze gevoelsvorm van egoïsme iszaak van een enorme hoeveelheid lijden en ongenoegen; de zeer verspreid en niet beperkt tot het liefdetype ofschoonhoge prijs die de mensheid betaalt voor deze manier van deze er wel krachtiger aan onderworpen zijn.liefhebben. Dit hoeft ons niet te verwonderen: gehechtheidimmers leidt tot bezitsdrang en deze beide zijn een van dehoofdoorzaken van angst. En angst is op haar beurt de Mentaal niveaugrootste oorzaak van menselijk lijden. Zowel direct, door In de mentale sfeer vertoont het liefdetype trekken diede angst te verliezen wat men bezit en waaraan men zich verrassend lijken en tegengesteld zijn aan de heersendegehecht heeft, als indirect, door de domme en vaak wrede opvatting die men ervan heeft. Dit feit bewijst hoe nodighandelingen die voortkomen uit een wanhopige poging het het is alle kenmerken van een bepaald type te bekijken inwerkelijke of ingebeelde gevaar, de “beminde” persoon te alle aspecten en uitdrukkingen van het menselijk leven.verliezen, te vermijden. Niet alleen in datgene wat het lijkt te zijn en tot op zekere hoogte ook werkelijk is, namelijk de meest natuurlijk kant Een andere oorzaak van de angst die de liefdetypen van dat type.vaak kwelt, is hun extreme psychische gevoeligheid, waar- Terwijl dus de “liefde” haar meest natuurlijke en voor-door zij zich afstemmen op en identificeren met de gevoe- naamste uitdrukking heeft in de gevoelssfeer, vertoont zijlens van anderen en de gemoedstoestanden van de gemeen- zich ook op mentaal niveau en dit is natuurlijk vooral hetschap en de gemoedsgolven die door het menselijk geslacht geval bij degenen die mentaal gepolariseerd zijn of metheengaan. Deze tendens naar emotionele vereenzelviging andere woorden: tot het verstandstype behoren.verklaart ook het medelijden dat zij sterk voelen voor alle Op mentaal vlak openbaart de liefdesimpuls zich voor-wezens die lijden en bang zijn, dieren niet uitgezonderd. namelijk als verlangen naar kennis en begeerte naar infor- 40 41
  • 22. Het Liefdetype Het Liefdetypematie. Dit brengt weer mee belangstelling in details, in De individuen die ertoe behoren zijn vriendelijk en ontvan-eruditie en in het verzamelen van gegevens. Zo’n individu kelijk, en als zij niet al te gevoelig zijn, behoren zij ook totkan de schijn wekken koel en ongevoelig te zijn. In werke- de gezelschapsmensen. Zij hebben een duidelijke afkeerlijkheid is hij vriendelijk, maar op een nogal negatieve van en echte vrees voor eenzaamheid. Daarom zijn zij steedsmanier; zijn aandacht gaat immers vooral uit naar mentale op zoek naar kennissen, naar gezelschap en maatschappe-voorwerpen en belangstellingen. lijke contacten. Als zij alleen zijn vervallen zij gemakkelijk De algemene neiging van dit type tot identificatie toont in een toestand van passiviteit, ontmoediging en lusteloos-zich in de mentale sfeer als inclusieve mentaliteit, of als heid. Om zichzelf te uiten hebben zij de prikkel nodig vanhet vermogen om alle aspecten van een vraagstuk te zien. interactie met anderen. Zij verwezenlijken zichzelf doorDit brengt breedheid van gezichtskring en gelijkmoedig- middel van relaties. Daarom laten zij zich ook gemakkelijkheid mee, soms samengaand met een gebrek aan flinkheid beïnvloeden door anderen. Zij zijn dikwijls zó wisselvalligen beslistheid. in hun snel veranderende gemoedstoestanden en gezichts- De meest ontwikkelde vertegenwoordigers van het lief- punten, dat zij een voortdurende bron van verrassingendetype zijn vaak intuïtief en vertonen een vriendelijk begrip, zijn, en soms van wanhoop voor de typen, die meer een-aanleg voor psychologie en een gemeenschap met het Zelf voudig, concreet of strak zijn. Zoals voor hen in wie de wilvan anderen. In dit laatste geval is er sprake van heilig of het praktisch verstand of waarbij wetenschappelijk enschouwen en universele liefde, die het hartstochtelijke ver- organisatorisch talent overheerst.langen en soms de bereikte extase van de echte mysticusuitmaken. Waar het verstand zó ontwikkeld is dat het deintuïtieve lichtflitsen weet te vertolken, komt de wijze liefde Subtypenvoor de dag. Maar waar dit ontwikkelde verstand niet aan- Zij die behoren tot het liefdetype kunnen beschouwd wor-wezig is, zijn de intuïties vaak verwrongen en vermengd den als fundamenteel extravert, want voor hen vormen demet onbetekenende beelden. vitale verhoudingen met anderen hun voornaamste belang- stelling. Maar sommigen zijn deels introvert, zij zijn dik- Als we deze verschillende karakteristieken optellen, wijls hevig geïnteresseerd in hun eigen gevoelens, die zijkrijgen wij het volgende duidelijk beeld van het liefdetype. observeren, ontleden en soms met een verrassende 42 43
  • 23. Het Liefdetype Het Liefdetypebekwaamheid beschrijven. Dit egoïsme en dit egocentrisme beperkingen worden door anderen graag geaccepteerd,worden in sommige gevallen zó groot, dat het voorwerp van daar zij er gemakkelijk van kunnen profiteren. Daarom roe-hun gevoelens bijzaak wordt, niets meer dan een gelegen- pen zij ook geen enkele weerstand op, ja zelfs worden zijheid om zich bezig te houden met hun eigen emoties. door anderen vaak bijgevallen en aangemoedigd. Bovendien moeten wij onderscheid maken tussenactieve en passieve subtypen. Zij verschillen veel van elkaar De bovenbewuste eigenschappen van het liefdetype zijnen zijn zelfs in bepaalde opzichten tegengesteld aan elkaar. voornamelijk die, welke de verschillende aspecten van de Het actieve subtype wordt gekenmerkt door een harts- geestelijke liefde uitdrukken. Het zijn: de liefde voor hettochtelijke liefde, door een verlangen en een gehechtheid Universele Zelf, of Hoogste Werkelijkheid, en de liefde voordie het begerig en expansief maken ten aanzien van het ver- de kosmische uiting ervan, voor haar voortschrijdendelangde voorwerp, hetzij een persoon of een zaak. Dit drijft openbaring in de natuur en in de mens. Daaruit voort komthem ertoe het voorwerp op een jaloerse en eisende manier het zoeken naar en het beminnen van het Zelf, het trans-als bezit te behandelen. In het slechtste geval zijn deze per- persoonlijke element dat verborgen ligt in alle wezens.sonen onverzadigbare bloedzuigers. Evenals het spirituele mededogen, het groepsbewustzijn, Het passieve subtype is daarentegen meegaand, omvorm- ontwikkeld door liefdevolle interactie en identificatie metbaar, vatbaar voor suggestie en nogal goedgelovig. Het is anderen. Maar er is nog een tweede reeks van bovenbewustetoegeeflijk tevreden en is het gaarne eens met de persoon eigenschappen. Ofschoon enigszins verbonden met hetdie het laatst het woord heeft gehad. Het maakt de indruk eerste, zijn zij er toch van te onderscheiden. Het zijn devan grote zwakte, die er soms ook wel is, maar toch in vele eigenschappen verbonden met het verlangen naar kennis.gevallen geen echt gebrek aan kracht is. De krachteloosheid De verbinding van psychische gevoeligheid, intuïtie,van dit subtype is het gevolg van besluiteloosheid, van affectieve verhouding en identificatie met het “Zelf ” brengtgebrek aan concentratie en een zucht naar breedsprakig- een volledig begrip voort van anderen, van hun wezenlijkeheid. Daaruit volgt dan weer versnippering en verkwisting natuur, van hun noden en aspiraties en ook een begrip vanvan krachten en van zeer deugdelijke eigenschappen. het leven in al zijn aspecten. Dit betekent wijsheid in de Het liefdetype en het passieve subtype in het bijzonder meest brede zin.is niet kwaadwillend, het is goeiig en ook sympathiek. Zijn 44 45
  • 24. Het Liefdetype Het Liefdetype Bij sommigen van de verder ontwikkelde vertegen- De belangrijkste en meest algemene uitingen van dewoordigers van dit type komt de kwaliteit “liefde” meer geestelijke kwaliteit van liefde vindt men in de grote gods-naar voren, bij anderen staat de wijsheid op de voorgrond. diensten en filosofieën. Het woord “religio” (godsdienst),In werkelijkheid kunnen deze twee aspecten op het niveau etymologisch afgeleid van “verbinden” en “eenmaken”, geeftvan het “Zelf ” niet gescheiden worden. Het ene impliceert al aan welke een van de wezenlijke functies is van het onder-noodzakelijk het andere. Dit komt op prachtige wijze tot havige type. *uiting in het leven en de leer van de twee grootste bekende Als we de kunst bezien, vinden we dat de mens in devertegenwoordigers van dit type onder de mensheid: Chris- muziek een wonderbaar middel heeft om de volheid vantus en Buddha. zijn liefdegevoelens tot uiting te brengen. Met geheel de In het leven van Buddha was de belangrijkste impulsom tot kennis te komen, de oorzaken van lijden te ontdek- * Natuurlijk vinden wij in de historische godsdiensten en insti-ken en de waarheid te achterhalen, die haar hoogtepunt had tuties ook kenmerken van de andere psychologische typen,in de verlichting. Maar het was de liefde voor zijn gelijken want mensen van alle slag hebben ertoe behoord en hebbenen het medelijden met hun lijden dat hem een halve eeuw bijgedragen aan de groei ervan. Daarom zullen wij nog ziendoor India voortdreef, onvermoeibaar de “edele Weg van de hoe de mystici, die in het middeleeuwse christendom zoveelbevrijding” wijzend. In dit onderricht zit meer liefde en invloed hadden, voornamelijk behoorden tot het devotionelebegrip vervat dan algemeen erkend wordt. In het leven van type, terwijl de ingewikkelde structuren en de nauwkeurigChristus zijn de liefde tot God, zijn leerlingen en het mede- georganiseerde rituelen van de katholieke en van andere ker-leven met het lijden van de massa de voornaamste geeste- ken de vruchten zijn van de organisatorische gaven van eni-lijke kwaliteiten. Het is echter duidelijk, ook uit het (waar- gen van hun leden.schijnlijk onvolledig) document van het Evangelie, hoeveel In de grote filosofieën, vooral die een (inclusieve en) geeste-wijsheid zijn liefde doordrong. Zijn woorden en zijn para- lijke aard hebben, vinden wij de resultaten van een dorst naarbels openbaren ons zijn zeer diep begrip van de menselijke kennis en de grote maat van wijsheid, bereikt door de meestnatuur en onderwijzen op een eenvoudige en duidelijke vooraanstaande denkers van de mensheid. Maar in enkelewijze enige wetten van het geestelijk leven. moderne filosofieën met een zeer concrete tendens vinden we ook de invloed van het wetenschapstype. 46 47
  • 25. Het Liefdetype Het Liefdetypeheftigheid van op en neer slaande golven en met heel de der langzaam, indringend, gespreid, evenwel kan zij allengsrijkdom en fijnheid van variaties en schakeringen. De laten zien van lange adem te zijn, diepgaand en duurzaam.muziek kan voor een goed deel beschouwd worden als een Het is een kalme uitstraling die op het eerste gezicht tame-viering van de liefde. Van de eenvoudigste liefdesliedjes van lijk onopgemerkt kan blijven en geen tegenstand oproept,de primitieven tot de talloze volksliedjes van alle naties. maar juist daarom indringend kan zijn, duurzaam en doel-Van de hartstochtelijke duetten van de opera’s, tot aan de treffend (terwijl meer agressieve en sterke beïnvloedingengrote hymnen. Zoals in het hoogtepunt van Tristan en falen door de geweldreactie die zij oproepen).Isolde Wagner getracht heeft uitdrukking te geven aan de De roepingen en beroepen waarin dit type zijn functiesvolledige fusie van liefde die over de dood heen iedere per- kan uitoefenen zijn talrijk en verscheiden. Zij omvattensoonlijke scheiding te boven gaat. bijvoorbeeld: psycholoog, leraar, arts, verpleger en sociaal werker. In zekere zin kan de functie van moeder, met als Op het terrein van de literatuur is de lyrische dichtkunst voornaamste eigenschap haar beschermende liefde, tot diteen geëigend middel geweest om hoop, vrees, vreugde en type gerekend worden.verdriet van geliefden te uiten. Psychosynthetische taken Functies en beroepen De psychosynthetische taken welke zij die tot het liefdetypeUit het voorgaande is het duidelijk welke de specifieke func- behoren te vervullen hebben, zijn gedeeltelijk aangeduid inties van het liefdetype zijn en in welke roepingen zij haar de voorgaande beschrijving. De centrale en moeilijksteeigenschappen en talenten het beste kan uiten. opgave is: te zorgen dat er geen gehechtheid ontstaat, om Het spreekt vanzelf dat deze functies betrekking heb- van de liefde het begerige en bezittende element te verwij-ben op: menselijke contacten, verenigen, samensmelten, deren en om te beminnen met innerlijke vrijheid en tevensbeschermen, voeden, versterken, begrijpen, onderrichten, volledige vrijheid latend aan de beminde.opvoeden en verlichten. Om zo’n onthechting te verkrijgen, zal de liefde volledig De aldus uitgeoefende invloed is noch vluchtig noch omgevormd en op een hoger plan gebracht moeten wor-dynamisch (zoals dat het geval is bij het wiltype), maar eer- den: de persoonlijke liefde moet gezuiverd worden van zijn 48 49
  • 26. Het Liefdetypepersoonlijke en egocentrische bestanddelen, zodat haarware natuur vrij en zichtbaar wordt als die van een welda-dige uitstraling, van een altruïsme dat zich oplost in eengrotere eenheid, in een groot geheel. Een andere belangrijke psychosynthetische opgavewaaraan dit type zich dient te wijden om beperkingen entekorten weg te werken, is de ontwikkeling van een sterkewil. Deze wezenlijke menselijke eigenschap is over het alge- Het Actieve typemeen weinig ontwikkeld in het liefdetype en dit gebrekheeft vaak ernstige gevolgen. Een niet gereguleerde liefde,ook al is ze edel, veroorzaakt verdriet van allerlei aard, terwijleen persoon die liefdevol is maar ook in staat is te willen,een spirituele kracht verkrijgen kan die uiterst weldadig is. De grondeigenschap die dit type kenmerkt, is verstan- dige werkzaamheid. Hiermee wordt dezelfde intelligentie bedoeld die de moderne natuurkundigen ontdekt hebben in de zogenaamde anorganische substantie. Preciezer gezegd betreft het hier de intelligentie die, in de verschil- lende uitingen van energie, de structuur vormt van wat zich aan onze zintuigen voordoet als vaste stof. Men heeft ont- dekt, dat al die trillingen, golven, hoeveelheden energie, gereguleerd worden door wetten, logische samenhangen en mathematische formules die noodzakelijkerwijze het bestaan van een grote Intelligentie aantonen. Dit is duide- lijk en overtuigend naar voren gebracht door grote natuur- kundigen, astronomen en mathematici. 50 51
