Poka yoke

1,840 views
1,579 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
1,840
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
10
Actions
Shares
0
Downloads
54
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Poka yoke

  1. 1. 1 T.C İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ İŞLETME ANA BİLİM DALIÜretim Yönetimi ve Pazarlama Bilim Dalı Yalın Üretim Dersi Konu: Poka-yoke Öğretim Görevlisi: Yrd.Doç.Dr. Mustafa YÜCEL Hazırlayan: İbrahim Atilla KARATAŞ MALATYA 2
  2. 2. 2 GİRİŞ Hızla gelişen teknolojiye ayak uydurmak, rekabet ortamında, piyasada kalıcıolarak yer sahibi olabilmek, rakiplerle kolay bir şekilde başa çıkabilmek ve müşterimemnuniyetini sağlamak için hedef; müşterilerin kaliteli, hatasız ve düşük maliyetliürün / hizmet taleplerini yerine getirmektir. Bu kapsamda sıfır hata büyük önemtaşımaktadır. Sıfır hata programı gerçekte hataları bulmak yerine onları önlemeyiamaçlayan kalite teminat metodudur. Günümüzde, birçok işletme yalın üretimeüretim performansının artması için geçmektedir. İstatistiksel proses kontrol gibiaraçlar hatayı göstermekte, ancak önlememektedir. Poka-Yoke’nin altında yatantemel düşünce ise, çalışanların dikkatsizliklerini önlemektir. Poka-yoke sistemleriözellikle kurulum ve kullanım maliyetinin düşük olması ve maliyet kazancı olduğuiçin hataların azaltılmasında en çok kullanılması gereken yöntemlerden biridir.
  3. 3. 3 KAİZEN MALİYETLEME SİSTEMİNİN ANA BiLEŞENLERİNDEN POKA-YOKE 1.POKA YOKE Hızla gelişen teknolojiye ayak uydurmak, rekabet ortamında, piyasada kalıcıolarak yer sahibi olabilmek, rakiplerle kolay bir şekilde başa çıkabilmek ve müşterimemnuniyetini sağlamak için hedef; müşterilerin kaliteli, hatasız ve düşük maliyetliürün / hizmet taleplerini yerine getirmektir. Bu kapsamda sıfır hata büyük önemtaşımaktadır. Sıfır hata programı gerçekte hataları bulmak yerine onları önlemeyiamaçlayan kalite teminat metodudur. Bu doğrultuda, öncelikle hatalara nedenolabilecek faktörler bilimsel metotlarla belirlenir. Sonraki aşama sorunlarınoluşmasını ve tekrarlamasını önlemeye yönelik sistemlerin geliştirilerek uygulamayakonulmasıdır. Sıfır hata programları sayesinde hatalar mümkün olduğuncakaynağında yakalanır ve düzeltilir. Bu da işletmelerin kaliteli ürünler /hizmetlersağlayarak yüksek derecede müşteri memnuniyetini yakalamalarını, maliyetleriniazaltılmalarını ve rekabet avantajı elde etmelerini sağlar.http://emrahuzumer.com/POKA_YOKE_1ogrt.pdf Poka yoke en basit tanımıyla hata önleyici sistemler olarakadlandırılabilir.Japonların ürettiği bir terim olup Poka ve Yoke kelimelerindenoluşmaktadır. Poka rastgele, tesadüfi bir hata olup Yoke kelimesi ise kaçınma,sakınma anlamına gelmektedir. Poka yoke kavramı ilk olarak Dr.Shingo tarafından1961 yılında ortaya atılmıştır. Dr.Shingo’nun Yamada Elektrik adlı firmayı ziyaretisırasında kendisine üretim bandından çıkan hataların nasıl önlenebileceğidanışılmıştır. Firma daha önce çalışan operatörlere hataların önlenmesi için bir takımprim sistemleri uygulamış, fakat hatalı ürünler müşterilere gitmeye devam etmiştir.
