Fil readings

4,155 views
3,903 views

Published on

0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
4,155
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1,036
Actions
Shares
0
Downloads
43
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Fil readings

  1. 1. MGA DULANG PANLIBANGAN NOONG PANAHON NG PANANAKOP NG MGA KASTILA,:. Duplo Ang popular na anyo no peNgsahang Ito ay tumitlngln sa husay sa.·. pagbigkas at pangangMWtran na hango sa Bibliya, mga sawlkain at kasablhan • . Ang taglsang Ito ay n191(11mula sa pamamgltan ng alamat ukol sa insesan nawalan _ dala n kakahul nlto sa da at. Korldo Nagtng tanyag Ito noong IM·Iabinsiyam na ·Siglo dahll sa kakulangan sa mga babasahln at miPIIIJIIbangan. Ang kaslngkahulugan nitong saltta ay nangangahuluganG lllllilllukuyang mga balita o current events sa m a Mehlkano. S.nuela Ito ay lsang dulaflO a......at o melodrama na may tatatluhlng yugto.~: (lamvela) Ang karanlwang paktl ntto ay pag-~big, paghihlgantl, pantnibugho pagkasuklam at lbl pMg masisidhing damdamin na nilalahukan din ng katatawanan at r~glalarawan ukol sa araw-araw na b~hay ng rnga I ~---------~~~0~·---------------------------------- Karltyo Ma!Mhellntulld M tllng PfJiip« shOw M hilslk*uyen lAg anyo ftQ duiNng Ito nm QYifllllfnlt ng mgt taw ...ttuhM. Ito ay lseng m•h•-At tutt tltl g#l.,mt wplftQ tMgperangal sa tsang ffiWin . n kMt,_. o llilfl · mefltt neuhln. Panunuluyan ISWIMiiQIWm ang ~ ne ItO biQO mag-alas dose ng gabl sa panahon ng Kapaskuhan. Natut.!:lQ!OI ito sa paghanap ng tahanang rna agluluwalan sa sanggol nl Birheng Maria at Jose. Senakulo Ang pagtatanghal na tto ay pumapakJI sa buhay at pagpapakasaklt ni Krlsto. Tlbllg Gtnuguntta ng pagtlttlftghal na Ito ang paghahanap nl Sta. Elena at Constantino sa krus na na kuan ka Hesus sa.m a kabundukan. Lagaylay Ito naman ang berslyon ng mga taga-Sorsogon at malaklng bahagi ng Kablkulan n ran al ka Sta. ena. . Moro-moro Itinatampok sa pagtatanghal na Ito ang kagalingan ng rellhlyong Kris ano at an man in lbabaw nito sa rellh" on Islam. Saynete Ang anyo ng dulang ito ay naglng kllala noong mga huling taon ng l pananakop ng mga Kastila. Ang karaniwan nitong paksa ay ukol sa ----------~~la~la~ha~d~sa~ka==u=a=li=an~n~lsa=n~=la~hi~o~ka==tu=t~ubo~·------------~
  2. 2. . "L ,tub u,u 1 ;,a 1 uga no ay angtg mga sumusunod:13; • MGA AKDANG PANRELIHIYON AT PANGKAGANDAiiANG-ASALla Doctrina Cristianaat Ang Doctrina Cristiana ay siyang kauna-unahang aklat na pangrclihiyong nalimbagk, . sa pamamagitan ng silograpiko noong 1593 dito sa Pilipinas. Ang aklat ay nasusulat4. : ;, sa Kast:ila at Tagalog. Ang sumulat sa Kastila ay si Fr. Domingo Nicva at sa Tagaloglg ay si Fr. Juan de Planccncia. Inilalahad ng aklat ang mga pangunahing aral ng · Kristiyanidad na nararapat na saulado ng mga matatapat sa Iglcsya. Angmga nilalaman . ~yang mga sumusunod:lgtg ·Pater Noster - Ama Naminl.J. . Ang panalanging ito ay hango sa. Mateo 6:9-13. Dahil sa itoy saligan ngI •pananalangin, kinakailangang saulado o p~~saulong dasalin. Ang ekstensyon ng10 ;·panalanging ito na pasaulo ay ang tinatawag na 1)analanging pasa-puso o panalanging ·tgIa a sa agaran (impromptu). Ang kaharian ng Diyos ay hindi ang materyal manapay . ;an_g kapayapaan, katarungan, kabanalan, kalinisan, kabut.ihan kayat ang tradisyunal · na saling "Mapasaamin ang kaharian mo" ay tumpak sa diwa. 119 I Lfnl.( ( r•IUy;> - .. -
  3. 3. , Dios Te Salve Maria (Ave Maria) Hango ito sa Lucas 1:28. Noong 1593 ay wala pang surian ng Wil~ang bmbansa kayat ang salin ng "Dios te salve Maria" na "Aba Ginoong Maria" ay istorikong salin. Si Bithen Maria ay higit pa sa mga maginoo ang ranggo dahil sa pagiging Ina ni Hesus, Ang Dios ay bumabati sa Iyo Maria" ang diwa ng Aba Ginoong Maria. Credo- Ang Sumasampalataya Ako -Ito ang pinakabuod ng pananampalatayang Kristiyano. Sa madalit sabi: "Sa Krus natapos ng ating pag-aaway". (Ef. 2:16) at "Natatayo tayo ngayon sa pundasyong· inilagay ng mga apostol at mga·propeta, na ang batong panulok ay walang iba kundi si Hesukristo." (Ef. 2:20) "May iisang Panginoon lamang, May iisang bautismo o binyag" (Ef 3:50).Ang Sampung U tos ng Diyos 1. lbigin mo Ang Diyos nang higit sa lahat. .. ; . 2. Huwag kang magpahamak, manumpa sa ngalan ng Diyos:· . ·3 . Mangilin ka kung Linggo at pistang pangilin. 4. Igalang mo ang iyong Ama at Ina. 5. Huwag kang pumatay ng kapuwa ~o tao. . , 6 . Huwag kang makiapid sa di mo asawa. 7. Huwag kang magnakaw. 8. Huwag kang magbintang o manirang puri sa kapwa mo tao at huwag ka namang magsinungaling. · 9. . Huwag kang magnasa sa di mo asawa. io. Huwag mong pagnasaan ang di mo ari. · Ganito ang nakasulat sa banal na Aklat ba/tmy sa tinanggap ni Moiscs. ·, ( . 1. Ako ang Panginoon mong Diyos, huwag kang magkakaroon ng ibang mga diyos maliban sa akin. 2. Huwag mong babanggitin ang pangalan ng Panginoong Diyos nang walang . kabuluhan. 3: Alalahanin mo ang Sabat upang ipangilin ito. 4. lgalang mo ang iyong Ama at Ina. 5. Huwag kang papatay, 6., Huwag kang makikiapid .. 7 .. Huwag kang magnanakaw.. 8. Huwag kang sasaksi nang di totoo laban sa iyong kapuwa. 9. Huwag kang magnasa sa asawang babae ng iyong kapuwa. 10. Huwag kang magnasa sa bahay ng iyong kapuwa (Exodus 20:1-17). 120