  • 27. Het Actieve type Het Actieve type Deze Intelligentie is nog duidelijker zichtbaar in hetfunctioneren van de organische stof, van levende lichamen, Fysiek niveauzowel plantaardige, dierlijke als menselijke. Voorwaarde is Uit de voorgaande beschouwingen volgt natuurlijk, dat man-wel dat we hiernaar kijken zonder materialistische of beha- nen en vrouwen in wie deze specifieke eigenschap over-vioristische vooroordelen. In de organische wereld vinden heerst, sterk praktisch zijn. Zij hebben een ingeboren han-wij overal een constant bewijs van subtiele aanpassingen, digheid om stof te bewerken en deze te onderwerpen voorvan bekwame keuzen en van het gebruik van middelen die verschillende gebruiken. Zij hebben vaak een grote hand-geëigend zijn voor het bereiken van specifieke doeleinden. vaardigheid en zijn vaardig en succesvol in het maken en Bewijzen voor deze wonderbaarlijke intelligentie vin- herstellen van voorwerpen. Zij voelen zich op hun gemak inden we in de subtiele functionele coördinatie van verschil- de buitenwereld, die voor hen “werkelijk” en interessant is.lende organen, hun snelle aanpassingen, hun handige ver- Onder de materiële voorwerpen waarin zij geïnteres-dedigingsmechanismen en in het bijzonder in de seerd zijn, is er één dat zij boven welk ander ook waarderengeschiktheid om te groeien en zich te vernieuwen. Bovenal en dat daarom het doel is van hun meest hardnekkigevinden we deze intelligentie in het mysterieuze proces van inspanningen: geld. Dat moet ons niet verwonderen, wantvoortplanting. Deze ‘hogere’ intelligentie is volledig ver- het is de meest voor de hand liggende en tastbare “waarde”schillend van het strenge, onveranderlijke en stereotype en het middel waardoor alle materiële waarden verzekerdfunctioneren van zelfs onze meest gecompliceerde machi- zijn. Daarom ziet men dat het actieve type in de regel bege-nes. rig streeft naar winstgevende werkzaamheden en geïnteres- seerd is in welstand en in materieel succes. In dit opzicht Dit is dezelfde intelligentie die de mens vertoont in zijn kan dit type lijken op het liefdetype. Maar als men goedgeleidelijke beheersing van de natuur, vanaf de eerste lompe kijkt, is er een groot verschil tussen die twee: het liefdetypewapens en werktuigen tot en met de telegraaf, de radio, de verlangt geld en andere bezittingen om het plezier, de wel-televisie, de moderne chirurgie, de scheikunde en helaas stand, de veiligheid om of andere voordelen die eraan ver-ook de mitrailleurs, de bombardementsvliegtuigen en de bonden zijn en zijn verlangen is deze zaken zonder moeitekernwapens. of zorg te bezitten en ze te krijgen via een erfenis, als geschenk of uit de loterij. 52 53
  • 28. Het Actieve type Het Actieve type Het actieve type evenwel is voornamelijk geïnteresseerd dringbaar geheim. Zijn praktische geest slaagt er niet in erin het proces van geld verwerven. De interesse gaat uit naar enige betekenis in te zien.het spel, naar de handel, de bank en soortgelijke zaken. Hij Zo handig als hij is in het behandelen van zaken, cijferswaardeert het geld ook als een symbool en een toetssteen en ook andere mensen, zo onhandig en falend is hij invan zijn handigheid, van zijn succes en van zijn “sociale de psychologische omgang met vrouwen. Het komt vaakwaarde”. De Amerikaanse spreuk “Die man is zoveel dollar voor dat een succesvol zakenman zijn vrouw alle mogelijkewaard” is een eenvoudige en kenmerkende uitdrukking van luxe genoegens bezorgt, aan al haar materiële verlangenszo’n houding. voldoet, maar haar laat sterven van de honger op het emo- tionele belevingsniveau. Hij vraagt zich dan met droefheid en leedwezen af waarom zij onvoldaan, onrustig en neuro- Gevoelsniveau tisch is en waarom zij, zoals vaak voorkomt, van hem wiltOp gevoelsniveau heeft het actieve type als waardevolle scheiden.trekken het impulsieve en het actieve verlangen. Dit type istotaal extravert. Al zijn emoties roepen onmiddellijk moto-rische reacties op. Daarom is hij dikwijls efficiënt, soms Mentaal niveauedelmoedig, maar ook onbezonnen, onrustig, onstuimig, In de mentale sfeer vertoont dit type een merkwaardigeongeduldig. Wachten, het gunstige ogenblik afwachten is tegenstelling. Hij is vaak verstandig, mentaal actief, onder-misschien wel hetgeen hem het meeste moeite kost. nemend en vlug in het vinden van de juiste methoden. Dit echter alleen maar in het behandelen van concrete en prak- Op het gebied van de subjectiviteit, in het ingewikkelde tische problemen. Wanneer het gaat over algemene ideeënleven van gevoelens, in de fijnzinnigheid van het gevoels- of principes, dan is hij niet geïnteresseerd. Hij laat gewoon-leven, in de vluchten van esthetische verbeelding heeft het lijk zijn aandacht voor het onderwerp los als oppervlakkig,actieve type de neiging bot, verward en onverschillig te zijn. niet praktisch, te abstract, “waar je niets voor koopt”.Deze functies zijn bij hem over het algemeen ingeslapen of Eenzelfde onverschillige houding neemt hij ook aan tenzijn te weinig ontwikkeld. Het “vrouwelijke” aspect van de aanzien van kunstvoorwerpen, literatuur en “culturele”psyche, veranderlijk en plastisch, is voor hem een ondoor- zaken. Soms verzamelt hij antiek of kunst. Hij doet dat 54 55
  • 29. Het Actieve type Het Actieve typedan als hobby, omdat het “in de mode” is en om zich een danken. Algemeen gesteld danken we aan dit type de mate-hogere sociale positie in de gemeenschap te verzekeren. riële uiting van het immateriële. Het beste in onze heden-Zelden doet hij het uit werkelijke waardering en met oprecht daagse beschaving, de ongelofelijke vooruitgang en verbe-genoegen. tering van de levensstandaard, het opruimen van veel kwaad, de verhoging van de beheersing van de materie en Ook in de intuïtieve sfeer voelt het actieve type zich zel- nog veel meer is voor het grootste deel te danken aan deden op zijn gemak. De zogenaamde “intuïtie” van de suc- kwaliteiten van dit type.cesvolle zakenman heeft weinig te maken met echte intuïtie.Deze houdt rekening met transpersoonlijke kwaliteiten en De beperktheden van dit type zijn even duidelijk alswaarden, met de waarneming van de zin der dingen, het zijn kwaliteiten. Het basisgebrek is de neiging naar eenliefdevolle begrip en de wijsheid van het Zelf. materialistische visie, die gemakkelijk voert tot een over- schatting van uiterlijke veroveringen en aards succes. Een Deze korte analyse levert voldoende gegevens om een andere beperking, verbonden aan de eerste, is een overdre-beeld te schetsen van de goede kanten welke met de per- ven en onvruchtbare gejaagdheid, overdreven ambitie,soonlijke begrensdheid van het actieve type verbonden zijn. intense gejaagdheid, agressieve en lastige opdringerigheid. De goede kanten kunnen als volgt worden samengevat: Vele vertegenwoordigers van dit type handelen indirect ensociaal vaardig, doelmatig, snel, handig in het manipuleren proberen het verlangde doel te bereiken door “manipule-en vindingrijk. Dit type gebruikt en beheerst de “wet van de ren” en door het gebruik van listige middelen, intriges eneconomie” tot in zijn vingertoppen. In zijn handigheid weet uitbuitingen van andermans zwakheid. Hij heeft hierbijhij het grootste resultaat te bereiken met de minste moeite geen last van scrupules. Hij is ongetwijfeld de vertegen-en de minste kosten aan tijd en materiaal. Deze kwaliteiten woordiger van de beste kwaliteiten én van de grootstestellen hem in staat zijn belangrijkste functie te vervullen in gebreken van de huidige beschaving.het bijdragen aan de ontwikkeling van de mensheid en aan Dit type kan op zijn eigen manier – even goed als dehet benutten en verbeteren van alles wat er in de uitwendige andere – transpersoonlijke waarden uitdrukken. Beheer-wereld bestaat. Aan het actieve type hebben wij de prakti- sing van de materie, kennis en gebruik van de natuurwet-sche uitwerking van de menselijke ideeën en idealen te ten, de inventieve en constructieve begaafdheden zijn onge- 56 57
  • 30. Het Actieve type Het Actieve typetwijfeld transpersoonlijke krachten, die tot het hoogste haar bij uitstek praktisch karakter (ofschoon dit voor onswelzijn van veel mensen strekken, als men ze gebruikt voor hedendaags begrip zeker niet praktisch overkomt). De Chi-dat doel – en dat gebeurt vaak zo – met onbaatzuchtige nezen waren het volk van de Oudheid dat het grootste aan-motieven. De zeer toegenomen verbetering van de levens- tal uitvindingen en praktische toepassingen op zijn naamomstandigheden, de verspreiding van kennis, de vermeer- had (denk maar aan het papier, de boekdrukkunst, hetdering en vervolmaking van communicatiemiddelen zijn kompas). Zij hadden de gave van een scherpe zin voor dede materiële basis voor de interrelatie, samenwerking en vorm en hun schilders tonen een prachtige “artistieke eco-mondiale eenwording. Dit zijn de onschatbare gaven die dit nomie” met hun kundigheid een geheel landschap op tetype, vaak in combinatie met het wetenschapstype, heeft roepen met weinige eenvoudige trekken. Ook hun dichtersgegeven en nog steeds blijft geven aan de mensheid. suggereren met 4 of 5 korte regels een fijne gemoedstoe- stand, een uitgelezen schakering van gevoelens. Voorbeelden van het actieve praktische type zijn welbe-kend. Wij vermelden er maar één, die inderdaad zeer De Fransen belichamen het actieve type met hun juistetypisch is: Henry Ford. Als men zijn autobiografie leest ont- zin voor vorm en de exacte structuur van hun taal: ook metkomt men er niet aan zijn genie te bewonderen in het mani- de soberheid en de geldzucht van hun boeren (of, anderspuleren van de “wet der economie”, in het ontdekken van gezegd: de Fransen kunnen beschouwd worden al een com-machines en van kleine bezuinigingen die een hogere pro- binatie van het actieve type en het wetenschapstype. Veleductie mogelijk maakten, door de prijs van de auto’s te ver- Franse kunstenaars en dichters hebben en cultus gemaaktlagen en de winsten te verhogen. (Men zou misschien kun- van het vormgevende principe bijvoorbeeld de Parnassers).nen zegen, dat Ford een goed voorbeeld was van een De psychologische analyse van de respectievelijke filo-combinatie van het actieve en het organisatietype). sofieën bevestigt deze zienswijze. De filosofie van Confu- Als men de algemene kenmerken van de hedendaagse cius met zijn concreet en praktisch karakter en zijn bewon-beschaving buiten beschouwing laat, zijn enige volkeren en derenswaardige levenswijsheid behoort duidelijk tot hetnaties er collectieve voorbeelden van, met name de Chine- actieve type en ditzelfde kan gezegd worden van de positi-zen in het verleden en de Fransen in de moderne tijd. Als vistische neiging van vele moderne Franse denkers, vanwe de oude Chinese beschaving bestuderen, bemerken wij Auguste Comte tot Hyppolite Taine. 58 59
  • 31. Het Actieve type Het Actieve type psychologische kwaliteiten, van schoonheid. Door het Functies en beroepen ontwikkelen van meer verheven gevoelens, de kunstFuncties van het actieve praktisch type zijn: openbaren, van de beschouwing welke leidt tot het peilen van diep-belichamen, produceren, aanpassen, uitvinden. Deze func- ten en beklimmen van hoogte der gevoelens, derties kunnen uitgeoefend worden bij verscheiden beroepen, gedachten, van het transpersoonlijke leven, beter danwaarvan er enige altijd bestaan hebben als zijnde de nood- zich te haasten van de ene richting naar de andere, enzakelijke grondslag voor een minimum van beschaafd steeds aan de oppervlakte te blijven. Dit zal hem helpenleven. Andere evenwel zijn nieuw en een specifiek product het teveel aan “activeitendrang” te beheersen en te eli-van onze tegenwoordige beschaving. Zij omvatten de werk- mineren. Hij moet de waarde en de kunst van kalmte,zaamheden van alle soorten handwerkers, vanaf de eenvou- ontspanning en stilzwijgen aanleren: een kunst die voordige maar fundamentele bezigheid van de boer tot aan die hem moeilijk en niet prettig is.van de handigste ingenieurs en ambachtslieden, vanaf ijve- 2. De praktische en transpersoonlijke aspecten van zijnrige bezigheden van een huisvrouw en huisknechten tot aan natuur één maken door de verheffing van zijn activiteit.de volmaakte kundigheid van de kant- en gobelinkunste- Dit verkrijgt men door er een nieuwe betekenis en eennaars. Zij betreffen tevens de bouwactiviteiten van ingeni- hogere waarde mee te verbinden. Dit doel kan op ver-eurs, het werk van kooplui, de agressieve opdringerigheden schillende wijzen vorm worden gegeven al naar gelangvan straatverkopers en de diensten van sociaal werkers. de mentale en emotionele verscheidenheid van de per- soonlijke ervaring van ieder. Het kan nuttig zijn ver- schillende formuleringen aan te geven zodat men in de Psychosynthetische taken verscheiden uitdrukkingswijzen één zelfde houdingDe psychosynthetische taken waarmee het individu van dit herkent.type te maken krijgt, zijn:1. Zijn eigen ingeboren beperkingen overwinnen door het De Christenen spreken van “zijn eigen daden aan God vastberaden aankweken van kwaliteiten van andere toewijden” of “werken voor zijn glorie”. De Indianen noem- typen: vooral van het liefdetype en creatieve type. Door den het “werken zonder gehechtheid aan de persoonlijke het erkennen van de wereld van het onaanraakbare, van vruchten van de arbeid” en “Karma yoga” dat is transper- 60 61