  4. 4. 4Dr.Shingo burada ilk poka yoke aracını önererek hatayı kaynağında kurutmayıamaçlamış ve başarılı olmuştur. (Angay,2013) Poka-yoke’de hataların önlenmesinde değişik kategoriler sözkonusudur.Hatalarınengellenmesi,hataların ortaya çıkartılması,hataların etkisinin önlenmesi ve çalışmaortamındaki hataların ortadan kaldırılmasıdır (Grout, Toussaint,2009:3). Poka-Yoke,hata ve yanlışlıkların izole edilmesidir.Bu ifade ile söylenmek istenenşu ki, belli bir süreci dizayn etmek istiyorsanız bunu sadece bir doğru yoluvardır.Poka-yoke felsefesi,yanlışlıklar yapılmasın diye ele alınan bir planlama veuygulama sürecidir.(Novak,2006:136) Poka-Yoke’yi uygulamak zor ve karmaşık bir süreç değildir.Poka-yoke üretimsürecinde görsel güvenlik ve kontrol amaçlı uygulanan bir süreç olarak kabuledilebilir. http://www.valuestreamguru.com/?p=175 Poka-Yoke’nin uygulanmasında önce kuruluşların bütün açıklığı ile mevcutyapılarının resmi çekilmelidir.Sonra poka-Yoke uygulama süreci devreyesokulmalıdır.( Anderson,2002:2) Poka-Yoke’nin uygulanmasında temelde güçlü ve her yönü ile kapsayıcı kalitelibir yönetim anlayışının olması gereklidir.Üretimin gerçekleştiği ortamda bir kusurunyada doğru bir uygulamanın açık bir şekilde ayırt edilmiş ve tanımlanmış olmasıgerekir.Ancak bu şekilde üretimi yapan kuruluşta ekip çalışması gerçekleşmişolur.Hatalar çeşitli sebeplerden kaynaklanır. Bu hataların çoğu, insanlar tarafındanyapılmış hatalar olarak, zamanında tanımlanabilirse adım adım bu hatalardüzeltilir.Gerçekleşen bu hata düzeltme süreci olan poka –yoke, hataların ortadankaldırılmasının ve maliyetlerinde azaltılmasının en etkili yoludur (Burlikowska,Szewieczek,2009:101) Poka yoke, hatanın nedenini anlayan herhangi biri tarafından kullanılabilen kaliteteminat aracıdır. İlginç olan, bir çok sürekli iyileştirme programında prosesten
  5. 5. 5etkilenen, poka yoke aracının hatayı düzeltmesini en çok arzulayan kişi işçidir.http://www.meltemkarabiyik.net/Kalite.pdf Bir işletmede çalışanların fiziksel, psikolojik ya da fizyolojik nedenlerden dolayıhata yapmaları olasıdır. Poka Yoke ile bu tür küçük dikkatsizlikler sonucu, farkedilmeden diğer prosese geçen hataların minimize edilmesi sağlanmaktadır. Hatalarıortaya çıkmadan önlemeyi hedefleyen Poka Yoke, hataları azaltarak fire oranlarınıdüşürür ve sonuç olarak da verimliliği arttırır. Poka Yoke üretim, satış, pazarlama,dağıtım ve müşteri hizmetleri gibi üretimin birçok alanındakullanılabilir.(Bozdemir,Orhan,2011:469) Poka–Yoke’nin altında yatan düşünce çalışanların dikkatsizliklerini önlemeçabasıdır. Dünya genelinde geleneksel görüşe sahip bir çok işletmede, kaliteninyalnızca karmaşık yöntemlerle ve maliyetlerin artırılması karşılığındasağlanabileceği görüşüne tezat olarak, Shigeo Shingo Japonca terimi olan “PokaYoke” olan yani “hata önleme” sistemini Toyota firmasına uygulayarak bu fikriçürütmüştür.