Kaynak sembolleri
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Like this? Share it with your network

Share
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
No Downloads

Views

Total Views
7,422
On Slideshare
7,422
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
45
Comments
0
Likes
1

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. KAYNAK VE LEHİM BAĞLANTILARININ SEMBOLİK GÖSTERİMİ (iso 2553 ULUSLARARASI STANDARTI İLE ANSI/AVVS A 2.4-86 AMERİKAN ULUSAL STANDARDININ KARŞrLAŞTIRlLMASI) MAKALE SuatANGI* Kaynak tekniğinde kullanılan standartlar, tekliflerde, siparişlerde ve yazışmalarda yanlış anlamaları ön- lemeyi ve ortak bir "dil" oluşturmayı amaçlar. Kaynak dikişleri genellikle, üretilecek dikişin şekline benze- < yen sembollerle tanımlanır. Bu temel semboller, dikiş yüzeyinin şeklini ya da dikisin yapılışını gösteren ek sembollerle tamamlanır. Kaynak dikişini tam ve doğru bir şekilde tanımlayabilmek için, temel ve ek sembollerin yanısıra, dikişin ölçülendi rilmesi ve başka ek bilgilerin de (kaynak yöntemi, kaynak pozisyonu, dolgu malzemesi tipi, vb.) verilmesi gerekir.The standards being used in welding technology are aimed to prevent any nusunderstanding in purchasing and ordering and toform a common "wel- formding language ". The vreld seams are generally illustrated by the symbols which are similar to the weld seams to be produced. These <symbols may be completed by the symbols characterizing the shape of the extemal surface ör the shape of the tveld. in order to illustrate the weld seam surface ör the shape wtUL order to illustıcorrectly, it is very important to know the measurements of the weld seam and other additional informations (such as welding method, welding positi-on, filler material ete...) as well as the elementary and supplementary symbols. GiRlş • tamamlayıcı verilerle donatıl- nik metotla kazandırıldığını açık- mış temel bir sembolü içerir. layıcı bazı harfler konur. (Şekil ir mühendislik uygulaması 1). Bu harfler ve tanımladıklarıB olarak kaynak, bilgileri doğru ve anlaşılır biçimdetasarımcıdan kaynakçıya iletilme-dikçe gerçek ..yerini ve önemini Ttn/ibL" SEMBOLLER, TAMAMLAYICI SEMBOLLER -mekanik- yüzey-geliştirme-metot- ları şunlardır: C- Yontma .G- Taşlama Kaynak dikişleri, genelde üre- M- Makinada işlemekazanamaz. Örneğin bir teknik tilecek dikişin şekline benzeyençizimin üzerinde yazılı olan "ke- H- Çekiçleme sembollerle tanımlanır. Bu temel R- Haddelemesitin tamamı kaynaklanacaktır" semboller, dikiş yüzeyinin şeklinicümlesi, tasarım sorumluluğunu U- Tanımlanmamış yüzey geliş- ya da dikişin yapılışını gösteren tirme -metodutasarımcıdan, bağlantı için gerekli ek sembollerle tamamlanır.dayanımı hiç de bilmek zorunda Temel ve tamamlayıcı sembolle-olmayan kaynakçıya iletir ki, bu rin gösterimi her iki standartta Muyulama tehlikeli olduğu kadar s da birbirine çok benzer. Sembol-çok da pahalı olabilir. Genellikle lerin