  • 32. Het Actieve type Het Actieve typesoonlijke realisatie en vereniging met het Opperwezen, ver- teiten door zich te wijden aan transpersoonlijke doeleindenworven door een onthechte en altruïstische vervulling van en de activiteiten in harmonie te brengen met de machtigezijn eigen taak. Een filosofische en objectieve manier om vloed van de wereldevolutie en met het welzijn van hethetzelfde uit te drukken is: “Werken voor het grotere wel- Geheel. Dit is geen algemene houding van toewijding maarzijn van het grootst mogelijke aantal mensen”. Tegenwoor- een zeer precies proces, een omvorming van de eigendig is de meest gebruikte term “dienst verlenen”. Maar dan manier van leven en werken die revolutionaire resultatenniet verstaan in de weinig diepe en algemene zin waarin het voortbrengt.vaak gebruikt wordt. Wat men ermee wil aangeven is nieteen of andere sociale dienst (ofschoon dit al een stap in de Deze resultaten vertonen zich in hun toepassingen opgoede richting is voor hen die niet meer kunnen of willen drie grote gebieden van het persoonlijk leven, namelijkdoen) maar het sluit ook in de “toewijding” van al zijn wer- seks, voeding en geld.ken en van geheel zijn persoonlijke leven, ook van de fysieke De toewijding van het seksuele en het persoonlijkefuncties. leven is in het kort aangeduid in de beschrijving van het liefdetype. Zij is gebaseerd op de erkenning van de heelma- Zo’n wijding of “heelmaking” vereist een bepaalde kende functie waaruit door de geslachten heen het fysiekeinnerlijk houding. Zij vooronderstelt op de eerste plaats leven vereeuwigd wordt.een spirituele vrijheid, die vrij is van alle soorten gehecht-heden, met inbegrip van polariserende gesteldheid, afkeu- De wijding van de voeding is gebaseerd op de kennisring, vijandigheid en verkeerde wil. Dit zijn allemaal van het zelfde feit, namelijk dat het ware doel is het ontwik-vormen van een negatieve gehechtheid die niet minder kelen en in stand houden van het fysieke instrument dat hetbinden en gevangen houden dan de gehechtheid in haar Zelf nodig heeft voor de verwerkelijking van zijn doelein-positieve vormen. Het geestelijk ontwaakte individu staat den. Dit is ook gebaseerd op de erkenning van het feit, datinnerlijk ver boven alle activiteiten en is in staat ze bewust voeding voornamelijk is gevormd uit vegetale en animalete kiezen, te richten, te regelen in plaats van erdoor geleid levende schepsels. Deze “lagere” rijken in de natuur beho-en volledig ingepakt te worden. Op deze wijze legt hij ren tot hetzelfde universele leven waar wij deel van uitma-bewust en vrijwillig een hogere zin en waarde in de activi- ken. Wij zullen dus planten en dieren die ons voeden met 62 63
  • 33. Het Actieve type Het Actieve typeeerbied en dankbaarheid moeten behandelen, wanneer zij iets waarvan het actieve type met zijn haast en ongeduldaan ons worden opgeofferd. * gemakkelijk het slachtoffer wordt. Ten overvloede dit: een gevoel van vreugde is een opbeurend middel met digestieve Bij het eten zouden wij vraatzucht, kieskeurigheid en kracht en goed voor een juiste verwerking van de spijzen.nonchalante haast moeten vermijden en daarvoor in deplaats dankbaarheid en waardering voor de smaak en de Als we tenslotte het gebied van het geld bezien en ons-schoonheid van vormen waarmee de vitaliteit van de natuur zelf onderzoeken met die moedige oprechtheid die onmis-voor ons gebruik wordt aangeboden stellen. Deze gewoonte baar is voor een geestelijk leven, die naam waardig, danzou bijzonder bijdragen aan het bestrijden van de neiging worden wij ons bewust dat de gedachte aan geld in ons eenom voedsel zonder het noodzakelijk kauwen door te slikken, diepe en intense weerklank wekt. Dit tumult van obscure emoties, van hartstochtelijke reacties, toont aan dat het geld* Deze beschouwingen kunnen de vraag opwerpen, of vanuit zeer gevoelige snaren in onze persoonlijkheid aanroert. Het dit gezichtspunt het gerechtvaardigd is dieren te doden of is nodig licht te brengen in die chaos en daarom in ons niet. Dit probleem kan niet op een passende wijze, in zo´n bewustzijn, zonder enige censuur, alles uit de onderwereld kort bestek behandeld worden, want er zijn meerdere belang- naar boven te laten komen. Dan komt een troebele vloed rijke punten mee gemoeid. Men kan alleen maar zeggen dat naar boven waarin door elkaar gemengd zijn stromen van een volledig afzien van voedsel uit dieren moeilijk te realise- vrees, van verlangen, van hebzucht en gehechtheid, en dan ren is in de praktijk, vooral in de Noordelijke streken en in nog gevoelens van schuld, afgunst en wrok. koude klimaten. Van de andere kant zou de algemene oriën- tatie naar een geleidelijke vermindering van dierlijk voedsel De basis van het juiste individuele gebruik van geld kunnen gaan. Ook de manieren om dieren te doden zouden bestaat uit het afzien van het idee het bezit als een persoon- zodanig gekozen moeten worden dat zo min mogelijk pijn lijk recht te beschouwen. Het juridische eigendom is een wordt gedaan en, wat nog belangrijker is, de gehele manier zaak die psychologisch en praktisch te rechtvaardigen is, van “gebruik” van dieren zou met meer zorg en menselijk- gezien het gemiddelde niveau van de morele ontwikkeling heid moeten gebeuren, zodat zij schadeloos gesteld worden van de mensheid. Het verlangen te bezitten is een kracht voor het offer dat zij ondergaan. van de eerste rang waarmee men degelijk rekening moet 64 65
  • 34. Het Actieve type Het Actieve typehouden: men kan die niet doden of met geweld onderdruk- Om deze resultaten te bereiken zijn natuurlijk goedeken. Maar spiritueel gezien neemt het eigendom heel andere wil en liefde nodig. Zoals Verlaine zo juist gezegd heeft: “Laaspecten en betekenissen aan. Daar is het geen persoonlijk vie humble, aux travaux ennuyeux et faciles est une oeuvrerecht meer, maar wel een verantwoordelijkheid. de choix qui vaut beaucoup d’amour”. En het is de moeite Vanuit spiritueel gezichtspunt kan men de mens alleen waard, want een liefdevolle en begripvolle houding trans-maar zien als beheerder, bestuurder, “vertrouwensman” van formeert het leven van iedere dag en verandert de verve-de materiële goederen wier juridisch bezit hij op een of lende eentonige routine van het dagelijkse werk in vreugde-ander manier verkregen heeft. Deze goederen betekenen volle straling.voor hem een ware, eigen “proef ” waaraan hij zich onder- Dankzij deze consecratie die in haar wezen in het bereikwerpt, een spirituele, morele en sociale verantwoordelijk- van eenieder ligt, zou de hele karakteristiek van onzeheid. Het is zeer moeilijk om die waardig te dragen. beschaving kunnen veranderen en van “wereldlijk” en materialistisch zou deze een heilig karakter kunnen krijgen. Het is goed het volgende op te merken: terwijl de “sacra- Dit is gebeurd in enige oude beschavingen toen ze op hunlisatie” van alle functies het middel bij uitstek is van het hoogtepunt waren. En dit kan nu gebeuren op een hogereactieve type, moet zij toch gepraktiseerd worden door alle draai van de spiraal met een veel grotere reikwijdte, wanttypen, daar wij allen functioneren via een lichaam en actief het kan de gehele technische vooruitgang omvatten, die hetzijn in de wereld. Daarom is het handelen vanuit de juiste voornaamste kenmerk is van ons tijdperk.houding iets dat ieder van ons aangaat. Bijzondere aandachtmoet aan dit feit geschonken worden door hen die een Terwijl deze manier van leven, zoals we al zeiden, in hettekort hebben aan de kwaliteiten van het actieve type. Voor bereik is van iedereen, zal er toch wat dit betreft een funda-degenen die overmatig introvert zijn, is dit een noodzake- menteel verschil zijn tussen de verschillende typen, omdatlijk trainingsmiddel en een manier om hun persoonlijkheid hun motieven van handelen verschillend blijven. In anderete vervolmaken. De “sacralisatie” van hun activiteiten zal typen is de prikkel tot activiteit, tot werk, tot iets afrondenhun een goede hulp zijn om het praktisch werk te waarde- in de wereld daarbuiten, niet primair en spontaan. Dezeren en het graag en met genoegen te verrichten (wat voor impuls wordt bezeten door – of beter de impuls zelf bezitdit soort mensen zeer moeilijk is). het actieve type. Zo zal voor het wiltype de drijvende prikkel 66 67
  • 35. Het Actieve typeambitie zijn, voor het liefdetype zijn dierbaren of zijn eigen-dom of zijn land, voor het devotionele type de toewijdingaan een of ander ideaal enzovoort. Dit feit moet men goedbegrijpen om de anderen echt te verstaan en om de dwalingte vermijden dat al degenen, die wij actief en met inspan-ning zien werken, gezien moeten worden als behorend tothet actieve type. Dat wat het echte verschil is en de basisvormt van de typologische classificatie, is de kracht van de Het Creatief-artistieke typediepe motieven. Deze kracht vormt de essentiële aard en het“specifieke kenmerk” van elk afzonderlijk individu, niet deuitingen van die drijfveren. Deze laatste kunnen immersbepaald en geconditioneerd zijn door een verscheidenheidaan factoren. Een zelfde type activiteit kan worden opge- Het creatief-artistieke type is moeilijker te beschrijvenwekt door vele motieven, terwijl hetzelfde motief zich kan en te herkennen dan de andere typen. Dit komt vooralbedienen van vele verschillende uitingen. omdat het minder helder is begrensd en verschillende uitin- gen heeft die aan elkaar tegengesteld kunnen lijken. Toch is het een echt en eigen type met een eigen kenmerkende psy- chologische kwaliteit. Om dubbelzinnigheden en vergissin- gen te vermijden, is het goed meteen duidelijk te maken, dat het woord “artistiek” niet betekent dat alle kunstenaars en zij alleen tot dit type behoren. Vele personen zijn op ver- schillende manieren creatief en bezitten enkele trekken van het artistieke type zonder ook maar enige mate “artistiek” te zijn. Terwijl er kunstenaars zijn die tot andere psychologi- sche typen kunnen behoren, tenminste in bepaalde opzich- ten. Dit is toe te schrijven aan een belangrijk feit, namelijk 68 69
  • 36. Het Creatief-artistieke type Het Creatief-artistieke typehet bestaan van gemengde typen. Eenzelfde persoon kan in wijze behandelen. Ik zal alleen enkele punten aangeven diehet diepste van zijn wezen de kwaliteiten van het ene type direct in verband staan met het creatief-artistieke type.wezenlijk bezitten, terwijl zijn uiterlijke persoonlijkheid de 1. Beheersing door een derde element, dat in het middentrekken van een ander type vertoont. ligt of superieur is en resulteert in evenwicht en in het volgen van de gulden middenweg. Het kenmerk van het creatief-artistieke type is de har- 2. Synthese door een intieme versmelting van de tweemonie. Het resultaat van een bereikte harmonie is de open- tegenovergestelde elementen. Het eenvoudigste voor-baring van de schoonheid. Maar in de mensenwereld is de beeld hiervan is de elektrische vonk, waar twee ladin-harmonie niet iets dat tevoren al bestaat. Harmonie is niet gen van statische elektriciteit, een positieve en eenzelden het resultaat van een zware strijd, bereikt na lang- negatieve, zich vermengen en dan verloren gaan.durige en smartelijke conflicten. Het is een eindpaal, bereikt Andere voorbeelden zijn zekere chemische combina-door intense inspanning van vormen, verfijnen, verbinden ties, zoals zuren en basen die zouten voortbrengen, ofen samensmelten van vele elementen, die tevoren los van ook de fusie van twee geslachtscellen bij de conceptie.elkaar en zelfs tegenover elkaar stonden. Het is de diepe en 3. Schepping van een derde kwaliteit of entiteit door wis-ingewikkelde opdracht om orde te scheppen vanuit de selwerking en de vereniging (vaak tijdelijk en gedeelte-chaos. Daarom, ofschoon de wezenlijke natuur van dit type, lijk) van de tegenovergestelde principes, substanties ofvolledig gerealiseerd, harmonie, vrede, schoonheid is, zijn wezens.toch hun meest voorkomende uitingen onvoldane verlan- Hiervan is een voorbeeld het tijdelijke eenworden vangens, innerlijke en uiterlijke conflicten, strijd tegen weer- een mannelijk en vrouwelijk lichaam (in tegenstelling totbarstige materialen en rebellerende krachten en schomme- de fusie van de voortplantingscellen) waaruit zich eerst eenling tussen polariteiten. nieuw organisme vormt, dat dan geboren wordt. Alle vormen van menselijke schepping zijn het resultaat De laatste zin stelt het grote probleem van polariteiten, van dit laatste proces. Bijvoorbeeld een kunstwerk of eenhet mysterie van de dualiteit en de eenheid, dat gezien kan machine is het product van een wisselwerking tussen eenworden als het centrale mysterie van heel het universele idee, een beeld of een model en een of ander soort materiaalleven. Dit belangrijke onderwerp kan ik hier niet op adequate of substantie, gevormd naar dit model. 70 71
  • 37. Het Creatief-artistieke type Het Creatief-artistieke type Het probleem van de tegenstellingen raakt ons allen, seld met ontmoediging en zelfs van wanhoop. Deze schom-maar voor het creatieve type is dit probleem van fundamen- melingen worden nog overdreven door hun verbeelding,teel belang, daar dit het centrale thema van zijn leven vormt die bijzonder levendig is en de waarheid kleurt, vervormten zijn voornaamste functie is. en verandert, soms zelfs door er eigen scheppingen voor in de plaats te stellen. (Graaf H.A. Keyserling. South Ameri- can Meditation, hoofdstuk VIII.) Fysiek niveauOp het fysieke niveau vertoont het creatief-artistieke type In dit opzicht kunnen zij beschouwd worden als intro-een verfijnde waardering voor schoonheid, een uitstekende vert op gevoelsniveau. Maar het is ook waar dat zij uiterstzin voor kleur en heeft het dientengevolge een zeer goede gevoelig zijn voor de indrukken uit de buitenwereld en voorsmaak. Hun liefde voor fysieke schoonheid en hun schep- de invloed van andere personen. Zij worden sterk beïnvloedpingsdrang leiden tot versterking van hun seksuele verlan- door de omgeving waarin zij leven en raken gemakkelijkgens en impulsen. De uitingen hiervan zijn over het alge- verontrust door onenigheden, door ruzies en grofheid. Zijmeen geraffineerd. De uitdrukking van het instinct gaat hebben een fijne gevoeligheid of liever, zij zijn gegrepengepaard met de bekoring van schoonheid en esthetische door die “delicadeza”, een kenmerkende trek van de Zuid-kwaliteiten. Dit type probeert van de seksuele liefde een Amerikaan en vooral van de Braziliaan.geraffineerde kunst te maken en evenzeer van iedere anderevitale expressie. Het creatieve type is vaak gevoelig voor zwakke psychi- sche impulsen, voor paranormale fenomenen, voorzien in de toekomst enzovoort. Deze gevoeligheid hoort niet alleen Gevoelsniveau toe aan het creatieve type. Ook het liefdetype met zijn groteHet gevoelsleven van dit type is zeer actief en veroorzaakt ontvankelijkheid bezit ze dikwijls en eveneens de mystiekein hen vaak een gebrek aan evenwicht. Deze individuen zijn subtypen van het devotionele type. De wiltypen, de actievezeer veranderlijk, schommelen vaak tussen de uitersten van typen, de wetenschaps- en organisatietypen missen daaren-optimisme en pessimisme, momenten of perioden van tegen deze gevoeligheid. (Deze zijn in het algemeen positi-ongecontroleerde levendigheid en opgewektheid, afgewis- vistisch en objectief.) 72 73
