Tpcnvbenhmantinh20feb2013 130524013337-phpapp02

508 views
433 views

Published on

0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
508
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
40
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Tpcnvbenhmantinh20feb2013 130524013337-phpapp02

  1. 1. THỰC PHẨM CHỨC NĂNG VÀ CÁC BỆNH MẠN TÍNH Functional Food for Chronic Diseases PGS.TS Trần Đáng Chủ tịch Hiệp hội TPCN Việt Nam Hà Nội, ngày 20.02.2013
  2. 2. Nội dung: Phần I: Cơn thủy triều dịch bệnh mạn tính không lây và vaccine dự phòng Phần II: Nguy cơ các bệnh mạn tính Phần III: TPCN dự phòng và hỗ trợ điều trị các bệnh mạn tính
  3. 3. Phần I: Cơn thủy triều dịch bệnh mạn tính không lây và Vaccine dự phòng.
  4. 4. 1. S c kh e là gì? Theo WHO:ứ ỏ S c kh e là tình tr ng:ứ ỏ ạ • Không có b nh t tệ ậ • Tho i mái v th ch tả ề ể ấ • Tho i mái v tâm th nả ề ầ • Tho i mái v xã h i.ả ề ộ
  5. 5. Sức khỏe và bệnh tật 1. Tình trạng lành lặn về cấu trúc và chức năng của tế bào – cơ thể 2. Giữ vững cân bằng nội môi 3. Thích nghi với sự thay đổi môi trường 1.Tổn thương cấu trúc và chức năng của tế bào – cơ thể 2. Rối loạn cân bằng nội môi 3. Giảm khả năng thích nghi với môi trường Sức khỏe Bệnh tật
  6. 6. Sức khỏe là tài sản quý giá nhất: - Của mỗi người - Của toàn xã hội Fontenelle: “Sức khỏe là của cải quý giá nhất trên đời mà chỉ khi mất nó đi ta mới thấy tiếc”. Điều 10 trong 14 điều răn của Phật: “Tài sản lớn nhất của đời người là sức khỏe”.
  7. 7. Người dốt: chờ bệnh • Ốm đau mới đi khám • Ốm đau mới đi chữa Người ngu: Gây bệnh • Hút thuốc • Uống rượu quá nhiều • Ăn uống vô độ • Lười vận động Người khôn: Phòng bệnh • Chăm sóc bản thân • Chăm sóc sức khỏe • Chăm sóc cuộc sống 3 loại người TPCN
  8. 8. N i kinh hoàng đ (Th i Xuân-Thu-Chi n-ộ ế ờ ế Qu c):ố “Thánh nhân không tr b nh đã r i, mà tr b nh ch a đ n, khôngị ệ ồ ị ệ ư ế tr cái lo n đã đ n mà tr cái lo n ch a đ n”.ị ạ ế ị ạ ư ế “Khát m i u ng, đói m i ăn, m t m i ngh , m m i khám ch aớ ố ớ ệ ớ ỉ ố ớ ữ b nh – T t c đ u là mu n!”ệ ấ ả ề ộ “Ti n b cề ạ là c a con,ủ Đ a vị ị là t m th i,ạ ờ V vangẻ là quá kh ,ứ S c kh eứ ỏ là c a mình!”.ủ
  9. 9. 1 0 0 0 0 00 0 0 0 0 ... V C T N X ĐV HV TY HB DL ... Sức khỏe Tiêu chí cuộc sống Sức khỏe là gì? Không có bệnh tật Thoải mái đầy đủ •Thể chất •Tâm thần •Xã hội Quan điểm chăm sóc bảo vệ SK. Chăm sóc bảo vệ khi còn đang khỏe Do chính mình thực hiện
  10. 10. www.themegallery.com THỰC PHẨM Cung cấp chất dinh dưỡng Chất dinh dưỡng đại thể: • Đạm • Đường • Mỡ Chất dinh dưỡng vi thể: (vi chất dinh dưỡng) • Vitamin • Nguyên tố vi lượng • Hoạt chất sinh học Cấu trúc cơ thể Chức năng hoạt động Năng lượng hoạt động
  11. 11. www.themegallery.com Đặc điểm của vi chất dinh dưỡng 1 Là những chất không thay thế được 2 Cần thiết cho cơ thể: • Quá trình trao đổi chất • Tăng trưởng và phát triển • Bảo vệ, chống lại bệnh tật và yếu tố bất lợi • Duy trì các chức năng 3 Cơ thể không tự tổng hợp và dự trữ được. Phải tiếp nhận hàng ngày qua con đường ăn uống
  12. 12. Nan đóiNan đói vi chất dinh dưỡngvi chất dinh dưỡng 1 tỷ người thiếu vi chất dinh dưỡng1 tỷ người thiếu vi chất dinh dưỡng 2 tỷ người có nguy cơ thiếu2 tỷ người có nguy cơ thiếu 1,6 tỷ người giảm khả năng lao động do thiếu máu thiếu sắt1,6 tỷ người giảm khả năng lao động do thiếu máu thiếu sắt 350.000 trẻ em bị mù lào do thiếu Vitamin A350.000 trẻ em bị mù lào do thiếu Vitamin A 1,1 triệu trẻ em <5 tuổi chết hàng năm do thiếu vitamin A, Zn1,1 triệu trẻ em <5 tuổi chết hàng năm do thiếu vitamin A, Zn • 18 triệu trẻ em giảm trí tuệ do thiếu iod18 triệu trẻ em giảm trí tuệ do thiếu iod • 700 triệu người bị ảnh hưởng do thiếu I700 triệu người bị ảnh hưởng do thiếu I22 (hủy hoại não, chậm pt tinh thần)(hủy hoại não, chậm pt tinh thần) Thiếu Ca: phổ biến khẩu phần ăn hiện nay chỉ cung cấp được:Thiếu Ca: phổ biến khẩu phần ăn hiện nay chỉ cung cấp được: 400mg Ca/d400mg Ca/d (Nhu cầu: 900-1.000 mg Ca/d)(Nhu cầu: 900-1.000 mg Ca/d) Thiếu Vitamin khácThiếu Vitamin khác Thiếu nguyên tố vi lượng khácThiếu nguyên tố vi lượng khác
  13. 13. CNH + Đô thị hóa Thay đổi phương thức làm việc Thay đổi lối sống – lối sinh hoạt Thay đổi cách tiêu dùng thực phẩm Thay đổi môi trường Hậu quả 1. Ít vận động thể lực (70-80%) 2. Sử dụng TP chế biến sẵn 3. Tăng cân, béo phì 4. Stress 5. Ô nhiễm môi trường 6. Di truyền 1. Tăng các gốc tự do 2. Thiếu hụt vi chất, vitamin, khoáng chất, hoạt chất sinh học 1. Tổn thương cấu trúc, chức năng 2. RL cân bằng nội môi 3. Giảm khả năng thích nghi Cơn thủy triều dịch bệnh mạn tính không lây gia tăng
  14. 14. Đặc điểm sản xuất và chế biến TP thời kỳ CNH – Đô thị hóa Sản xuất • Nitrit trong rau • HCBVTV • Phân bón • Nước tưới: KL nặng • Thuốc thú y Nguyên liệu Thực phẩm SP thực phẩm tiêu dùng • Chu trình cung cấp TP kéo dài • Thời gian bảo quản tăng • Con đường vận chuyển lâu hơn • Sử dụng chất bảo quản • Chất ô nhiễm Phân hủy hoạt chất
  15. 15. 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 1000 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 % Tổng số năng lượng% Tổng số năng lượng 10.00010.000 7.3007.300 6.3006.300 4.5004.500 2.7002.700 2.2002.200 1.7001.700 1.3001.300 1.0001.000 700700 400400 200200 Thunhậpbìnhquânđầungười(USD)Thunhậpbìnhquânđầungười(USD) GlucideGlucide DầuDầu thực vậtthực vật ĐạmĐạm TVTV Mối liên quan giữa tỷ lệ % năng lượng và thu nhậpMối liên quan giữa tỷ lệ % năng lượng và thu nhập
  16. 16. 2358 2435 2655 2803 2940 3050 21522054 2450 2681 2850 2980 0 500 1000 1500 2000 2500 3000 3500 1960 1970 1980 1990 2000 2030 Năm Thế giới Các nước đang phát triển Diến biến năng lượng khẩu phần: + 77 + 297 + 445 + 582 + 692 + 98 + 396 + 627 + 796 + 926 Năm 2000+ so 1960+ : Thế giới: tăng 582 kcal (23,9%) Các nước đang phát triển: tăng 796 kcal (38,75%) 1960+ 1970+ 1980+ 1990+ 2000+ 2030+
  17. 17. Chế độ ăn truyền thống Chủ yếu: - TP từ thực vật - Nghèo năng lượng Chế độ ăn hiện đại Chủ yếu: - TP từ động vật - Giàu năng lượng, nhiều chất béo bão hòa
  18. 18. Cơn thủy triềuCơn thủy triều dịch bệnh mạn tínhdịch bệnh mạn tính không lâykhông lây Bệnh tim mạch:Bệnh tim mạch: •17-20 triệu người tử vong/năm17-20 triệu người tử vong/năm •Hoa Kỳ:Hoa Kỳ: -2.000 TBMMN2.000 TBMMN -2.000 nhồi máu cơ tim2.000 nhồi máu cơ tim 1,5 tỷ người HA cao1,5 tỷ người HA cao VN: 27% cao HAVN: 27% cao HA Loãng xương:Loãng xương: •1/3 nữ1/3 nữ •1/5 nam1/5 nam Hội chứng XHội chứng X 30% dân số30% dân số Ung thư:Ung thư: •10 triệu mắc mới/năm10 triệu mắc mới/năm •6 triệu tử vong/năm6 triệu tử vong/năm ∀↑↑ Số lượng và trẻ hóaSố lượng và trẻ hóa Các bệnh khác: Các bệnh khác: •Viêm khớp, thoái hóa khớp Viêm khớp, thoái hóa khớp •Alzheimer Alzheimer •Bệnh răng mắt Bệnh răng mắt •.................. .................. Đái tháo đường:Đái tháo đường: •8.700 người chết/d8.700 người chết/d •6 chết/phút6 chết/phút •1 chết/10s1 chết/10s •344 triệu tiền ĐTĐ344 triệu tiền ĐTĐ •472 triệu (2030)472 triệu (2030) Tăng cân, Tăng cân, béo phì béo phì 6/10 dân số chết sớm6/10 dân số chết sớm là bệnh mạn tínhlà bệnh mạn tính
  19. 19. Xã hội công nghiệpXã hội công nghiệp (Phát triển)(Phát triển) • Thu nhập caoThu nhập cao • No đủNo đủ Dịch bệnh mạn tínhDịch bệnh mạn tính không lâykhông lây  Béo phìBéo phì  Tim mạchTim mạch  Đái tháo đườngĐái tháo đường  Loãng xươngLoãng xương  Bệnh răngBệnh răng Phòng đặc hiệuPhòng đặc hiệu ““Vaccine” TPCNVaccine” TPCN Phòng đặc hiệuPhòng đặc hiệu VaccineVaccine Dịch bệnh truyền nhiễmDịch bệnh truyền nhiễm  Suy dinh dưỡngSuy dinh dưỡng  LaoLao  Nhiễm khuẩnNhiễm khuẩn (tả, lỵ,thương hàn)(tả, lỵ,thương hàn)  Nhiễm KSTNhiễm KST Xã hội nông nghiệpXã hội nông nghiệp (chưa phát triển)(chưa phát triển) •Thu nhập thấpThu nhập thấp •Đói nghèoĐói nghèo Các dịch bệnh của loài ngườiCác dịch bệnh của loài người
  20. 20. Gánh n ng kép v b nh t t các n c đang phát tri nặ ề ệ ậ ở ướ ể N n đói vàạ suy dinh d ngưỡ Các b nhệ m n tínhạ
  21. 21. TPCN Cung cấp các chất AO Cung cấp hoạt chất sinh học Bổ sung Vitamin Bổ sung vi chất 1. Phục hồi, cấu trúc, chức năng 2. Lập lại cân bằng nội môi 3. Tăng khả năng thích nghi 1. Chống lão hóa, kéo dài tuổi thọ 2. Tạo sức khỏe sung mãn 3. Tăng sức đề kháng, giảm nguy cơ bệnh tật 4. Hỗ trợ làm đẹp 5. Hỗ trợ điều trị bệnh tật TPCN - Công cụ dự phòng của thế kỷ 21 •80% sự bùng phát bệnh tim mạch, não, ĐTĐ •40% bùng phát ung thư Có thể phòng tránh được
  22. 22. Pre – diseases Disorder [Boundary Area] People Who are ill [Sick Person] Healthy People [Healthy Person] Poor Health Minor Ailments Healthy Foods Foods for Specified Heath Use Food for Medical Purposes Functional Food in Health and Diseases Treatment by Drugs 1. Dietary Supplements 2. Botanical/Herbal Dietary Supplements 3. Food for approved health care 4. Food for enhance health. 1. Foods for pregnants 2. Foods for Infants 3. Food for Elderly 4. Food for Disorder 5. Food for pre-diseases 6. Food for poor health and minor ailments. 1. Limited or impaired capacity to take, digest, absorb, or: 2. Metablize ordinary foodstuffs,or 3. Certain nutrients contained therein. 4. Who have other special medically-determined nutrient requirements. 5. Who dietary management canot be achiered only by modification on the normaldiet, by other foods for special dietary use.
  23. 23. Phần II: Nguy cơ mắc các bệnh mạn tính
  24. 24. Nguy cơ của vòng đời con người trong thời đại CNH-ĐTH 1. Chậm tăng trưởng (IUGR) 2. Đẻ non 3. Thừa thiếu dd 4. Di truyền 1. Bệnh mạch vành (CHD) 2. Đột quỵ 3. ĐTĐ 4. Tăng HA 5. K 1. Chậm tăng trưởng 2. Chế độ nuôi dưỡng 3. MT 1. CHD 2. Đột quỵ 3. Đái tháo đường 4. K 5. Bệnh tiêu hóa 1. Chế độ ăn 2. Vóc dáng thấp 3. MT 1. ↑ HA 2. CHD 3. Đột quỵ 4. Đái tháo đường 5. Béo phì 6. K 1. Chế độ ăn 2. Thuốc lá, ROH 3. Ít vận động 4. Stress 5. MT 1. CHD 2. Đột quỵ 3. ↑ HA 4. Đái tháo đường 5. K 1. Chế độ ăn 2. Ít vận động 3. Suy giảm CN Slý 4. Stress 5. MT 1. Đái tháo đường 2. K 3. CHD 4. VXĐM 5. Cao HA 6. TH viêm khớp 7. Bệnh TK Giai đoạn bào thai Giai đoạn thơ ấu – vị thành niên Giai đoạn trưởng thành Giai đoạn lão hóa – cao tuổi Giai đoạn sơ sinh < 1 tuổi
  25. 25. I. B NH TIM M CHỆ Ạ
  26. 26. Thế giới hôm nay: Những con số kinh sợ ! • 2 giây: 1 người chết vì tim mạch. • 5 giây: 1 người bị nhồi máu cơ tim • 6 giây: 1 người bị đột quỵ • 1 phút: 30 người chết vì tim mạch • 1 giờ : 1.800 người chết vì tim mạch • 1 ngày: 43.200 người chết vì tim mạch
  27. 27. Tăng HA là v n đ s c kh e c ng đ ng.ấ ề ứ ỏ ộ ồ + Th gi i:ế ớ T l 18-20% (WHO)ỷ ệ + Châu Á – Thái Bình D ng:ươ 11-32%. + Th gi i hi n có 1,5 t ng i tăng HA.ế ớ ệ ỷ ườ + Vi t Namệ • 1960: 1 – 2% • 1970: 6 – 8% • 1990: 12 – 14% • 2000: 18 – 22% • 2010: 27%.