  4. 4. . A11g Mga Utos ng Iglesia 1. . Makinig ng buong Misa kung linggo at pistang pangilin .. Buo ang Misa at ., kalugod-lugod sa Diyos kung nagampanan ng nagsisimba ang mga I sumusunod: 1. Makiisa sa banal na gawain, alalaong bagay mag-participate at makihig nang mabuti lalo na sapanahong binabasa ang mga salita ng Diyos at binibigyang paliwanag ng pari. Isaisip na ikaw ay participant at hindi observer 2. Makinabang kung ikaw ay walang kasalanang mabigat kahit na matagal ka nang di nangungumpisal, dumulog kat tanggapin ang tinapay na makalangit at pagJ?tapos ay masinsinan mong kausapin Siya, si Hesus. Kung ikaw ~y mayrootig kasalanang mabigat, mag-spiritual commun- ion ka at kausapin mo rin Siya at idaing ang mga kahinaan mo at piliting matanggap mo siya sa susunod na linggo pagkatapos mong makagawa ng kumpisal. 3. Mag-abuloy nang maluwag sa loob sapagkat ito;y sadyang utos niI Yahweh sa panahon ng pagsamba.I."..• Pag nagawa mong ganito ang lagi mong pagsisimba, paglabas mo ng simbahan, ikaw ay ilaw at asin ng iyong kagwa subalit kundi moI. nagawang ganoon, maaaring maging batong katitisuran ka ng iyong kapwa sapagkat walang salita ng Diyos na kumapit at naiwan sa iyongl ulot puso, mga salita ng Diyos na malakas at mabisang daan sa I pagbabago ng katauhan at pag-uugaling lisya ng tao. 2. Mag-ayuno at huwag kumain na lamang kati (karne) sa mg~ araw na ipinag- uutos ng Iglesya. Hindi ,kasalanan. ang pagkain ng karne; ang kasalanan o masama ay ang di pagsunod ng kasapi sa Iglesia sapagkat ang kautusan ay isanga pagdisiplina lamang o. pagkakait sa sarili bilang pagtitika sa nagawat}g mg kasalanan. Itoy karaniwang ginagawj sa panahong ginu-gunita ang hirap atg pagpapakasakit ni I Icsukristo, ang pasyon at kamatayan niya sa krus. 3. Magkumpisal at makinabang kahit minsan man lamang sa loob ng isang taon. 4. Umabuloy sa Iglesya ayon sa kakayahan. , Sadyang ipinag-uutos ng Diyos ang tulungan ang mga nangangasiwa. sa Iglesya. "Datapwat ang paggawa ng mabuti at ang pag-aabuloy ay huwag ninyong kalimutan; sapagkat sa mga gayong hain ang Diyos ay totoong nalulugod." (Hb 13:16) "Magbigay ang bawat isa ayon sa ipinasiya ng. · kaniyang puso: huwagmabigat sa loob o dahil sa kailangan: sapagkat iniibig 121
  5. 5. ~;~· ., ·::~ ·.·. . ng Diyos ang nagbibigay na masaya." (11 Cor 9:7) "Dahil sa atin kaya ito nasulat, sapagkat ang nag-aararo at ang gumigiik ay umaasang may ~~:1:arte siya sa aanihin. Naghasik kami sa inyo ng pagpapalang cspiritlial; malaking baga ba narnan kung urnani kami ng mga kapakinabangang materyal mula sa inyo ... hindi ba ninyo alam na ang mga naglilingkod sa templo ay · na1 , twnanggap ng pagkain mula sa templo, at ang mga naglilingkod sa dambana · atir ay may bahagi sa mga handog sa dambana? Sa ganyan din paraan, ipinag- ng uutos ng Panginoori na ang mga nagngangaral ng mabuting balita o ina: Ebanghelyo ay dapat mabuhay sa pamamagitan ng Ebanghelyo." (1 Cor 1 9:10.:14) (17 1 5. Huwag pakakasal nang labag sa utos ng Iglcsya, alalaong bagay huwag (18 pakakasal sa huwcs, sa mcyor at sa di kapanalig. tao. . · akd I Ang Pitong Kasalanang Mortal Bik 1. Ang kapalaluan pan 2. Ang karamutan 3. Ang kalibugan Mg 4. Ahg kagali tan 5. Ang kayamuan sa pagkain at pag-inom 6. Ang kapanghilian 7. .Ang katamaran ~.Labing-apat na Pagkakawangga · 1. Thtlawin ang may hirap at sakit. 2. Pakainin ang nagugutom .3. · Painumin ang nauuhaw 4. Padamitin ang walang damit · 5. Tubusin ang nabihag •• I6. Patuluyin ang walang tp.tuluyan I · 7. · Ibaon ang namatay 8. Aralan ang di-nakakaalam 9. Aralan ang napaaral. . to.· ·It Ang taong nagkasala ay papagdalitain . ,_t1. Ipagwalang bahala sa loob ang kasalanan ng nagkasala sa iyo. ·; 12 .. · Huwag isaloob ang pagrnumura ng tao sa iyo :. : i3. ~ Aliwin ang nalulumbay. :·;_:14. Ipanalangin sa Diyos ang nabubuhay at ang nangamatay na tao. ·, ... 122 • ." 1 , I : , IL
  6. 6. Ang Pasyon ....... . . Hindi kaila sa atin na sa pagdating ng mga Kastila, ang .pinakamalaking·· .· ·konttibusyon na binigay sa at:in ay ang pananampalatayang Kristiyano. Kaya, hindi ·. na~pagtataka na m~sulat hanggang sa kasalukuyan ang sakit, pagdurusa at buhay ng .· ~ a.ting Panginoong Hesukristo. Ito aytinatawag na PASYON na inaawit tuwing panahon :ng Kuwaresma. Ang tono ng awit ay naaayon sa pook at lalawigan. Kapag ito ay ··inaawit, sagutan ang babae at lalaki. ·- . · . . . May apat na Pasyon na ang nasulat. Ito ay ang akda ni Gaspar Aquino de Belen :0:(1704), Don Luis Guian(1750), P.-Mariano Pilapil (1814), at P. Aniceto dela Merced (1856). Sa apat na nabanggit, ang. sinulat ni P. Mariano Pilapil ang naibigan ng mga I tao. Ito ay may walqng pantig at limang taludtod sa bawat saknong. Ang kanya ring li ·• I akda, ang nasulat sa ibat ibang wikain· sa Pilipinas, tulad ng Tagalog, Iloko, Bisaya at . · .Bikol. Ang kay P. Aniceto dela Merced naman ang ipinalalagay na pinakapam- ·.. panitikang akda. :d; ~. )dga Nilalaman NgPasyon ·~~. f, :: . ~ · 1. Ang Panalangin sa Diyos at Mahal na Birheng Maria - Dito ay pin-puri ang Diyos Ama at si Birheng Maria sa lahat ng Kanilang kabanalang ginawa at ang paghihirap ng Kanilang anak sa pagtubos sa sala ng sanlibutan. . : 2. Ang Paglalang ng Panginoong Diyos sa Buong Mundo- Nasasaad sa libto · • ng Genesis na nang lalangin ng Diyos ang Mundo ay araw ng Domingo. Anim na araw ang Kanyang ginamit bago naiayos ang lah~t. Sa ikapitortg:~ araw Siya ay namahinga at ipinagbilin na ang araw ng Sabado, ang pampitong araw ·ay ipangilin. a. Unang araw (Linggo) ""- nilalang ng Diyos ang langit sa kaitaasan at ilalim ng lupa na kinalalagyan impiernong parusahan. b. Ikalawang araw (Lunes)- pinagbukod ng Diyos ang tubig at lupa. c. Ikatlong araw· (Martes) - nilalang ng Diyos ang kahoy, halaman at hayop na kalugud-lugod kung t:ingnan. d. Ikaapat na araw (Mierkoles) - nilalang ang buwan, araw at bituing maningning at nakaaaliw sa t:ingin. e. Ikalim~ng araw (Huebes)- rt.ilalang ang ibon nananaahan sa hangin at isda sa tubig. f: Ikaanim na araw (Biernes) - nilalang ng Diyos si Adan. Napansin Niyang nalulungkot si Adan kaya pinatulog niya ito. Habang natutulog, 123