  • 38. Het Creatief-artistieke type Het Creatief-artistieke type In dit opzicht lijken de artistieke typen passieve extra- De persoonlijkheid van dit type is veelzijdig, gevarieerdverten te zijn. De tegenstelling is slechts schijnbaar, want de en veranderlijk en daardoor vaak ondoorgrondelijk en ont-twee feiten hebben verschillende oorzaken, die elkaar wijkend. Geen enkel statisch beeld of foto kan er een juistewederkerig helemaal niet uitsluiten: een actieve verbeelding voorstelling van geven. We zouden een hele film nodig heb-kan zeer goed samengaan met een grote gevoeligheid. Hier- ben om al zijn veranderlijke aspecten en hun snelle opeen-mee wordt duidelijk aangetoond, dat wij op psychologisch volging te pakken te krijgen en weer te geven.terrein het gebruik van vaste regels, van strakke en alge- Een van de meest in het oog vallende contrasten van ditmene evenals eenvoudige classificaties moeten vermijden. type is de afwisseling van perioden van uitwendige passivi- teit en luiheid met andere van koortsachtige werkzaamheid. Dit lijkt het gevolg te zijn van het gemis aan discipline en Mentaal niveau zelfcontrole en in vele gevallen is dat ook zo. Maar er is vaakOok op mentaal niveau vinden wij een schijnbare tegenstel- ook een gedeeltelijke rechtvaardiging voor de schijnbareling. De grote neiging is die van harmoniseren, insluiten, wanorde en gebrek aan organisatie. Vooral voor creatieveeenmaken, de volmaaktheid bereiken, maar het contrast kunstenaars, voor denkers en uitvinders. Gedurende detussen de schoonheid van het ideaal en de werkelijkheid periode van uitwendige passiviteit kan van binnen hard(die verre van ideaal is), brengt hem er gemakkelijk toe om gewerkt worden. Er kan een “onbewuste zwangerschap”de domheid en de blindheid te bestrijden van hen die ver- plaats hebben, welke daarop gevolgd wordt door een toe-antwoordelijk zijn voor deze onvolkomenheden. vloed aan inspiratie, waarin het innerlijk geschapene het licht De meest ontwikkelde vertegenwoordigers van het ziet. Dan kan het gedicht of het essay worden geschreven,creatieve type hebben een zeer actieve intuïtie welke vooral het lied gecomponeerd, de nieuwe uitvinding uitgewerkt.gebruikt wordt om de ware zin te begrijpen die achter In zulke gevallen heeft het individu welbewust een inwen-iedere schijn en ieder gebeuren ligt. Het creatieve type dig ritme gevolgd, een verborgen discipline of hij is gedwon-gebruikt bewust of onbewust als motto het diep intuïtieve gen geworden eraan te gehoorzamen.devies van Goethe: “Alles Vergängliche ist nur ein Gleich-nis”. Hij is steeds op zoek naar de verborgen zin van al wat Scheppers van dit soort kunnen beschouwd worden alshij waarneemt. werktuigen van hun onbewuste of bovenbewuste psycholo- 74 75
  • 39. Het Creatief-artistieke type Het Creatief-artistieke typegische werkzaamheden waaraan zij bijna volkomen onder- Dientengevolge maakte de administrateur de nodige voor-worpen zijn, terwijl zij er geen enkele echte controle over bereidingen voor de uitvoering en kondigde deze publieke-kunnen uitoefenen. Dit werpt een veelomstreden vraag op: lijk aan. Die datum kwam al nader, maar Rossini had hemmoet zo’n beheersing gezocht en bereikt worden? Vele kun- nog steeds maar een gedeelte van de muziek gegeven enstenaars hebben ernaar verlangd. Enigen hebben het bereikt, antwoordde niet op dringende aanmaningen. Toen nam dieeen bewijs dat het mogelijk is. Ik zal alleen Maurice Maeter- man drastische maatregelen: hij sloot Rossini op in zijnlinck aanhalen. Zijn geschriften, vooral de eerste, zoals het kamer en weigerde hem zijn maaltijden totdat hij eenwondermooie “La Sagesse et la Destinée” zijn de vruchten bepaald gedeelte van de partituur had ingeleverd. Rossinivan lange en diepe reflecties en een ontwaakte intuïtie, die raasde en protesteerde, maar moest zich tenslotte gewon-zichzelf uitdrukt in precieze artistieke stijl, rijk aan instruc- nen geven en in die toestand componeerde hij snel enigetieve analogieën en heldere synthetische verwoordingen. van zijn meest schitterende en humoristische aria’s en melo-En toch was hij gewend zijn boeken te schrijven in een vol- dieën en gooide iedere pagina van het manuscript, zodramaakt regelmatig ritme: hij begon iedere morgen op het- deze af was, uit het raam naar beneden. Beneden waren driezelfde uur en eindige na 2 uren gemakkelijke en overvloe- mannen die ze in haast kopieerden zodat ze door het orkest,dige compositie. Vervolgens wijdde hij de rest van zijn dag dat zat te wachten, gebruikt konden worden.aan zijn tuin, zijn bijen, aan fietsen en aan ander tijdverdrijf. Het probleem van discipline en spontaniteit in de crea- Bovendien tonen vele gevallen aan dat uitwendige tieve activiteit is inderdaad zeer moeilijk en kan hier nietnoden een voldoende stimulans zijn om slapende of luie voldoende besproken worden. Daarom beperk ik mij ertoecreatieve werkzaamheid op te wekken en de inspiratie en te stellen, dat verwacht kan worden dat al naar gelang zijn“de geboorte” te forceren. Een vermakelijk voorbeeld toont psychosynthese vordert, hij steeds beter in staat zal zijn zijnons Rossini. Deze was tamelijk traag en hij hield zodanig creatieve vermogens te reguleren en te sturen en dat hij,van goed eten, dat hij op het laatste van zijn leven even dank zij een betere kennis van de psycho-spirituele wettengeïnteresseerd was in, en trots was op zijn handigheid als en technieken en een beter begrip van cycli, beter in staatkok als op zijn muzikaal genie. Eens had hij beloofd vóór zal zijn ritmisch in plaats van chaotisch te leven en zich opeen bepaalde datum de muziek voor een opera te schrijven. verstandige wijze creatief uit te drukken. 76 77
  • 40. Het Creatief-artistieke type Het Creatief-artistieke type De afwisseling tussen activiteit en passiviteit, die we geld hebben als het nodig is. Deze praktische vrouwen sla-reeds vermeldden, vindt men ook in andere typen, omdat gen er echter vaak niet in de eigenschappen van verfijnd-zij een algemeen kenmerk van het menselijke, ja zelfs van heid, veelzijdigheid, edelmoedigheid en idealisme die dezehet kosmische leven zijn. “artistieke temperamenten” vaak bezitten, te waarderen; en vooral begrijpen zij niet, dat deze personen ook een pro- De persoonlijkheid van het creatief-artistieke type is bleem zijn voor zichzelf en dat zij onder de oppervlakte vangewoonlijk fantasierijk, dromerig en weinig praktisch. Zij is een duidelijke onverantwoordelijkheid verscheurd wordengeneigd de harde werkelijkheid van de feiten te ontlopen door ernstige conflicten en door echt lijden. Natuurlijk isdoor zich voor eigen rekening een fantasiewereld op te bou- het erg moeilijk hen op de juiste manier te behandelen,wen en daarin te leven. Zulke personen zijn vaak excen- want men moet hen tegemoet treden met een combinatietriek, zij hebben geen begrip van geld noch van bezit en zijn van standvastigheid, begrip en sympathie. In zekere zin isgeneigd tot grilligheid en onbezonnenheid. De omstandig- de beschreven situatie het omgekeerde van die van deheden kunnen ze een ogenblik wakker schudden en dan zakenman en zijn gevoelige echtgenote. In dit laatste gevalmaken zij oprecht goede voornemens en beginnen eraan te echter vertoont het “artistieke temperament” vrouwelijkewerken. Maar hun instelling verandert weer gemakkelijk en psychologische kenmerken, terwijl de vrouw “mannelijke”spoedig vluchten zij weer terug in hun fantasiewereld. hoedanigheden en beperktheden heeft. Deze zogenaamde “artistieke temperamenten” (vaakeigen aan individuen die geen enkel artistiek talent bezit- De transpersoonlijke hoedanigheden van het creatieveten) zijn een probleem en wekken de verontwaardiging op type zijn: intuïtie, diepe mensenkennis, solidariteit en scherpevan zekere praktische en evenwichtige vrouwen, die – door waarneming van contrasten waaruit een fijne zin vooréén van de vele ironieën van het leven – hun eigen lot ver- humor voortkomt. Alsmede een “goddelijke onvoldaan-bonden hebben aan een van hen, zonder te weten welke heid” die altijd dringt naar groeien, naar ontwikkelen, naartoekomst zij tegemoet gingen. Uit een objectief gezichts- zich vervolmaken, naar het scheppen van steeds mooierepunt van gezond en nuchter verstand hebben deze vrouwen vormen van schoonheid en verfijndheid. Zijn motto zouzeker gelijk, in het bijzonder als deze “artistieke” personen kunnen zijn: “zoeken zonder einde”. Eenmaal geestelijkvergeten hun schulden te betalen en niet genoeg contant ontwaakt, heeft dit type de grote gaven van verlichting en 78 79
  • 41. Het Creatief-artistieke typevan echt spirituele inspiratie. Hij slaagt erin de eenheid, dieligt onder de veelheid van vormen waar te nemen en dediepe betekenis van ieder fenomeen en “symbool” en vanieder fragment van de kosmische openbaring te onthullen. Voorbeelden van dit creatief-artistieke type zien wemakkelijk voor ons. Neem nu bijvoorbeeld Shakespeare.Hij wist, met zijn aan magie grenzende creatieve vermo-gens, historische persoonlijkheden, fabels en situaties te Het Wetenschapstypedoordringen met een nieuwe betoverende levendigheid.Het creatieve genie Shakespeare gaf hen een dramatische,schilderachtige en intense gestalte. Denk ook aan Leo-nardo da Vinci met zijn buitengewone begaafdheid omfijne en mysterieuze betekenissen te leggen in de gezich- Er is één eigenschap die het wetenschapstype onder-ten en de panorama’s die hij schilderde. En vele andere scheidt van al de andere. Als hij een onvervalst en volledigindividuen van minder kaliber op soortgelijke gebieden. type is, dan is hij modern en is hij beslist een precies product Misschien is het meest volkomen en juiste beeld van het van de Westerse beschaving van na de Renaissance. Dat wilartistieke type in zijn fijnste en delicaatste kenmerken dat niet zeggen dat Europa dit type heeft voortgebracht en datvan het “Journal intime” van Fréderic Amiel, terwijl enige er tevoren en elders geen personen van dit type waren, maarvan zijn kwaliteiten en excessen te zien zijn in “Mario de in de oude tijden en in andere beschavingen bestond hetepicuriër” van Walter Pater. Onder de culturele perioden scherpe onderscheid en de verdeling van de verschillendedie de kenmerken van dit type het meest uitdrukken, zijn takken van kennis nog niet. De Ouden zochten met nietde twee belangrijkste: Het Gouden Tijdperk van het Oude minder hartstochtelijke belangstelling naar de waarheidGriekenland en de Italiaanse Renaissance. Een andere peri- dan wij, maar zij deden dat met heel hun wezen en met eenode van minder gewicht maar psychologisch misschien gecombineerd gebruik van al hun hoedanigheden: intuïtieinteressanter want veelzijdiger was de “Sturm und Drang” en verstand, toewijding en verbeelding. Er waren geenperiode van het Duitse Romanticisme. scheidslijnen – om niet te spreken van conflicten – die 80 81
  • 42. Het Wetenschapstype Het Wetenschapstypegodsdiensten, filosofie, wetenschap en kunst van elkaar zijn de bijzondere eigenschappen te omlijnen die het weten-afgrensden. In onze moderne cultuur, begonnen in de 15e schaptype vertoont in zijn verscheiden aspecten.eeuw, hield de eenheid tussen deze vier menselijke activitei-ten op te bestaan. Zij ontwikkelden zich steeds meer inscherp omlijnde vertakkingen van kennis. Wanneer deze Fysiek niveaunoodgedwongen tegenover elkaar kwamen te staan, ont- Hij is even oplettend en scherp geïnteresseerd in de buiten-stonden er zware conflicten. Dat gebeurde in de hoogste wereld als het actieve type, maar de motieven van de tweemate tussen godsdienst en wetenschap. Het volstaat te ver- die hun belangstelling opwekken zijn totaal verschillend.melden dat Galilei door de kerk werd veroordeeld omdat De motivatie van het actieve type is de dingen te benuttenhij had durven beweren dat de aarde zich beweegt in het en ze goed te gebruiken, terwijl het wetenschapstype geïn-heelal. En de meer recente twistpunten, tot enige tientallen teresseerd is in de fenomenen als zodanig, in het kennenjaren geleden voortdurend, over het onderricht van de evo- van hun natuur en het functioneren van het kosmischlutieleer in de scholen. mechanisme, zowel in zijn grootste en verst verwijderde delen als in zijn kleinste bijzonderheden. Deze ontwikkeling leidde tot het ontstaan van een wel-omlijnd, eenzijdig menstype: de mens wiens ideaal en voor-naamste taak het is om onbaatzuchtig te zoeken naar con- Gevoelsniveaucrete en objectieve kennis. Dit menstype houdt zich niet Wat de emoties betreft lijkt het wetenschapstype koud,bezig met metafysica, met de laatste natuur van het zijn en ongevoelig en zelfs onmenselijk en wreed te zijn. Het ver-met het doel van het bestaan. Hij stelt geen belang in waar- toont vaak een eigenaardig onvermogen om menselijkeden van morele, esthetische of andersoortige aard. Hij is ‘trekjes’ aan te voelen en er uitdrukking aan te geven. Inenkel geïnteresseerd in de verschijning van de dingen, dat de onverschilligheid en koelbloedigheid van iemand diewil zeggen in de manier waarop zij de vijf zintuigen berei- vivisectie pleegt, vertoont hij juist een fundamenteel gebrekken: direct of door onze waarnemingsinstrumenten, in hun aan de meest elementaire gevoeligheid. Maar als we hetinteracties en transformaties en in de wetten die hen bestu- type dieper bestuderen ontdekken wij dat dit in veleren. Als we dit alles voor ogen houden zal het gemakkelijk gevallen toe te schrijven is aan het feit dat heel zijn ver- 82 83