  28. 28. T vong t i b nh vi nử ạ ệ ệ (Ngu n: GS Đ ng V n Ph c 2009)ồ ặ ạ ướ Năm X p thế ứ 1 2 3 4 1980 NT SS UT TM 1990 NT TM UT SS 2000 TM WT Khác NT Ghi chú: NT: nhiễm trùng; SS: Sơ sinh; UT: ung thư; TM: Tim mạch
  29. 29. 1. Chế độ ăn 2. Hút thuốc lá 3. Gốc tự do 4. Các bệnh mạn tính 5. Môi trường 6. Ít vận động 7. Uống nhiều ROH 8. Lão hóa 9. Giới – Chủng tộc 10. Di truyền Nguy Cơ tim mạch CÁC NGUY CƠ GÂY BỆNH TIM MẠCH:
  30. 30. Chế độ ăn và bệnh tim mạch •Nhiều mỡ bão hòa •Nhiều acid béo thể Trans •TP giàu cholesterol (phủ tạng, trứng ...) •Ăn ít chất xơ Xơ vữa động mạch HA cao Nhồi máu cơ tim Đột quỵ não 1.1.
  31. 31. Tăng Cholesterol Sử dụng TP giàu chất béo bão hòa và giàu cholesterol Cholesterol máu tăng lên theo tuổi Tăng cân – Béo phì Bệnh tiểu đường, HA cao Lạm dụng rượu bia, thuốc lá, ít vận động thể lực, nhiều stress Di truyền
  32. 32. LỢI ÍCH CỦA DẦU THỰC VẬT Cung cấp acid ω-3 và ω-6 Acid ω-3 + Có nhiều trong cá, dầu cá + Tác dụng: 1. Giảm cholesterol, TG 2. Chống loạn nhip tim, rung tâm thất 3. Chống hình thành huyết khối 4. Giảm HA ở thể nhẹ + Nhu cầu: 0,5-1,0% năng lượng Acid ω-6 + Có nhiều trong dầu thực vật + Tác dụng: phụ thuộc • Tỷ lệ (tối ưu: ) • Hàm lượng chất AO + Nhu cầu: 3-12% năng lượng ω-6 ω-3 4 1 E P A 20:5, ω-3 D H A 22:6, ω-3 1. Tham gia cấu tạo phát triển não bộ 2. Kích thích khả năng ghi nhớ, tập trung, ham muốn học tập 3. Phát triển năng lực phối hợp vận động 4. Tăng sức đề kháng Khi cơ thể giàu AO 1.Giảm cholesterol 2.Giảm LDL Khi cơ thể nghèo AO 1.Tăng nguy cơ mạch vành 2. Tăng nguy cơ ung thư Khi dư thừa ω-6 1. Tăng VXĐM, máu vón cục 2.Tăng nguy cơ ung thư vú, tiền liệt tuyến, đại tràng 3.Tăng dị ứng 4. Khi dư gấp 4-5 lần so với ω-3, ức chế ω-3 không còn tác dụng sinh học
  33. 33. Thực đơn Địa Trung Hải (Mediterraean Menu) 1. Ăn nhiều cá, thủy sản (nhiều acid béo ω - 3) 2. Ăn nhiều dầu oliu (có tỷ lệ ) 3. Ăn nhiều rau, quả (nhiều chất xơ và vitamin) Hệ lụy: • Tỷ lệ mắc và chết do bệnh tim mạch thấp hơn rất nhiều so với các vùng khác. • Tỷ lệ bị ung thư thấp hơn rất nhiều lần các vùng khác. • Tại Hy Lạp và Italia: tỷ lệ VXĐM và K rất thấp. ω - 6 ω - 3 = 4 1
  34. 34. Sự “phi lý Israel” 1. Xuất khẩu dầu Ôliu (vì đắt tiền) Dầu Ôliu có tỷ lệ 2. Hàng ngày ăn nhiều dầu hướng dương (vì rẻ tiền). Dầu hướng dương: - Hàm lượng acid ω - 6 cao. - Tỷ lệ không hợp lý. - Dư thừa acid ω - 6 Hệ lụy: • Tỷ lệ ung thư cao nhất khu vực. • Mặc dù nồng độ cholesterol thấp. hợp lý ω - 6 ω - 3 ω - 6 ω - 3 =
  35. 35. HDL Giảm vóncục Máudễ Huyếtáp Tăng Nhịptim Tăng LDL Tăng ĐộngmạchLàmhưhại 1 2 3 4 5 6 Nicotin Hút thuốc lá và bệnh tim mạch2.2.
  36. 36. SƠ ĐỒ: THUYẾT GỐC TỰ DO (FREE RADICAL THEORY OF AGING) Hàng rào Bảo vệAO FR -Nguyên tử -Phân tử -Ion e lẻ đôi, vòng ngoài 1. Hệ thống men 2. Vitamin: A, E, C, B… 3. Chất khoáng 4. Hoạt chất sinh hóa: (chè, đậu tương, rau-củ-quả, dầu gan cá…) 5. Chất màu thực vật (Flavonoid) 1. Hô hấp 2. Ô nhiễm MT 3. Bức xạ mặt trời 4. Bức xạ ion 5. Thuốc 6. Chuyển hóa FR mới Phản ứng lão hóa dây chuyền Khả năng oxy hóa cao Phân tử acid béo Phân tử Protein Vitamin Gen TB não TB võng mạc VXĐM Biến đổi cấu trúc Ức chế HĐ men K Parkinson Mù 7. Vi khuẩn 8. Virus 9. KST 10. Mỡ thực phẩm 11. Các tổn thương 12. Stress. Gốc tự do và bệnh tim mạch3.3.
  37. 37. CÁC GỐC TỰ DO ĐƯỢC TẠO RA NHƯ THẾ NÀO? 1. Quá trình hô hấp bình thường và quá trình thoái hóa. 2. Các chất ô nhiễm trong không khí. 3. Ánh nắng mặt trời. 4. Bức xạ ion (ví dụ : tia X). 5. Thuốc. 6. Virus. 7. Vi khuẩn. 8. Ký sinh trùng. 9. Mỡ thực phẩm. 10. Stress. 11. Các tổn thương.
  38. 38. 38 Gốc tự do Gốc tự do Quá trình oxi hóa tạo ra năng lượng và các gốc tự do Ty thể
  39. 39. 39 Các gốc tự do gây ra một mối đe dọa tới sức khỏe của chúng ta Gốc tự doNguy h iạ t i DNAớ Nguy h iạ t i môớ Nguy h i t iạ ớ tim m chạ Lão hóa Ung thư
  40. 40. Các ch t ch ng oxy hóa:ấ ố ch y u do th c ph mủ ế ự ẩ cung c p hàng ngày:ấ 1. H th ng men c a c th .ệ ố ủ ơ ể 2. Các Vitamin: A, E, C, B… 3. Các ch t khoáng: Zn, Mg,ấ Cu, Fe… 4. Ho t ch t sinh h c: Ho tạ ấ ọ ạ ch t chè xanh, thông bi n,ấ ể đ u t ng, rau - c - qu ,ậ ươ ủ ả d u gan cá…ầ 5. Các ch t màu trong th c v t:ấ ự ậ Flavonoid…
  41. 41. • Bệnh đái tháo đường • Rối loạn mỡ máu • Tăng cân, béo phì • Thiểu năng Giáp • Thiểu năng Hormone SD • Viêm cầu thận mạn tính Tăng LDL, giảm HDL, tăng Cholesterol, tăng TG 4. Các bệnh mạn tính và bệnh tim mạch Vữa xơ động mạch Tăng HA
  42. 42. Ghi chú: 1Nm = 10-9 m CÁC YẾU TỐ VẬT LÝ CỦA KHÔNG KHÍ Nhiệt độ (lên cao 100m ↓ 0,6o C) Độ ẩm Các bức xạ Tốc độ chuyển động KK Áp suất khí quyển: - Ở 0o C, ngang mặt biển: 760mmHg. - ↑ 10,5m →↓ 1mm Hg Điện tích khí quyển -Ion nhẹ: 400-2000/ml -N/n > 10-20: Ô nhiễm Bức xạ vô tuyến (100.000km-0,1mm) Nhiệt Nhiệt Kích thích Kích thích Phóng xạ Bứcxạmặttrời Hồng ngoại (2.800-760 Nm) Nhìn thấy (760-400 Nm) Tử ngoại (400-1 Nm) Bxionhóa Tia Rơnghen (1-0,001 Nm) Tia Gamma (≤0,001 Nm) Môi trường và bệnh tim mạch5
  43. 43. Phân lo i theo chi uạ ề dài b c sóngướ Chi u dài b cề ướ sóng T n sầ ố Phân lo i theoạ sóng vô tuy nế Miciamet 10.000 - 10km 3 Hz - 3.104 Hz Sóng dài Kilomet 10km - 1km 3.104 - 3.105 Hz Sóng dài Hectomet 1.000m - 100 m 3.105 - 3.106 Hz Sóng dài Đecamet 100m - 10 m 3 - 30 MHz Sóng trung Met 10m - 1m 30 - 300 MHz Sóng ng nắ Đecimet 100cm - 10 cm 300 - 3.000 MHz Sóng c c ng nự ắ Centimet 10cm - 1 cm 3 - 30GHz Sóng SCT Milimet 10mm - 1 mm 30 - 300GHz Sóng SCT Phân loại bức xạ vô tuyến Ghi chú: Mega Hert (MHz) = 106 Hz Giga Hert (GHz) = 109 Hz = 103 MHz Sóng SCT
  44. 44. Tác hại của sóng điện từ với SK Hiệu ứng nhiệt (Nung nóng tổ chức) Hiệu ứng không sinh nhiệt 1.Làm dao động các vi thể: ty lạp thể, ADN 2.Kích thích các Receptor 3.Làm rối loạn trao đổi ion K+ và Na+ ở màng tế bào Sắp xếp lại các phân tử, ion Tăng dao động phân tử, ion Tổ chức dễ bị nung nóng Tổ chức cấp ít máu: Nhân mắt, g dẫn tinh, tổ chức ít mỡ. Tổ chức nước bão hòa: gan, tụy, lách, thận ội chứng SNTK: ra mồ hôi tay chân, mệt mỏi, chi, rụng tóc, mất ngủ, nhức đầu, chóng mặt, đau bụng, khó thở, nóng nảy ục nhân mắt ô sinh, teo tinh hoàn, giảm khả năng tình dục, RLKN ... ến đổi chuyển hóa: Giảm BC, HC, TC; Loét dạ dày, viêm TK, sốt; RLCN gan, lách, thận,tụy a tăng gốc tự do (FR) uy giảm sức đề kháng: giảm khả năng thực bào, giảm SX Interferon, giảm miễn dịch L tim mạch: Đau tim, mạch giảm hoặc tăng, HA giảm, giãn mạch
  45. 45. Ít vận động dễ bị bệnh tim mạch + Người ít vận động bị bệnh tim mạch gấp 2 lần người thường xuyên vận động + Vận động: • Làm giảm VXĐM • Tăng máu lưu thông tới tim • Giảm béo phì • Giảm HA 6
  46. 46. 10 tác dụng của vận động 1. Vận động làm phát triển hoàn thiện, tăng nhạy cảm các cơ quan cảm giác, đặc biệt là làm nhạy các Receptor. 2. Vận động làm tăng khả năng phối hợp các cơ quan, tăng kỹ năng và thành thục cung phản xạ. 3. Vận động làm tăng tiêu hao năng lượng, tăng thoái hóa mỡ, làm giảm cân, chống béo phì. 4. Vận động có tác dụng TAM TĂNG: • Tăng tính bền bỉ dẻo dai. • Tăng tính thích nghi • Tăng tính linh hoạt 5. Vận làm con người khỏi trì trệ, héo hon, làm phát triển vững chắc và hoàn chỉnh.
  47. 47. 6. V n đ ng nh h ng t iậ ộ ả ưở ớ các ch c năng các c quan vàứ ơ t o s liên k t ph n x gi aạ ự ế ả ạ ữ các c quan:ơ + Ti t ki m năng l ng (v n đ ng vàế ệ ượ ậ ộ không v n đ ng có t l tiêu hao năngậ ộ ỷ ệ l ng là 38/100).ượ + H p thu và tiêu hóa các ch t dinhấ ấ d ng hi u qu h nưỡ ệ ả ơ + S d ng Oử ụ 2 c a ph i và máu t t h n.ủ ổ ố ơ
  48. 48. 7. V n đ ng làm tăng v đ pậ ộ ẻ ẹ c a con ng i,ủ ườ t o nên dángạ đi uy n chuy n, nhanh nh n;ể ể ẹ th l c cân đ i hài hòa; da dể ự ố ẻ h ng hào; răng tr ng bóng; tócồ ắ m t mà; m t lanh l i ...ượ ắ ợ 8. V n đ ng làm gi m nguyậ ộ ả c b nh t tơ ệ ậ (tim m ch, ti uạ ể đ ng, x ng kh p, ung th ,ườ ươ ớ ư th n kinh, tiêu hóa, hô h p, ti tầ ấ ế ni u ... )ệ
  49. 49. 9. Vận động có tác dụng điều tiết tâm tính, tăng lòng tự tin, làm vượng tinh lực, cởi mở hiền hòa. 10. Vận động làm giảm tốc độ lão hóa, kéo dài tuổi thọ: + Thúc đẩy CHCB + Tăng cường chức năng các cơ quan + Tăng sức đề kháng, miễn dịch + Tăng đào thải chất độc + Làm giảm tốc độ suy thoái
  50. 50. Lợi ích của uống rượu vừa phải 1. Khai vị, kích thích ăn ngon 2. Rượu thuốc có tác dụng hoạt huyết, phấn trấn thần kinh, điều chỉnh âm dương, giãn gân thông mạch, hồng hào đẹp đẽ. 3. Tác dụng chuyển tải dẫn thuốc bổ dưỡng. 4. Tác dụng phòng bệnh, chữa bệnh: giảm mỡ máu, tăng tuổi thọ ... 5. Hỗ trợ trị liệu sau bị bệnh. Uống nhiều rượu dễ bị bệnh tim mạch7
  51. 51. Tác hại của uống nhiều rượu: 1. Ngộ độc rượu. 2. Gây bệnh tật: - Xơ gan - Tổn thương TK - Tăng HA ... 3. Ảnh hưởng nhân cách “Ở đời chẳng biết sợ ai Sợ thằng say rượu nói dai tối ngày” 4. Ảnh hưởng hạnh phúc gia đình. 5. Tai nạn giao thông.