(Bay,Çiçek,2007:57)1.2.Poka-Yoke’nin Önemi Her şeyden önce, yalın üretim yaklaşımında, üretimde kalitesizliğin bir maliyeti,daha doğrusu, “maliyetleri” vardır. Birincisi, eğer bir firma ürünlerinin tümününistenilen kalitede üretildiğini garanti edemiyorsa, sürekli kalite kontrol (inspection)faaliyeti içinde bulunmak zorunda kalır, oysa “kalite kontrol" aslında ürüne hiçbirdeğer katmayan, tersine birçok elemanın değerli zamanını alarak işgücü maliyetiniartıran bir faktördür. ikincisi, kalitesiz üretim, bazı ürünlerin hatalı çıkmalarıdolayısıyla tekrar elden geçirilmelerini yani onarılmalarını gerektirir. Oysa onarım,isgücü ve amortisman maliyetini gereksiz yere artıran bir diğer faktördür. Üçüncüsü,kalitesiz üretim, üretilen pek çok ürünün/parçanın tamamıyla ıskarta edilmesianlamına gelir. Yani, o ürünlerin/parçaların üretilmeleri ile tümüyle boşuna işgücü vemakina zamanı harcanmış demektir ki bu durumun maliyet implikasyonunuhatırlatmaya bile gerek yoktur. Ve nihayet dördüncüsü, kalitesinden %100 emin
  6. 6. 6olunmayan ürünlerin müşteriye ulaşması durumunda, kullanım sırasında çıkmasıkuvvetle muhtemel arızalanmalar, yine gereksiz bir yığın masraf üstlenilmesianlamına gelecektir. Öyleyse, tüm bu maliyetleri üstlenmek yerine, %100 hatasızürün üretebilecek düzeye gelmek çok daha mantıklı değil midir?(Yüksel,2000:46) Birçok firmada %1-5 arası ıskarta oranı normal karşılanırken, yalın üretimde ürünkalitesi için saptanan asgari hedef “ppm” (parts per million) noktasına gelinmesi,yani ıskarta oranının yüzdeler(%),bindeler, hatta on binlerle değil, “milyonlar”laifade edilecek düzeye indirilmesidir (üretilen her yüz/bin/on bin değil, her milyonparçada kaç hatalı parça var). Hatta ppm bile yeterli değildir, nihai hedef “sıfır hata”(zero-defect) noktasına gelinmesidir. Yalın üretimde kalitenin en az ppm düzeyine çıkartılmasının, kalitesizlikmaliyetinin önüne geçmek kadar önemli diğer bir boyutu daha vardır, ki çoğu kezgözden kaçar. O da, ppm’in stoksuz üretime geçebilmenin de “olmazsa olmaz” önkoşulu olduğudur(Yüksel,2000:47). Elektronik devi simens’in kalite parolası şudur:’’Kalite müşterilerimizin gerigelmesi,ürünlerimizin geri gelmemesidir.’’Bu konuda çıkarılacak ders şudur:Ucuzkalite pahalıdır;iyi kalite ucuzdur.(Kotler,2005:64)1.3. Poka-Yoke Yöntemlerinin Çeşitleri Bir hataya neden olabilecek birçok faktör vardır. Bunları bir bütün halindeçözmek oldukça zor, zaman alan ve maliyeti yüksek bir çalışmadır. Bu nedenlebüyük hataları Küçük Sıfır Hata yaklaşımı ile çözüme gidilerek “sıfır hataya”ulaşmada aşağıdaki 2 ana unsur dikkate alınır.Hataların her hangi bir probleme nedenolmadan kaynağında çözüme ulaştırılması· Hataların % 100 kontrol edilebilmesi içinduyarlı ve ucuz yöntemlerin kullanılması. Herhangi bir problem oluştuğu zamanoperasyonu acilen durdurulması durumlarında Poka- Yoke metotlarıkullanılmaktadır. (Bay,Çiçek,2007:56).