  • 43. Het Wetenschapstype Het Wetenschapstypemogen voor gevoel en toewijding, al zijn “liefde” – en die Het wetenschapstype is over het algemeen, òf niet intu-kan groot zijn – gericht is op onpersoonlijke voorwerpen. itief, ofwel wordt zijn intuïtie verstikt onder zijn overdrevenHij bemint hartstochtelijk de waarheid, hij verlangt naar verstandelijke activiteit. Maar in sommige van zijn meerkennis boven alles, hij is sterk gehecht aan theorieën en ontwikkelde vertegenwoordigers is de intuïtie levendig enideeën. Daarom draait hij de situatie, zoals die in doorsnee functioneert en openbaart de grote wetten van de natuur,bestaat bij mannen en vrouwen, om. Hierbij wordt het de grondprincipes van het denken, de universele begrippenfunctioneren van het verstand gekleurd en verwrongen die ten grondslag liggen aan de zichtbare wereld.door gevoelige reacties en persoonlijke sentiment, terwijlin het wetenschapstype de emoties en gevoelens onper- De gebreken van dit type vertonen zich in een persoon-soonlijk zijn en op zuiver intellectuele doeleinden gericht lijkheid die uitsluitend beheerst wordt door het concreteworden. denken, in een materialistische visie en een overdreven analyseren. Beide leiden hem tot de illusie en de absurde overmoed te denken het levende organisme te leren kennen Mentaal niveau door sectie op het lijk. Bovendien vinden wij in hen vaak Het ligt voor de hand dat het rijk van het verstand het een destructief criticisme, mentale hoogmoed, arrogantienatuurlijke gebied van de wetenschapper is. Zijn onver- en overdreven preciesheid in details, uitmondend in betwe-moeibare geest is altijd op zijn hoede, onderzoekend, terigheid en een groot gebrek aan psychologisch inzicht,vragend, problemen opwerpend, peilend, experimenterend, hetgeen men ondenkbaar zou wanen in een intelligentbeproevend en ontdekkend. Hij heeft een groot vermogen menselijk wezen.om langdurig zijn aandacht en zijn concentratie gespannente houden, een onvermoeibaar uithoudingsvermogen in Wanneer het gaat om een persoon die geestelijk ont-zijn onderzoekingen, een vlugge nauwkeurigheid en een waakt is en wanneer het licht van het Zelf het wetenschap-wonderlijke bekwaamheid in het schatten van gegevens, pelijk denken doorlicht, wordt het beeld volkomen anders.in het ontdekken van wetten, in het uitvinden van theorieën Dan zijn de prominente hoedanigheden een ware nederig-om de feiten in een samenhangend systeem te classifi- heid, eigen aan het begrip van het mysterie van het leven.ceren. Een begrijpen dat toeneemt in verhouding tot de veroverin- 84 85
  • 44. Het Wetenschapstype Het Wetenschapstypegen van de menselijke kennis, een absolute eerlijkheid en ook in combinatie met andere kenmerken. Ik zal enkel ééneen mentale openheid, waardoor hij steeds bereid is vergis- groot man aanhalen die geen groot wetenschapper is, maarsingen te erkennen, af te zien van een theorie als zij in strijd wel de kenmerken vertoonde van het wetenschapstype inkomt met de feiten. Een bijna bovenmenselijke onpersoon- de verhevenste graad en in het zuiverste aspect: Immanuellijkheid en onpartijdigheid, een innerlijke en uiterlijke Kant. Zijn twee belangrijkste boeken “Kritiek van het reineonafhankelijkheid die hem ertoe brengen geen afgoden, verstand” en “Kritiek van het praktische verstand”, tonenpartijdigheden of gezag van buitenaf te erkennen. Hij is duidelijk aan hoe het onderscheidingsvermogen van demoedig en weet zich op te offeren, onthecht en als het ware geest zich kan richten op zichzelf, duidelijk het terrein kanascetisch. Hij kan ook – zoals het echtpaar Curie dat gedaan aanwijzen dat hem toekomt en de juiste grenzen kan trek-heeft – zijn leven wijden aan het ontdekken van een nieuw ken van de menselijke geest als orgaan van afzonderlijke enen kostbaar chemisch element, door zich te onderwerpen onafhankelijke kennis. Op dit punt heeft Kant een nuttigeaan alle soorten fysieke ongemakken en aan vermoeidheid, verduidelijking gebracht. Evenwel heeft de geest noch dete midden van een algemeen scepticisme en vijandigheid. behoefte noch de plicht op deze afgezonderde en onafhan-Terwijl de meerderheid zich inspant in een ongebreidelde kelijke manier te functioneren. Zoals we al aangegeven heb-zucht naar werelds succes en rijkdom of in hartstochtelijke ben is zijn taak eerder de directe kennis, verkregen doormaar nutteloze politieke twisten, kan de sterrenkundige intuïtie, uit te leggen en mede te delen.zijn leven wijden aan het meten van de afstand of de eigen-schappen van verre sterren. Een andere filosoof die wel tot hetzelfde type behoort, maar tot heel andere conclusies kwam, was Descartes. Zijn Het is niet nodig individuele voorbeelden van weten- aandringen op duidelijke grenzen en definities en opschappers te geven omdat alle echte mensen van de weten- methoden in het onderzoek naar de waarheid, toont hetschap er per definitie toe behoren. Maar het is goed eraan te ware karakter van de Franse geest en wijst er dus op dat deherinneren dat ook vele personen die geen wetenschappe- Franse cultuur een uitdrukking is van het type dat welijke loopbaan volgen, er uit psychologisch gezichtspunt toe behandelen. Ook de Franse taal met haar logische, tamelijkkunnen behoren. Bovendien is het gemakkelijk een weten- stijve opbouw, en met het vermogen iets duidelijk, precies,schapstype te vinden dat niet alleen zuiver dit type is, maar helder als kristal uit te drukken, wijst op dezelfde eigen- 86 87
  • 45. Het Wetenschapstype Het Wetenschapstypeschap en is uitstekend geëigend de ontdekkingen en resul- ten spontaan uitgaan naar natuurwetenschappen, zoalstaten van het wetenschappelijk onderzoek gemakkelijk en fysica, chemie en mathematica, maar er zijn ook anderebegrijpelijk uit te drukken. wetenschappen zoals filologie, waarin de geest van onder- zoek en de gaven van analyse en classificatie een even vol werkterrein hebben. Functies en beroepenDe bezigheden bij dit type passend, kan men in twee klassen Het is ook vermeldenswaard dat ons verstand in hetverdelen: de eerste is gericht op het verwerven van nieuwe verkrijgen van wetenschappelijke kennis twee verschillendekennis, de tweede erop om bestaande kennis door te geven en zelfs tegengestelde functies moet verrichten.en te verspreiden. Tot de eerste behoren de echte weten- Vóór alles moet het analyseren en daarom onderscheidschappers en enkele typen filosofen. Tot de tweede hoogle- zien en verschil maken tussen de verscheiden indrukkenraren in de wetenschappen en in de filosofie en tal van lera- van de buitenwereld. Dan de voorwerpen opdelen in stuk-ren in de strikte zin van het woord. Dit in tegenstelling tot ken waaruit ze zijn samengesteld en zo proberen te gerakenpedagogen, die werken aan het vormen van karakters. tot hun kleinste en meest eenvoudige elementen. De meest voor de hand liggende voorbeelden van dit proces zijn de De eigenlijke functies van het wetenschapstype zijn chemische analyse en de anatomie. Deze laatste neemt voorallereerst het objectief beschrijven van de fenomenen onderzoek een uiterst gecompliceerd organisme en ontleedtzoals die rechtstreeks geregistreerd worden door onze het door eerst de hoofdorganen te scheiden, dan verder dezintuigen of indirect door instrumenten; vervolgens het verschillende weefsels en lagen (niveaus) die ieder orgaanontdekken van hun metamorfosen en de wetten die ze samenstellen om tenslotte microscopisch de afzonderlijkeregelen door observatie en experimenteren; tenslotte het cellen van ieder weefsel te bestuderen.vinden en aanwijzen van middelen waarmee de mens dezekennis kan benutten om al deze fenomenen meester te De tweede functie van de geest is een coördinerende enworden tot het hoogste voordeel of om ten volle de krach- synthetische in het opnieuw groeperen van indrukken enten en wezens in het heelal te benutten. Vervolgens is op feiten. De eerste en eenvoudigste van deze synthetischete merken dat als wij van wetenschap spreken onze gedach- functies is reeds onbewust door ieder van ons verricht. Bij- 88 89
  • 46. Het Wetenschapstype Het Wetenschapstypevoorbeeld: wij bekijken een groep honden, wij scheiden de materiële voorwerpen naar het beginsel en de oorsprongkenmerken die zij gemeen hebben af totdat we het alge- van harmonie en schoonheid. Bij de wetenschap evenwelmene begrip “hond” overhouden. Door een soortgelijk loopt de trap langs de lijn van kennis en waarheid en komtproces uit te strekken over andere dieren komen wij tot een vanaf de concrete fenomenen door de treden van begrippensteeds algemener begrip van “viervoeter”, “zoogdier” en en ideeën tot wetten en principes en uiteindelijk tot de“dier”. Op ongeveer dezelfde manier bouwt de wetenschap- waarheid en de werkelijkheid zelve.pelijke geest door het observeren van opeenvolgende feiten,concepten en wetten, theorieën op. Deze zijn erop gericht De bezigheden waardoor het wetenschapstype zijngrote groepen fenomenen en gebeurtenissen te verduidelij- functies kan verwerkelijken zijn de werkzaamheden vanken of minstens met elkaar in verband te brengen, tot steeds wetenschappers en filosofen. De hartstochtelijke maniermeer uitgebreide aspecten van de werkelijkheid, om uitein- waarop deze het mysterie dat hen omgeeft aangrijpen endelijk te komen tot een globale synthese. De wetenschap- hun onvermoeibare en vernuftige inspanningen om het enepelijke geest houdt hier gewoonlijk op met de gedachte de raadsel na het andere op te lossen, vormen een van de meesthoogst mogelijke mijlpaal bereikt te hebben. Maar er is nog bekoorlijke aspecten van de geschiedenis der mensheid. Ineen verdere trede waarop de geest, misschien samen met de sommige gevallen geeft dit alles de interessante combinatieintuïtie, kan stijgen. Het is de trede van de wetten naar het van een avontuur en een probleem, als een fascinerendeUniversele Verstand of de Universele Geest, waarvan alle detective. Het is een analogie, goed getekend door prof. A.S.wetten zijn afgeleid: van de feiten van de schepping naar het Ellington in zijn boek “Stars and Atoms”. In het verhaal vanscheppende beginsel waaruit zij ontstaan zijn, of, om een de dwaalster Algol zegt Ellington dat het een waar en echtOosterse uitdrukking te gebruiken, van het “terrein van de politieverhaal kon zijn met de naam “Het ontbrekendekennis” of de kennis zelve naar de kenner, in één woord: woord en de bedrieglijke aanwijzing”, en de geschiedenisvan de materie naar de geest. van de ster gezellin van Sirio zou als titel kunnen hebben: “De dwaze boodschap”. Langs een andere lijn hebben wij hier een duidelijkeanalogie met de platonische trap van schoonheid over wiens Maar niet allen die tot het wetenschapstype behorentreden het creatieve type opklimt van de schoonheid der hebben de kracht, de bekwaamheid en de gelegenheid echte 90 91
  • 47. Het Wetenschapstype Het Wetenschapstypewetenschappers en filosofen te worden. Voor hen ligt even- Dan is er de taak een vruchtbare integratie tussen dezewel een soort werkzaamheid open van meer bescheiden neiging en de andere menselijke hoedanigheden te bewer-aard, maar evenzeer nuttig en nodig en waarvoor zij veel ken. De meest betekenisvolle van deze integraties is die tus-geschikter zijn, namelijk de bestaande kennis doorgeven sen verstand en liefde, tussen de twee principes die de Grie-middels onderwijs. In de vele soorten scholen, van de lagere ken Logos en Eros noemden. Een zuiver objectieve kennistot de universiteit, en ook middels verspreiding in meer is uit haar aard koel, onvruchtbaar, inhumaan en leent zichpopulaire artikelen in weekbladen, tot bibliografische – wat nog erger is – om toegepast te worden, individueel ennavorsingen en tot volslagen tekstboeken toe. collectief, voor egoïstische en vernietigende doeleinden. De Voor dit type is er nog een breed terrein van werkzaam- verschrikkelijke en wrede wapens, uitgevonden en gebruiktheden in andere beroepen, namelijk de technische en prak- in de laatste oorlogen, zijn het gruwelijke resultaat van ken-tische toepassingen van de verschillende wetenschappen. nis, wel toegepast, maar niet gereguleerd door liefde, mede-Daarom behoren vaak artsen, chirurgen, ingenieurs, elek- lijden en goede wil. Van de andere kant zagen wij bij hettriciens, uitvinders enzovoort tot dit type. beschrijven van het liefdetype, dat ook liefde die blind is en begrip mist, ongelukkige gevolgen kan hebben. Daarom is wederzijdse beheersing en evenwicht van verstand en liefde Psychosynthetische taken en juiste samenwerking onontbeerlijk, zowel voor een har- De eerste en meest directe psychosynthetische taak van monieus individueel leven als voor een weldadig gedrag tenhet wetenschapstype is die van het beheersen en sublime- overstaan van anderen. Hetzelfde geldt voor het leven vanren van zijn verlangen naar kennis. Zo’n dominerende nei- de groep, zoals een gemeenschap of land, zowel binnen deging die zich vaak uitput in een zee van eindeloze en onbe- respectievelijke grenzen als ten opzichte van andere groe-langrijke details of ontaardt in nutteloze of schadelijke pen. De integratie waaraan het wetenschapstype behoeftenieuwsgierigheid, kan gericht worden op de belangrijke heeft, is die met andere hoedanigheden ontwikkeld in hetfunctie van “openbaren”. Zoals met iedere neiging het geval liefdetype en het creatieve type. De wetenschappelijke geest,is, gaat het erom het niveau van expressie omhoog te bren- zo bezig met kwantitatieve maten en met objectieve betrek-gen en de nodige concentratie, volharding en geestelijke kingen, moet ook het waarderen van subjectieve hoedanig-overgave te bezitten. heden aankweken, zoals het begrip voor diepere betekenis- 92 93