  52. 52. Con công Con sư tử Con khỉ Con lợn 1. Uống vừa phải : 2. Uống quá liều : 3. Uống nhiều : 4. Uống quá nhiều : UỐNG RƯỢU VÀ TIM MẠCH:
  53. 53. ĐẶC ĐIỂM QUÁ TRÌNH LÃO HÓA Giảm sút chức năng mọi cơ quan, hệ thống. Tăng cảm nhiễm với bệnh tật: Tăng theo hàm số mũ khả năng mắc bệnh và tử vong • Suy giảm cấu trúc • Suy giảm khả năng bù trừ, khả năng dự trữ. • Suy giảm thích nghi • Suy giảm chức năng. 8. Lão hóa và bệnh tim mạch
  54. 54. Sinh Tö QUÁ TRÌNH LÃO HÓA Ksèng, m«i tr­êngĐ TÝnh c¸ thÓ, di truyền iÒu kiÖn n uèngĐ ă Giảm thiểu Hormone (Yên, Tùng, Sinh dục…) Điều kiện lao động GÔC TỰ DO Bổ sung các chất dinh dưỡng, TPCN • YÕu ®uèi • Mê m¾t, ®ôc nhân • Đi l¹i, vận động chËm ch¹p • Giảm phản x¹ • Giảm trÝ nhí • Da nhăn nheo BiÓuhiÖnbªn ngoµi • Khèi l­îng n·o giảm • Néi tiÕt giảm • Chøc năng giảm • Tăng chøng, bÖnh: -Tim m¹ch -H« hÊp -Tiªu ho¸ -X­¬ng khíp, tho¸i ho¸ -ChuyÓn ho¸…BiÓuhiÖnbªntrong CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỐC ĐỘ LÃO HÓA
  55. 55. 9. Giới – chủng tộc và bệnh tim mạch 1. N < 45 tu i b b nh tim m ch ít h n nam.ữ ổ ị ệ ạ ơ C ch :ơ ế Hormone Estrogen c a n làm gi m LDL, cònủ ữ ả nam LDL cao h n n và HDL th p h n doở ơ ở ữ ấ ơ Hormone Testosteron. + Khi mãn kinh: h t Estrogen, LDL tăng lên và nguy cế ơ tim m ch nam và n ngang nhau.ạ ở ữ 2. Ng i Âu – M b VXĐM, suy timườ ỹ ị cao h n ng iơ ườ châu Á. Ng i M g c Phi b HA cao h n.ườ ỹ ố ị ơ
  56. 56. 10. Di truyền và bệnh tim mạch Vữa xơ động mạch nhiều khi do di truyền.
  57. 57. Hậu quả của các yếu tố nguy cơ Bệnh mạch vành Vữa xơ động mạch -Chết đột ngột -Rối loạn nhịp Tử vong -Tăng HA. -Đái tháo đường -RL mỡ máu -Béo phì, quá cân -Lạm dụng R0H -Hút thuốc lá -Ít vận động -HC-X Yếu tố nguy cơ tim mạch Suy tim giai đoạn cuối Nhồi máu cơ tim Rối loạn chức năng
  58. 58. II. ĐÁI THÁO ĐƯỜNG
  59. 59. TÌNH HÌNH VÀ NGUY CƠ • Hiện tại: thế giới có 180.000.000 người mắc bệnh. • Số liệu tăng gấp đôi: 360.000.000 người vào năm 2030. • Mỗi năm có 3.200.000 người chết vì ĐTĐ (tương đương chết vì HIV/AIDS). • Mỗi ngày: 8.700 người chết vì ĐTĐ. • Mỗi phút: 06 người chết vì ĐTĐ. • Mỗi 10 giây: 01 người chết vì ĐTĐ.
  60. 60. Tiền đái tháo đường (Pre – Diabetes) Tiền đái tháo đường (Pre – Diabetes): là mức đường máu cao hơn bình thường nhưng thấp hơn giới hạn đái tháo đường (ngưỡng thận). + Ở Mỹ, năm 2007: có 57 triệu người lớn ở giai đoạn tiền đái tháo đường. + Nếu ở giai đoạn tiền đái tháo đường là có nguy cơ bị đái tháo đường Typ 2 và nguy cơ bệnh tim mạch. + Để giảm nguy cơ đái tháo đường và đưa mức đường huyết về bình thường cần có chế độ giảm cân, chế độ ăn uống thích hợp và vận động hợp lý.
  61. 61. Chi phí: • Chi phí về Y tế cho người ĐTĐ gấp 2-3 lần người không có bệnh. • Ngân sách dành cho chăm sóc người ĐTĐ ở độ tuổi 20-79 từ 153-286 tỷ USD (2003). • Năm 2007: 232 tỷ USD chi cho điều trị và phòng chống ĐTĐ. • Năm 2007: Nước Mỹ chi 174 tỷ cho ĐTĐ.
  62. 62. VIỆT NAM * Tỷ lệ gia tăng ĐTĐ: 8-20%/năm (nhất thế giới). * Theo Viện Nội tiết: + Năm 2007: 2.100.000 ca ĐTĐ. + Năm 2010: 4.200.000 ca ĐTĐ. + Năm 2011: gần 5.000.000 ca …… * 65% trong số bị ĐTĐ: không biết mình bị mắc bệnh. * Tỷ lệ mắc bệnh ở thành thị: 4%. * Tỷ lệ mắc bệnh ở nông thôn: 2 - 2,5%.
  63. 63. Ph©n lo¹i:Ph©n lo¹i: 1. §¸i th¸o ®­êngTypI: §¸i th¸o ®­êng phô thuéc Insulin (Insulin – Dependent Diabetes – IDD) • T¨ng ®­êng huyÕt do thiÕu Insulin. • Do c¸c tÕbµo β cña tiÓu ®¶o Langerhans tuyÕn tuþ bÞtæn th­ ¬ng (tù miÔn). 2. §¸i th¸o ®­êngTypII: §¸i th¸o ®­êng kh«ng phô thuéc vµo Insulin (Non – Insulin – Dependent Diabetes Mellitus – NIDD). • T¨ng ®­êng huyÕt do Insulin vÉn ®­îc SXra b×nh th­êng nh­ng kh«ng cã hiÖu qu¶ trong viÖc chuyÓn Glucose vµo tÕbµo. • Do c¸c tÕbµo kh¸ng l¹i ho¹t ®éng cña Insulin, Insulin kh«ng cã hiÖu qu¶ trong viÖc chuyÓn Glucose vµo tÕbµo.
  64. 64. §iÒu kiÖn thuËn lîi g©y ®T® Týp 2:§iÒu kiÖn thuËn lîi g©y ®T® Týp 2: C n th y tri u d ch b nh toàn c u ĐTĐ!ơ ủ ề ị ệ ầ Xã h i đang CNH, đô th hóa d n t i:ộ ị ẫ ớ 1. Thay đ i ph ng th c làm vi c:ổ ươ ứ ệ - Làm vi c trong phòng kín.ệ - Công c : máy tính.ụ 2. Thay đ i l i s ng, sinh ho t:ổ ố ố ạ - L i s ng tĩnh t i, ít v n đ ng.ố ố ạ ậ ộ - R p hát t i gia: TV, VTC, VTC-HD…ạ ạ
  65. 65. 3. Thay đ i tiêu dùng TP:ổ - Tính toàn c u.ầ - Ăn ngoài gia đình tăng. - S d ng TP ch bi n s n ăn ngay tăng.ử ụ ế ế ẵ - Ph ng th c tr ng tr t, chăn nuôi, ch bi n thay đ i.ươ ứ ồ ọ ế ế ổ - Kh u ph n:ẩ ầ + Gia tăng TP đ ng v t, th t, tr ng, b , s a…ít cá, th y s n.ộ ậ ị ứ ơ ữ ủ ả + Gia tăng acid béo no. + Gi m ch t x , TP th c v t.ả ấ ơ ự ậ + Thi u h t Vitamin, vi khoáng, ho t ch t sinh h c.ế ụ ạ ấ ọ 4. Thay đ i môi tr ng: gia tăng ô nhi m các tác nhân sinh h c, hóa h c,ổ ườ ễ ọ ọ lý h c.ọ
  66. 66. HẬU QUẢ: 1. Tăng cân quá m c và béo phì:ứ - Tăng m : gây kt thái quá làm m t tính c mỡ ấ ả th c a các c quan nh n Insulin.ụ ủ ơ ậ - Tăng m : làm căng TB m , làm gi m m tỡ ỡ ả ậ đ th c m th v i Insulin.ộ ụ ả ể ớ 2. Ít v n đ ng th l c:ậ ộ ể ự làm gi m nh yả ạ c m c a Insulin.ả ủ 3. Ch đ ăn:ế ộ tăng m đ ng v t, ít x ,ỡ ộ ậ ơ thi u vi khoáng (Crom), Vitamin, ho tế ạ ch t sinh h c: làm tăng kháng Insulin.ấ ọ 4. Stress th n kinh:ầ Làm tăng kháng Insulin.
  67. 67. 5. Di truyền: - Mẹ bị ĐTĐ: con bị ĐTĐ cao gấp 3 lần trẻ khác. - Lý thuyết: Gen tiết kiệm của James Neel: Ở điều kiện TP chỉ đủ để duy trì Insulin tiết nhanh để đáp ứng nhu cầu tích lũy năng lượng khi cơ hội ăn vào nhiều chỉ thỉnh thoảng xảy ra (30 đơn vị). Sự đáp ứng nhanh như thế trong đk dồi dào TP sẽ dẫn đến tăng Insulin (100 đơn vị), gây béo phì, kháng Insulin và kiệt quệ TB β, gây ĐTĐ. 6. Cường tiết các tuyến đối kháng Insulin: - Tuyến yên : GH, ACTH, TSH - Tuyến giáp : T3, T4. - Tuyến vỏ thượng thận : Corticoid - Tuyến lõi thượng thận : Adrenalin - Tuyến tụy : Glucagon.
  68. 68. C¸c biÕn chøng cña ®t®:C¸c biÕn chøng cña ®t®: 1. BiÕnchøngcÊptÝnh: • NhiÔmaxit vµ chÊt Cetonic (ë týp 1). • NhiÔmaxit Lactic (ë týp 2). • H«n mª t¨ng ¸p lùc thÈmthÊu (týp 2). • H¹ ®­êng huyÕt: do dïng thuèc h¹ ®­êng huyÕt hoÆc nhÞn ¨n th¸i qu¸. • H«n mª h¹ ®­êng huyÕt.
  69. 69. 2. BiÕnchøngm¹ntÝnh: + ë m¹ch m¸u: • Viªm®éng m¹ch c¸c chi d­íi. • V÷a x¬ ®éng m¹ch. • T¨ng huyÕt ¸p. + BiÕn chøng ë tim: • Nhåi m¸u c¬ tim. • Tæn th­¬ng ®éng m¹ch vµnh. • Suy tim, ®au th¾t ngùc.
  70. 70. 2. BiÕnchøngm¹ntÝnh: + BiÕn chøng ë m¾t: • Viªm vâng m¹c. • §ôc thuû tinh thÓ. • Rèi lo¹n khóc x¹, xuÊt huyÕt thÓ kÝnh, Lipid huyÕt vâng m¹c... + BiÕn chøng ë hÖ thÇn kinh: • Viªm nhiÔmd©y thÇn kinh. • Tæn th­¬ng TKTV, rèi lo¹n c¶m gi¸c, gi¶m HA khi ®øng, tim ®Ëp nhanh, rèi lo¹n tiÓu tiÖn, liÖt d­¬ng... • HuyÕt khèi vµ xuÊt huyÕt n·o.
  71. 71. 2. BiÕnchøngm¹ntÝnh: + BiÕn chøng ë thËn: • Suy thËn m·n tÝnh. • X¬ cøng tiÓu cÇu thËn. • NhiÔmkhuÈn ®­êng tiÕt niÖu. + BiÕn chøng ë da: • Ngøa: ë ©mhé, quy ®Çu, cã xu h­íng Lichen ho¸. • Môn nhät, nÊm. • NhiÔms¾c vµng da gan tay – ch©n. • U vµng ë mi m¾t, phèi hîp t¨ng cholesterol huyÕt. • Ho¹i tö mì: hay ë ♀, khu tró ë c¼ng ch©n (c¸c nèt vµng h¬i xanh l¬ lan ra ngo¹i vi, trong khi trung t©mtrë nªn teo ®i).
  72. 72. Thùc phÈm, lèi sèng vµ nguy c¬Thùc phÈm, lèi sèng vµ nguy c¬ bÖnh ®¸i ®­êng type 2bÖnh ®¸i ®­êng type 2 NIDDMNIDDM •Xu thÕ gia t¨ng theo sù ph¸t triÓn x· héi - kinh tÕ. •T¨ng gÊp ®«i vµo n¨m 2025 •T¨ng lªn c¶ ë tÇng líp trÎ NIDDMNIDDM •Xu thÕ gia t¨ng theo sù ph¸t triÓn x· héi - kinh tÕ. •T¨ng gÊp ®«i vµo n¨m 2025 •T¨ng lªn c¶ ë tÇng líp trÎ 1. Thõa c©n, bÐo ph× 2. BÐo bông 3. Kh«ng ho¹t ®éng thÓ lùc 4. §¸i th¸o ®­êng bµ mÑ 5. KhÈu phÇn nhiÒu chÊt bÐo no 6. Qu¸ nhiÒu r­îu 7. Tæng chÊt bÐo khÈu phÇn 8. ChËm ph¸t triÓn trong tö cung 1. Thõa c©n, bÐo ph× 2. BÐo bông 3. Kh«ng ho¹t ®éng thÓ lùc 4. §¸i th¸o ®­êng bµ mÑ 5. KhÈu phÇn nhiÒu chÊt bÐo no 6. Qu¸ nhiÒu r­îu 7. Tæng chÊt bÐo khÈu phÇn 8. ChËm ph¸t triÓn trong tö cung T¨ngT¨ng 1. Gi¶m c©n tù nguyÖn ë ng­êi thõa c©n vµ bÐo ph× (duy tr× BMI ë møc tèt nhÊt) 2. Ho¹t ®éng thÓ lùc 3. Thùc phÈm giÇu NSP 4. Thùc phÈm giÇu acid bÐo n - 3 5. Thùc phÈm cã chØ sè ®­êng huyÕt thÊp (h¹t ®Ëu…) 6. §¶m b¶o khÈu phÇn chÊt bÐo no <7% tæng n¨ng l­îng 7. Ngò cèc toµn phÇn, ®Ëu, tr¸i c©y, rau. 1. Gi¶m c©n tù nguyÖn ë ng­êi thõa c©n vµ bÐo ph× (duy tr× BMI ë møc tèt nhÊt) 2. Ho¹t ®éng thÓ lùc 3. Thùc phÈm giÇu NSP 4. Thùc phÈm giÇu acid bÐo n - 3 5. Thùc phÈm cã chØ sè ®­êng huyÕt thÊp (h¹t ®Ëu…) 6. §¶m b¶o khÈu phÇn chÊt bÐo no <7% tæng n¨ng l­îng 7. Ngò cèc toµn phÇn, ®Ëu, tr¸i c©y, rau. Gi¶mGi¶m Ghi chó: NIDDM (Non - insulin - dependent diabetes mellitus): ®¸i th¸o ®­êng type 2 - ®¸i th¸o ®­êng kh«ng phô thuéc
  73. 73. III. BÉO PHÌ
  74. 74. TÌNH HÌNH VÀ XU THẾ • Béo phì M :ở ỹ ng i tr ng thànhở ườ ưở Nam: 20% N : 25%ữ • Canada: 15% (c 2 gi i)ả ớ • Hà Lan: 8% • Anh : 16% • Béo phì tr em:ở ẻ Không ng ng gia tăngừ • Vi t Nam:Ở ệ + tr em có khu v c đã 15.20%Ở ẻ ự + L a tu i 15 – 49: 10,7%ứ ổ + L a tu i 40 – 49: 21,9%.ứ ổ
  75. 75. QUÁ TRÌNH HIỆN ĐẠI HÓA – ĐÔ THỊ HÓA • Béo phì là đợt sóng đầu tiên của một nhóm các bệnh mạn tính không lây. • Béo phì sẽ dẫn dắt theo đái tháo đường, tăng HA, rối loạn chuyển hóa lipid, bệnh động mạch vành. “ Hội chứng Thế giới mới” New World Syndrom!
  76. 76. 1. BÐo ph×: BÐo ph× lµ sù t¨ng c©n nÆng c¬ thÓ qu¸ møc trung b×nh do t¨ng qu¸ møc tû lÖ khèi mì toµn th©n, g©y ¶nh h­ëng xÊu ®Õn søc kháe. Hoặc: Sự tích lũy quá dư thừa, lan rộng nhiều hay ít, của các mô mỡ dẫn đến sự tăng trên 20% (25%) cân nặng ước tính, phải tính đến chiều cao và giới tính. §ÞNHNGHÜA: 2. Thõa c©n: Lµ t×nh tr¹ng c©n nÆng v­ît qu¸ c©n nÆng “nªn cã” so víi chiÒu cao.