  7. 7. hinugot sa -kanyang tadyang si Eba. Sinasabing kaya raw sa tad yang ...,. • siya htnugot ay upang maging m~llapit sa puso. Ipin:1gl,i11t ng Diyos I kay Adan na pakamahaliri. si Eba dahil katawan din·daw niya ~to. Ipinagbilih naman kay Eba na sintahin parati si Adan, susundin araw- .· gabi tungkol sa gawang mabuti. Ipinagbilin sa kanila na huwag kakanin --~-· ang bunga hg isang puno na naroroon sa paraiso. 3. Ang Pangingimbulo ng Dcmonyo sa Mag-asawang Adan at Eva - Dahil sa kasaganaang tinatamasa ng mag-asawang Adan at Eba ay nainggit ang . demonyo at naisipan nitong niag-anyong ahas upang tuksuhin si Eba na ·-· :. noon ay namamasyal malapit sa punong ipinagbabawal. Tinukso niya si i:il·l· . • Eba at kumain naman ito ng ipinagbabawal na prutas at dinalhan pa niya si J.! ·~. :.~ l Adan. Matapos silang kumain ·ay biglang nahiya ang dalawa sa kanilang . t."f an yo at kumuha ng pan tapis sa kanilang mga sarili. Noon din ay bp.maba .. · .ang Diyos. Tinanong Niya kung bakit hindi nila sinunod ang Kanyang tagubilin at sila ay isinumpa. Ang sumpa kay Adan - lahat ng kanyang kakanin ay manggagaling sa kanyang pawis at ang swnpa kay Eva ay siya ang maglilihi, magbubuntis, at manganganak. Tatlo ang nAaging anak nina , Adan at Eba. Ito ay sina Cain na hindi kumikilala sa Diyos, si Abel at si , : , : Seth na mababait, magagandang-asal at masunurin. Dahil sa inggit ay )- nagawang patayin ni Cain si Abel sa kabulillan. Tuluyang sumama si Cain · sa demonyo at dahil sa pa~gyayaring iyon, nagalit a~g Diyos at ginunaw niya ang mundo. Walong tao lamang ang nabuhay at ito ay ang pamilya ni _:_.:. . . Noe, ang kanyang asawa, at ang tatlong anak na may tig-iisang asawa. Ang Panganganak ni Santa Ana k~y Ginoong Santa Maria- Si Sta. Ana ay matagal nang kasal subalit walang anak. Sinasabing siya ay baog subalit .dahil sa. kagustuhan ng Diyo~, siya ay naglihi at nagdalang-tao kay Sta. . ,·, Maria. St Birheng Maria ay ubod ng ganda at napakabait. Noong siyam na ·• taon pa lamang siya, ipin.aso~ 1 ~iya sa kolehiyo. Wala siyang ginawa roon ·I ., ~. i..- .. : kundi ang magdasal araw at gabi. Naging asawa niya si Jose na isang • ·tnaginoong pan day. ·,} · Ang Pagkakatawang-t!IO ng I~alawang Persona sa Sinapupunan ni Gin~ong .. . ; ... ~ . . ( . .·· ., ·Sta. Maria - Dahil sa kasalanan ,ng tao, nagkatawang-tao ang ikalawang _, persona sa sinapupunan ni Ginoong Sta. Maria. Kanyang ipinaglihi at ipinanganak ahg tutubos sa sala ng sanlibutan. . , ~-·~:: ;::: 6 .. Pattganganak kay Jesus - Siyam na buwan na ang tiyan ni. Sta. Maria, · .: j~i{ )1 1.) · ! samantalang naisipang iutos ni flaring Teberio Cesar na ang lahat ay umuwi :·.<·;~~;·. : .·. sa- kani-kanilang bayan upang magbayad ng buwis. Noon nga lumisan sina,_: : .. ·.-·~~~r~V~ 1 , , Maria at Jose patungo,ng Herusalet;n at ni isa ay walang nagpatuloy sa kanila .:··-·· .• ·f/-fr~; hanggang sa may makita sila_ng silungan ng mga hayop. Isinilang nga sa A •.• 124
  8. 8. isang hamak na sabsaban ang Mesias (tagapagligtas) na tutubos sa sala ng sanlibutan. Buong kweba ay lumiwanag at ang kalang1tan ay nagbunyi sa galak. 7. Ang Pagbibinyag kay Jesus- Noon ay may kautusan si Moises na sinumang bata na may walong araw na gulang ay kinakailangang binyagan. Ito ·ang naging dahilan ng unang pagtulo ng dugo ng Mesias.a 8. . Ang Pagdalaw ng tatlong Haring Mago - Dahil sa talang sinusundan,g nagkatagpu-tagpo sa Palestina ang tatlong haring sina Melchor, Gaspar ata Baltazar buhat sa mga bansang Persia, Arabia at Saba. N agpatuloy sas~ paglalakbay ang tatlonghari hanggang sa nasun1pungan nila ang kaharian51 ni Herodes kung saan tumigil sila ng may ilang araw. Sib ay kinapanayam nitg Herodes kung saan sila patungo at sinagot siya ng tatlo na magsisimba sa>a kinaroroonan ng Mesias. Subalit isang anghel ang nagpakita sa tatlong hari,lg na nagwika na lumisan na sila dahil may masamang tangka si Herodes.~g Noon din ay lumisan sila subalit nang malaman ng hari na tumaka~ angya .kanyang mga panauhin ay ipinag-utos sa kanyang mga •.tauhan na hanapinna ang, tatlo, subalit hindi sila natagpuan at ang isinunod na utos ay han apinsi ang Mesias. Sa pagdalaw ng tatlong hari maydala silang mga regalo - siay Haring Melchor ay mira na simbulo ng pagsakop sa sala ng tao, si I1aringd!1 Gaspar naman ay insenso na nangangahulugan ng pagkamaunawain at~w masaklolo, si Haring Baltazar naman ay nag-alay ng ginto na sumisimbolo;ni sa pagiging tunay na hari. 9. Ang Pagpapapugot ni Herodes sa Lahat ng Sanggol- Dahil sa inggitiniutos,ay ni Herodes s~ kanyang tnga sundalo na pumunta sa Belen, hulihin ang Mesias,alit subalit hindi nila ito natagpuan at iniutos ni Herodes na patayin ang lahatita. • ng sanggol na may isang taon hanggang dalawang taon. Umabot sa 14,000 na bata ang napugutan ng ulo. Subalit hindi nakasali roon si Jicsus sapagkat nagpakita ang anghel kay Jose at ipinag-utos na lisanin ang Belen at pumuntaLng sa Nazareth. 