  • 48. Het Wetenschapstypesen, het beheersen van intuïtie en synthese. Alleen dezecombinatie levert een volledige en inclusieve kennis op enmet haar kan het gegeven zijn dat wij raken tot identificatiemet de waarheid die ons vrijmaakt. Het Devotionele type De specifieke psychologische eigenschap van het devo- tionele type en tevens de hoofdbron waaruit al zijn verschil- lende en soms schijnbaar tegenstrijdige kenmerken voort- komen, is de toewijding aan een ideaal. Om dit type beter te begrijpen is het goed zijn twee aspecten afzonderlijk te bezien, namelijk het ideaal zelf en de erdoor geïnspireerde toewijding. Het ideaal is vaak concreet en wordt vertegenwoordigd door een “persoon- lijkheid” die begiftigd is of het schijnt te zijn (wat subjectief hetzelfde is) met grote en bewonderingwaardige kwaliteiten. Een “ideale” persoonlijkheid kan van elk soort of slag zijn. Op het hoogste niveau vinden wij geïncarneerde ware en echte idealen, met name Christus en Buddha; iets lager de genieën, over wie Carlyle zo praktisch geschreven heeft; 94 95
  • 49. Het Devotionele type Het Devotionele typeen verder afdalend atleten en filmsterren en tenslotte “grote” minologie om haar te beschrijven. De toewijding kanmisdadigers. beschouwd worden als een vorm van liefde, maar zij heeft Het andere soort idealen is onpersoonlijk. Hun wezen een specifieke hoedanigheid die van dynamische en agres-wordt gevormd door een idee, groot of klein, echt of sieve aard is. Zij sluit in zich een beweging van “strevenonwaarachtig. De verbeelding en de emoties van hen die naar”. Zij vooronderstelt een gevoel van bewondering daterin geloven, maken er een levend en dynamisch ideaal van, kan uitgroeien tot verering. Maar de toewijding vertoontdat tot elke prijs verwezenlijkt moet worden. Het kan een vaak behalve inspanning naar boven, tevens een bewegingreligieus ideaal zijn, zoals het in gemeenschap treden met in tegenovergestelde richting, dus naar beneden. De ontem-God of het bekeren van primitieven. Het kan een mens- bare zucht om het ideaal concreet te maken. Als dit ideaallievend ideaal zijn, zoals het doen verdwijnen van de onder- persoonlijk is, uit de toewijding zich als de dwingendewereld. Het kan ook een van de vele politieke ideologieën noodzakelijkheid zo gelijk mogelijk te worden aan dezezijn waarvoor de mensen elkaar blijven bevechten en met persoon en om in de wereld een voorpost of een spreekbuisveel geweld strijd voeren. Het kan ook een intellectueel van en een antwoord op dat ideaal te worden. In de Mid-ideaal zijn, bijvoorbeeld een filosofische of theologische deleeuwen bijvoorbeeld hadden vele ontwikkelde personenopvatting. zich nederig en stoutmoedig het hoge doel van ‘navolging van Christus’ gesteld. Al deze idealen, persoonlijk of onpersoonlijk (of eencombinatie van beide, zoals bijvoorbeeld wanneer een per- Wanneer het devotionele type zich wijdt aan een theo-soon het symbool en de vertegenwoordiger wordt van een rie of aan een opvatting, denkt het verplicht te zijn anderenprincipe of van een ideologie) oefenen op sommigen een te overtuigen die ook te aanvaarden. Diezelfde neiging naareigenaardige betovering uit en brengen daarbij een toege- feitelijke realisatie vindt men terug bij ieder soort toewij-wijde gehechtheid teweeg. Zo’n toewijding wordt dikwijls ding aan een model, cultus, “isme” en ideologie. Deze trekliefde genoemd. brengt in degenen die het bezitten zeer bepaalde kenmer- Maar in werkelijkheid heeft zij een eigenaardigheid en ken voort die verschillend zijn al naar gelang de verschei-een kwaliteit waardoor zij duidelijk van de liefde te onder- den niveaus van hun wezen.scheiden is. Dit wettigt dan ook, ja eist zelfs een andere ter- 96 97
  • 50. Het Devotionele type Het Devotionele type zijn voor die persoon en kan hem in moeilijkheden bren- Fysiek niveau gen om zijn goedmenende maar onrustige volgelingen bin-Het devotionele type heeft vaak een strenge en ascetische nen bepaalde grenzen te houden.houding ten aanzien van zijn lichaam. Een houding die in Als de gevoelens van het devotionele type gericht zijnvele mystische en religieuze devoten zich omgevormd heeft op een transpersoonlijk en meer verheven ideaal, dantot een afkeer van het lichaam, dat door hen beschouwd nemen zij gewoonlijk de vorm aan van een brandend ver-wordt als een hindernis en vijand van hun geestelijke aspi- langen en van een mystieke liefde die kan voeren tot vereni-raties. Dientengevolge leggen zij het een grote discipline op ging met het beminde ideaal.en mishandelen het op de meest drastische manieren, somslijkend op complete opoffering. Maar ook andere soortenaanbidders, die in theorie het lichaam niet veroordelen, Mentaal niveauaarzelen vaak niet om het lichaam zware ontberingen op te Op mentaal niveau valt dit type meer op door zijn beper-leggen als het nodig lijkt om hun idealen te verwerkelijken. kingen dan door zijn kwaliteiten, want zijn verstand wordt vaak beheerst en geactiveerd door zijn sterke hartstochten. Daardoor wordt hij gemakkelijk bekrompen van geest, Gevoelsniveau onverdraagzaam en kritisch. Zijn inzichten zijn eenzijdigWe kunnen ons gemakkelijk voorstellen, dat het devotio- en star, en telkens als hij een mening of theorie aanvaardt,nele type zeer emotioneel is. Zijn gevoelens zijn vaak harts- valt het hem moeilijk van idee te veranderen. Toch kan hettochtelijk en tot het uiterste opgevoerd. Het houdt van een gebeuren dat hij echt van mening en van gevoelen veran-persoon of een ideaal tot vererens toe en met dezelfde dert, maar dan springt hij over naar het andere uiterste.kracht weerstaat en haat het iedere zaak die tegenstand Wanneer zijn idool zijn, vaak te hoge, eisen teleurstelt ofbiedt. In deze zin overdrijft het graag of is, zoals de Fransen zijn meest geliefde theorie brutaal genegeerd wordt, danzeggen “plus royaliste que le roi”. Het kan zijn dat zijn haat verandert hij totaal van houding. Hij haalt het idool van heten vijandigheid niet gedeeld worden door de persoon voor voetstuk waarop hij het had geplaatst en breekt het in dui-wiens zaak zij ijveren, die hopelijk een evenwichtiger en zend stukken. Ofwel hij neemt met eenzelfde hartstocht enserener houding heeft. De overdreven ijver kan schadelijk exclusivisme een opvatting over, volledig tegengesteld aan 98 99
  • 51. Het Devotionele type Het Devotionele typede voorgaande en schakelt dan over van bijvoorbeeld ortho- neming van de Werkelijkheid. De kwaliteiten van dit typedox religieus tot volledig godloochenaar, of van uitgespro- in zijn hoogste graad zijn even opmerkenswaard alsken materialist tot vurig spiritualist. Hoe dan ook, in al zijn de beperkingen van zijn gewone en minder ontwikkeldebuitensporigheden en met al zijn beperkingen toont hij vertegenwoordigers. Behalve oprechtheid treffen wij aanaltijd een bewonderenswaardige eerlijkheid. Geen egoïsti- betrouwbaarheid, eerbied, offervaardigheid, tolerantie,sche opvatting of gevaar zullen hem ertoe brengen compro- lijdzaamheid en onbevreesdheid. Vele grote heiligen, apos-missen te sluiten met zichzelf of met anderen, of om zijn telen, martelaren en religieuze helden behoren tot demond te houden. Hij is altijd een krachtige steunpilaar van ontwikkelde voorbeelden van dit type.de waarheid of van wat hij daarvoor houdt en wat dus sub-jectief zijn waarheid is. Subtypen Het devotionele type is vaak eenzijdig en moeilijk in de Er is nog een andere onderscheiding en kwalificatie, waardomgang. Over het algemeen hebben zij geen gevoel voor om belicht te worden, en wel die van het passieve en actieveverhoudingen en dus ook niet voor humor. Zij hebben de subtype. Deze onderscheiding geldt in het bijzonder voorneiging om utopisten en maniakken te zijn, en in hun het devotionele type. Er is een duidelijk omschreven sub-pogingen hun gezichtspunten aan anderen op te dringen type dat een algemeen passieve houding heeft en vrouwe-zijn zij intriganten en indringers, soms zelfs grenzend aan lijke psychologische kenmerken vertoont (en een duidelijkgewelddadigheid en wreedheid. Een vreselijk voorbeeld vrouwelijke psychologie heeft). Dat is duidelijk zichtbaarvan de uitersten waartoe zij kunnen komen is dat van de bij die orthodoxe mystici die hun liefde tot God voelden eninquisiteurs, die ketters martelden en verbrandden om hun uitdrukten in termen van een mystiek huwelijk van de zielzielen te redden. met Christus. Diezelfde houding vindt men bij de vele Enige van de meest ontwikkelde vertegenwoordigers devote “volgelingen” die zich groeperen rond een willekeu-van dit type zijn zeer intuïtief. Het zijn degenen, die de lijn rige dominerende persoonlijkheid.van het zuivere mysticisme volgen en verschillende graden Het actieve subtype biedt daarentegen een totaal andervan eenheid met het zelf bereiken met de daaruit volgende beeld, dat de gebreken en kenmerken vertoont van strijd-bewustzijnsverruimingen, vergezeld van de intuïtieve waar- baarheid en mannelijke agressiviteit. Dat was in het verle- 100 101
  • 52. Het Devotionele type Het Devotionele typeden de rondtrekkende ridder, altijd klaar om voor een goede gen in zijn veelzijdige facetten en op alle niveaus. Het zijnzaak te strijden. het Christendom en de Islam. Door de eeuwen heen heb- ben deze twee elkaar tot bloedens toe bestreden – in de Het is niet nodig historische voorbeelden te geven van kruistochten en in Spanje. Dit bevestigt hun overeenkomstindividuen van dit type, want zij zijn gemakkelijk te her- en toont aan, dat ook op psychologisch terrein vaak de wetkennen; maar het kan interessant zijn twee van zijn belang- geldt dat twee gelijken elkaar afstoten.rijkste vertegenwoordigers te bezien. De ene is Paulus vanTarsus. De volledige omwenteling van zijn gevoelens en van In de architectuur is de gotische stijl de uitdrukking vanzijn handelingen tengevolge van zijn bekering, zijn vurige het streven van de menselijke ziel naar God. Zijn rechte entoewijding aan Christus, zijn strijdlustige apostolische ijver, slanke spitsen lijken inderdaad versteende golven van gebedzijn onbreekbare moed, zijn diepe oprechtheid die soms en hymnen van lof. In de schilderkunst zijn de statige heili-grensde aan hardheid, zijn intense en verheven stijl. Het gen en feestelijke engelen van Fra Angelico een wel zeerzijn allemaal kenmerken van het onderhavige type. verschillende uiting van diezelfde kwaliteit. Wat het tweede voorbeeld betreft wil ik er vóór alles deaandacht op vestigen, dat het niet gaat over een historischefiguur (persoonlijkheid) maar over een literair persoon. Functies en beroepenWanneer zo’n persoon in het leven geroepen en beschreven Het devotionele type draagt op dynamische wijze bij totwordt door een letterkundig talent, is hij in zekere zin echter de ontwikkeling en de geestelijke vooruitgang van de mens-en wezenlijker dan welk historisch individu ook en beeldt heid. Zijn wezenlijke functie is zich, met behulp van zijnhet wezen en de synthese van vele concrete gevallen uit. Dit vurig streven, inwendig te verheffen tot de toppen van hetis het geval bij Don Quichotte. De fascinerende roman van bewustzijn. Hier schouwt het de schoonheid van enigeCervantes met zijn humoristische en aandoenlijke ken- grote transpersoonlijke principes, om die beginselen dan teschetsen geeft ons een diep en invoelend begrip en tegelij- doordringen met zijn liefde, zijn toewijding en zijn enthou-kertijd een echte beschrijving van de idealist bij uitstek. siasme tot deze een levend ideaal worden. En tenslotte om Onder de historische godsdiensten zijn er twee waar dit ideaal koste wat kost te verdedigen, er alles aan op tehet devotionele type een volledige uitdrukking heeft gekre- offeren, ervoor te leven en zelfs te sterven. 102 103
  • 53. Het Devotionele type Het Devotionele type In zijn maatschappelijke omgeving is het devotionele door zijn specifieke kenmerken. Op de eerste plaats presen-type vaak een storend element, maar het kan werken als gist. teert dit type zich als psychologisch geïntegreerd, en inHet heeft de weldadige functie om luie en zelfgenoegzame zekere zin is dat ook zo. Het vertoont geen enkele dualiteit,individuen en gemeenschappen wakker te schudden en ze geen conflicten, of innerlijke gecompliceerdheid. Zijnop te wekken tot verantwoordelijkheden en plichten en hen gedachten, zijn gevoelens, zijn handelingen zijn gecoördi-er met zachte drang toe te brengen aan het werk te gaan. neerd en doelgericht.Evenwel is dit type, vooral het actieve subtype, intens indi- De tweede reden is, dat zowel zijn doeleinden alsvidualistisch. Wanneer het ertoe kom zich te identificeren zijn motivaties goed schijnen te zijn. Het is eerlijk, aanmet, of geheel in beslag genomen wordt door een groep, iemand of aan iets toegewijd en tracht eerlijk zijn ideaal tebijvoorbeeld een sekte, een partij, een natie, dan zal door zijn realiseren met veel zelfverloochening. Daarom gelooftinvloed de groep zich geïsoleerd en exclusief op gaan stellen. het ook sterk en intens op de juiste weg te zijn en voelt De beroepen waarin dit type zich gewoonlijk uit, kan daarom geen behoefte stil te staan en zichzelf te verbeteren,men onderscheiden in twee categorieën, in overeenstem- terwijl het anderzijds zoveel moeite doet om de uiterlijkeming met de bovengenoemde subtypen. Het introverte of omstandigheden en andere mensen te veranderen en te“vrouwelijke” subtype vinden wij terug in het kloosterleven, verbeteren.in conventen en kloosters waar het mystieke visies heeft enzich wijdt aan het beschouwende leven. Het actieve subtype En toch, ondanks al hun kwaliteiten, maken deze typenvinden wij bij priesters, predikanten, redenaars, bendelei- vaak brokken en het resultaat van hun inspanningen kanders, en pioniers op de meest verscheidene terreinen van destructief of ten minste onvoldoende, onharmonisch zijnmenselijke activiteiten. en nutteloos blijken. De reden is dat hun synthese te beperkt is, onvolledig en niet geproportioneerd, omdat zij enkele vitale en noodzakelijke aspecten van de menselijke natuur Psychosynthetische taken uitsluiten. Zij missen ruimte, inclusiviteit en echt begrip.De psychosynthetische taken die dit type op zich dient te Bijvoorbeeld iets dat zij moeilijk begrijpen en met veront-nemen zijn zeer verschillend en vaak moeilijk voor hemzelf waardiging ontkennen is: dat hun toewijding ertoe neigtte begrijpen en te verwezenlijken. Dit heeft vele oorzaken liefdeloos te zijn. 104 105