  77. 77. Cách tính cân n ng lý t ng – cân n ngặ ưở ặ “nên có” 1. Công th c Lorentz:ứ • PI (Nam) = S - 100 - • PI (N ) = S - 100 –ữ 2. x nóng: Có th tính:Ở ứ ể PI PI = (S – 100) x 0,9 Trong đó: * PI: Tr ng l ng c th (kg)ọ ượ ơ ể * S : Chi u cao (cm)ề S-150 4 S-150 2
  78. 78. 1. ChØsè khèi c¬ thÓ: )( )( 22 m kg H WBMI = Ph©n lo¹i BMI (kg/m2 ) ThiÕu c©n < 18,5 B×nh th­êng 18,5 - 24,9 Thõa c©n ≥ 25,0 TiÒn bÐo ph× 25, 0 - 29,9 BÐo ph× ®é 1 30,0 - 34,9 BÐo ph× ®é 2 35,0 - 39,9 BÐo ph× ®é 3 ≥ 40,0 + Ph©n lo¹i thõa c©n, bÐo ph× theo BMI:+ Ph©n lo¹i thõa c©n, bÐo ph× theo BMI: §èi víi ng­êi tr­ëngthµnh(WHO– 2002) §¬n vÞ®o bÐo ph×:
  79. 79. thang ph©n lo¹i bÐo ph× cho ch©u ¸:thang ph©n lo¹i bÐo ph× cho ch©u ¸: Ph©n lo¹i BMI (kg/m2 ) ThiÕu c©n < 18,5 B×nh th­êng 18,5 - 22,9 Thõa c©n ≥ 23,0 TiÒn bÐo ph× 23, 0 - 24,9 BÐo ph× ®é 1 25,0 - 29,9 BÐo ph× ®é 2 ≥ 30,0
  80. 80. Ph©n lo¹i theo chØsè c©n nÆng vµ BMIPh©n lo¹i theo chØsè c©n nÆng vµ BMI Møc ®é bÐo PhÇn tr¨m (%) v­ ît c©n nÆng mong muèn BMI (kg/m2 ) T¨ng c©n qu¸ møc (Over weigh) > 10% > 25,0 BÐo ph× (Obesity) > 20% > 35,0 BÐo ph× bÖnh lý (Morbid Obesity) > 100%
  81. 81. PHÂN LO I TH BÉO PHÌẠ Ể1. Th phì đ i:ể ạ - Béo phì b t đ u tu i tr ng thành.ắ ầ ở ổ ưở - S l ng TB m là c đ nh.ố ượ ỡ ố ị - S tăng tr ng l ng là do tích m trongự ọ ượ ỡ m i TB (phì đ i).ỗ ạ - Đi u tr : gi m b t các ch t Glucid là cóề ị ả ớ ấ hi u qu .ệ ả 2. Th tăng s n – phì đ i:ể ả ạ - tu i thanh thi u niênỞ ổ ế - S l ng các TB m tăngố ượ ỡ - Đ ng th i phì đ i các TB m .ồ ờ ạ ỡ - Khó đi u tr h n.ề ị ơ PHÂN LOẠI THỂ BÉO PHÌ
  82. 82. 2. Vßng th¾t l­ng (vßng eo, vßng bông - Waist Circumference): + C¸ch ®o: LÊy th­íc d©y ®o ngang chu vi quanh rèn + Lµ chØsè ®¬n gi¶n ®Ó®¸nh gi¸ khèi l­îng mì bông vµ mì toµn bé c¬ thÓ. + Nguy c¬ t¨ng lªn khi: ≥ 90cm®èi víi nam ≥ 80cm®èi víi n÷. + Nguy c¬ ch¾c ch¾n khi: ≥ 102cm ë víi nam ≥ 88cmë n÷. §èi víi ch©u ¸ ng­ìng vßng bông lµ ≥ 90cm®èi víi nam vµ ≥ 80cm víi n÷.
  83. 83. 3. Tû sè vßng th¾t l­ng/vßng m«ng (Waist - Hip Ratio) (W/H): + C¸ch ®o: - §o vßng th¾t l­ng: nh­ trªn. - §o vßng m«ng: Dïng th­íc d©y ®o chu vi ngang h¸ng, n¬i to nhÊt. + §¸nh gi¸: Tû sè nµy ≥ 1,0 víi namvµ ≥ 0,85 víi n÷ lµ c¸c ®èi t­îng bÐo bông. Theo WHO, ®èi víi Châu Á ng­ìng cña tû sè nµy lµ: ≥ 0,9 víi namvµ ≥ 0,8 víi n÷.
  84. 84. W = 90cm H W = 80cm H 90,0 ¦ =H W 80,0 ¦ =H W
  85. 85. C¬ chÕ g©y bÐo ph× :C¬ chÕ g©y bÐo ph× : 1. MÊt c©n b»ng n¨ng l­îng - N¨ng l­îng ¨n vµo lín h¬n n¨ng l­îng tiªu hao - ChÕ®é ¨n giÇu lipid hoÆc ®Ëm®é n¨ng l­îng cao - Møc thu nhËp cµng cao, kh u ph n Protid ng v t, Lipid ng v tẩ ầ độ ậ độ ậ c ng t ng l nũ ă ớ 2. Ho¹t ®éng thÓlùc Ýt, l i s ng t nh t i.ố ố ĩ ạ 3. YÕu tè di truyÒn: Theo MayerJ. (1959) - C¶ Bè vµ MÑ b×nh th­êng: chØcã 7% con ®Î ra bÞbÐo ph× - NÕu mét trong hai bÞbÐo ph×: 40% con ®Î ra bÞbÐo ph× - C¶ Bè vµ MÑ bÐo ph×: 80% con ®Î ra bÞbÐo ph× 4. Yếu tố kinh tế - xã hội: -Ở các nước đang phát triển, béo phi như là đặc điểm của sự giàu sang, chủ yếu ở tầng lớp giàu, ít ở tầng lớp nghèo (do thiếu ăn) - Ở các nước đã phát triển: béo phì chủ yếu ở tầng lớp nghèo, ít ở tầng lớp trên. Từ xã hội thiếu ăn chuyển sang đủ ăn hay có xu
  86. 86. 5. VÒmÆt sinh bÖnh häc, bÐo ph× cßn phô thuéc vµo sù ph©n bè mì trong c¬ thÓ: +T¨ ngkhèi l­îngmì do: - T¨ng s¶n qu¸ møc khèi l­îng tÕ bµo mì - Ph× ®¹i tÕ bµo mì +Sùph©nbèmì trongc¬thÓ: - Mì tËp trung quanh eo l­ng: bÐo ph× h×nh qu¶ t¸o (bÐo bông, bÐo phÇn trªn, kiÓu ®µn «ng) → nguy c¬ cho søc khoÎ nhiÒu h¬n cho c¬ thÓv× nhiÒu mì trong æ bông. - Mì tËp trung quanh h¸ng: bÐo ph× h×nh qu¶ lª ( bÐo phÇn thÊp, bÐo kiÓu ®µn bµ) - BÐo ph× trÎ em: mì tËp trung ë tø chi. TÕbµo mì t¨ng s¶n gÊp 3-5 lÇn nh­ng kÝch th­íc cã thÓ b×nh th­êng.
  87. 87. Nguyên nhân béo phì – Ăn quá mức Là nguyên nhân chủ yếu (95%) Ăn uống thức ăn nhiều quá nhu cầu cơ thể. Ăn một lượng quá dư thừa là do: 1. Tập quán gia đình 2. Sự thỏa mãn xúc cảm hay làm dịu nỗi lo âu mà một số người cảm nhận thấy sau khi ăn một lượng lớn thức ăn. 3. Sự giảm các hoạt động thể lực mà không giảm bớt khẩu phần ăn uống ở người già, người bất động, ít vận động. 4. Tăng tiết hoặc tăng hoạt tính Insulin, dẫn tới ăn nhiều, gây tăng chuyển Glucid thành mỡ. 5. Kích thích vùng dưới đồi: Cặp nhân bụng bên chi phối cảm giác thèm ăn, cặp nhân bụng giữa chi phối cảm giác chán ăn. Thực tế gặp: sau chấn thương, viêm não…gây ăn nhiều
  88. 88. Nguyên nhân béo phì – Nguyên nhân nội tiết (hiếm gặp) 1. Hội chứng Cushin và những tổn thương dưới đồi: - Mỡ phân bố đều ở mặt, cổ, bụng (phần trên cơ thể) - Chân tay mảnh khảnh. 2. Chứng tăng tiết Insulin do u: béo phì do tăng sự ngon miệng và tạo mỡ từ Glucid. 3. Giảm năng tuyến giáp: (phù niêm) - Giảm chuyển hóa cơ bản. - Tích mỡ nhiều nơi, cân đối, kết hợp tích nước. 4. Trạng thái bị hoạn nhẹ (Hội chứng phì sinh dục) - Mô mỡ tăng quanh háng trên đùi, mông (phần dưới cơ thể) - Do tổn thương vùng dưới đồi, suy giảm tuyến sinh dục.
  89. 89. Nguyên nhân béo phì – Giảm huy động + Thực nghiệm cắt thần kinh giao cảm bụng: gây tích mỡ quanh thận. + Cắt hạch giao cảm thắt lưng: tích mỡ ở vùng khung chậu và bụng. + Chấn thương cột sống gây tổn thương giao cảm gây tích mỡ vùng tổn thương. CƠ CHẾ: - Hệ giao cảm (Cate cholamin): Làm tăng thoái hóa mỡ. - Hệ phó giao cảm (phế vị): Làm tăng tích mỡ
  90. 90. Nguyên nhân béo phì – Giảm vận động thể lực NĂNG LƯỢNG ĂN VÀO VẬN ĐỘNG THỂ LỰC NĂNG LƯỢNG TIÊU HAO Chuyển hóa cơ bản 70% Sinh nhiệt 15% Lao động thể lực 15% =
  91. 91. T¸c h¹i cña bÐo ph×: 1. MÊt sù tho¶i m¸i trong cuéc sèng: - Khã chÞu vÒ mïa hÌ do líp mì dµy nh­ 1 líp c¸ch nhiÖt - Th­êng cã c¶m gi¸c mÖt mái, ®au ®Çu, tª buån hai ch©n. 2. Gi¶mhiÖu suÊt trong lao ®éng: - MÊt nhiÒu th× giê vµ ®éng t¸c cho mét c«ng viÖc do c¬ thÓ qu¸ nÆng nÒ. - DÔ bÞ TNL§, TNGT do gi¶m sù lanh lîi, ph¶n øng chËm ch¹p. 3. Nguy c¬ bÖnh tËt cao: Ng­êi bÐo ph× tû lÖ bÖnh tËt cao vµ tû lÖ tö vong còng cao.
  92. 92. + BÐo ph× lµ mét yÕu tè nguy c¬ bÖnh timm¹ch vµnh (chØ ®øng sau tuæi vµ rèi lo¹n chuyÓn hãa lipid). - Nguy c¬ cao h¬n khi tuæi cßn trÎ mµ bÞ bÐo bông. - Tû lÖ tö vong do m¹ch vµnh còng t¨ng h¬n khi bÞ thõa c©n, dï chØ 10% so víi trung b×nh. + Ng­êi bÐo ph× cã nguy c¬ cao HA h¬n ng­êi b×nh th­êng. + Ng­êi bÐo ph× cã tû lÖ®ét quþ cao h¬n ng­êi b×nh th­êng. BÐo ph× vµ bÖnh tim m¹ch:BÐo ph× vµ bÖnh tim m¹ch:
  93. 93. + Khi BMI t¨ng lªn th× nguy c¬ ®¸i ®­êng kh«ng phô thuéc vµo insulin (NIDDM) còng t¨ng lªn. + Nguy c¬ ®¸i ®­êng t¨ng h¬n khi: - BÐo ph× ë trÎ emvµ thiÕu niªn. - T¨ng c©n liªn tôc. - BÐo bông. BÐo ph× vµ ®¸i th¸o ®­êng:BÐo ph× vµ ®¸i th¸o ®­êng:
  94. 94. + BÐo ph× lµmt¨ng nguy c¬ sái mËt gÊp 3 - 4 lÇn ng­êi b×nh th­êng. + Ng­êi bÐo ph×, cø 1kg mì thõa lµmt¨ng tæng hîp 20mg cholesterol /ngµy. T×nh tr¹ng ®ã lµmt¨ng bµi tiÕt mËt, t¨ng møc b·o hßa cholesterol trong mËt cïng víi møc ho¹t ®éng cña tói mËt gi¶mdÉn tíi t¹o thµnh sái mËt. - Gi¶mchøc n¨ng h«hÊp. - Rèi lo¹n x­¬ng: viªmx­¬ng khíp (®Çu gèi vµ h«ng). - T¨ng nguy c¬ ung th­: ®¹i trµng, vó, tö cung. - T¨ng nguy c¬ bÖnh Gót. BÐo ph× vµ sái mËt: BÐo ph× vµ c¸c nguy c¬ søc kháe kh¸c:
  95. 95. IV. UNG THƯ
  96. 96. Đ c tr ng c a ung thặ ư ủ ư
  97. 97. Ung thư là bệnh của TB với 3 đặc trưng: 1. Sinh sản tế bào vô hạn độ (cơ thể mất kiểm soát) 2. Xâm lấn phá hoại các tổ chức xung quanh. 3. Di căn đến nơi khác.
  98. 98. HẬU QUẢ 1. Làm tê liệt một tổ chức, cơ quan, không hồi phục được. 2. Gây suy mòn, suy nhược và suy sụp cơ thể. 3. Gây nghẽn đường hô hấp, chèn ép các tổ chức, cơ quan khác. 4. Làm tắc mạch máu (não…). 5. Rối loạn đông máu: chảy máu bên trong ào ạt. 6. Suy giảm miễn dịch, không còn sức đề kháng với các tác nhân: VK, virus, KST… 7. Di căn, xâm lấn vào cơ quan quan trọng: não, tim, phổi, tuyến nội tiết.
  99. 99. UNG THƯ NGUYÊN PHÁT THỨ PHÁT Bắt nguồn từ TB có vị trí Ban đầu hay vị trí gốc Là ung thư do di căn của TB ung thư đến vị trí khác vị trí ban đầu
  100. 100. Cơ chế gây ung thư:• Phóng xạ • Hóa chất • Virus • Gốc tự do • Thuốc lá • Viêm mạn tính • .............. Đột biến gen Sai hỏng ADN Phân chia tế bào vô tổ chức TB non, không biệt hóa, không thực hiện được chức năng Tế bào quái, dị sản, loạn sản Phát triển vô hạn (Bất tử) Xâm lấn, chèn ép các mô xung quanh Di căn tới các mô ở xa Tránh được Apoptosis (chết theo chương trình) Kháng với các yếu tố chống tăng sinh
  101. 101. QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA UNG THƯ 1.Giai đoạn bắt đầu: TB bị đột biến 2. Giai đoạn khởi động: Tăng sinh lành tính. 3. Giai đoạn tiến triển: Tổn thương ác tính. • Thời kỳ I: Phát triển tại chỗ. Một khối u đạt 10g để lâm sàng có thể thấy được cần 30 lần nhân đôi TB, tức: 150- 300d. • Thời kỳ II: di căn lan tràn khối u thông qua đường mạch và bạch mạch. Khối u xâm lấn xung quanh hình Con cua (từ Hy lạp :Cancer).