10. Ang pagdalaw sa Templo ng Jerusalem- 12 taong gulang pa lang si Hesus mg ay dumalaw na siya sa templo kasama nina Jose at Maria, subalit nagpaiwan lrtg na roon si Hesus bilang pagsunod sa kagustuhan ng Diyos Ama. l at 11. Mga Himalang Ginawa·ni ·Hesus: a. Pinagali1;1g ang ketungin, pilay, bulag at pipi, b. Ang limang tinapay at dalawang isda ay nagkasya sa napakaraming tao at ang mga ito ay nabusog lahat, c. Ang pagbuhay sa ana.k ng hari ng Sinagoga na si Prinsipe Gayro, d. Ang pagpapagaling sa biyanan ni Pedro na may sakit, at 125
  9. 9. e. Ang pagbuhay kay Lazaro na kapatid ni Maria at Marta na noon ay may apat na araw nang ~·:,m>tay. ;~r~~-tag-ut~-; · i Hems sa rn~r,: :- · >1 na hukayin ang libingan ni Lazaro at nang mabuksan ay.umalingasa-... ang baho subalit ito ay, bumangon at nabuhay na muli. , 12. Hula ng mga Propeta sa acing Panginoong Hesuktisto: a. sa Belen ipapanganak, b. ·darakpin ng mararahas, c. tataliang di hamak, ~ . ;1 . -~:..: d. mumurahin at duduraan pa sa mukha, ~ . , ;I lj :;:,· . e. si Pilato ang hahatol ng kamatayan, . ·:_I g. mula ulo hanggang paa ay matatadtad ng suplina, h. 5, 000 palo pataas ang matatamo niya, t. puputungan ng tinik, 1. papasanin ang krus ng ,sala, .. m. sa mga gayong saldt, ang ibibigay sa kanyang tubig ay apdong nap:J:apait, n. ipaparipa sa krus kung patay na o sugatan pa, at ng. mabubuhay na muli pag~aan ng tatlong araw. 13. Domingo de Ramos - Sumakay na si Hesukristo sa is~lg Hermenta patungong Herusalem kasama ang mga apostoles na ang balak ay mangaral sa mga tao. Naghandog sa kanyang paanan ng palaspas at oliba ang mga ·taos sa pagsalubong sa knaya at ang iba ay umawit ng "Hossana filio David" na ang ibig sabihin ay salamat at sumapit ang mahal na anak ni David. Ang ,,. ,, mainit na pagtanggap ng mga tao kay Hesus ay lalong nagpaputok ng dibdib ng.mga eskribas at saserdotes at n~buo sa kanilang isipan ang pagpapaliirap at pagpatay kay Hesus. . Nil ,·14. · Lunes Santo- Nasa Herusalem na ·si Hesus. Sa may pintuan ay nakita nila Par: ang isang puno ng Hegerang may malagong ang dahon subalit walang bunga . .··~.,.·,I. Ang punong iyon raw ay isinumpa ng Panginoon, kamukha ng taong I .. •; . makasalanan na walang ·kabana~n, kaya kahit na ang dahoy malabay ay I wala ring pakinabang. Pumasok Siya sa templo at doon ay nangaral. Habang siya ay nangangaral lumapit si San Juan at nagwika na paano raw sila maniniwala kay Hesus. Sinabi ni. Hesus na gibain ang templo at itatayo niyang muli sa loob lamang ng tatlong araw. Lubhang nagtaka· ang mga .···· hudyo at saserdote sapagkat ang tetnplo ay ginawa ngmay 46 na taon bago . mayari nang lubusan. . • · 15. Mattes Santo- Ipinangaral ni Hesukristo ang paghuhukom sa mga anak ni Eba. 126
  10. 10. ~·id 16. Mierkoles Santo - Sa araw na ito, ipinagbili ni Hudas si Hesukristo sa~ halagang . 30 pilak lamang. 1 I . Huwcbes Santo -It? ang huling hapunan ni Hesus kasama ang kanyang . mga apostoles. Pagkatapos kumain ay hinugasan ni Hesus angpaa ng kanyang mga apostoles. Si H udas naman ay tumakas sa templo at nagtungo sa mga hudyo at eskriba upang ituro ang kinaroroonan ni Hesus. Pinuntahan ng mga hudyo si Hesus at iginapos. 18. Biernes Santo - Sa araw na ito inihatid si Hesus kay Pilato at doon ipinahampas si Hesus dala ang krus ng kasalanan. N aganap nga lahat ng hula ng mga propeta na siyay puputungan ng tinik, hahampasin ng iatigo, mamamatay, ipapako l)a krus at susugatan, ililibing subalit pagkaraan ng tatlong araw ay mabubuhay na muli . ...-
  11. 11. ~----GITI..IANG PA?-!A.IiON GITNANG F ANAHON -;--.. 1 Sa pagsapit ng ika-18 dantaon, sa pagyamungmonz ng ang anak na prinsipe. Naituro ni Tomas Apostol ang aral ng m:nulaang panrelihiyon sa Tagalog, na naganap sa pagsipot Diyos sa India, na pinaghaharian noon ni Abenir. Dahil sa ~~oong 17 04 ng Pasion .ni Aquino de Belen, nasirr.ulang lina- hulang magiging Kristiyano ang!kanyang magiging anak na n&!n ang p;sa.saiays~~·. sa tulu~an. Ang ·1:1ga par3t..-ula sa mga lalaki, sinikap na ibukod ng tirahan at kapaligiran ang prinsi- :::.;:;;;-:ia~:::;~;; <;t s.~, B1bllya ::!) s1;:ang :m;? u:-.2.ng t:"~d2 ng tub- peng si .Tos:.:oh:::t sap.J nang isilang ito. Sa paglaki r.i Josaphat, . . • •. ........ ~•-·----. c· ~L. ~: -·-r• --~,.. ·-.· .,...,.--.-· •. •••-• • -·• -··- - · - •. -..~., ··- ~-.: ··~· rt3lliQ~l .. S:.Gll 1:~·.:~ cnL ~~rl~·~(.l~ ~~ i,.~~t~;~;l~;-llt. . ~~r. :-~!... ~,:..r:.:J:::: :-e:~­ l"liyon. Natutuhar, ~iyang pag-isipan ang buhay at Kamatayan :··!I!,: c_;. :-.f ltc. p8.r:g b::taa~ n~ :2.:.J.h.sn ay i1inci~ p2. ~i~:c.i~~n.:_ nais3s2.l!r: szt }:aan:y"Dang pampanitikan. nang matanaw niya ang isang t:.1ong kahabaghJbag. l.;;_-:: tradisyong relihi~·aso sa. panjtil:ang 1 ag2log a:-· Nabaliraan ng matandang :paring si Barlaar,, na nasa rn.:~~!~ya.:~ ~-z·~~g ~~nJ.abot :;:,. su}~d-:...:.lar; S2 P~:sion~ nc. ~;inatib:J:"·a.n Senaar, ang tungkol sa mabuting kalooban pj Josaphat. Nag- ng mabil.l~ D:i paglap:.