  • 54. Het Devotionele type Het Devotionele type Een nauwkeurige analyse laat zien, dat wat zij vaak zelfde individu een gemengde houding en reactie aantreft.“beminnen” hun ideaal is of het subjectieve beeld van een Dit komt door het bestaan van gemende typen en door hetpersoon, van een idee of van een menslievende vooruit- feit, dat de combinatie van het liefde en devotionele typegang, maar dan zoals zij er in hun gedachten uit zien en niet gelukkig geen zeldzaamheid is.)zoals zij in werkelijkheid zijn. Dit wordt bevestigd door huninnerlijke reactie en hun gedrag in bepaalde situaties, bij- Uit dit alles blijkt duidelijk wat dit type zou moetenvoorbeeld als de persoon die zij vereren niet voldoet aan doen om de harmonie en de ware synthese te bereiken enhun verwachtingen of wanneer de leemten en de beperkin- zijn grote kracht en kwaliteiten weldadig te gebruiken.gen van hun ideaal door hen ontdekt worden. Zijn eerste taak is zijn toewijding omvormen tot echte Hierin blijken zij nogal verschillend van het liefdetype liefde of tenminste deze doordringen met liefde en wijsheiden zo kunnen we duidelijk onderscheid zien tussen de een en aldus zich bevrijden van exclusiviteit en overdrevenen de ander, ondanks het feit dat zij oppervlakkig op elkaar strijdlust. Bovendien zou hij meer onpersoonlijk en objec-lijken. Als een liefdetype ontdekt dat de beminde persoon tief moeten worden, zodat de waarheid en de vele idealenonvermoede gebreken heeft, of zich slecht gedraagt, dan met hun intrinsieke waarde in juiste proportie komen enmaakt hem dat bedroefd, maar hij zal zich niet tegen die geleidelijk aan de plaats kunnen innemen van het door hempersoon keren. Hij zal proberen hem te verontschuldigen gemaakt beeld en opvatting van een enkel voorkeurideaal.en op alle manieren te verdedigen; het kan zelfs gebeuren Dit vraagt een geleidelijk mentaal opengaan, het verkrijgendat juist dit hem brengt tot een meer intense liefde. van een zekere mate van ware wetenschappelijk geest en In het devotionele type roept een dergelijke situatie vooral het ontwikkelen van inclusieve liefde. Hierondereen wraakreactie op. Wanneer de geïdealiseerde persoon verstaan we de bekwaamheid om overal het stukje waar-niet volledig beantwoordt aan zijn verwachtingen, die vaak heid te zien dat te vinden is. In ieder gezichtspunt en ook inte verheven en onredelijk zijn, dan voelt hij zich persoonlijk schijnbaar tegengestelde gezichtspunten. Zo wordt de basisbeledigd door dit feit. Hij staat er niet bij stil en probeert gevormd van ware wijsheid. Een dusdanige horizonverbre-niet te begrijpen, hij heeft geen zin om te vergeven of te ding impliceert de ontwikkeling van verdraagzaamheid enhelpen. Zijn reactie is in opstand komen tegen de oorzaak van intellectuele bescheidenheid. Dit laatste zowel ten aan-van zijn teleurstelling. (Het is waar dat men somtijds in het- zien van anderen als, in hogere mate, met betrekking tot het 106 107
  • 55. Het Devotionele typegrote geheim van het Heelal, waarvan ook de meest genialegeesten slechts een oneindig klein deeltje kunnen begrij-pen. Een andere weg van ontwikkeling en ontplooiing isvoor dit type de sublimatie van het verlangen en van deaspiratie. Hierdoor ontstaat de afstemming op hogere doel-einden en op idealen van een hogere orde. Deze richting is, Het Organisatietypein vergelijking met de voornoemde, betrekkelijk gemakke-lijk te volgen voor dit type. Want in zekere zin is het zijnweg van de minste weerstand, of met andere woorden, deweg van zijn inwendige natuurlijke en spontane groei, zijnspecifieke “ladder naar het Zelf ”. Dit type vraagt om bijzondere aandacht omdat het snel in omvang toeneemt en steeds meer zijn stempel drukt op de huidige beschaving. Generaliserend kunnen we zeggen dat de grote veranderingen die zich nu in het menselijk leven voordoen en de grote crisis die de mensheid door- maakt, grotendeels toe te schrijven zijn aan het feit dat de mensen steeds minder dan in het verleden bezield worden door idealen en aan het feit dat op vele terreinen van men- selijke werkzaamheid personen van het organisatietype invloedrijk zijn. Dit type heeft geheel andere ideeën en uit- gangspunten ten aanzien van de bedoeling van het leven en hoe het geleefd moet worden. Het organisatietype drukt zich vooral uit in actie en is heel zakelijk. Daarom kunnen wij zijn aard en specifieke 108 109
  • 56. Het Organisatietype Het Organisatietypekarakteristiek beter begrijpen uit zijn waarneming en wijze type aangezien kunnen worden of een mengeling van henvan handelen, dan uit de analyse van zijn innerlijk leven. kunnen schijnen, zonder enig onderscheidend kenmerk.Het dominerend kenmerk zou men kunnen betitelen als Zijn wil brengt hem dicht bij het wiltype, zijn heldere geest“gereguleerde groepsactiviteit” of ook “zakelijke manifes- bij het wetenschapstype, zijn constructieve activiteit bij hettatie door middel van georganiseerde activiteit”. De ken- creatieve type, zijn praktische activiteit bij het actieve typemerken zijn duidelijk en gemakkelijk te onderkennen. Het en toch verschilt hij van ieder van hen.is nodig deze kenmerken nauwkeurig te analyseren, om ze Het wiltype is vooral geïnteresseerd in het ten toonte onderscheiden van soortgelijke kenmerken van ander spreiden van zijn macht of in het krachtig en onbuigzaamtypen. sturen van zichzelf en van anderen naar een precies doel. Het organisatietype daarentegen gebruikt zijn wil op een Men kan zeggen dat de doeleinden en interesses van het nauwgezette, langzame en volhardende wijze om gaande-organisatietype praktisch alleen liggen op mentaal en fysiek weg zijn eigen doel of dat van een ander op de meest effec-niveau. Het behoort dus tot het mentaalzintuigelijke type tieve manier te verwerkelijken.van de classificatie van Jung. Zijn mentale activiteit wordt Met het wetenschapstype heeft hij gemeenschappelijkuitgeoefend in het nauwkeurig en gedetailleerd ontwerpen, een heldere en nauwkeurige geest, maar terwijl het weten-in het uitdenken en schetsen van precieze en zorgvuldig schapstype die voornamelijk gebruikt om iets te ontdekkenuitgewerkte modellen van dat wat hij wil doen. Op fysiek of te leren kennen, is het organisatietype er vooral opniveau verwerkelijkt hij zijn plannen door het organiseren gericht iets te doen, dat wil zeggen om tastbare resultaten tevan samenwerking en groepsarbeid, nodig om het gestelde bereiken.doel te bereiken en verder door het bij elkaar brengen enordenen van de geëigende materialen. Hij is in zekere zin een schepper, want door zijn werk- zaamheid ontstaan nieuwe elementen. Zijn wijze van han- Wanneer hij zich geheel waar kan maken vertoont hij delen is echter volledig verschillend van die van het crea-daadkracht, doelgerichtheid en een heldere geest, is actief tieve type. Het onderscheid komt naar voren in tweeopbouwend en bezit praktische vaardigheid. Met deze hoe- woorden: scheppen en bouwen. Ware schepping is eendanigheden lijkt hij op andere typen. Hij zou voor een ander levend en mysterieus proces, geïnitieerd aan gene zijde van 110 111
  • 57. Het Organisatietype Het Organisatietypehet gewone bewustzijn. Bouwen daarentegen bestaat in het Als wij proberen nauwkeuriger te bepalen welke debewust bij elkaar brengen van materialen, meestal beho- meest op de voorgrond tredende hoedanigheden zijn waar-rend tot de zogenaamde anorganische wereld, en in het door het organisatietype slaagt in het uitvoeren van zijncoördineren daarvan tot een objectieve structuur. Het cre- plannen, dan zien wij dat het discipline is. Dit geldt ookatieve type is over het algemeen een kanaal of een spreek- voor innerlijke discipline. Dank zij haar groeit een niet-buis van het bovenbewuste, een ontvanger van inspiratie gecoördineerd individu dat zich heen en weer laat slingerenafkomstig uit het rijk van de intuïtie en verbeelding. Het tussen irrationele en tegenstrijdige impulsen en zijn tijd enorganisatietype begint zijn activiteiten juist bewust en met energie verdoet aan allerlei zaken die onderling geen ver-overleg en gaat in de uitvoering methodisch the werk. band hebben, langzamerhand uit tot een geïntegreerde per- soonlijkheid met psychische functies die alle harmonisch Het actieve type is vormbaar, aanpassingsbereid en zelfs samenwerken en die geregeld worden door een centraaleen beetje oneerlijk en intrigerend. Het organisatietype is vermogen, gericht op nauwkeurig omschreven doeleinden.eerder geneigd naar strengheid en formalisme. Het actievetype wil liever onafhankelijk zijn en verkiest alléén te wer- Discipline is niet alleen een kenmerk van het organisa-ken. Het organisatie type werkt liever met of door middel tietype. Dit komt ook voor bij het wil- en het devotionelevan anderen door hen opdrachten te geven. Het actieve type. En vaak op een nog krachtiger wijze. Maar bij hentype is slechts geïnteresseerd in resultaten, in resultaten en heeft de discipline een verschillend karakter. Bij het wiltypesucces en hij is in staat ieder middel te gebruiken dat daar- is deze hard, onverbiddelijk en zelfs wreed, zowel ten aan-toe goed lijkt. Het organisatietype evenwel interesseert zich zien van zichzelf als van anderen. Zijn enige doel is hetvooral voor het organiseren, dat in zijn ogen zo belangrijk gewenste resultaat te bereiken, kost wat kost, met de grootstkan worden, dat het hem zijn doel bijna kan doen vergeten mogelijke spoed en volmaaktheid. De discipline die heten een doel op zichzelf worden. Het actieve type werkt op devotionele type zichzelf of anderen oplegt kan even strengeen actieve, agressieve en vaak ongeordende wijze. Het orga- en hard zijn, maar deze heeft een ascetisch karakter en doel,nisatietype werkt kalm vanuit zijn bureau, plannen makend namelijk ware of vermeende schulden en zonden te delgenvoor het werk dat nog gedaan moet worden en de resultaten om de persoon te zuiveren en te verbeteren en naar hij ver-van het gedane werk registrerend en coördinerend. onderstelt zich meer aangenaam bij en bemind te maken 112 113
  • 58. Het Organisatietype Het Organisatietypedoor God. In één woord: om zijn ziel te redden. De disci- Het wiltype zal de wetten graag toepassen en staat altijdpline van het organisatietype is over het algemeen meer klaar degenen die ze overtreden te straffen. Het weten-gematigd en eerbiedig ten opzichte van anderen. Zijn schapstype is geïnteresseerd in het ontdekken van debedoelingen zijn versnippering en verkwisting van tijd, bestaande natuurwetten.energie en materialen uit te schakelen, onenigheden te Het organisatietype heeft belangstelling òf in het spits-voorkomen en uiteindelijk om een vruchtbare samenwer- vondig formuleren van wetten òf in het juiste benuttenking tot stand te brengen. ervan voor constructieve doeleinden. Het actieve type streeft ernaar het grootste voordeel te Uit het voorgaande wordt het volgende duidelijk: ter- trekken uit de wetten of er zich handig aan te onttrekken.wijl discipline één van de kwaliteiten van het wil- en het Het creatieve type trekt zich in het algemeen de wettendevotionele type is, is dit het centrale en specifieke middel aan waarvan het zich bewust is, terwijl zijn scheppingenwaarmee het organisatietype werkt en ook zijn doeleinden onbewust tot stand komen volgens wetten die hem onbe-bereikt. Heel zijn organisatie en orde lijken een product van kend zijn.uiterlijke en innerlijke discipline. Als het organisme en deorganisatie volmaakt kloppen en vlot functioneren, wordt Het onderscheid tussen de verschillende types kan ookde discipline niet meer van buitenaf opgelegd en merkt men symbolisch beschreven worden door verschillende soortengeen zichtbare druk meer om deze te versterken, maar de lijnen. Het wiltype door een rechte lijn, die in een pijl ein-discipline is er dan van binnenuit, in de vorm van een tra- digt, afgeschoten van boven naar beneden of horizontaalditie, een gewoonte of een procedure. Dit blijkt uit het feit naar het doelwit. Het liefdetype kan gesymboliseerd wor-dat – zodra de traditie verzwakt of de situatie ertoe leidt dat den door een cirkel, die alles omarmt. Het actietype doorde gewoonte gewijzigd moet worden – de organisatie in een horizontale lijn met onregelmatige bochten, zich aan-stukken uiteen kan vallen, tenzij een nieuwe discipline- passend aan de toestand van de grond, zoals die van eeninjectie haar redt. waterloop die zich baan breekt door een onregelmatig ter- Een andere manier om naar de houdingen van de ver- rein. Het creatieve type door een groep dunne lijnen dieschillende typen te kijken is hun reactie te bezien ten zich ineenvlechten en zo een arabesk vormen. Het weten-opzichte van eenzelfde aspect en wel: wetten. schapstype door enige bochten die in de vorm van een gra- 114 115