  7. 7. 71.3.1. Önleme-Durdurma Fonksiyonu : Hataya neden olacak faktörlerin belirlenip prosesindurdurulması-Kontrol Fonksiyonu : Hataya neden olacak parçaların, malzemelerin kontrolü veayrılması hata henüz hatalı ürüne dönüşmeden uyarının yapılması Bu fonksiyonlarlahatayı henüz olmadan veya hatalı ürüne dönüşmeden önce önlemek mümkündür.1.3.2. Bulma-Durdurma Fonksiyonu : Hata sonucu hatalı ürünlerin tespit edilip devamınıönlemek için prosesin durdurulması-Kontrol Fonksiyonu : Uygun yöntemlerle hatalı ürünlerin belirlenmesi, ayrılmasıve bir sonraki prosese gitmesinin önlenmesi-Alarm Fonksiyonu : Hatalı ürünler fark edildiğinde uyarıcı nitelikte sinyalverilmesi ve devamının önlenmesidir. Bu keşfetme aleti bir hata yapıldığındakullanıcıya işaret verir ve kullanıcı problemi hızlı bir şekilde düzeltir. YamadaElektrik fabrikasında kullanılan küçük tabak bir keşfetme aletidir. Keşfetme aletlerigenellikle kullanıcıyı bir problem hakkında uyarırlar fakat onları düzeltmeyisağlamazlar(Bay,Çiçek,2007:57). Bir başka açıdan bakıldığında poka-yoke aletleri üretim hatalarını engellemedetemelde üç fonksiyonu yerine getirirler. - Durdurma:Hareketli parametrelerde hassas ekran ve okuyucular yardımı ile hatalı üretimleri tesbit edince sistemi durdurur. - Kontrol:Bir üretim sürecinde bir başka üretim sürecine geçerken hataların fark edilmesinin zor yada imkansız olduğu süreçlerde kullanılır. - Alarm(ikaz):Üretim sürecinde fark edilen bir hatayı sinyalizasyon sistemi ile çalışana bildirir(Anderson,Stewart,2002:2).1.4.Poka-yoke (Hata önleme) Kullanımının Özellikle Gerekli Olduğu Yerler- Manuel operasyonlarda,- Kötü pozisyonun olduğu yerde,- Takımların tamire ihtiyaç duyduğu yerde,
  8. 8. 8- İstatistiksel proses kontrol uygulamalarının zor olduğu yerde,- Ölçülmeyen yerlerin önemli olduğu bölümde,- Üretim maliyetlerinin ve işçilik maliyetlerinin yüksek olduğu yerde,- Karışık model üretiminin olduğu yerde,- Müşterilerin hata yaptığı yerde,- Özel nedenlerin olması durumunda. (Bay,Çiçek,2007:55).1.5.Sıfır Hata ve Poka-Yoke İçin Temel Gelişimin Sekiz Prensibi• Proseslerde kaliteyi oluşturur: Yanlışlıkla yapılsa bile, hatalı parça çıkışınıimkansız yap.Bu durumda yaklaşım proseslere yerleştirilmiş poka-yoke emniyetlerini kullanarak% 100 kontroldür.• Bütün rastlantılı hatalar ortadan kaldırılabilir: Yanlışların kaçınılmaz olmadığınıdüşünmeliyiz. Güçlü bir iradenin olduğu yerde, hataların yok edilmesi için bir yolbulunabilir.• Yanlış yapmayı bırak ve doğru yapmaya hemen başla:”Doğru olmadığını biliyoruzama…”gibi ifadelerdeki “ama”lardan kurtulalım.• Özürler yerine nasıl doğru yapılabileceğini düşün: Özürler üretmekten çok işinnasıl doğru yapılabileceğini düşünelim• %60 başarı şansı yeterince iyidir: Bir kişinin beyin fırtınası önemlidir, ancak onkişinin çabalarıyla oluşan akıl ve yaratıcılık daha değerlidir. Takım çalışması etkiligelişim fikirleri için.• Beş “Neden ?” ve bir “Nasıl ?” kullanılarak gerçek sebebi bul: Bir hata oluştuğundadaha fazla kontrolle uğraşma. Bunun yerine problemin köküne inerek “neden hataoluştu?” diye sor ve aldığın cevaba tekrar “Neden ?”diye sor. Aklına hemen gelennedenlerle tatmin olma ve hatanın köküne inebilmek için en az beş kere “Neden? “diye sor. Ondan sonra “Nasıl Yapabiliriz? “ diye sor ve çözümü uygula.http://emrahuzumer.com/POKA_YOKE_1ogrt.pdf