-1ap nr. katha ni Aquino de Delen, m. si- panggap siyang isang tagapagtinda kaya nakatagpo r..iya si nundan ng ibc. p nang lurmor, - ng n~bl::tl2 bib.:-:g P:1syong Josaphat, na nahikayat niyang magpabinyag. Lahat ng itoy Ti"D:; :; iil4 s···vd kzv H"r Ma ...i:mo ni 1aDil ~~ c V"" nagoa- lingid sa taalarnan ni Abenir hanggang sa makaalis na sa ~J.::~b ;.~·is;:~,:~. j~;.-th~Il;· ci ~ji:dda2.;: ·n·~ -~-u;;:.l;·; ~;t e;~g 1~2:: pa~2.sy~1 si Barlaar:. ; .!:-~1ce~o ·::·: ~a r,~:-=r=:ed (1852). 1 t Sa :.-~l~~~·an~ :1a~t!~BLJ.:![ Nc.ng matuklasa0 ni Ab~nir ang nangyari sa anak, iniutos U!!aDf. ;r:~1auan; }:asa:)~ayti-r:g p011rc!i::ly:J?!.;; a::f 1:~} P. niyang dakpin si Barlaan, ngunit di ito matagpuan. May pina- /-.ntonio de Borja na Aral na Tunay na !cwonr; Pag aacay pagpanggap na Barlaan ang ll.ari at siyang dinakip. Sa gayon, ss. tauo, n~ng manga c&banalang gaua r::.fu"1£ mahgz n!aloual- sa pa.g-aakalc.ng maiagim ang kararatnan ng kaibigang p:ui, hatir>g 5a."1tos na si Baraian ni Josaphat ( 1708), r;;:; b.::ta:,: sa nagtapat si Josapha~ sa hari. Ngunit ang ganitoy naging daan 7 para pagsikapan ni Jos:!phat na hikayatin ang ama. Napag.id- mp. ~i~~ sa Griegc ni ~~n J12an D.ama.-~~no. ~ Unalin ang lala ni Abenir nc. kailangang pagrJ.rnok ang gamitin sa anak at :.a~2t~~:j; nasa~£ . . ~2ng Gr1:ga ~.{ ;_::: tu1 :~g 1sa!:z J :!.(::.be Bi":"-l.: ~: hindi pagbabanta. Sa g;:y.m, hinamon ni Atlenir ar:g anak ang saling :;_.r!tin a~.-· isi;tali.I~ na.;-;1an n1 B3l~nz.c:.:-- ci:·. ~;:J.:; ....: C~: sal.:.a ang lT,ga kapanali::; nito sa isang pagtatalo, at kung mana- su !·~:-1st::2 (.16:~:2>; hindi nlati~:ak l:un; ~!i::. ;:,:~ -:_.:d..!,/.: <.::1~. . nalo sina J asap hat at :aarlaan mapabibinyag ang hari at ang 17 .·~ isina~ag<;l::>!: na:nan ni De Borja. <: kampon nito. . May tauhan ang hari na nahikayat nang una ni Josaphat Antonio de Borja, S. J. kaya nagalit ang hari. Pinalitan niya ng mga mapanuksong babae angmga tagasilbi sa palasyo. Nagdz.mdam si Josaphat sa .BARLAAi AT JOSAPE!i~ ama dahil sa tangkang pagbubulid nito sa kanya sa kasamaan. Ang k:isaysayang "Ba.rlaan at Jos111hnt" ay umikot sa Iminungkaru ng ministro ni Abenir na hayaang mamuno nab~~ng pag:mikap :r;g is~m~ hari na :miiilayn sa K.-ristiv:lno sa isang hiwalay na kaharian si Jcsaphat. Pumayag si Abenir. Subalit maraming tao ang lumipat sa kaharian ni Josaphat, kaya naisip ni Abenir na marapat lang na pabinyag siya. lni- 1 f>r~odoro A. Agoncillo, The Developmem of the Tag.::lat; LPnguag~ and wan niya ang kaharian kay Josaphat at namuhay siya nang Litrter.:rc, p. 69. May binanggit si T.H. PaJ:do de Tz"era sa kanyang Biblioreca tahimik hanggang .sa mamatay. lbig din namang manahimik (W~npon, C.C.: Government Printing Office, 1903), p. 199, na S:.nulat FJJ;._.,i...: n:i ·LniJ Guian :mt: Pasion de Nuestro Seiior Je.ucristo, na lumabas sa Maynila ni Josaphat kaya iniwan niya ang kar.arian sa isang tapat na DOOilf:l740. . tauhan, si Barachias, at hinanap niya si Barlaan hanggang sa 17 Gin21l1H ll.ll£ edisyong lim hag s~ imprem.: u: matagpuan niya ito. · u. JN~ ~hi!:. D~yo! nn~r.r Minsan tinawag ni Barlaan si Josaphat at sinabing mala- 1837. Tmgnan ling Tavera, op. cit., p. 70 at p. 264. pit :na siyang mamatay. Pinasuntlo niya kay Josaphat ang rnga, l":a;ose T. Medina, Ll1 Jmprento en Mr:nik desdc IIU: origines hosra 1810 rnonghe sa di-kalayuang monast~ryo. Nagnisa si Barlaan ·bago (1896) (Amsterdam: N. Israel, 1%4), r. 74. narnatay. 88 89 . . --- ...~,...__._..~~.:::-.~ ~----··
  12. 12. _______ GITNANG PANAHON GlTNANG PANAHON I·""·- ··i?; Nanaginip minsan si Josaphat at nakita niya a_.1g dahila,t, bagay, ay ang camucha,y, aso !lang pagyao,t, _pag- -I dill~wang korona: isa para sa kanya at isa para sa ama. Siuabi niyang hindi marapat ang kanyang ama. Lumitaw sa pangitain cauala, at naiicot arao-arao, nang pagonti,t, pagcocolang sa· sa isa ring panahon, na pagcaquita co nang pamomolaclac i si Barlaan at sin.isi siya nito. Nagsisi si Josaphat. Namuhay siya bilang ennitanyo. Nang marnatay siya. inilibing siya sa at pamamayamongmong nang pananampalataya ninyo,t, pa- niniualan~ tinotonton at nan!! pagninimming na lao oa sa ma- 1 pu.,!od ni Bariaar,. liuanag na araw, na ito,y, siya cong ipinaniniuala nang pagca Nang mapag-alaman ni Barachias na namatay nasi Josa- ~-r ang lahat mong uiniuica sa aquin, ay siyang tunay na catotci- ohat, pinahanap niya ang libing nito. Nang hukayin nila ang hanan: at gayon ding naquilala co na.t. natanto, ang mari - puntod, natagpuan nilang buo ang mabango pang bangkay lim na casalanang nacabibihag sa aquin, at ang manga caraha- "ng dalawa, na napabantog mula noon, kaya naman marami san niaring loob, na di magolot sa manga mata co, na tomi- pa ang nagpabinyag. ngi,t, magosisa sa totoong matouid na gaua, at di magpaqui- i Ang sinipi rita ay ang Capitulo XXXN 1 6 na tungkol sa pagpapakilala ni Josaphat ng kaharian ng Diyos sa amang lala sa mataas at tunay na ama, na gungmaua sa lahat nang bagay, at bagcus tinitiquis cong ipinipiquit ang manga mata tl I hari. co, at tina tanguiliang masaquit; na masilayang tingnan ang liuanag nang mariquit na ilao, na di mamacailan, at ualang ca- j, Capitulo XXXIV malimalian, na ipinahahayag mo,t, sinasaysay, na ang igui- .. fi naganti co,y, pauang