  102. 102. NGUYÊN NHÂN GÂY UNG THƯ 1. Sinh học: nhiễm VK, virus, KST. 2. Vật lý: Phóng xạ, tia cực tím, sóng radio, sóng tần số thấp… 3. Hóa học: • Hóa chất CN. • Hóa chất BVTV, thuốc thú y. • Hóa chất môi trường. • Dược phẩm, nội tiết tố. 4. Ăn uống: • Rượu, thuốc lá • Độc tố nấm mốc • TP ướp muối • TP chiên, hun khói, nướng… • Thịt đỏ • Nhiều mỡ bão hòa 5. Lỗi gen di truyền 6. Suy giảm miễn dịch.
  103. 103. Triệu chứng cơ bản của ung thư: 1. Triệu chứng tại chỗ: • Phù, nề • Khối u • Đau • Loét • Chèn ép ..... 2. Triệu chứng của di căn: phát triển khối u ở nơi khác • Hạch bạch huyết • Gan to, khối u • Phổi • Xương • Não • Ruột 3. Triệu chứng toàn thân: • Sút cân • Chán ăn • Suy mòn • Ho ra máu, thiếu máu ... • H.C cận u .....
  104. 104. Nguy c gây ung th .ơ ư
  105. 105. Thực phẩm Cơ chế phân tử của thực phẩm gây ung thư Carcinogen Oncogen (Kích thích phân chia tế bào) Antioncogen (Ức chế phân chia tế bào) Kích thích phân chia TB không ngừng Biến dị gen – mất kiểm soát phân chia TB Ung thư
  106. 106. 24 lo i th c ph m có nguy c gây ung thạ ự ẩ ơ ư 1. TP chiên – rán – n ng:ướ Th t, cá, đùi gà, đ u ph rán giònị ậ ụ Sinh amin dị vòng, gây đột biến gen Ung thư, đặc biệt K tiêu hóa + Càng chiên rán già l a càng t o nhi u amin d vòng, nh t là khi đang rán đ thêm d u m vàoử ạ ề ị ấ ổ ầ ỡ làm ↑ nhi t t ng t.ệ độ độ ộ + Amin d vòng còn có trong KK, khói b p, khói xe, ng c .ị ế độ ơ + N c th t rán c ng có amin d vòng.ướ ị ũ ị 2. Đun n u nhi t đ caoấ ở ệ ộ Tạo ra Benzopyren bencanthraxen Ung thư nhiều cơ quan nhất là tiêu hóa 3. Khoai tây chiên, ph ng tôm, bánh mìồ tr ng, b p rang, TP giàu carbonhydratứ ắ x lý nhi t đ caoử ở ệ ộ Tạo ra Acrylamide K vú, K thận
  107. 107. 4. Th t hun khói, cá s y khôị ấ Dễ tạo Nitrosamin K các cơ quan khác nhau. 5. Các lo i th t,cá p mu i,ạ ị ướ ố cá mu i khô, th c ăn m nố ứ ặ Chứa gốc Nitrat, Nitrit Dễ tạo thành Nitrosamin K các cơ quan khác nhau. 6. Th t h p, cá h p, xúc xích,ị ộ ộ giăm bông Chứa chất Nitrit bảo quản dễ tạo thành Nitrosamin (Nitrit làm thịt cá có màu hồng, mùi vị hấp dẫn) K các cơ quan khác nhau. 7.Ch đ ăn giàu năng l ng,ế ộ ượ nhi u m , b , tr ng, s a th t …ề ỡ ơ ứ ữ ị Cung cấp nhiều chất đốt với K đang phát triển và tạo nhiều gốc tự do gây hư hại gen Dễ K các cơ quan khác nhau.
  108. 108. 8. MỠ ĐỘNG VẬT + Mỡ là “chất đốt” với khối u đang phát triển. + Mỡ gây tăng axit mật ở ruột già, các axit mật làm thay đổi TB một cách không điển hình, ức chế quá trình biệt hóa niêm mạc ruột gây K. + Dư thừa mỡ động vật, mỡ thực vật là dầu ngô nhiều ω-6: làm giảm hệ miễn dịch cơ thể. Chỉ có acid béo ω-3 của cá có tác dụng ngăn cản K! + Mỡ là tiền chất tạo ra hormone steroid như Estrogen, kích thích phát triển các cơ quan liên quan như tuyến vú, tử cung, tuyến tiền liệt, dễ thành K. + Dầu mỡ đun nóng có nguy cơ gây K phổi (do có chất Carcinogen bốc hơi lên). + Dễ bị oxy hóa tạo thành Hyperoxyd lipid: chất này hoạt hóa Procarcinogen thành Carcinogen, đồng thời làm tổn thương ADN. + Dễ gây K ruột, đại tràng, trực tràng, vú, tử cung, tiền liệt tuyến.
  109. 109. 9. THỰC PHẨM NHIỄM NẤM MỐC + Ngô, lạc, quả hạnh, hạt có dầu, quả khô, gạo, đậu, gia vị bị mốc có thể gây nhiễm độc tố Aflatoxin (gây K gan). + Ngũ cốc, nho thối, rượu vang, cà phê, quả khô, một vài loại thịt động vật bị nhiễm độc tố Ochratoxin (gây K thận, gan). + Ngô, gạo mốc có thể nhiễm độc tố: Fumonisin của nấm mốc có thể ây K gan, thực quản.
  110. 110. 10.THỰC PHẨM Ô NHIỄM HÓA CHẤT + Rau quả còn tồn dư HCBVTV (nhóm clo hữu cơ) + Thịt gia cầm, gia súc, thủy sản còn tồn dư thuốc tăng trọng. + Thực phẩm bị ô nhiễm do thôi nhiễm hóa chất độc từ bao bì, dụng cụ chế biến, bao gói (Hg, Pb, Cd). + TP ô nhiễm hóa chất từ môi trường: đất, nước, không khí (Hg, Pb, Cd). + TP nhiễm Dioxin (cá, tôm, cua, sò, sữa, trứng) + TP nhiễm PAH, BaP (Benzoapyren): do đốt rác, than, dầu, xăng → nhiễm vào TP. + TP nhiễm BCP (Biphenyl polychlore): ở nước sông, mực in, máy biến thế, điện, vật liệu chống lửa → nhiễm vào thủy sản → gây quái thai và K.
  111. 111. 11.THỊT ĐỎ + Thịt đỏ và thịt trắng khác nhau ở hàm lượng ion sắt. Thịt đỏ: có hàm lượng ion Fe cao. + Ion sắt: - Tăng xúc tác men tổng hợp N0 từ Arginin. - Tăng xúc tác biến Nitrat thành Nitrit. + Nitrit kết hợp axit amin thạo thành Nitrosamin, gây K ruột, đại tràng, trực tràng.
  112. 112. 12. NƯỚC UỐNG KHỬ TRÙNG BẰNG CHLOR: Nước có nhiều chất hữu cơ, khi cho chlor vào, có thể tạo thành: - Chloroacetonitrit: dễ tích tụ ở đường tiêu hóa và tuyến Giáp trạng,có thể gây K. - Trihalomethan: cũng là một chất gây K.
  113. 113. 13. CHẤT PCB (Polychlorobiphenyl): Là chất cách điện, cách nhiệt, rất bền, không ăn mòn, không bắt lửa, được dùng để sản xuất biến thế điện, sản xuất dầu nhờn, cồn dán, xi đánh giày, mực dấu, thuốc trừ sâu… PCB thải ra, trộn với Chloruabenzen, dưới tác dụng của nhiệt độ, sẽ tạo ra nhiều Dioxin. Dioxin ô nhiễm vào TP gây độc, K cho người.
  114. 114. 14. Thuốc lá gây K 1. Nitrosamin: Nicotin→Nitro hóa → Nitrosamin 2. Các PAHs (Hydrocarbon đa vòng thơm) 3. Các Amin dị vòng (Hetero cyclic Amines) 4. Các Amin thơm (Aromantic Amines) Biến dị gen Ung thư
  115. 115. 15. RƯỢU GÂY UNG THƯ Rượu: C2H50H Acetaldehyd Acetaldehyd + ADN Biến dị TB Alcol dehydrogenase (ADH) K (Vú, gan, trực tràng, miệng, họng, thực quản)
  116. 116. 16. MUỐI VÀ DƯA VỚI NGUY CƠ K • Ăn mặn: có nguy cơ K dạ dày gấp hai lần so với người khác. • Dưa muối còn cay và dưa khú: hàm lượng Nitrit còn cao, vào dạ dày dễ tạo ra Nitrosamin, gây K.
  117. 117. 17. Kẹo, bánh quy, bánh ngọt, sôcôla Chứa lượng đường lớn,kết hợp phụ gia, chế biến nóng dễ tạo hợp chất K. K các cơ quan khác nhau. 18. Cà fe • Uống quá nhiều cafê chưa lọc • Café rang cháy tạo Acrylamide Dễ gây K 19. Nước hoa quả ép Chứa nhiều đường, chất hóa học, gase, chất bảo quản kết hợp dễ gây K K các cơ quan khác nhau.
  118. 118. 20. Hít phải khói thuốc, khói hương Chứa nhiều chất gây K như: Benzen, Naphthylamin PAHs … Gây K phổi, thực quản, bàng quang, gan, thận, đại trực tràng, dạ dày ruột, khí quản. 21. Ăn các loại cá đáy biển, hồ, sông Dễ nhiễm Hg, Cd, Pb, Dioxin và các độc tố khác Đột biến gen dễ gây K các cơ quan khác nhau. 22. Nước tương Chứa 3 MCPD 1-3 CPD K các cơ quan khác nhau. 23.Trứng, sữa Nhiễm Sudan, Melamin K thận, cơ quan khác nhau.
  119. 119. 24. Các chất phụ gia TP: độc hại và nguy cơ gây K + Các Sulfit bảo quản giữ màu sắc tươi tắn. + Hàn the (Boax) ướp thịt, cá, bánh bọt cho dẻo, dai. + Chất tạo ngọt Cyclamade. + Formaldehyde bảo quản TP lâu hỏng. + Chất Paradimethyl aminobenzen nhuộm bơ vàng. + Hóa chất độc bảo quản trái cây tươi lâu. + Ure ướp cá, mực. + Carbendazim bảo quản sầu riêng.
  120. 120. CHÚ Ý: Đời thường ! • Vú cao su: qua quá trình lưu hóa cũng tạo ra Nitrosamin. • Gioăng cao su: (nồi nấu ăn, lọ đường TP…) khi lão hóa cũng có thể tạo ra Nitrosamin. • Dây chun: buộc quanh thịt quay, dăm bông, chả cuốn… cũng có khả năng tạo ra Nitrosamin.
  121. 121. Ô nhiễm không khí Ô nhiễm Thực phẩm Thâm nhiễm độc tố vi lượng Mẹ Con Chịu ảnh hưởng ngay khi còn ở trong bụng mẹ
  122. 122. www.themegallery.comwww.themegallery.com Company LogoCompany Logo Ánh sángÁnh sáng Bóng tốiBóng tối (ngủ)(ngủ) Mặt trờiMặt trời Nhân tạoNhân tạo Tuyến tùngTuyến tùng Tuyến yênTuyến yên Tạo MelatoninTạo Melatonin Tạo GHTạo GH DaDa Tạo Vit.DTạo Vit.D Không tạo Vit.DKhông tạo Vit.D Ung thưUng thư Vit.DVit.D MelatoninMelatonin TPCNTPCN Phát triểnPhát triển (lớn)(lớn) (+)(+) (+)(+) (+)(+) (+)(+)(+)(+) (+)(+) (+)(+) (-)(-) (-)(-) (-)(-) (-)(-) (-)(-) (+)(+) (+)(+) (-)(-)
  123. 123. ĐEO ÁO NỊT NGỰC VÀ K VÚ Đeo áo nịt ngực >12 tiếng/ngày mắc ung thư vú cao gấp 21 lần những người khác. • Đeo suốt ngày đêm: cao gấp hàng trăm lần. • Áo nịt ngực: gây siết chặt lồng ngực và bầu vú, chèn ép các mạch bạch huyết dưới da, ngăn cản lưu thông bạch mạch, cản trở thải các chất độc, gây tích tụ ở các tế bào mỡ của vú, dễ K hóa.
  124. 124. 1. Ung thư khoang miệng và hầu họng, thực quản: Yếu tố nguy cơ chính là rượu và thuốc lá (chiếm 75% ung thư loại này). Các nguyên nhân khác là tiêu thụ đồ uống và thực phẩm ở nhiệt độ cao, thiếu vi chất dinh dưỡng, thực phẩm ướp muối. 2. Ung thư dạ dày: Hơn 20 năm trước, ung thư dạ dày là ung thư phổ biến nhất thế giới, nhưng hiện nay, tỷ lệ tử vong do ung thư dạ dày đã giảm xuống ở tất cả các nước công nghiệp. Hiện nay ung thư dạ dày phổ biến nhiều hơn ở các nước Châu Á. Nhiễm vk Helicobacter Pylori là yếu tố nguy cơ đã xác định. Chế độ ăn nhiều thực phẩm ướp muối truyên thống (thịt muối, dưa muối), các loại ô nhiễm hóa chất (HCBVTV, thuốc thú y, hóa chất thôi nhiễm, độc tố nấm mốc, nitrat..) là những nguy cơ đang tăng lên. Nguy cơ này giảm đi nhờ khẩu phần ăn bổ sung TPCN, nhiều rau và trái cây CÁC Y U T GÂYẾ Ố K HAY G P:Ặ
  125. 125. 3. Ung thư đại trực tràng: Các yếu tố nguy cơ chủ yếu liên quan đến ăn uống: chế độ ăn nhiều thịt, nhiều chất béo, ít rau quả, trong đó chủ yếu là thịt bảo quản, thịt đỏ, chất béo bão hòa, uống nhiều rượu, tăng cân, dư lượng hóa chất. 4. Ung thư gan: Gần 75% ung thư gan xảy ra ở các nước đang phát triển. Yếu tố nguy cơ chính là nhiễm trùng mạn tính virus viêm gan B, viêm gan C, thực phẩm nhiễm độc tố vi nấm Aflatoxin. Uống rượu là yếu tố nguy cơ quan trọng thông qua xơ gan và viêm gan do rượu.
  126. 126. 5. Ung th t y:ư ụ Là ung th ph bi n các n c công nghi p h n cácư ổ ế ở ướ ệ ơ ở n c đang phát tri n. Y u tó nguy c chính là th a cân, béo phì, ch đ ănướ ể ế ơ ừ ế ộ nhi u th t, ít rau qu .ề ị ả 6. Ung th ph i:ư ổ Là ung th ph bi n nh t trên th gi i. Y u t nguy cư ổ ế ấ ế ớ ế ố ơ ch y u là hút thu c. Y u t liên quan khác là kh u ph n ăn thi u h tủ ế ố ế ố ẩ ầ ế ụ β- Caroten, ít rau và trái cây. 7. Ung th vú:ư Là ung th ph bi n th hai trên th gi i và là ung th phư ổ ế ứ ế ớ ư ổ bi n nh t ph n . Các y u t nguy c gây ung th vú bao g m: Nh ngế ấ ở ụ ữ ế ố ơ ư ồ ữ ng i không sinh đ , có thai l n đ u mu n, mãn kinh mu n, ph i nhi m v iườ ẻ ầ ầ ộ ộ ơ ễ ớ b c x ion khi d i 40 tu i, di truy n. Đ i v i nguy c do ăn u ng bao g m:ứ ạ ướ ổ ề ố ớ ơ ố ồ ch đ ăn nhi u th t đ , ăn nhi u ch t béo bão hòa, u ng nhi u r u, tăngế ộ ề ị ỏ ề ấ ố ề ượ cân béo phì, d l ng hóa ch t, trong đó béo phì và r u là hai y u t quanư ượ ấ ượ ế ố tr ng nh t. Béo phì làm nguy c ung th vú sau mãn kinh tăng kho ng 50%,ọ ấ ơ ư ả có th do làm tăng Estradiol t do trong huy t thanh. Đ i v i r u, n u u ngể ự ế ố ớ ượ ế ố m i ngày m t l n làm tăng nguy c ung th vú lên 10%, c ch có th do làmỗ ộ ầ ơ ư ơ ế ể tăng Estrogen.