  9. 9. 91.6. Poka-Yoke Uygulamasında Temel Araçlar Yöntemi uygulayanlar üç durum arasında tercih yapmak durumundadırlar.Mevcut bir Poka-Yoke çözümünü kullanmak, Önceden kullanılmış mevcut bir Poka-Yoke çözümünü geliştirerek uygulamak, Yeni bir Poka-Yoke çözümü ortaya koymakve uygulamak. http://www.atillafiliz.com/makale.php?id=74 Poka Yoke, üretimde hataları baştan engelleyecek hata önleyici cihazlar kurarakoluşturulan hata önleme sisteminin ilk adımıdır. Poka Yoke sistemi çalışırken üçtemel araç kullanılmaktadır.i. Kaynakta Kontrol: Herhangi bir hata oluştuğunda müşteriye ulaşmadan kaynağındabelirlenerek kontrol altına alınmasıyla kalite kontrolünün sıfırlanmasıdır.ii. % 100 Denetim: Hata oluşturabilecek çeşitli unsurları(ağırlık, yükseklik, genişlikv.b.) denetleyebilecek cihazlardan bütün ürünleri geçirmek.iii. Önleyici Faaliyetler: Bir hata tespit edildiğinde gerekli tedbirleri hemenalmak.(Altınbay,2006:113) Birçok işletme yalın üretime, üretim performanslarının artması için geçmektedir.İstatistiksel proses kontrol gibi araçlar hatayı göstermekte ancak önleme gibifaydaları bulunmamaktadır. İmalat sektöründe ve sürekli akış gerektiren süreçlerdeotomatik proses kontrolü ve güvenlik sistemleri ile birlikte Poka-Yoke’lerkullanılarak %100 kontrole gerek duyulmaksızın iki şekilde denetim sağlanabilir:i) Poka-Yoke’lere makineleri durdurma veya sinyal verme yetkisi vererek veii) insan çalışmasından, makine çalışmasına dönüştürerek. Poka yoke uygulamalarıişletmede çalışanın dikkat etmesinin gerektiği manuel işlerde, yanlış pozisyonihtimalinde, bir şeyi daha iyi yapabilmek için küçük değişiklik gerektiğinde,istatistiksel proses kontrolün zor ve etkili olamayacağı zamanlarda, denemenin pahalıve çalışanların devir hızının yüksek olduğu durumlarda, karışık modellerinüretiminde kullanılabilir(Bay,Çiçek,2007:57).1.7. Poka-Yoke’de Kullanılan Algılama CihazlarıDeğişik amaçlı kılavuzlar,kontrol cihazları,temaslı kontrol cihazları,
  10. 10. 10Temassız kontrol cihazları,Basınç, zamanlama,sıcaklık gibi parametre kontrol cihazları,Herhangi bir uygulamanın olup olmadığını,görme,dinleme,dokunma gibi duyularınyardımı ile kolayca belirleme olanağı veren araç-gereçler,Işıklı ve sesli alarm sistemleri,Alarm zilleri,Yanıp sönen uyan lambaları,Renk katlamaları,Ortak parçalara ortak renk uygulaması,Uyarıcı renk kotlaması. http://www.genelbilge.com/sifir-hata-ve-hata-onleme-teknigi-olarak-pokayoke.html/ Sıfır hata sadece bir slogan değildir. Bir işletmelerin dünya seviyesinde rekabetedebilmesi için İstatistiksel Kalite Kontrol kullanarak ulaşabileceklerinden dahayüksek kalite standartlarına ulaşmalarında kalite geliştirme araçlarından faydalanarakuygulanan, her şeyi kapsayan genel bir programdır. Sıfır hatanın hedefi sıfır müşterişikayetidir. Bu nedenle, işletme faaliyetlerinde sıfır hataya ulaşmak için kullanılacaktekniğin seçimi ve uygulanması önem taşımaktadır. Ayrıca bu tekniklerin başarılısonuçlar verebilmeleri için yönetim ve çalışanlar tarafından desteklenmeleri gerekir.Harcanacak güç işletmenin her kademesinde çalışan bireyler için aynıdır.İşletmelerin yapılmış hataları aramak yerine, hataların oluş sebepleri üzerindedurmaları gerekmektedir. Ancak bu sayede istenilen kalite seviyelerine ulaşırlar.Ürün üretirken amaç, hatalara meydan vermeyecek şekilde üretmek ve hatalaroluşmadan önlem almak olmalıdır. Kabul edilebilir hata düzeyli üretim yerini artık“sıfır hata”yı hedefleyen ve ona ulaşmak için sürekli gelişme içerisinde olan üretimebırakmalıdır. Bu da ancak Sıfır Hata Program’larının eksiksiz bir şekildeuygulanması ile sağlanacaktır.