pagalimora,t, paghalay, pagpapacasa- ~ 1- i Pinagninilaynilay na magaling ni Abenir itong manga ma,t, pagpapacadaual, pauang pasaquit at pagbibigay cara- bagay na ito, at doon sa pagcaquitang yao,y, doon niya napag lamhatian. At (sa laqui baga ng aquing caab-an! ) ang !along isip isip, baga man lingpas na cun baga sa arao, at doon naqui- ipagpopotoc niring puso, ay ang pagca painapagpapatay co Iala ang totoong matouid, na iqaimlupit sa hamac na capang- ang ualang caraming binyagan, na palibhasa,y, nacacasilian yarihan nang manga sinongaling niyang Dios, at ang pagca ang nang isang malaquing sigla,t, catapangan, at capangyarihang Iahat nilang otos na ipinasosonod, ay isang pagdaraya,t, c.ago- bigay nang Dios, di isa man pinangilabotang homarap, at lohang hayag. Pinagcatipong noli ang lahat na manga Prin- tomalaghay sa paquiquisouay, at paglaban sa mga gaua cong cipes, at tanang guinoong casz.!}goni niya, at ipinahayag sa di catouiran, hangang sa nauala,t, nangaotasan nang bl}hay. ~ J ~1 canila ang gayac na binabanta nang caniyang loob. Ay nang Datapoua,t, ngayong malaglag na sa aquing manga mata, · maquita,t, paayong lahat sa caniyang naiisipan, (sa pagca lini- yaong carilima,t, ngitngit, na nacabubulag sa aquin, anaqui uanagan na ang bait nila, nang totoong ibo sa langit, pina- nacaaanagag na aco, baga man cacaonting Iiuanag, ng catoui- ; paguindapat na baga silang qUinaauaan nang mahal na maiJa- ran, at ngayo,y, pinagsisisihan co na nang totoong loob, ang nacop, dahilan sa pananalangi,t, pagaamoamo ni Josaphat) ualang caraming casalanan; manga caposonga,t, camaliang natouang masquit ang hari sa hatol na bigay nang marami, at nanga gaua co. Nguni sa ibabao nitong lahat na ito,y, ang na :· :!· ! dahilan doo,y, napanibu!os ang caniyang loob, na ipagbigay oolol sa aquin ngayon, ay isang malaqui,t, daquilang olap i alam sa caniyang anac yaong caniyang gayac: Caya ngani, na marilim, na nagdarala,t, di magfolot sa aquin, na aco,y, [:* nang maquinabucasang yao,y, narparala ng isang sulat, na ang omasa sa magaling, ang pagiisip co,y, linilingling, na yaong palama,y, itong manga masosonod: ang hari::.g si Abenir. sa munting liuayuay na bagong nanasoc sa alaala,t, panimdim, liyag niyang anac na si .Josaphat, na pinagnanasaan ang boo yaong mariquit na sinag at liuanag, ay houag cong camta,t, niyang caguinhauahan. Nang maalaman mo anac corig liyag ~ matingnan, at ang inihahanda rin sa manga mata nang aquing ~ at ibig, na aco,), binogsor.n nf:lyon nang ixng ;narami,t, sari- pagninilliy, ay ang manga sala cong ualang olat at bilang, na saring pag-il:;ip, na tantang naca}!g!::ibigay sa aquin nang ma- anaqui talastas manding si Christo,y, nalulupit sa aquin, at laquing nilahil at pagcaligalig. Sa pagca napagmasidmasid co, aco,y, tinitingnan nang manga rnatang pono ng gilit at di ; na ang tanang narini sa cahari~n co, at ang lahat ni~ang ogalin poot; na dahilan dito,y, tantong ualang capangyari- .. c.}8De Borja, op. , it;. pp. 463-473. han na aco.v. caniyang patauarin, at tangapin pa sa mahal 90 - -r- ·-· ~~ .. .- 91 ~ / ~·~n _:1.- ,: ~ - ":i•.fi· rl /
  13. 13. - ,> ~ GITNANG PANAHON GllNANGPANAHON j ~- ld.l fh! ging mahigpit na nangangaral si Bustamar1te sa kanyang pag- baon sa utang, sapagkat tumulong-dili sa ama sa ii;; sasalaysay, na pinatunayan ng kanyang Si Tandang Basio Ma- pagsasaka, at naging mabiro sa mga babae. Dahil cunat. dito, nagkasakit ang ama hanggang sa itoy ma- - , . I Mababanggit na sa panahong ito, may dalawa pa ring matay. Nangako si Proper sa ina at sa kapatid na :·t mahahabang kathang mauuring tagapagpauna ng nobelang magpapakabait na, subalit di nagtagal ay baon na . I Tagalog, 9agaman mga salin lamang: ang hulog sa Tagalog ng naman sa utang ang binata, kaya itoy inihabla na. Martir sa Golgota (1872) ni Juan Evangelista at Ang Bagong Para mahango sa pagkakabilanggo, nagbili si Cabe- .. Robinson (1879) ni Joaquin Tuason buhat sa sating Kastila ni Tomas de Iriarte ng libra ni Campe. 15 SI TANDANG BASIO MACUNAT zang Angi ng natitirang ariarian nila, ngunit di rin nagkasiya- at si Proper ay nahatulang ipatapon sa Balabac. Si Pili, dahil sa pamimighat;i, ay nagka- sakit at namatay rin. · I Ang sipi natin ay ang pagtutol ni Pili sa pag- Ang kat:hang Si Tandang Basio Macunat ay aaral ni Prooer sa Maynila. 1 6 Mahihinuha sa ba- isang kasaysayang isinasalaysay ng tauhang nasa pa- magat. Ang kasaysayan ay lumilita w na kina papa- - haging ito ang pagnanais ng maykatha, si Busta- looban ng isa pang salaysay, sapagkat ang aral na mante, na mapanatili sa dilim ang kaisipan ng ibig ipahatid ni Tand2ng Basic sa kanyang pagsaS2.- nas<!sakupang Pilipino, isang bagay na tina1akay laysay ng buhay niya ay nakapaloob sa isa pa ring at tinuligsa ng mga makabayang Pilip ina. 1 i kasaysayang sinulat ng ama niya, si Antonio, at NANG mabal!taan ni Felicitr~<: itong manp naisipan nanr. ipinamana sa kanya, ang tungkol sa isang angkang niyang magulang ay nalumbay siyang totoo; at sa m:llaquing taga-Tanay rin. :caramdaman nang caniyang Ioob, ay nangu<>ap siya sa cani- Nakaririwasa sina Don Andres Baticot o Cabe- . tatay nang ganito: zang Dales at Dona Maria Dimaniuala, · na may ~<:- -Tatoo, po, baga, tatay, na paluluasin, po, ninyo si """"perc sa Maynila? dalawang anak, sina Prospera o Proper at Felicitas __ ·J . -Oo, ang sagot nang caniyang ama. o Pili. Silay pawang reliliiyoso at maawain, at lub- -At ano,t, paluluasin, po, ninyo? . .c.;;!ii -i"( .I hang iginagalang ng bayan. Ipinasiya ng mag-- ·,· .