ve bunların kombinasyonla-üretici firmalar işi garanti altına rının gösterimlerindeki farklılık-alabilmek düşüncesiyle gereğin- lar standartlardaki ilgili tablolara Cden çok daha fazla kaynak dikişi bakıldığında kolayca anlaşılaca- ŞekiMkullanma eğilimindedirler. ğından burada ayrıca belirtmeyi Kaynak tekniğinde kullanılan gereksiz görüyorum. Semboller ISO 2553te ise yüzey duru-çeşitli standartlar, tekliflerde, si- konusunda her iki standardı yal- munu tanımlayan sembollere ekparişlerde ve. yazışmalarda yanlış nızca dikiş yüzeyinin gösterilme- olarak iki farklı sembol görüyo-anlamaları önlemeyi ve ortak bir si bakımından karşılaştırmakla ruz. Bunlar düz dikişler için kul-"dil" oluşturmayı amaçlar. Bu ya- yetineceğim: lanılan ek taşlama işlemi sembo-zıda ISO 2553 Uluslararası Stan- Dikişin yüzeyi ile ilgili sembolle- lü (vya da V) ve çentiksiz içdartı ile ANSI/AVVS A 2.4-86Amerikan Ulusal Standartının rin (—, n, u) kullanımında ve köşe dikişi için kullanılan sem-çok fazla ayrıntıya girmeden dikiş yüzeyine uygulanan son iş- boldür (A). (Şekil 2)genel bir karşılaştırmasını bula- lemlerin her iki standarttaki gös-caksınız. terimlerinde bazı farklılık- l SEMBOLİK GÖSTERİM lar vardır. Amerikan standardında Kaynak dikişinin sembolik dikişin yüzeygösterimi, çizimi gereksiz .notlar- şeklini göste-la, doldurmadan kaynak dikişi ile ren sembolünilgili bilgileri açık bir şekilde üzerine, o Çentiksiz iç köşe dikişi Ek taşlama işlemi ilevermelidir. Sembolik gösterim; yüzey şekli- işlenecek düz V-dikişi• tamamlayıcı sembolle nin dikişe• çeşitli ölçülerle hangi meka- Şekil 212
  • 2. karşı taraf ok tarafı ok tarafı karşı taraf ÇİZİMDE SEMBOLLERİN KONUMLARI /- ok çizgisi -x Kaynak dikişinin birleştirme yerindeki konumunu göstermek için aşağıdaki sembol kullanılır. —ı a - Kaynak ok tarafında b - Kaynak karşı taraftaŞekil 3 : Köşe dikişli T- birleştirmesi Sembol de (1) ok çizgisi, (2) referans çizgidir. Ok çizgisi ile bağlantı arasındaki ilişki her iki karşı taraf karşı taraf karşı taraf standartta da aynıdır. Ok çizgisi- /ok tarafı ./ok tarafı /ok tarafı 1 V nin gösterdiği taraf bağlantının j yapılacağı taraf yani "ok tara- fı"dır. Bağlantının diğer tarafı ise "karşı taraftır. Buna göre birleş-Şekil 4 : ANSI/AVVS A 2.4-86ya göre referans çizgisi ile bağlantı arasındaki ilişki tirmedeki kaynağın konumu; ok tarafı, ya da karşı tarafa terimle- riyle belirlenir. (Sekil. 3) V Referans çizgisi ile bağlantı arasındaki ilişki ise standartlarda /""^ /""*" çok temel bir farklılık içerir. Her şeyden önce Amerikan standar- ____v~ tında dikişin konumunu göster- mek için kullanılan yukarıdaki kaynak sembolü tek bir referans çizgiye sahiptir. Bu referans çiz- IK tarafına yapılmış kavnak d kişi karşı larala yapılmış kaynak dikişi; ; ginin üst kısmı karşı tarafa ait bilgiler için, alt kısmı ise ok ta-şiakil 5 : ISO 2553 e gör<~ sambolün referans çizgisine göre konumu rafına ait bilgiler için kullanılır. (Şekil. 