  11. 11. 11 KAYNAKÇAALTINBAY Ali,(2006),’’Kaizen maliyetleme sistemi’’Afyon Kocatepe Üniversitesi,B.F. Dergisi,2006,C.VIII ,S.1, s.213ANDERSEN Stewart, Poka-Yoke: Mistake-Proofing as a PreventiveAction,İnformed Outlook Newsletter,March 2002ANGAY,H.Yaman, Jidoka, poka yoke, yapay görme ve robotik, S.T.Robotik-Mekatronik Dergisi,Erişim tarihi:07.04.2013,http://www.haberortak.com/Haber/Robotik/14032011/Jidoka-poka-yoke-yapay-gorme-ve-robotik.phpBAY,ÇİÇEK,(2007),’’Tam zamanında üretim sistemlerinde hata önleyiciler:Poka-Yokeler’’Selçuk Üniversitesi Karaman İ.İ.B.F. Dergisi Yerel Ekonomiler ÖzelSayısı,s.55,56,57BOZDEMİR,Enver,ORHAN,Suphi,(2011), Üretim Maliyetlerinin DüşürülmesindeKaizen Maliyetleme Yönteminin Rolü ve Uygulanabilirliğine Yönelik Bir AraştırmaAtatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 2011 15 (2):s. 469BURLİKOVSKA,Dudek,SZEWİECZEK,D.(2009), ‘’The Poka-Yoke method as animproving quality tool of operations in the process’’Journal of Achievements inMaterials and Manufacturing,September 2009,ıssue 1,Volume 36,p.101FİLİZ,Atilla’’Hata önleme(Poka-Yoke)’’Erişim tarihi :06.04.2013http://www.atillafiliz.com/makale.php?id=74KARABIYIK,Meltem,Sıfır hata felsefesi ve bu felsefenin uygulanabilmesi içinkullanılan teknikler,Erişim tarihi:06.04.2013,GROUT,R.john, TOUSSAİNT ,S.John,(2009) Mistake-proofing healthcare: Whystopping processes may be a good start,İndiana university kelley school of Busıness
  12. 12. 12KOTLER,Philip,(2005, A’dan Z’ye Pazarlama.İstanbul:Kapital medya A.ŞNOVAK,Steve,(2006), The Small Manufacturer’s Toolkit,New York: Taylor &Francis GroupYÜKSEL,E.Kağan,(2000),’’Yalın üretim ve bazı yalın üretim teknikleri’’Yıdızteknik üniversitesi,Yıldız teknik üniversitesi Makine Mühendisliği bölümüproje1,2006,s.46,47http://emrahuzumer.com/POKA_YOKE_1ogrt.pdf, ’’Erişim tarihi :06.04.2013http://www.genelbilge.com/sifir-hata-ve-hata-onleme-teknigi-olarak-pokayoke.html/,’’Erişim tarihi :06.04.2013http://www.meltemkarabiyik.net/Kalite.pdf, ’’Erişim tarihi :06.04.2013http://www.valuestreamguru.com/?p=175, ’’Erişim tarihi :06.04.2013

×