  • 59. Het Organisatietype Het Organisatietypefiek de gevolgen van een of andere natuurwet of mathema- beeld van ritueel van dit soort is de theeceremonie in Japan,tische wet voortellen. Het devotionele type door een recht vooral bij de Zen-boeddisten. *opgaande lijn. Het organisatietype door een regelmatige enmeetkundige tekening als die van een kristal. In de tegenwoordige overgangsperiode naar een nieuw en volledig ander cultuurtype uit zich deze hoedanigheid Als het eenzijdig is, en het de minder ontwikkelde op een heel andere wijze dan vroeger en oppervlakkigaspecten van zich laat zien, zijn de begrenzingen van gezien lijkt zij er weinig mee te maken te hebben. Dezehet organisatietype, het teveel waarde hechten aan het for- uitingen zijn: de reglementering van het individuele en hetmele aspect, dat leidt tot formalisme, tot eigenwijsheid en collectieve leven en een snel groeiende gang naar standaar-tot overdreven preciesheid. Hij is graag geheel ingebed disatie in de industrie, in het zakenleven en op andere ter-in gewoontes, die hij koppig en met welbehagen volgt, reinen van het sociale leven. Er zijn gevallen dat een eigen-omdat hij vaak trots en ook zelfverzekerd is. Daardoor schap, oorspronkelijk dezelfde in verschillende tijden,heeft hij een neiging tot emotionele dorheid en gebrek aan plaatsen en situaties, dermate andere uitdrukkingsvormentakt in de omgang met anderen. Zijn overschatting krijgt, dat zij met de andere niets gemeen schijnen te heb-van ceremonieel en vorm brengt hem tot formalisme en ben. Een diepere analyse echter toont aan dat zij tot eenkwezelarij in het godsdienstige. Maar ter onderscheiding gemeenschappelijke bron teruggebracht kunnen worden.van het devotionele type ontbreekt hem zowel fanatisme alszendingsdrang. * Een zeer goede beschrijving van deze ritus is te vinden in het De uiterlijke en collectieve uitingen van die neiging tot boek van D.T. Suzuki, Zen and Japanese Culture. Dezelfdeformalisme in het organisatietype in zijn meer of minder hoedanigheid toonde zich in de verfijnde en soms belache-ontwikkelde aspecten kan men zien in de pronkerige riten lijke ceremonieën aan het hof van de Franse koningen te Ver-van de grote kerken, zowel in het Oosten als het Westen, in sailles, waar de adel het als een grote eer beschouwde tegen-de symbolen en functies van de Vrijmetselarij, in de zeer woordig te mogen zijn bij en kleinste diensten te mogengeraffineerde en uitgewerkte etiquette van de Chinezen en aanbieden aan de koning als hij wakker werd en zichin zekere mate ook van de Japanners. Een tekenend voor- kleedde. 116 117
  • 60. Het Organisatietype Het Organisatietype De erkenning van de moderne of eigentijdse uitingen gegeven. Zij zijn niet bij machte dezelfde geest te herkennenvan het organisatietype is van groot belang omdat zij er toe in een andere vorm, dat andere en verschillende wegen naarbijdraagt de betekenis en doelen ervan te begrijpen. En hetzelfde doel kunnen leiden. De moeilijkheid wordt nogdaarmee helpt vermijden er de zorgen over te maken of er groter door het feit dat de meest-ontwikkelden van heteen volledig negatieve houding tegenover aan te nemen, devotionele type graag zeer individualistisch zijn en daar-zoals velen dat tegenwoordig doen. Twee categorieën per- door rechtstreeks in botsing komen met hen die voorstan-sonen in het bijzonder hebben een neiging tot zo’n houding. der zijn van samenwerking binnen een organisatie.In de eerste plaats veel mensen van middelbare leeftijd enbejaarden, die het er moeilijk mee hebben zich aan te pas- De situatie wordt nog moeilijker door het feit dat desen aan de snel veranderende wereld. Zij trachten actief of eerste aanzetten naar een nieuwe soort beschaving, cultuurpassief weerstand te bieden aan de vooruitgang en praten en leven en de schepping van nieuwe vormen onvermijde-over en denken niet anders dan met verdriet en heimwee lijk lomp, ruw en bijna barbaars aandoen. Op het terreinaan de mooie oude tijd, toen het leven veel gemakkelijker van de techniek valt dit al aanstonds op. Men behoeft maarwas, de mensen vriendelijker en attenter en de geestelijke naar de eerste auto’s te kijken of naar de eerste grammofoonen materiële waarden vaster en zekerder waren. Tot op te luisteren. Datzelfde treft men op ieder gebied van mense-zekere hoogte kunnen en moeten wij met hen instemmen, lijke activiteit aan en daarom is het niet eerlijk de rijpere enomdat hun moeilijkheden reëel zijn en hun toestand moei- hogere uitingen van vervlogen tijden te vergelijken met delijk is. Maar we moeten ons geenszins laten inpakken door eerste onbeholpen pogingen, het blinde tasten en de onge-hun steriel geklaag en hun negatief oordelen. duldige overdrijvingen van een volledig nieuwe mode en De andere (beter definieerbare) categorie personen die levensstijl .over het algemeen een houding van protest of zelfs vanopenlijke strijd tegen de groeiende trend naar massaorgani- De harmonische verhouding tussen de plichten van hetsatie aannemen, wordt gevormd door het devotionele type. individu en zijn vrijheden, vooral die van het uiten van zijnDit houdt tengevolge van hoedanigheden en beperkingen ideeën en idealen en het verdedigen ervan, en ook hetdie hem eigen zijn, star vast aan idealen, die hem dierbaar groeiende belang van integratie in groepen van steeds gro-zijn in de vormen waarin hijzelf of anderen ze hebben vorm tere afmetingen, vormen een zeer moeilijk probleem en 118 119
  • 61. Het Organisatietype Het Organisatietypekunnen beschouwd worden als het centrale probleem van ten van de dokter laat onderhouden. Wij treffen er dede mensheid in de toekomst. Ieders onderlinge afhankelijk- kamerheer van het hof aan, zwaar geïnteresseerd in eenheid van het geheel, niet meer op plaatselijke, provinciale of ingewikkelde precedentenkwestie en de taaie trainer diezelfs nationale schaal, maar ook continentaal en planetair, een voetbalclub regelmatig oefeningen oplegt. Ook de ener-verbreedt de actieradius en de invloed van ieder individu gieke legercommandant die door zijn organisatorischeonmetelijk. Van de andere kant leggen zij hem noodzakelij- bekwaamheid aan de manschappen in de verst afgelegenkerwijs ook meer begrenzingen en beperkingen op. Moge- loopgraven regelmatig vers brood en warme koffie laatlijk zullen er nog talrijke, min of meer hevige schomme- bezorgen. Eveneens de uitgelezen filoloog, die met veellingen in de twee richtingen, tussen het belang van het geduld probeert het levende lichaam van een taal te vangenindividu en de groep, plaats hebben, voordat een oplossing in een structuur van syntactische en grammaticale regels,gevonden wordt en, wat nog meer telt, een minnelijke maar wel moet bekennen dat er veel uitzonderingen zijn.schikking algemeen wordt aanvaard en opgevolgd. Ook nog de archivaris, bezig de koortsachtige activiteiten van zijn firma te bevriezen in talloze veelkleurige schema’s De persoonlijke kwaliteiten van het organisatietype met zeer precieze etiketten. Tenslotte het individu dat dezijn, behalve voorkeur voor orde: aandacht voor details, spelregels voor een nieuw kaartspel uitvindt of er het sys-nauwgezetheid, geduld, volharing, vriendelijkheid en, op teem van aan een ander leert. En nog vele anderen.mentaal vlak, een helder en onpersoonlijk denken. Een diepergaand begrip van dit type en van zijn onschat- bare bijdrage tot de vooruitgang van de mensheid in de Functies en beroepen loop van de eeuwen, vooral heden ten dage, kan bereiktDe beroepen van dit type hebben een zeer brede sfeer en worden als wij zijn hoofdfunctie begrijpen. Deze kan menvertonen een veelvormigheid die grenst aan het vermake- als volgt formuleren: “het vestigen van juiste verhoudingen”.lijke. Zij omvatten de hogepriester aan het hoofd van een Dit heeft een diepere zin en bredere draagwijdte dan menpronkerige processie, de verpleegster die de pols voelt en de op het eerste gezicht zou zeggen. Juiste verhoudingen vesti-temperatuur van een patiënt op regelmatige uren opneemt gen tussen dingen of wezens die eerst nog geen verbanden ordelijk noteert op een lijst en de patiënt alle voorschrif- met elkaar hadden of in niet-harmonische relaties leefden, 120 121
  • 62. Het Organisatietype Het Organisatietypedat is én de basis én het gevolg van ieder proces van syn- organisatie. Er wordt terecht gesproken van “levensritme”these. Zo’n functie van regeling en ordening is te vinden in en dit eist juist een diep begrip van de tijd en van de aard enalle uitingen van zowel het menselijke als het niet-mense- functie van cycli.lijke leven en schijnt inderdaad een van de fundamenteleprocessen van het heelal te zijn. Dit onderscheid tussen de verschillende niveaus of Als wij de aspecten bezien die ons het meest nabij en richtingen of relaties, moet in geen geval als absoluut wor-van direct belang voor ons zijn, bemerken wij dat de opbouw den gezien. In de realiteit van het leven moet een aanpas-van juiste verhoudingen in twee hoofdrichtingen schijnt te sing, om te slagen, juiste verhoudingen in verschillendewerken: dimensies hebben, maar vaak heeft de ene ervan de over-- Horizontaal in het harmonisch samenvoegen van een macht over de andere. Deze beschouwing zal duidelijk wor- groeiend aantal min of meer gelijke eenheden, die in den als wij ze toepassen op de psychosynthese. De psycho- ieder geval op hetzelfde niveau van existentie functio- synthese van een individu is vooral een persoonlijk feit en neren. Dat omvat alle problemen van interrelatie en een basis, nodig voor al zijn sociale aanpassingen. Een mens sociale samenwerking tussen individuen en groepen die verdeeld is in zichzelf, draagt noodzakelijkerwijs zijn mensen; innerlijk conflict en zijn gebrekkige aanpassing mee in al- Verticaal met een harmonische wederzijdse actie tussen zijn verhoudingen met anderen. eenheid en bestaande krachten op verschillend niveau, bijvoorbeeld het lichaam, het gevoelsleven, het verstand Overigens, het geïsoleerde individu is enkel een abstrac- en het transpersoonlijke Zelf. tie. Vanaf het begin van zijn leven heeft iedereen vitaleMaar er is nog een derde belangrijke richting waarin juiste betrekkingen met andere menselijke wezens en heeftverhoudingen moeten worden opgebouwd, namelijk in de daarom in de praktijk voortdurend te maken met verhou-tijdsdimensie. De gunstige afwisseling van activiteit en pas- dingsproblemen met anderen. Gewoonlijk gebeurt dat opsiviteit, van spanning en ontspanning, de juiste opeenvol- een onbewuste, blinde, ongedisciplineerde manier met deging van verschillende activiteiten, goed geordend naar een vreselijke gevolgen van ongeluk en scheuring in het familie-doel, zijn essentieel in het leven van organismen, in het leven, van conflicten tussen klassen en oorlogen tussenleven van ieder individu en in ieder type van menselijke naties. 122 123
  • 63. Het Organisatietype Het Organisatietype De wetenschap van juiste verhoudingen heeft als een van Hij zou in zich de kwaliteiten van het liefdetype en vanhaar aspecten de wederzijdse invloed tussen het Zelf, de devotie terdege moeten aankweken. Dit met de bedoelingpsyche als geheel met al haar subjectieve processen, en het de gevolgen te neutraliseren van zijn neiging al te praktischlichaam. Dit omvat verschillende aspecten van de psycholo- en zakelijk te zijn en concreet zichtbare resultaten te over-gie, de studie van problemen verbonden aan het psychologisch schatten. Hij zou ervoor moeten zorgen dat zijn “beweegre-ontstaan van ziekten en de praktijk van de psychotherapie. den” altijd is het aan allen liefdevolle dienstbaarheid te Al deze functies moet men niet zien als uitsluitend te bewijzen en hun ware welzijn te bevorderen, en zijn metho-behoren tot het organisatietype. Deze heeft wel een aange- den steeds toepassen zonder dwang of gestrengheid. Zijnboren begaafdheid om ze te vervullen en daarom ook grote ideaal van samenvoeging en synthese dat hij graag naarmogelijkheden op alle vermelde terreinen. buiten draagt, naar de wereld om zich heen tot in de wijde kring, zou hij vóór alles moeten toepassen op zichzelf, als voltooiing van én zijn persoonlijke én zijn transpersoon- Psychosynthetische taken lijke psychosynthese. Als hij dat doet zal zijn organisatori-De psychosynthetische taken van het organisatietype zijn sche vaardigheid een grote hulp kunnen zijn en kan hij datduidelijk. Om zelf niet het gevaar te lopen van al te zeer doel met betrekkelijk meer gemak bereiken dan zij diegeïdentificeerd te worden met het formele aspect van al zijn behoren tot andere typen. Zo zal hij tegelijkertijd zeer veelactiviteiten en er dus de gevangene van te worden, moet hij nuttigs leren, dat hij dan in zijn werk met groot voordeelzich voortdurend dwingen bewust te blijven van het vitale toe kan passen. Hij kan inderdaad voortdurend interessanteaspect. Hij zou steeds het doel van de hele georganiseerde analogieën vinden tussen twee terreinen.activiteit voor ogen moeten houden en erop toezien danaan dit doel altijd de meeste aandacht wordt geschonken. Een van de psychosynthetische opgaven van het orga-De organisatie moet steeds ten dienste staan van het doel, nisatietype is het begrijpen van de waarde en het doel vanof, met andere woorden, het organisatietype zou zich steeds zijn kwaliteiten. Zo zal hij vermijden ze toe te passen ophelder bewust moeten blijven van het verschil tussen een manieren die onbetekenend, waardeloos en formalistischlevend organisme en een dode organisatie, namelijk een zijn, maar ze integendeel wijden aan belangrijke en verbin-organisatie die doel geworden is op zichzelf. dende taken. 124 125
  • 64. Het Organisatietype Een andere psychosynthetische taak voor dit type is deuitbreiding van zijn horizon. Dit kan hij bereiken door zijnblik af te wenden van persoonlijke en beperkte organisatie-activiteiten, waarin hij individueel verwikkeld is, en te ziennaar wat hij presteert voor het grootse werk van reorganisa-tie en reconstructie, dat zich aan het voltrekken is op iederterrein van menselijke werkzaamheid en in ieder land, alsvoorbereiding op een nieuw tijdperk. Hij is in staat zo’ntaak te begrijpen en op prijs te stellen en er daarom ookbeter dan anderen aan mee te werken. Hij zou deze gun-stige gelegenheid ten volle kunnen benutten. De vreugde te behoren tot de groep pioniers van deechte wereldeenheid, de vrede en harmonische samenwer-king, kan de zijne zijn, indien hij bereid is zichzelf en zijncapaciteiten in te zetten voor dit schitterende doel. 126

×