4) ISO 2553te ise dikişin konu- a - parçaların birbirine Sembolik gösterimde ok çizgisinin munu göstermek için kullanılan göre simetrisi önemi yok l kaynak sembolünde, kesikli ve sürekli olmak üzere, birbirine pa- ralel iki referans çizgi vardır. Ke- F^f-q l "Tl l l sikli çizgi sürekli çizginin üstün- de ya da altında olabilir. Bağ- simetri 0Ksan lantının ok tarafının, bağlantının b - ok tarafının karşı Sembolik posterimde kesikli karşı tarafına göre simetrik oldu- tarafa göre simetrisi referans çizginin Önemi yok ! ğu dikişlerde (K, X, ü) kesikli 4fx çizgi kullanılmayabilir. (Şekil. 6/ b-cj. Eğer kaynak sembolü ve ÜLJL^ 11. W 2. l "t "L r, ; sembole ilişkin bilgiler sürekli simetri ekseni referans çizgisi tarafından, yapıla- cak kaynak dikişi ok tarafından C - parçaların birbirine Sembolik gösterimde ok çizgisinin göre simetrisi ve kesikli referans çizginin demektir ve kaynak dikişinin üst ok tarafının karşı önemi yok ! yüzeyi bağlantının üst tarafında tarata göre simetrisi bulunur. Eğer kaynak sembolü V y ve sembole ilişkin bilgiler kesikli /-*--*- 1 h_ ^ 2.1 referans çizgisi tarafında ise, ya- ! > / l l i i pılacak kaynak dikişi karşı taraf- eimetri ekseni ta demektir ve kaynak dikişinin Not : Simetrik dikişler dendiği zaman çoğu kez iki eksene göre üst yüzeyi bağlantının karşı tara- de simetrik olan dikişler anlaşılır fında bulunur. (Şekil. 5) Simetrik tam dikişlerde (V, XSakil 6 : Simetrik dikişler ve sembolik gösterimleri ...) ok çizgisi yönünün hiç bir
  • 3. anlamı yoktur. Çünkü bu dikiş- lerde her iki parçaya da kaynak ağız hazırlığı yapılır. Yani kay- nak ağzının yansı birleştirilecek parçalardan birisine açılırken, l diğer yansı da diğer parçaya açı- lır. (Şekil. 6/a-c). Kaynak ağız ha- zırlığının parçalardan yalnızca bir Şekil 7 : ANSI/AVVS A 2.4-86ya göre kaynak ağız hazırlığı yapılacak parçanın ok tanesine yapıldığı yarım dikişler- çizgisiyle gösterimi de (D, n, K ...) ok çizgisinin yönü mutlaka dikiş hazırlığının yapıla- a- cağı parçayı göstermelidir. (Şekil. 6/b). Bu temel kural her iki stan- dartta da geçerli olmakla birlikte, Amerikan standardı dikiş hazırlı- b- ğı yapılacak parçanın gösterimin- Z7N300 de kırıklı ok çizgisinin kullanı- mını zorunlu kılar. (Şekil. 7). Eğer dikiş hazırlığının hangi par- çaya yapılacağı farketmiyorsa, ok çizgisinde kırık olmaz. Şimdiye kadar söylediklerimi- c- zi aşağıdaki 5 sembolik çizimde özetleyebiliriz (Şekil 8). KAYNAK DİKİŞİNİN ÖLÇÜLENDİRİLMESİ d- Bu dikiş simetrik kabul edilir ve kesikli referans çizgi Kaynak dikişini tam ve doğru kullanılmaz. bir şekilde tanımlayabilmek için bir takım ölçülere gerek vardır. aK n*l ~7(e) Bu ölçüler, dikiş kalınlığı, dikiş al/ n*l |je) uzunluğu, kaynak ağız açısı, kök yüksekliği, kök aralığı, kesikli köşe dikişlerinde dikiş sayısı ve dikişler arası mesafe gibi ölçüler- dir. Kaynak sembolüne bu ölçü- lerden bazıları eklenebilir. Dikiş kalınlığı ile ilgili temel