  127. 127. 1.1.Chế độ ăn:Chế độ ăn: • 27% K vú liên quan đến ăn27% K vú liên quan đến ăn chất béo (chất béo (≥≥ 40% Calo từ chất béo)40% Calo từ chất béo) • Ăn nhiều thịt đỏ: nguy cơ lên 2 lầnĂn nhiều thịt đỏ: nguy cơ lên 2 lần 2. Béo phì2. Béo phì • Béo: Estrogen máuBéo: Estrogen máu • TB mỡ: có thể sx EstrogenTB mỡ: có thể sx Estrogen nhạy cảm Knhạy cảm K • Béo sau mạn kinh: 50% nguy cơBéo sau mạn kinh: 50% nguy cơ • Béo+cao: nguy cơBéo+cao: nguy cơ • 30% K vú: do béo phì30% K vú: do béo phì 4. Phơi nhiễm tia xạ4. Phơi nhiễm tia xạ 5. HCBVTV và thuốc thú y5. HCBVTV và thuốc thú y Di truyền:Di truyền: Mẹ+Dì bị K,Mẹ+Dì bị K, n gái nguy cơ 50%n gái nguy cơ 50% 7. Rượu:7. Rượu: nguy cơnguy cơ Môi trường:Môi trường: Ô nhiễm: HC, VLÔ nhiễm: HC, VL AS tự nhiên (không tạoAS tự nhiên (không tạo ợc Vitamin D và Melatonin)ợc Vitamin D và Melatonin) 8 nguy cơ Ung thư vú8 nguy cơ Ung thư vú 3. Hormone:3. Hormone: • Nữ trẻ và sắp mạn kinh: nguy cơ caoNữ trẻ và sắp mạn kinh: nguy cơ cao • Chu kỳ KN >40 năm: nguy cơ caoChu kỳ KN >40 năm: nguy cơ cao • Thai đầu sau 30: nguy cơ caoThai đầu sau 30: nguy cơ cao • Thời gian giữa thai đầu & KN đầu : nguy cơ caoThời gian giữa thai đầu & KN đầu : nguy cơ cao • Không sinh đẻ: nguy cơKhông sinh đẻ: nguy cơ Ung thư vúUng thư vú nguy cơnguy cơ
  128. 128. 1. Cảm giác:1. Cảm giác: • Đau khi cử độngĐau khi cử động • Đau cố địnhĐau cố định • Đau khi sờ, ấnĐau khi sờ, ấn 2. Nhìn:2. Nhìn: • Màu sắcMàu sắc • Hình dángHình dáng • Sự cân đốiSự cân đối • Da nhăn nhúm,Da nhăn nhúm, co kéoco kéo • Chảy dịch, máuChảy dịch, máu 3. Sờ:3. Sờ: • U, cụcU, cục • Di độngDi động • Ấn có chảy dịch,Ấn có chảy dịch, máumáu Khám chuyên khoa xác địnhKhám chuyên khoa xác định Giám sát dấu hiệu sớm ung thư vú.
  129. 129. 1.Quan sát: • Hai bên ngực trái và phải có đối xứng không; • Da vùng ngực có bị nhăn nheo, căng, viêm loét hay sần sùi hay không; • Đầu vú có lõm xuống, tiết dịch lạ hay không. 2. Sờ đứng: • Hai bên ngực trái và phải có đối xứng không; • Da vùng ngực có bị nhăn nheo, căng, viêm loét hay sần sùi hay không; • Đầu vú có lõm xuống, tiết dịch lạ hay không. 4. Sờ ấn: Nên kiểm tra theo hướng ấn, xoay tròn, miết trượt trên da. Sau đó dùng ngón trỏ, ngón giữa, ngón đeo nhẫn của tay còn lại để kiểm tra tương tự. 3. Nằm sờ: • Khi nằm xuống dưới đầu không kê gối. • Đệm một chiếc gối nhỏ ở dưới cẳng tay trái, bàn tay trái để ở vị trí sau não. • Phương thức kiểm tra giống như vừa mô tả ở phần đứng kiểm tra.
  130. 130. DẤU HIỆU CẢNH BÁO K VÚ 1. Sờ thấy một cục hay thấy dày len ở vùng vú hoặc nách. 2. Thay đổi kích thước, màu sắc, hình dáng. 3. Núm vú rỉ dịch, đau, bị co kéo, sưng, đỏ… 4. Thay đổi da vú: màu da cam, có quầng… 5. So sánh hai vú thấy sự khác biệt
  131. 131. 8. Ung th n i m c t cung:ư ộ ạ ử ng iỞ ườ béo phì, ung th n i m c t cung caoư ộ ạ ử h n ba l n so v i ph n bình th ng,ơ ầ ớ ụ ữ ườ c ch do béo phì tác đ ng trên các m cơ ế ộ ứ hormone. Ch đ ăn nhi u ch t béo noế ộ ề ấ cũng làm tăng nguy c h n là ch đ ănơ ơ ế ộ nhi u rau qu .ề ả 9. Ung th ti n li t tuy n:ư ề ệ ế Ch đ ănế ộ nhi u th t đ , các s n ph m t s a vàề ị ỏ ả ẩ ừ ữ ch t béo đ ng v t th ng liên quan t iấ ộ ậ ườ ớ s phát tri n ung th ti n li t tuy n.ự ể ư ề ệ ế 10. Ung th th n:ư ậ Th a cân và béo phì làừ các y u t nguy c gây ung th th n.ế ố ơ ư ậ
  132. 132. 11. Ung thư máu (bệnh bạch cầu) + Nguyên nhân còn chưa xác định rõ. + Yếu tố dịch tễ: - Tiếp xúc phóng xạ - Sóng điện từ thấp. - Hóa chất - Di truyền - Virus 12. Ung thư bàng quang: - Hóa chất - Hút thuốc lá - Di truyền 13. Ung thư xương - Ung thư xương nguyên phát : Sarcoma - Ung thư xương thứ phát: do di căn đến 14. Ung thư da - Ánh nắng mặt trời - Tia cực tím - Hóa chất (tiếp xúc, ăn uống) 15. Ung thư miệng - Hút thuốc - Uống rượu - Hóa chất
  133. 133. CÁC YẾU TỐ LÀM TĂNG NGUY CƠ UNG THƯ TT CÁC YẾU TỐ TĂNG NGUY CƠ UNG THƯ 1 Thừa cân và béo phì • Thực quản • Đại, trực tràng • Vú ở phụ nữ sau mãn kinh • Nội mạc tử cung • Thận • Tụy 2 Rượu • Khoang miệng • Hầu họng • Thanh quản • Thực quản • Gan • Vú 3 Độc tố vi nấm (Aflatoxin) • Gan 4 Cá muối kiểu Trung Quốc • Mũi • Hầu
  134. 134. TT CÁC YẾU TỐ TĂNG NGUY CƠ UNG THƯ 5 Thịt bảo quản • Đại, trực tràng 6 Thực phẩm bảo quản bằng muối • Dạ dày 7 Đồ uống và thực phẩm rất nóng • Khoang miệng • Hầu họng • Thực quản 8 Chế độ ăn nhiều thịt đỏ, các sản phẩm từ sữa, chất béo động vật • Tiền liệt tuyến 9 •Các chất béo động vật •Các Amin khác vòng (PAHs) •Các Hydrocarbon thơm nhiều vòng •Nitrosamin • Hệ tiêu hóa.
  135. 135. V. LOÃNG XƯƠNG
  136. 136. Loãng xương • Loãng xương là quá trình giảm khoáng của xương do sự điều chuyển Calci từ xương vào máu bởi tác dụng ưu thế của thủy cốt bào (Osteoclast) so với tạo cốt bào (Osteoblast). • Loãng xương khác với nhuyễn xương (Osteomalacia) là dạng khác của giảm khoáng do thiếu Vitamin D.
  137. 137. Phân loại loãng xương I. Loãng xương nguyên phát: + Tuýp I: Loãng xương sau mãn kinh. + Tuýp II: Loãng xương ở người già (do lão hóa). II. Loãng xương thứ phát: do các nguyên nhân gây thiếu Ca.
  138. 138. Các yếu tố nguy cơ gây loãng xương 1.Mãn kinh s m:ớ s gi m Oestrogen là nguyênự ả nhân gây loãng x ng.ươ 2. N gi i.ữ ớ 3. Di truy n.ề 4. C u trúc x ng m ng.ấ ươ ỏ 5. Ch s kh i c th (BMI) th p:ỉ ố ố ơ ể ấ th hi n cânể ệ n ng c th th p.ặ ơ ể ấ 6. Hút thu c lá:ố làm gi m t tr ng x ng.ả ỷ ọ ươ 7. Nghi n r u: do nh h ng chuy n hóaệ ượ ả ưở ể protein, Ca, đ c v i c t bào.ộ ớ ố 8. L i s ng tĩnh t i:ố ố ạ làm gi m kh i l ngả ố ượ x ng.ươ 9. Ch đ ăn:ế ộ nghèo Ca, nghèo các Vitamin, khoáng ch t.ấ 10.Ít ti p xúc v i ánh n ng m t tr i.ế ớ ắ ặ ờ
  139. 139. 3 yếu tố cơ bản liên quan khối lượng và tỷ trọng xương Chế độ ăn Hormone sinh dục Hoạt động thể lực
  140. 140. Vai trò CHẾ ĐỘ ĂN 1. Cung c p các ch t c n thi t đ t o x ng,ấ ấ ầ ế ể ạ ươ duy trì và h i ph c x ng trong su t cu c đ i:ồ ụ ươ ố ộ ờ - Protein - Ca - Vitamin C, D, K - Ch t khoáng: P, Cu, Mn, Mgấ 2. Ch đ ăn có vai trò duy trì s cân b ng:ế ộ ự ằ T ch c x ng là ngu n d tr Ca và P,ổ ứ ươ ồ ự ữ quy t đ nh s c m nh c aế ị ứ ạ ủ h th ng c , x ngệ ố ơ ươ Ăn vào [ Ca, P] Thải ra [Ca, P]
  141. 141. Vai trò của Hormone Các Hormone có vai trò quan trọng trong cân bằng động của xương, cả ở trẻ em và người lớn, bao gồm: 1. Hormone tuyến giáp. 2. Hormone tuyến cận giáp. 3. Hormone sinh dục.
  142. 142. Vai trò của Hormone sinh dục 1. Ở cả nam và nữ, hàm lượng bình thường của Hormone sinh dục cần thiết cho sức khỏe của xương. 2. Những người phụ nữ ở thời kỳ sinh sản ngắn (chậm thấy kinh và tắt kinh sớm) có nguy cơ loãng xương cao. 3. Hormone Ostrogen có vai trò điều hòa khối lượng xương, do đó ở giai đoạn mãn kinh, do giảm Ostrogen nên cũng giảm khối lượng xương. 4. Ở phu nữ sau mãn kinh, chế độ ăn thiếu Ca, khối lượng xương có thể giảm tới 15% do thiếu Oestrogen và 16% do thiếu Ca và Vitamin D. Khuyến cáo: Bổ sung vào chế độ ăn hàng ngày Ca, vitamin D, Hormone sinh dục.
  143. 143. Tuyến giáp trạng: sản xuất Hormone: Calcitonin 1. Tác dụng nhanh: làm giảm tủy cốt bào, dẫn tới làm tăng lắng đọng Ca ở xương. Tác dụng này đặc biêt quan trọng ở trẻ em. 2. Tác dụng thứ phát và kéo dài: làm giảm hình thành tủy cốt bào mới. 3. Tăng tái hấp thu Ca ở ống thận và ruột. Kết quả: Calcitonin làm giảm Ca huyết.
  144. 144. Tuyến cận giáp trạng: sản xuất Hormone: Parathormon (PTH) 1. PTH tác động lên xương: làm tăng giải phóng Ca từ xương vào máu thông qua: - Từ tế bào xương (Osteocyte) - Tạo cốt bào (Osteoblast) - Hủy cốt bào (Osteoclast) 2. Tác dụng lên thận: Giảm bài xuất Ca qua thận. Tăng tái hấp thu Ca qua thận. Giảm tái hấp thu P, gây tăng thải P qua nước tiểu. 3. Tác động lên ruột: tăng hấp thu Ca và P.
  145. 145. Vai trò của Calci 1. Ca là nguyên tố nhiều nhất trong cơ thể chiếm 1,6% trọng lượng cơ thể, khoảng 1000-1500g. + Ca là thành phần chính của xương, răng, móng: 99%, còn 1%ở máu, dịch ngoài bào và tổ chức phần mềm. + Cùng với P, Mg, Ca có vai trò hàn gắn các điểm xương bị tổ thương, giúp xương phát triển và giữ được tính cứng chắc. 2. Là thành phần chính trong quá trình cốt hóa của xương.
  146. 146. 3. Do phải chịu sức nén của cơ thể và sự ma sát khi vận động, các tế bào xương ở đầu khớp lương bị vỡ ra, rồi lại được tái tạo. Quá trình này cần có: - Vitamin kích thích sự hấp thu Ca. - Mg điều phối Ca vào xương. - Ca cùng với P tạo ra những tế bào xương mới. 4. Ca giữ vai trò truyền dẫn thông tin thứ hai trong hoạt động của cơ thể, tham gia vào toàn bộ các hiện tượng của cơ thể và công năng của tế bào.
  147. 147. 5. Ca còn liên quan đến quá trình đông máu, hiện tượng co cơ, nhịp đập của tim. Tỷ lệ Ca ở màng tế bào, trong tế bào và nhân tế bào có ảnh hưởng quyết định ảnh hưởng tới nhân tế bào. 6. Trẻ sơ sinh, trẻ em ở tuổi lớn, phụ nữ mang thai, phụ nữ cho con bú, sau mãn kinh người già,người bị gãy xương do nhu cầu cao Ca. Người trưởng thành, người có thói quen uống nước có ga, uống cafe hàng ngày, uống thuốc Corticoid đều cần được bổ sung Ca.
  148. 148. Nhu cầu bổ sung Calci hàng ngày : TT LỨA TUỔI LƯỢNG Ca DÙNG HÀNG NGÀY (mg) 1 Trẻ sơ sinh 300 - 400 2 Trẻ từ 1-3 tuổi 600 3 Trẻ từ 4-9 tuổi 700 4 Trẻ từ 10-12 tuổi 1.000 5 Trẻ từ 13-19 tuổi 1.200 6 Người lớn 800-900 7 Phụ nữ có thai: • Thời kỳ đầu 800 • Thời kỳ giữa 1.200 • Thời kỳ cuối và cho con bú 1.200 8 Người già 1000-1200 9 Phụ nữ đã mãn kinh 1200-1500
  149. 149. VI. HỘI CHỨNG CHUYỂN HÓA
  150. 150. ĐỊNH NGHĨA: Hội chứng chuyển hóa là một tập hợp các biểu hiện bệnh lý về chuyển hóa làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, tiểu đường và xơ vữa ĐM + Trong HC chuyển hóa: nổi bật là RLCH Lipid và Glucid vốn phụ thuộc trực tiếp vào Insulin. + Phát hiện và phân định được HC chuyển hóa là bước tiến lớn trong dự phòng và khống chế những căn bệnh gây tử vong cao nhất trong thế kỷ 21. + HC X chiếm 20-30% dân số ở các nước công nghiệp. Ước tính đến 2010, riêng nước Mỹ sẽ có: 50- 75triệu người bị HC X.