~ - -Baliu ca! ang sigao ni cabesang Dales, baliu ca! nang t1 asawa na ipadala si Proper sa Maynila para papag- mag-aral-aral sa Maynila nang iba,t, ibang hindi rnapag- ~ aralin. Tuto1 sf Pili dahil sa maaaring kahantungan n dito sa at in na para-para tayo,i, manga hangal, na ualang ng kaluluwa ni Proper doon. Matapos humingi U4l1Iamang iba cundi dumain at mag-araro. ng payo sa kura, si Cabezang Dales ay nagpasiyang -Maano po, tatay, ay houag, po, ninyong paluasin si- papag-aralin sa Maynila si Proper. Nakilala ni )era. Proper ang kaibhan ng buhay sa kabL~asnan, at -At baquit? ;) lingid sa kaalaman ng pamilya ay nabuyo siya sa -Ayuan co po; subali,t, masasabi co, po, sa inyo, na .- ~ ..~ sugal. Bumalik sa bayan niya si Proper at sa gitna ;~u.. .,arnan!!-mr~s;~mang tatoo ang cotub nang aquing Ioob, at .... -~ ng karingalan ng pagsalubong sa kanya, .napag- i, p_o, ang tacot co, n~_baca sacali.t, mapa- ~ tanto rin ang ginawa niya sa May nila: siyay na- .:~i -~,, 15Regalado, Ang PagkaunJad ng Nobelang Tagalog, pangatawang Si Tandang Basio Macun<Zt (Maynila: Imprenta - -~. 1885}, pp. 10-12. . . . . .t. edlqon, -(Mayaila: _Surian na Wikaq Pambansa, 1949), p. 9. 7Bfuanggit ni Jose- Rizai ang mallng paniwalang ipinalaganap _ ~ _.. ~:·;.:~~-;~: :.··~~-.:~tf~ :~. :.. . -- . ga: katutub4;». tungkol sa- Jdnauuwi~ ng sinumang J!l&B-8J"al, sa.:::::~~~;; , _ . •. . . iJaZ. -YUndiri. ~- Si. T~- Bczs10 Macunczt; sa-- nobel&Dg · ~:"~",-2:-c-: -- ~ ,-_::~~~~"~--~~}~~~~~-:~>·- ~-- . -· -~ - -:{:t~;:ji~::-- 152 153 ·";?I - --.- -:Ji! ·; i ." _.....1..,., ·""~- . ~ ~ :1 .~ - " t
  14. 14. ., "./ Gl T ,ANl:t PA. KA.HOL :.:;ITIANG PA: L..HO! t;:,-r; c ang aquing cap~tid, na mirillmahal at mlnamz.bz..it -· toto;, cung paluasin, po, rJnyo siya S2. Maynila. Pros:t-l.::·o, ay pm:::quingan din z.n g me:: 011id. a! -;nz.laPtan, at -Houag~cang ma9ali~)~ljuc.P!!i~.<l~g sagot ni cabe mainit na salita r;i Felicitas, at baga r~;z.r. hindi ~Jma~ot cc:y ;_-!dres. Riquif; aniya, mapapahamac ang·-ca:patid mong Pili, doon sa oras na yaon, nang isa mang uica, ay nang quina- h ~)~:pero, ganiyong cabait · siya, paluasin co man siya bucasan niyon, ay naparoon si cabezang Dales sa Convento,- ! ~ -~ ynila? · hinanap n;ya ang aming mahal na Padre Cura, at doon cumuha -P..indi, po, aco macasagot sa inyo; datapoua,t, di nang sangu;,.i. :-.,.:ou.iquita po ninyo, o nabalitaan caya, ang nagyayari sa :-c.:c:::;;: bat<c ng pinapag-aral sc. Maynila, na rntbabait na . c;2it siia, nang sila~, umalli sc. casiping nzng canila.ng rr. :20-::lU. nc. nii2 sc canicaniL::ne bavan. av iba n2 2n£ CC :g ~s:ii ~l· Ug:2.L: TI2 t2 Dl sc. dl g-2YO~., 2 y ualang-U<:l2.- silang ~Jc.1nrrn cundi lumigao at h.1rr1c~yao sc c2.tawan? -·I)~ J22"~ Lcq:.:iquitc..! po niriyc): o ~abalitaan !--~2ya, :·..:.rf.!.£.!.2gaL~tg SG h~2ynila niy.:.>n§ rr.a.r;g.<t nasabi cong: t-:zta, c:J;i1 z.no eng na:utuhan nila door;, ay pagdating, po, rito ::2y~n. o sa bzy,,ng canilang pinagbuhatan; ay :nhdi na :-:.arurunc:1f c--.:.m:::la::r:. S2. matah:nda ::~t am: pagouruga,· ;.::;, sa m;;;n<2~ vuno. c.~ sa rnan£:2 Sacerdote-2v hindi m. • .. 1::: ,_ - ... ;_:lua? -- Di baga naquiquita, po, ninyo~:o nabalitaan caya, r ~, . ~ ._!t c.ng caramihan r..c.tii1£ manga tagalog, tabi sa di ganoon, nag-aaraf 5a Ma)nila,·_.ay ualang ibang natutuhan doon cu1 · · ang dilafig-capalaffiafahansa callilang capoua·tauo?. -.. ·. : ~- ::-.~a yo; pong baharo";~Jatay;:·: cayo rmfp6,-- ang . .,. . ,,.;.; susundiiF.nuriit·":-i m:affiamahaliliiE~:co~~on"":tbtoo sa ·- - ·r.a ·hago FO:gpat~~sJ·:c:o:_si~RroP"ef~aYcttiifiilia~·io;:ca-yo ·-~ .._.,~ r:.ang tanong at sanguni sa ating mahai ria Padre Cura~ o sa cayang nacacaalim; inaca, po, sacali; ang inyong casasapi•.u. .: ay malay,)ng~lilalayo sa inyong hinahangad ... · · -:;>:::-At saca; po;: tatay;-·ay· a~fu11aniii; poninyo; nasa ~~-.: .. cas:a..mit nang Langit, ay_hJhdi:c;ail,ingil~g_fha~;fr~l muna dcang castila· at eanon~~·c-~ilJJg ar10 pong ngalan·- rinag-aaralan nang manga estudiante sa Maynila; at _ r.:iaringig co~· pe; -sa martga,Confesor; _at binasa·co pa sa ~ ~ libfo:· ·na .cung~sa. Panginooh, DieS, ·aY-1lalahc6astila, ..... .;.-..,: _ _ ~r__ -- ••---~-· :;_ _..~--- _...._, t ~·!"-~~..:~~.!!-_ J. ..--...~.;"":::: I
  15. 15. ---- GITNANG PANAHON GliNANG tANAnVll Pedro, na sinang-ayunan ni Diego, si Juan ay nilan-__ ngunahing tauhan, ay masasabi~ nahahati sa dalawan& pang- si ni1a para tuluyan nang mawala, sa pagbaba nito . kat: una, yaong walang tiyak na tumula at nagsatitik, kaya sa isang balqn. · · .· ~>;·-.:.lc- " ari ng bayan, at samakatwid; maituturing ding mga salaysa- Sa ikalawang bahagiy nakipagsapalaran· Si ying-bayan,5 gaya rig Thong Adarna at Cay Calabasa; at Juan sa kaharian ng Armenia na siyang kinabantU: ~ ~ ..