ölçüler, sembolün sol tarafına (sembolden önce) yazılır. Dikişin uzunluğuy- d: noktanın çapı V: ön pay la ilgili ölçüler sembolün sağ ta- rafına (sembolden sonra) yazılır. Sembolden sonra bir verinin eksik olması, kaynak dikişinin kesiksiz olarak yapılacağı anlamı- na gelir. Eğer başka türlü belirtil- memişse alın dikişleri parça kesi- ti boyunca tam olarak kay- f- c: çizgi dikişi genişliği naklanmış kabul edilir. Bu temel ve ortak bilgilerden sonra, iki standartın karşılaştırmasına geçe- biliriz: ISO 2553e göre alın birleştir- melerindeki kaynak dikiş kalınlı-Şekil 9 : ISO 2553e göre kaynak dikişiyle ilgili bazı sembolik gösterimler ğı, malzeme kalınlığından küçük olabilir, fakat büyük olamaz.14
  • 4. İSTENİLEN (ISO 2553) SEMBOLİK GÖSTERİM tANSI/AWS A 2.4 - 86) SEMBOLİK GÖSTERİMNO KAYNAK Yandan Görünüş Önden Görünüş Yandan Görünüş önden Görünüş "A" âl/ l W ^
  • 5. önüne konulmalıdır. miştir. Bu yaklaşım kısmi nüfu- (Şekil 9-b) ziyetli alın birleştirmelerinde çok Nüfuziyetin derin ol- belirgindir. Her şeyden önce duğu iç köşe dikişlerin- Amerikan standartında dikiş ka- de, nüfuziyet derinliği de lınlığı için kullanılan başlıca iki hesaba katılır. (Şekil 9-c) ölçü vardır: Kesikli ve şaşırtmalı- S: Hazırlanan kaynak ağız de- kesikli iç köşe dikişlerin- rinliği .J- de kaynak dikişinin (E): Tanımlanmış kaynak dikiş uzunluğu ve konumu ile kalınlığı - ı, l- Not: Toplam kaynak dikiş kalınlığı malzeme kalınlığından büyük olamaz ilgili aşağıdaki ölçüler Genel olarak kaynak dikiş ka- kullanılır: lınlığını gösterebilmek için bu r I: kratersiz kaynak di- kişi uzunluğu (e): dikişler arası me- ölçülerden en az birisinin tanım- lanması gerekir, ikisinin birden tanımlı olması durumunda bu öl- d- safe çüler kaynak sembolünün solun- n: dikiş sayısı da aşağıdaki sıra ile yer alır. CZ3 Bu ölçüler referans çizgisinde kaynak sembo- lünden sonra yer alır. Şa- S (E) / şırtmalı -kesikli iç köşe dikişlerinde Z işareti ir- kullanılır. Ön paylı ke- I- dikişlerinde kaynak ağız ha- sikli dikişlerde, ön pay zırlığı olmadığı için sadece kay- (v) sadece çizim üzerinde nak dikiş kalınlığı ölçüsü (E) j,u gösterilebilir; ön pay re- kullanılır. g- ferans çizgi üzerinde gös- Kısmi nüfuziyetli dikişler ile terilemez. (Şekil 9-d) simetrik olmayan tam nüfuziyetli Nokta ve çizgi kayna- dikişler de bazen yalnızca (E) öl- ğında, birbiri üzerine bin- çüsü ile tanımlanır. (Şekil 10-a-b) Not : 1/2 uzunluğu B parçasına aittir dirilen parçalar, ara yü- V, J, U kaynak dikişlerinde h- zeyleri ya da parçalardan sembolün solunda bazen parantez biri eritilerek ya da le- içindeki ölçü yoktur. Kaynak di- himlenerek birleştirilir. kişinin kalınlığı, sadece kaynak Nokta kaynağında dikiş- ağız derinliği "S" ile tanımlan- ler arası mesafe (e), dikiş mıştır. Bu durumda (E) ölçüsü merkezlerinin birbirine başka bir yerde belirtilir. olan uzaklığıdır. Aynı şe- Yarım ve simetrik dikişlerde kilde ön pay da (v), parça (ü, V, X, V ..) S ve (E) ölçüleri kenarının ilk dikişin tammlanmamışsa, parça kesitinin merkezine olan uzaklığı- tamamı kaynaklanacak demektir. dır. (Şekil 9-e-f) (Şekil 10-c) ISO 2553e göre kay- Kaynak ağız şeklinin tanım- nak dikişiyle ilgili diğer lanmadığı durumlarda, ağız hazır- ölçüler (kök yüksekliği, lığı isteğe bırakılmış demektir. kök aralığı, ağız açısı, ...) Bu durumda referans çizginin üs- Şekil 10 : ANS1/AVVS A 2.4-86ya göre kaynak diki- tünde herhangi bir kaynak sem- ciyle ilgili bazı sembolik gösterimler ise sembolik gösterimde yer almaz. Bu ölçüler bolü kullanılmaz. Eğer böyle bir kaynağın detay çizimle- dikiş, parça kesitinin tamamınınKaynak dikiş kalınlığı ölçüsüne rinde gösterilir ve sembolik gös- kaynaklanacağı tam nüfuziyet ge-"s", dikişin kep ve kök yükselti- terimle birlikte kaynak planında rektiren bir dikişse, bu durumleri dahil edilemez. (Şekil 9-a) yer alır. referans çizgi çatalına yazılacak îç köşe dikiş kalınlığı iki şekil- Amerikan Ulusal Standartı "CJP" harfleriyle belirtilir. (Şekilde (a, z) verilebilir. Bu nedenle a kaynak dikişinin ölçülendirilme- 10-d)ve z harfleri daima ilgili ölçünün sinde farklı bir yaklaşım geliştir- Kaynak ağız hazırlığının isteğe16
  • 6. bağlı olduğu kısmi nüfuziyetli di-kişlerde ise, kaynak dikiş kalınlı- A-Ağı (E), referans çizgi üstünde ta-nımlanmak zorundadır. (Şekil 10-e-f) Eğer iç köşe dikişlerinde dikişkenar uzunlukları farklı ise, kay-nak dikiş kalınlığına ilişkin bu ikiuzunluk parantez içinde ama çar-pım şeklinde yazılır. (Şekil 10-g) Kesikli köşe dikişlerinde dikiş-ler arası mesafe, ISO 2553tenfarklı olarak dikişlerin merkezle-rinden ölçülen mesafedir. Bu ölçü k- 25kaynak sembolünün sağ tarafına, .Vdikiş uzunluğunu gösteren ölçü-den sonra araya "-" işareti konu-larak yazılır. Şaşırtmak kesikliköşe dikişlerinin gösterimi de ekbir işaret yerine çift taraflı köşedikişi sembolünün " ^>" alt yada üst kısmının biraz kaydırılma-sı yoluyla " ^~~~£^, r>^ " ifadeedilir. (Şekil 10-h) Kesikli köşe dikişlerinde ge-nellikle parça kesikli olarak boy-dan boya kaynaklanacağı için,Amerikan standartı dikiş sayısınıönemsiz kabul eder. Şekil 10-devam : ANS1/AVVS A 2.4-86ya göre kaynak dikişiyle ilgili bazı sembolik Nokta kaynaklarında ise dikiş gösterimler . 3. Iflem tarafına yazılır. Ağız açısı ise • 2. l»lem kaynak sembolünün dışına yazı- • t. işlem lır. Kök yüksekliği ölçüsü de eğer gerekiyorsa, kaynak sembo- lünün bu yükseltiyi gösteren çiz- gisinin hemen yanına yazılır. (Şekil 10-k) KAYNAK İŞLEMİYLE İLGİLİ EK BİLGİLERİN VERİLİŞİ Kaynak sembolünde referans çizginin sonundaki çatal, kaynak- ~ la ilgili özel bilgilerin yanında, işlemin hangi kaynak ya da kesme yöntemiyle yapılacağını Şekil 11 göstermek için kullanılır. Kaynak dikişi için gerekli tamamlayıcısayısı sembolün üzerine parantez 25 Ş3 un aksme kok aralf kok bilgiler de çatala yazılabilir. Kay-içinde yazılır. Ön pay ölçüsü Yüksekliği ve ağız açısı gibi olçu- nak dikişinin sadece şekli ve bo-aynı şekilde parça kenarından ilk lerin sembolle birlikte kullaml- yutu tanımlandığında, bu kaynağıdikişin merkezine olan uzaklık- masına izin verir. Kök aralığı öl- yapabilmek için gerekli bilgi sı-tır. (Şekil 10-i) ÇÜsü kaynak sembolünün içine nırlıdır. Bu durumda, kaynat Amerikan standardı ISO ve referans çizgisinin sadece bir yöntemi, dolgu metalinin t i p i 17