  151. 151. BIỂU HIỆN HC CHUYỂN HÓA: 1. Béo trung tâm - BMI > 25-30kg/m2 - Vòng b ng: *ụ ≥102cm (Nam) * ≥88cm (Nữ) - T l vòng b ng/vòng mông: *ỷ ệ ụ ≥0,9 (Nam) * ≥0,85(Nữ). 2. Huy t áp:ế ≥ 140/90 mmHg. 3. N ng đ Glucose huy t:ồ ộ ế - N u đo dung n p Glucose: gi m rõ r t.ế ạ ả ệ - Có th suy lu n m c kháng Insulin t t l :ể ậ ứ ừ ỷ ệ Tryglycerid HDL •Nếu > 2 là báo động •Nếu đạt 4 là chắc chắn có kháng Insulin
  152. 152. 4. N ng đ b t th ng các lo i Lipid huy t:ồ ộ ấ ườ ạ ế + Tăng Triglycerid: ≥ 1, 695 mmol/lit hoặc 150mg/100ml. + Tăng nồng độ chung cholesterol + Giảm HDL-C: ≤ 0,9mmol/lit hoặc: ≤ 40mg/100ml (với nam) và ≤ 50mg/100ml (với nữ). + Tăng LDL-C. Do chi phí lớn khi đo nên nồng độ LDL thực tế được tính bằng cách lấy nồng độ cholesterol toàn phần trừ đi HDL. 5. Bi u hi n khác:ể ệ + Tăng đông (Tăng Fibrinogen & Plasminogen – activator…) + Tăng Creatinin huyết và acid Uric – huyết. + Có Albumin – niệu vi thể: 20mg/phút hoặc tỷ lệ Albumin/creatinin: 30mg/g. + Rối loạn chức năng hệ nội mạc (tăng nồng độ các phân tử kết dính).
  153. 153. Chẩn đoán & khẳng định (dễ đo, chi phí thấp) Nếu có 03 yếu tố trở lên theo chiều hướng xấu là coi như có HC chuyển hóa! CHẨN ĐOÁN Vòng bụng TG – huyết HDL-C Glucose – huyết khi đói Huyết áp
  154. 154. VII. CH C NĂNG GAN VÀ NGUY CỨ Ơ T N TH NG GAN.Ổ ƯƠ
  155. 155. Gan Cơ quan to nhất cơ thể Vừa có chức năng ngoại tiết Vừa có chức năng nội tiết Vừa là kho dự trữ nhiều chất Vừa là trung tâm chuyển hoá quan trọng Chức năng gan gắn liền với sinh mạng Gan là nhà máy năng lượng của cơ thể I. GAN VÀ CHỨC NĂNG CỦA GAN:
  156. 156. Glycogen CHỨC NĂNG CỦA GAN 1. Chuyển hoá: Chuyển hoá Glucid: Tổng hợp và thoái hoá Chuyển hoá Lipit: •Tổng hợp acid béo. •Oxy hoá acid béo. •Chuyển hoá Cholesterol. Chuyển hoá protid: •Thoái hoá + Tổng hợp •Tổng hợp các men 2. Tạo mật Tiết mật 3. Dự trữ Lipit Protein Vitamin tan trong dầu: A,D,E,K. Vitamin B12 Sắt
  157. 157. CHỨC NĂNG CỦA GAN 4.Tạo phá huỷ hồng cầu máu 5.Chống độc Phản ứng hoá học Tạo ure Liên hợp: •Với Glucuro •Với Sulfat •Với Glycol •Với Methyl Oxy hoá khử: Phá huỷ chất độc Cố định và đào thải qua mật: KL, màu
  158. 158. Lọc Sự chống độc của các cơ quan khác Hô hấp: Thải CO2 Tiêu hoá: Đào thải một số chất độc qua phân Tiết niệu: Các sản phẩm cuối cùng của chuyển hoá: ure, acid uric, creatinin ... Chất độc nội sinh: •Bilirubin kết hợp •Acid Chất độc ngoại sinh (vào qua đường tiêu hoá, máu) Các sản phẩm thừa: •Na •H2O •Muối vô cơ Bài tiết H+ NH4 + K+ :
  159. 159. Quá trình đào thải N: Protein Axitamin NH4 + Động vật sống trên cạn Chim và bò sát Động vật bài tiết NH4+ (Ammoni Otelic) Thuỷ sinh có xương sống Động vật bài tiết Ure (Ure Otelic) Động vật bài tiết axit uric (Uric Otelic)
  160. 160. Chức năng khử NH4 + của gan Protein Ruột Axitamin (Vk+men) Tổ chức Axit amin NH4 + ngoại sinh (4g/24h) NH4+ nội sinh (độc) (não, cơ, tổ chức) Glutamin + NH4+ (không độc) Glutamin Thận CitrullinArginin Ornithin NH4 + Urê (15-20g Urê/24h)
  161. 161. II. NGUYÊN NHÂN GÂY TỔN THƯƠNG GAN 1. Sinh h c:ọ - Nhi m virus: A, B, C, D,E,Gễ - Nhi m vi khu n: xo n khu n,ễ ẩ ắ ẩ ∑, leptospira - Nhi m ký sinh trùng: sán lá gan, amip ....ễ 2. Hoá h c:ọ - Hoá ch t công nghi pấ ệ - Hoá ch t b o v th c v t.ấ ả ệ ự ậ - Thu cố - N i ti t tộ ế ố 3. Lý h c:ọ - Phóng xạ - B c xứ ạ Sán lá gan
  162. 162. 4. Ăn u ng:ố - Thu c láố - ROH - Đ c t n m m cộ ố ấ ố - Th c ph m p mu iự ẩ ướ ố - TP chiên n ngướ - Th t đị ỏ - M bão hoàỡ 5. Suy gi m mi n d ch - t mi nả ễ ị ự ễ 6. L i gen di truy nỗ ề 7. G c t doố ự
  163. 163. III. CÁC TỔN THƯƠNG GAN: 1. Rối loạn chức năng gan: - RLCN Protid. - RLCN Glucid. - RLCN Lipit. - RLCN nước và điện giải. - RLCN tạo máu. 2. Viêm gan cấp: - Viêm gan cấp do virut: A,B,C,D,E,G. - Viêm gan cấp do virut: Brucella, Leptospira, SR ... - Viêm gan cấp do ∑. - Viêm gan cấp do nhiễm độc: thuốc, hoá chất, độc tố. - Viêm gan teo vàng cấp. 3. Viêm gan teo nhiễm mỡ: do suy dinh dưỡng, ROH
  164. 164. III. CÁC TỔN THƯƠNG GAN: 5. Áp xe gan. 6. X gan:ơ - Lo n d ng t bào gan.ạ ưỡ ế - Các h ch tăng sinh lan trànạ - TCLK phát tri n.ể - Đ o l n c u trúc gan.ả ộ ấ 7. Di truy n:ề các b nh Phorphyrie do thi u men sinh t ng h pệ ế ổ ợ Hem, d n t i tích lu Porphyrie.ẫ ớ ỹ 8. Ung th ganư
  165. 165. Viêm gan mạn tính Tổn thương hoại tử Tổn thương viêm Hình thành tổ chức xơ Thời gian tổn thương ≥ 6 tháng Hoại tử TB Chết TB Xâm nhập TB Lympho Xâm nhập TB Plasmocyte KN... Tái sinh liên tục Phát triển sợi collagen ngoài TB
  166. 166. Các loại viêm gan mạn tính Viêm gan mạn tính do virus •Viêm gan B: 10% chuyển MT •Viêm gan D: đồng nhiễm HBV •Viêm gan C: 90% thành MT •Viêm gan G: do truyền máu Viêm gan mạn tính tự miễn •Tự kháng thể. •ANA: Kháng thể kháng nhân •SMA: Kháng thể chống cơ trơn •LKM: KT chống Microsome của gan và thận •SLA: Kháng thể chống KN gan hoà tan •LP: Kháng thể chống gan và tuỵ •AMA: Kháng thể chống Mittochondrie Viêm gan mạn tính do thuốc Methyldopa, Isoniazid Halothan, Papaverin, Sulfonamid, Aspirin, Clometacin, Benzarone ... Viêm gan mạn tính tiềm tàng
  167. 167. Tiến triển và biến chứng Viêm gan mạn tính Giai đoạn đầu: 1. RLCH chất dinh dưỡng: gầy, sút cân 2. Cổ chướng 3. Tuần hoàn bàng hệ và chảy máu tiêu hoá 4. Vàng da 5. Thiếu máu 6. Sỏi túi mật 7. Đái đường 8. Nội tiết: • Vú to • Rụng tóc • Giảm tình dục 9. Viêm loét dạ dày 10. Rối lạon đông máu 11. Sốt 12. H.C gan – não (do protein giảm, NH3tăng 13. Da đỏ lòng bàn tay, lưỡi đỏ, móng tay trắng, dễ gãy Giai đoạn sau: 1. Xơ gan 2. Ung thư gan 3. Tử vong
  168. 168. Xơ gan: •80% xơ gan là do ROH (Pháp) •Xơ gan là do Viêm gan MT, viêm gan virus •K hoá từ xơ gan: 60-90% 1 Viêm gan virus: B,C,D,G2 Các hoá chất độc: •Hợp chất vô cơ •Hợp chất hữu cơ •Hoá chất bảo vệ thực vật .... 3 Độc tố nấm mốc: •Aflatoxin •Ocharatoxin 4 5 Ký sinh trùng: Sán lá gan 6 Chất phóng xạ. Nguyên nhân Ung thư gan:
  169. 169. Tiến triển K gan: Khởi phát: 1. Mệt mỏi không rõ nguyên nhân. 2. Kém ăn, đầy bụng, khó tiêu. 3. Cảm giác nặng nề, đau âm ỉ hạ sườn phải. 4. Gầy sút 5. Có thể sốt nhẹ. 6. Đau xương khớp nhưng không sưng. Toàn phát: 1. Kém ăn, sút hẳn mặc dù rất cố. 2. Đầy bụng, chướng hơi (ăn ½ bát đã chướng) 3. Mệtmỏi không muốn hoạt động 4. Rối loạn tiêu hoá: đi ngoài nhiều lần, phân nát 5. Sốt: nhẹ hoặc cao. 6. Gầy sút nhanh 7. Đau hạ sườn phải: tăn dần thuốc giảm đau thông thường không tác dụng 8. Gan to, hoàng đản, phù, tuần hoàn bàng hệ, lách to, chảy máu tiêu hoá, di căn. Giai đoạn cuối: •Suy mòn, chảy máu đường tiêu hoá ổ bụng, tắc tĩnh mạch, di căn xa •Hôn mê •Tử vong
  170. 170. VIII. CH C NĂNG SINH D C VÀỨ Ụ NGUY C SUY GI M CH C NĂNG SINHƠ Ả Ứ D CỤ
  171. 171. 1. Chức năng sinh dục ngở ười
  172. 172. CHỨC NĂNG SINH DỤC Ở NGƯỜI Chức năng sinh sản: là chức năng cổ điển của quan hệ tình dục, SX ra con người để duy trì nòi giống 1 Chức năng khao khát (thèm muốn): kích thích → gợi lên cảm giác thèm muốn → động cơ quan hệ 2 Chức năng khoái lạc (Orgasmus): - Quan hệ TD → đỉnh cao sự khoái lạc (hạnh phúc) - Động cơ duy trì3 Chức năng thông tin: Trao đổi qua lại thông tin, ý nghĩ → làm sâu sắc thêm sự hiểu biết, tin cậy, giúp đỡ và cộng tác4 Chức năng mong muốn thay đổi tình dục (chức năng mới, lạ): Thích mới, lạ, trẻ … (cần chế ngự) 5 Chức năng khử căng thẳng: - Kt → hưng phấn tình dục → ức chế trung khu khác - Orgasmus: dập tắt các phản xạ khác 6
  173. 173. BiỆN pháp chế ngự chức năng thứ 5 Tuần tự theo quy trình 4 giai đoạn: + Nam đạt tứ khí (Hòa khí – cơ khí – cốt khí – thần khí) + Nữ đạt cửu khí (Phế khí- Tâm khí – Tỳ khí – Thận khí – Cốt khí – Cân khí - Huyết khí – Nhục khí – Tủy khí) Thay đổi địa điểm và thời gian: • Nhiều địa điểm khác nhau • Ở thời gian khác nhau Thay đổi tư thế: 1. Các tư thế: (1) Nằm cổ điển (2) Nam trên: S-N, S-S (3) Nữ trên: S-N, N-N (4) Nghiêng (5) Ngồi (6) Quỳ (7) Đứng (8) Kết hợp 2. Các kiểu: (1) Rồng bay uốn khúc (2) Hổ rình mồi (3) Vượn trèo cây (4) Ve sầu bám cành (5) Rùa bay (6) Phượng bay lượn (7) Thỏ liếm lông (8) Cá giao vây (9) Hạc quấn cổ
  174. 174. Giai đoạn kích thích Giai đoạn cao nguyên Giai đoạn cực khoái Giai đoạn hồi phục Nữ Nam
  175. 175. 1 2 3 4 6 5 7 8 10 12 9 11 Ghi chú: 1. Môi và lưỡi 5. Núm vú 9. Mặt trong trên đùi 2. Cổ 6. Giữa lưng 10. Sau đùi 3. Dái tai 7. Bụng và thắt lưng 11. Vùng bẹn 4. Gáy và chân tóc 8. Nếp dưới lằn mông 12. Cơ quan SD Các vùng kích thích ở nữ
  176. 176. Các giai đoạn giao hợp I. Giai đoạn kích thích: 1. Toàn thân: tuần hoàn tăng, giãn mạch ngoại vi, huyết áp tăng, cơ căng dần 2. Tại chỗ:cương cứng, tiết dịch II. Giai đoạn cao nguyên: 1. Toàn thân: các dấu hiệu giai đoạn 1 mãnh liệt hơn: HA, tim, căng cơ 2. Tại chỗ: • Cương cứng • Tiết dịch nhờn • Nam: cương cứng, đỏ tía • Nữ: Măng xéc khoái cảm… III. Giai đoạn cực khoái: 1. Toàn thân: • Co giật vô thức • HA, nhịp tim, hơi thở tăng • Ý thức bị lu mờ • Rên la vô ý thức 2. Tại chỗ : • Co giật từng cơn • Nam: phóng tinh • Nữ: co thắt cơ SD, cơ bụng, đùi, ngực, co thắt măng-sec khoái cảm, cảm giác nóng ướt trào ra IV. Giai đoạn hồi phục: các cơ giãn ra, tuần hoàn, hô hấp bình thường, hết cương, buồn ngủ
  177. 177. 2. Tác d ng c a quan hụ ủ ệ tình d cụ
  178. 178. 10 tác dụng của quan hệ tình dục 1. Th ng xuyên đ t c c khoái:ườ ạ ự Gi m t l ch t =ả ỷ ệ ế ½ so v i ng i không đ t nh trên.ớ ườ ạ ư 2. ≥ 3 l n /tu n:ầ ầ gi m ½ nguy c đ t qu tim.ả ơ ộ ỵ 3. Tác d ng gi m đau:ụ ả do tăng ti t Endorphinế
  179. 179. 4. Gi m cân, Fitnessả + M i l n QHTD = 1 bài t p th d c tiêu hao 200ỗ ầ ậ ể ụ Kcal. + V i đi u ki n đ m b o quy trình 4 giai đo nớ ề ệ ả ả ạ 5. Phát tri n c :ể ơ đùi, mông, ch u, c , ng c, cánhậ ổ ự tay 6. Đi u khi n c bàng quang kh e lênề ể ơ ỏ
  180. 180. 7. Kích thích SX Testosterone: làm kh e c , x ng,ỏ ơ ươ gi m nguy c b nh x ng kh p.ả ơ ệ ươ ớ 8. Gi m tr m c m, c m l nh,ả ầ ả ả ạ c m cúm cho ph nả ụ ữ (làm ↑ IgA 30%). 9. Kh e răng, mi ng:ỏ ệ Tinh d ch nhi u Zn, Caị ề →↓ sâu răng và ↓ K ti n li t tuy n.ề ệ ế