-::"~· ikalawa, yaong hinabi ng mga tiyak na makata buhat sa mga ngan niya pagbaba sa balon. Hinango niya roon ang rnagkapatid na Juana at Leonora. Nang mailabas salaysaying hatid dito ng dayuhan, gaya ng mga katha ni Jose de la Cru1 at ng mga kapanahon niya. niya ang dalaway nilansi siya uli ng mga kapatid, na silang nag-uwi kina Juana at Leonora. Si Leono- 1 - Anonimo ra na umibig kay )uan ay ipakakasal sina kay Pedro ngunit huminging mamanata nang pitong taon. Si Juanay kay Diego ipinakasal. Sa ikatlong bahagi, patuloy na nakipagsapa- I --------* i~ ANG !BONG ADARNA Iaran si Juan sa Armenia, nakatulong niya ang li Lobo, na pinagbilinan ni Leonora. Nakatagpo niya 6 K, Alinsunod sa isang k.ritiko ang kasaysayan ng si Prinsesa Maria, na itinuro sa kanya ng Adarna, Thong Adarna ay hawig at malamang na hango sa na nakakawala. Itoy sakdal-ganda, at itoy inibig; · matatandang kuwentong-bayan na namalasak sa ngunit humadlang ang Amang hari nito. Subalit sa !t iba-ibang dako ng daigdig, kabilang ang Rumania, tulong ng engk.anto ni Maria ay nagawa ni Juan na Austria, Suwesia, Armenia, Tartaria, Indonesia, Malayo-Polinesia, at humantong lamang sa anyong pinagbatayan ng matutungbayan natin. ngayon dahil sa pagsasaayos ng mga manunula, na hindi makatakas silang dalawa. Tumuloy .sila sa Berbania. Sa ikaapat na bahagi, nang sumapit silang dalawa sa Berbania, iniwan muna ni Juan si Maria sa pangakong babalikan ito. Ngunit natagpuan ni -~ naman nakilala, !::1 panahon& laganap na ang pama- Juan si Leonora, at nalimutan niya siMaria. Ikaka- ·· raang Romano sa pagsulat. sal na sina Leonora at Juan anng sumipot ang may Sa pagk.akasaayos rii Marcelo P. Garcia sa engk.antong si Maria. NagSUlit si Maria sa Hari makabagong paraan, ang kasaysayan ng "!bong tungkol sa ginawa niyang tulong kay Juan para rna-: Adarna,. ay nahahati sa a pat na bahagi. Ang unang kaligtas sa panganib na gawa ng amang galit. bahagi ay ang paghanap sa !bong Adarna ng· tatlong Nagsulit din naman si Leonora para nga makalig- prinsipeng magk.akapatid - sina Pedro, Diego, at tas si Juan sa mga susuunging panganib. Nagpasiya Juan - na anak ng Haring Fernando at Reyna si Juan na kay Maria pakasal. Si Leonora naman ay Valeriana ng Berbania. Kailangan ang ibon pagkat napakasal na rin kay Pedro. Umalis patungong ang awit nito ang makapagpapag:lling sa hari. Armenia ang dalawa. Dinatnan nila roon na patay Hindi naging matagumpay sina Pedro at Diego, na ang hari at mga kapatid; namuhay nang payapa na naging bato nang madumhan ng ibon, subalit bilang harit reyna sitia Juan at Maria. Sa pagbubukas ng korido, isang panalangin sa si Juan. danil sa kabaitan, ay tinulungan ng Ermi- Birhen ang iniuukol ng makatang nagsasalaysay, at ~ ,. tanyo, kaya nagawa niyang mahuli ang ibon. Iniuwi ng .m~gkakapatid ang ibon, subalit sa pakana ni sa pagwawakas, para ding dasal na sinabi niya: "sa kataga kung may linsad / ang hlngi ko ay patawad. :SF.a::-.sle~;""op. cit., p. 57. Ang sinisipi natin ay ang yugtor.g naglalarawan 6Sirupi ar.g !sang bahep ng pa."ayam ni Gng. Pura SanTillan- Castr-:nce.. ne Q;tlatbiJI4 bilang Publications No. 26 ng Suri<-" :1g Wi- sa paghuli ni Prinsipe Juan sa lbong Adarna. na kang ;>ambansa. bilang panimWa sa m5kabagong edisyon ng . Ibong nasa Unang Bahagi. Tinulungan ng Matandan&· · Adarna. pimmatDUgutarl Di Marcelo P. Garcia (Manila: Philippine Book Company, 1946), ~· vU-::di. i · · : ~-:.:.-.- -:·:::-----·~-~-·.~ :·~7 ~ 103 102 rr
  16. 16. GITNANG PANAHON GITNANG PANAHON j Ermitanyo si Juan na mahuli ang ibon. Ang Ermi- tanyo ay tinulungan ni Juan .nang inatagpuan niya "Kung tunay po ang pahayag, - .~ ----~4 ·,__·~: titiisin ko ang lahat, iyon sa daan, hinang-hina sa gutom. Tinanong ng ma_ging hangga man ng palad .. ---"·~>,_--~~;t_· . .. Ermitanyo kay Juan kung ano ang ibig at itoy tutupdin ko yaring hangad. tutulungan. - ... __ , . - Ang Pagkahuli sa Adarna 7 "S: lJ :yos d~rz.t m~n~ngan ang lahat nang nilalang, "Marangal na Ermitanyo ang sa mundo ay pumanaw, ituring nang anak ako tadhana ng kapalaran. na ngayon poy naririto nags~asaJli _ng tQtQo~~ ~ _ Don Juay masusubok ko katibayan ng loob mo, - "Matagal na pong di-hamak kung talaga ngang to~fo-o-~-~-- - ------- ang aking paglalagalag akoy tutulong sa iyo. vialang bundok, mga gubat na di ko yata nalakad. "Punongkahoy na makinang na iyo nang naraanan, "Dumanas ng kahirapan: ay doon nga namamahay, pagod, puyat, gutom, uhaw, a.Ttg Adarnang iyong pakay. sahirap ng mga daan palad ko ang di namatay. "!bong ito kung dumating hatinggabi nang malafim "Labat na po ay binata ang pagkantang malambing __ __...,..,: nang dahilan 8:1 Adarna katahimikan kung gawin. ~ --~, :-.· . ~-- ;. }· ibong matamis .kumanta c~·. ~-"7"~ - · ria Iunas8a.cikiliifalria.-c,- · "Pitong a na .inaganda wit pito riri at ibat iba · "Ama ko po ay may sakit sa balahibong itsurang kataway datay sa banig, ilalabas ng Adarna. siya kong itinatangis - · mula nang akoy umalis. "Upang iyong matagalan pitor.g kantang maiinam, "Malabis kong alaalang kita ngayon ay bibigyan baka ipanaw ni ama ng sa antok ay panlaban. kung hindi ko_ madadala :1 :~~j i})c)ng i~O!lg~_~ukuha. "Naririto ang labahat_ pitong dayap na liinog na~ ·· :~--· "Do~-Jwm, iy~ng hanap rnoy iyong dalhit nang huwag kang taluJ".in ng Engkantada. _ . paghihirapan rnong totoo, ~·-- --·--·~- ~: .<.,..:.=;.....ailgA&rna~y may<erigkanto . .>-~- ~~:~ta·~~.~~~~-::·_: . ,_ ••Bawat_~~ ~~!t-:,, . __ ·:: :;:~~:;}?.,::~ angpaladmoay ga~----.;,o:_:i·~- ~~.._,..~..:..~_::,;;,;],C~~~~t· ":9-:!~Tj~~"::· ;,. . _:;-: .:. ~~:::~·~~- ·.. ;.~·1!,.,.;,.....;.._.~~ --~------- ------~ ----------------:.--

×