  • 7. verilebilir. A1 Şekil 13 : Referans bilgi Itl/tSU 5817-O/ 150 flS47-PA/ ISO 2500 £ 51 2 HR 22 SONUÇ Kaynak dikişlerinin sembolik gösterimi hangi standart olursa Şekil 12 olsun, yapılacak dikişin daha - kolay ve eksiksiz anlaşılmasıkumlama, kök oyulması ya da Böyle bir gösterimde ilk işlem ok içindir. Her standartın hazırlan-başka işlemler ve uygun veriler çizgisinin ucuna en yakın refe- masında doğaldır ki, aynı sonucabilinmek zorundadır. Çatal da rans çizgi üzerinde tanımlanır. ulaşacak farklı yaklaşımlar geliş-hiç bir bilgi kullanılmayacaksa Ayrıca kaynak işlemi için verile- tirilebilir ve kulanılabilir.referans çizginin çatalı da iptal cek ek bilgi, ayrı bir referans ISO 2553 Standart! Alman-edilir. çizgi çatalında da verilebilir. DIN Standartını temel alarak Amerikan standartmda çatal- (Şekil. 11) hazırlanmıştır. Halen hazırlan-daki bu tür verileri gösteren işa- ISO 2553 ise, çatalın içine makta olan Avrupa-EN Standartıret ve semboller genellikle kulla- hangi tamamlayıcı bilginin, hangi da, DÎN normlarını temel olaca-nıcı tarafından çatala yerleştirilir. sırayla yazılacağını düzenlemiştir. ğından, bu yazıda yapmaya çalış- Örneğin Şekil 10-ideki RSW Çatalın içindeki bilgiler birbi- tığım kısa karşılaştırma aynı za-(Resistance Spot Welding) harfleri rinden eğik çizgilerle ayrılır. Bu manda Avrupa-EN ve Amerikankaynak dikişinin direnç nokta bilgilerin çatalın içindeki yazılış Ulusal Standartının karşılaştırıl-kaynağıyla yapılacağını gösterir. sırası şöyledir : ması olarak da düşünülebilir. Şekil"lO-jdeki çatalbilgisi ise,kaynak dikişinin direnç çizgi • Kaynak yöntemi tanıtmakaynağıyla (RSEW-Resistance numarası (ISO 4063e göre)Seam Welding) yapılacağını söy-ler. • Değerlendirme grubu (ISO Şekil 10-gdeki çatal ise bize, 5817 ve ISO 10042ye göre)farklı kenar ölçülerine sahip içköşe dikişinde B parçası tarafın- • Kaynak pozisyonu (ISOdaki uzunluğu gösteren bilgiyi 6947ye göre)aktarmak için kullanılmıştır. Şekil 10-dde çataldaki CJP • Kaynak dolgu malzemesiharfleri ise, parça kesitinin tama- (ISO 544, ISO 2560, ISO 358lemının parçaya istenilen kaynak göre) (Şekil. 12)ağız hazırlığı yapılarak kaynak-lanması anlamına gelir. Bu ör- Bilgilerin çatalda değil da ayrınekler çoğaltılabilir. bir yerde verilmesi istenildiğinde Son olarak, Amerikan standar- çatala referans bir bilgi girilir vetı yapılacak kaynak işleminin sı- çatal kapatılır. (Şekil. 13) Refe-rasını belli etmek için, birden rans bilgi ile ilgili açıklamalarçok referans çizgisi kullanabilir. örneğin çizimin yazım alanında18