  181. 181. 10. Tăng khả năng thành tích: (K.Starke & W.Friedrich – 1986) (1) Kh năng làm vi c:ả ệ • Nam : ≥ 10l/tháng • Nữ : ≥ 16l/tháng (2) Kh năng nghiên c u:ả ứ Tăng 10-20%: • Say mê • Sáng t oạ • Chăm chỉ • Thành công Tăng 10 -15%
  182. 182. 3. Các y u t nh h ng đ nế ố ả ưở ế ch c năng sinh d cứ ụ
  183. 183. Ô nhiễm môi trường và ô nhiễm thực phẩm Ô nhiễm sinh học Ô nhiễm hóa học Ô nhiễm vật lý • Giảm khả năng thích nghi. • Giảm sức đề kháng • Giảm sản xuất tinh trùng • Giảm SX Hormone Suy giảm tình dục
  184. 184. HORMONE SINH DỤC NAM OESTROGEN • Do TB Leydig sản xuất • Nguyên liệu: Cholesterol Phát triển các CQ sinh dục Chuyển hóa protein và cơ Kích thích sản xuất tinh trùng Tăng HC 20%, tăng nhẹ hấp thu Na ở ống thận •Cốt hóa + phát triển xương •Lắng đọng Ca + P ở xương
  185. 185. HORMONE SINH DỤC NỮ ESTROGEN • Do buồng trứng sản xuất • Nguyên liệu: Cholesterol Tăng kích thước, mạch máu TC Tăng sinh niêm mạc vòi trứng Phát triển vú Tăng tiết dịch cổ tử cung Tăng chuyển hóa đạm, mỡ ở da (vú, đùi, mông…) •Tăng sinh niêm mạc âm đạo •Tăng tiết dịch có pH acid •Tăng cốt hóa và pt xương •Lắng đọng Ca + P Tăng nhẹ giữ H20 + muối Phát triển cơ quan sinh dục nữ
  186. 186. HORMONE SINH DỤC NỮ PROGESTERON •Do hoàng thể sx •Rau thai sx Tăng tiết nhày ở cổ tử cung Tăng tiết dịch ở niêm mạc vòi trứng •Phát triển chiều dài – cuộn tròn niêm mạc TC. •Tăng bài tiết ở niêm mạc. Phát triển tuyến vú chuẩn bị tiết sữa Tăng thân nhiệt 0,5o C Nguyên liệu: Cholesterol
  187. 187. CHU KỲ KINH NGUYỆT CỦA HORMONE SINH DỤC NỮ Estrogen
  188. 188. Đặc điểm tinh trùng 1. Số lượng: • Hai tinh hoàn sản xuất 120.000.000 TT/d • Mỗi lần giao hợp phóng ra : 2-5ml với 200.000.000 đến 500.000.000 TT 2. Hình thể : + Đầu được cấu tạo từ nhân TB, trước đầu có một lớp dày nên được gọi là cực đầu, chứa lượng lớn men Hyaluronidase (men phân giải các sợi của mô) và men phân giải Protein. + Thân + Đuôi: giúp cho tinh trùng chuyển động và di chuyển
  189. 189. 3. Đ i s ng:ờ ố - Tinh trùng đ c SX ra ng sinh tinh và lên mào tinh hoàn 18-14hượ ở ố m i v n đ ng đ c.ớ ậ ộ ượ - TT ph i v n đ ng qua ng mào tinh hoàn dài 6m.ả ậ ộ ố - TT đ c d tr 1 ph n ng mào tinh hoàn ph n l n ngượ ự ữ ầ ở ố ầ ớ ở ố d n tinh. T i đây: th i gian s ng đ c 1 tháng.ẫ ạ ờ ố ượ - Khi đ c phóng vào đ ng sinh d c n : th i gian s ng đ c tượ ườ ụ ữ ờ ố ượ ừ 24-48h. - nhi t đ th p tinh trùng s ng lâu h n.Ở ệ ộ ấ ố ơ 4. Chuy n đ ng:ể ộ t c đ 4 mm/phútố ộ
  190. 190. Kết quả nghiên cứu của GS.N.Skakebach (Đại học Copenhagen – Đan mạch) Ô nhiễm môi trường Thâm nhiễm độc tố vi lượng Mất cân bằng Hormone Suy giảm chất lượng tinh trùng ở nam Ung thư tử cung ở nữ Teo cơ quan sinh dục
  191. 191. • Năm 1940: L ng tinh trùng nam châu Âu: TB 113ượ tri u/mlệ • Năm 1990: ch còn 66 tri u/ml (ỉ ệ ↓ 41,6%) l ng tinhượ d ch:ị ↓ 25% • Theo WHO: Tình trùng d i 20 tri u/mlướ ệ → vô sinh (Tăng t 6 đ n 18%)ừ ế
  192. 192. CHẾ ĐỘ ĂN UỐNG 1. TP nghèo Proteine (Acide amin, Arginin … ) 2. TP nghèo Vitamin (A,E,B,C … ), chất khoáng (Zn, Ca, Mg …) 3. Uống nhiều rượu, bia 4. Nghiện, hút thuốc TAM GIẢM 1. Giảm ham muốn 2. Giảm tần suất 3. Giảm cường độ
  193. 193. Ảnh hưởng của lão hóa 1. Thể lực chung: giảm sút 2. Teo hình thể (cơ quan) 3. Teo tuyến nội tiết và giảm sản xuất Hormone 4. Giảm phản xạ: tiếp nhận kích thích, dẫn truyền, đáp ứng, huy động 5. Hội chứng: + NGŨ GIẢM:  Tái tạo, phục hồi  Đáp ứng: kích thích, Hormone  SX: kích thích, Hormone, dịch  Tỷ lệ H2O  Chuyển hóa + TAM TĂNG:  Tăng sinh chất xơ, TCLK  Tích lũy chất độc  Độ dày SUY GIẢM CHỨC NĂNG TÌNH DỤC
  194. 194. STRESS 1. Mất điều hòa tập trung của TKTW 2. Mệt mỏi lan tỏa các cơ quan 3. Suy giảm nguồn dự trữ •Yếu phản xạ •Yếu chất lượng •Thiếu Hormone •Yếu cường độ SUY GIẢM CHỨC NĂNG SINH DỤC
  195. 195. BỆNH TẬT Dịch bệnh các bệnh mạn tính • Đái tháo đường • Bệnh tim mạch • Ung thư • Bệnh xương khớp • Béo phì, tăng cân • Rối loạn chuyển hóa • Bệnh nội tiết • Bệnh thần kinh • ……………………….. Suy giảm chức năng tình dục
  196. 196. CHẾ ĐỘ LÀM VIỆC 1. Làm việc trí não, với thiết bị máy tính. 2. Làm việc liên miên, thiếu nghỉ ngơi. 3. Ít vận động thể lực. 4. Lo nghĩ triền miên, căng thẳng. 5. Thu nhập thấp. Suy giảm chức năng sinh dục
  197. 197. Tổ chức cuộc sống 1. Quan hệ gia đình 2. Quan hệ xã hội 3. Các yếu tố xã hội 4. Các yếu tố tâm lý 5. Trình độ văn hóa 6. Môi trường 7. Quan hệ tình yêu, tình dục đơn điệu, nhàm chán 8. Kỹ năng cá nhân Suy giảm chức năng sinh dục
  198. 198. Điều hòa chức năng tinh hoàn Tinh hoàn(+) Hypothalamus Gn RH Tuyến Yên FSH LH Ống sinh tinh Tế bào Sertoli Tế bào Leydig Inhibin Testosteron XS tinh trùng Tăng HC 20% Tăng CHCB 5% -10% PT chắc xương Tăng chuyển hóa protein Đặc tính sinh dục nam PT giới tính nam (-) (-) (+) (+)
  199. 199. 10 yếu tố ảnh hưởng tới sinh sản tinh trùng 1. Hormone: GnRH (Hypothalamus), LH, FSH (Tuyến Yên) 2. Nhiệt độ: • Tinh trùng được sản xuất ở nhiệt độ < T0 cơ thể 1-20 • Cơ Dartos của bìu co, giãn để đảm bảo nhiệt độ thuận lợi cho SX tinh trùng. 3. pH: tinh trùng hoạt động mạnh trong môi trương kiềm và trung tính. Ở môi trường axit dễ bị giết chết. 4. Kháng thể: - TT có thể bị tiêu diệt khi có KT trong máu. - Ở nữ: • Có KT cố định tinh trùng: dễ thụ thai • Có KT tiêu diệt tinh trùng: khó thụ thai
  200. 200. 5. R u, ma túy:ượ làm gi m s n xu t tinh trùngả ả ấ 6. Tia X, phóng x , b c x :ạ ứ ạ làm t n th ng tổ ươ ế bào dòng tinh 7. Căng th ng th n kinh:ẳ ầ làm gi m SX tinhả trùng 8. Ch đ ăn u ng:ế ộ ố Thi u ch t đ m, Vitamin,ế ấ ạ ch t khoángấ → nh h ng SX tinh trùngả ưở 9. Ô nhi m môi tr ng:ễ ườ nh h ng SX tinhả ưở trùng 10. Virus: Virus quai bị
  201. 201. Phần II: TPCN dự phòng và hỗ trợ điều trị các bệnh mạn tính Functional Food for the Prevention and Treatment of Chronic Diseases
  202. 202. I. TH C PH M CH C NĂNGỰ Ẩ Ứ LÀ GÌ?
  203. 203. Drug claimDrug claimDrug claimDrug claim Functional FoodFunctional Food Dietary suplement NutraceuticalDietary suplement Nutraceutical Functional FoodFunctional Food Dietary suplement NutraceuticalDietary suplement Nutraceutical Hình 1: Thùc phÈmchøc năng, thùc phÈmvµ thuèc FoodFood No claimNo claimNo claimNo claim DrugDrug Health claimHealth claimHealth claimHealth claim
  204. 204. Đ nh nghĩa:ị Th c ph m ch c năngự ẩ ứ là s n ph m th cả ẩ ự ph m h tr các ch c năng trong c th , có tácẩ ỗ ợ ứ ơ ể d ng ho c không có tác d ng dinh d ng, t oụ ặ ụ ưỡ ạ cho c th tình tr ng tho i mái, tăng s c đơ ể ạ ả ứ ề kháng, gi m nguy c và tác h i c a b nh t t.ả ơ ạ ủ ệ ậ Th c ph m ch c năng bao g m: Th c ph m bự ẩ ứ ồ ự ẩ ổ sung, Th c ph m ch bi n t d c th o vàự ẩ ế ế ừ ượ ả Th c ph m s d ng đ c bi t (Th c ph m dùngự ẩ ử ụ ặ ệ ự ẩ cho ph n có thai, th c ph m dùng cho tr sụ ữ ự ẩ ẻ ơ sinh và tr nh , th c ph m dùng cho ng i già,ẻ ỏ ự ẩ ườ th c ph m dùng cho m c đích s c kh e đ cự ẩ ụ ứ ỏ ặ bi t, th c ph m dùng cho m c đích y h c đ cệ ự ẩ ụ ọ ặ bi t).ệ
  205. 205. TT Tiêu chí TP truyền thống (Conventional Food) TP chức năng (Functional Food) 1 Chức năng 1. Cung cấp các chất dinh dưỡng. 2. Thỏa mãn về nhu cầu cảm quan. 1.Giống chức năng cơ bản. 2.Chức năng thứ 3: lợi ích sức khỏe, giảm nguy cơ và tác hại bệnh tật. 2 Chế biến Chế biến theo công thức thô (không loại bỏ được chất bất lợi) Chế biến theo công thức tinh (bổ sung thành phần có lợi, loại bỏ thành phần bất lợi) được chứng minh khoa học và cho phép của cơ quan có thẩm quyền. Ph©n biÖt TPCN vµ TPtruyÒn thèng:Ph©n biÖt TPCN vµ TPtruyÒn thèng:
  206. 206. TT Tiêu chí TP truyền thống TP chức năng 3 Tác dụng tạo năng lượng Tạo ra năng lượng cao Ít tạo ra năng lượng 4 Liều dùng Số lượng lớn (g-kg) Số lượng rất nhỏ (µ, mg). 5 Đối tượng sử dụng Mọi đối tượng + Mọi đối tượng; + Có định hướng cho các đối tượng: người già, trẻ em, phụ nữ có thai, mạn kinh, suy yếu, người ốm … 6 Nguồn gốc nguyên liệu Nguyên liệu thô từ thực vật, động vật (rau, củ, quả, thịt, cá, trứng…) có nguồn gốc tự nhiên Hoạt chất, dịch chiết từ thực vật, động vật (nguồn gốc tự nhiên) 7 Thời gian & phương thức dùng + Thường xuyên, suốt đời. + Khó sử dụng cho người ốm, già, bệnh lý đặc biệt. + Thường xuyên, suốt đời. + Có sản phẩm cho các đối tượng đặc biệt.
  207. 207. Phân biệt TPCN và thuốc:Phân biệt TPCN và thuốc: TT Tiêu chí TP chức năng Thuốc 1 Định nghĩa Là sản phẩm dùng để hỗ trợ (phục hồi, tăng cường và duy trì) các chức năng của các bộ phận trong cơ thể, có tác dụng dinh dưỡng, tạo cho cơ thể tình trạng thoải mái, tăng cường đề kháng và giảm bớt nguy cơ bệnh tật. Là chất hoặc hỗn hợp chất dùng cho người nhằm mục đích phòng bệnh, chữa bệnh, chẩn đoán bệnh hoặc điều chỉnh chức năng sinh lý cơ thể, bao gồm thuốc thành phẩm, nguyên liệu làm thuốc, vaccine, sinh phẩm y tế, trừ TPCN. 2 Công bố trên nhãn của nhà SX Là TPCN (sản xuất theo luật TP) Là thuốc (SX theo luật dược) 3 Thành phần và hàm lượng + Hỗn hợp nhiều chất, hoạt chất. + Xấp xỉ nhu cầu sinh lý hàng ngày của cơ thể. -Thường là 1 chất, hoạt chất. -Hàm lượng cao.
  208. 208. + Là thuốc; + Có chỉ định, liều dùng, chống chỉ định + Là TPCN + Hỗ trợ các chức năng của các bộ phận cơ thể, tăng cường sức khỏe, giảm nguy cơ bệnh tật. Ghi nhãn4 ThuècTP chức năngTiªu chÝTT + Nguồn gốc tự nhiên, + Nguồn gốc tổng hợp. Nguồn gốc tự nhiênNguồn gốc, nguyên liệu 9 + Từng đợt. + Nguy cơ biến chứng, tai biến + Thường xuyên, liên tục. + Ít tai biến, tác dụng phụ. Cách dùng8 + Tại hiệu thuốc có dược sĩ + Cấm bán hàng đa cấp Bán lẻ, siêu thị, trực tiếp, đa cấpĐiều kiện phân phối 7 + Người bệnh+ Người khỏe +Người bệnh Đối tượng dùng6 Phải có chỉ định, kê đơn của bác sĩNgười tiêu dùng tự mua ở chợ, siêu thị, hiệu thuốc Điều kiện sử dụng 5 10 Tác dụng + Tác dụng lan tỏa, hiệu quả toả lan. + Tác dụng chuẩn hóa (Không có tác dụng âm tính). + Tác dụng chữa 1 chứng bệnh, bệnh cụ thể. + Có tác dụng âm tính

×