Isu perpaduan kaum di malaysia

  • 118 views
Uploaded on

 

  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
118
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
1
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. IsuPerpaduanKaumDi Malaysia Dr Rahmat Ghazali Usaha kerajaanuntukmewujudkan‘sistemamarankonflikperkauman’sebagaimanayang dicanangkantahunlalumengheretbeberapapersepsiterhadappencapaiannegaradalamusaha menyemarakkanperpaduankaum. Antarapersoalanyangterbangkitialahsejauhmanakahusaha kerajaanselamaini berhasil untukmemakmurkanperpaduankaum, danapakahpencapaianusaha perpaduankaumselamaini amatlemahsehinggakerajaanmemerlukansuatusistemindikatorbagi mengesankonflikperkauman. Pada junktursejarah,usahaseriusMalaysiake arahperpaduankaumdilihatmulabercambahsetelah tercetusnyatragedi 13 Mei apabilaMajlisPerpaduanNegaradanselarasdenganituKementerian PerpaduanNegaraditubuhkan.Namunsayalihatbahawabibit-bibitusahake arahyang sama juga telahdibenihkandalamPerlembagaanKemerdekaan1957 lagi.Dalam konteksini klausa-klausa dalamPerlembagaanPersekutuanyangmenjuruskepadapenggunaanbahasaMelayusebagai bahasa rasmi,peruntukanpelaksanaansekolahjeniskebangsaandanpenggunaanbahasakaum minoriti,telahpundimaktubkanmelalui Artikel152 dan 153, yang seringkali kitarujuksebagai ‘kontraksosial’antarapemimpin-pemimpinparti pelbagai etnikyangdominandi Malaysia. SebagaimanayangpernahditunjukkanolehkajianFurnival(1956),negara-negaraDuniaKetiga pascamerdekaamatterukdikacaubilaukanolehpenjajahdenganpolisi ‘pecahdanperintah’.Polisi sedemikianjugaamatlumayandiamalkanolehpihakBritishke atasdatuknenekkita dahulusebelum merdekakeranapendekatansedemikianmenguntungkanpihakpenjajah.Bagi Furnival falsafah sedemikiantelahmewujudkandanmengukuhkanpluralismeatausuatubentukmasyarakat berbilangkaumyang‘theymix butdonot combine’ataudalambahasa ibunda,‘merekabercampur tetapi tidakbersatu.’Bagi Furnival falsafahpluralismesedemikianlebihbanyakmendatangkan bencanakepadakestabilansosialdanpolitiknegara.MenurutDrCandra Muzaffar,masyarakatkita lebihcenderungkepadahubungan‘fungsional daripadahubunganempatetik’.Makudnyakita sekadarberhubungandi pejabat,di pasardandi tempatkerja,tetapi kitatidakmahuberkongsi masalahyang melampaui sempadan-sempadanpersekitarantersebut. Sebaliknyakitajugasedarbahawa‘perpaduankaum’ adalahpembolehubahpentingdalam menentukankestabilanpolitik,sosial,malahekonomi.Perpaduankaumitumenuntuthubungan ‘empatetik’sebagaimanadisarankanolehDrChandra.Mana-mana kerajaanjuapastinyaberusaha untukmenentukanelemen-elemenpentingperpaduankaumini digarapsupayapembangunan sosial,ekonomi daninfrastrukturdapatdicapai.Konsepmasyarakatmajmuksebagaimanayang dilihatolehFurnival,memperakui danmembenarkankeperbedaannilai,norma,budayadanadat resamsesuatukaumminoriti.MalahdalamkonteksMalaysia,kerajaanamatprihatindankaya timbangrasa sehinggatoleransidalamkonseppluralisme itu,tanpadisedari,sedikit-sebanyaktelah menjadi peyumbangkepadabenih-benihperkaumansesamakita. Pada suatuektrimtertentu sayamelihatbahawausahajitukerajaanuntukmemakmurkandan menyuburkanperpaduankaummelaluiprogramperpaduankaumantaramasyarakatberbilangetnik telahbanyakterganggudankadangkalaterbantutpadakadar yang tidaksanggupkitaperakui.Tanpa niatmencabarPerlembagaan,melaluifalsafahyangdidokongolehArtikel 152 (memberi hak kepenggunaanbahasaminoriti),sayamelihatseakan-akanwujudkonflikdenganfalsafahyang didokongolehArtikel 153(menekankanbahasaMelayusebagai bahasarasmi).
  • 2. Saya jugaterlihatArtikel 152telahmenyuburkankewujudansekolah-sekolahmonoetnik,danmedia massa monoetnikyangmemberikantumpuankepadaetnik-etnikyangdiperwakilkanmelaluibahasa ibundamasing-masing.Malahkitalihatpapantandaiklankedai-kedai di mana-manabandardi Malaysialebihmengutamakanbahasaibundamasing-masingdaripadamengangkatfalsafahArtikel 153. Dalampersekitaranyangketerasingansedemikiansayalihatalirandanhalatujuperpaduankaum tidakmenggalakkanpertembunganbudayayangdibawaolehsistemsekolahmonoetknik,danbegitu jugamediamassamonoetnik.Hal ini menjadi semakinrumitapabilainstitusipolitikkitajugadi lihat tertegakatas falsafahmonoetnikyangturutmemakmurkankonseppluralisme Furnival. ProfesorHamdan Adnan,bekasPesuruhjayaSuhakam, pernahmencatatkanbahawadaripadatahun 1945 hingga1969 sejumlahduapuluhduainsidenpergeseranetniktelahberlaku,denganperistiwa 13 Mei 1969 sebagai insidenyangpalingdahsyat.Sayagusardan sangsi jikastatistiksedemikian menurunkeranakadangkaladiri kitasendiri seringkali menutupsebelahmatauntukmendedahkan secara seriusisu-isusedemikian. MisalnyaMalaysiatidaksunyi daripadaperistiwayangcondongkepadaperbalahanetnikseperti peristiwapenentangan DongJiaoZhongterhadapdasarkementeraianpendidikanpadatahun1987 yang membawakepadapelaksanaan‘OperasiLalang’,yangmenurutbeberapapemerhati politik, hampirsahajamengulangi peristiwa13 Mei.Perbalahanpengurusansebuahkuil Hindudanmasjid di KampungRawa,PulauPinangpadatahun 1998, tragedi KampungMedanpada tahun 2001, peristiwa pergaduhanetnikantarapesertaPLKN,danisumahasiswaUM(malahdi semuauniversiti di Malaysia secara amnya) yangtidakmesradalam bentukhubungansilang-etnik,mungkinmengundangkita untuksama-samamemikirkantentangkejayaandasardanmodusoperandi perpaduankaumnegara. Mungkinjugapada suatu ekstrimyanglain,peristiwa-peristiwaberkenaanhanyasekadarkes-kes terpinggiryangtidakharusdilihatsebagai perbalahanetniktetapi sebaliknyahanyalahperbalahan dua pihakyangbolehsajaberlakudalamkandangintraetnikitusendiri,danbukansekadardalam persepsi silang-etnik.SebagaimanalunaknyaperibahasaMelayuyangmengatakanbahawa ‘sedangkanlidahlagi tergigit’apatahlagi situasi iklimkepelbagaianetnikdi Malaysiayangbersandar kepadaperbezaanbahasa,budayadanagama sebagai komponensensitif yangmenuntuttoleransi tinggi sesamakita. Walau bagaimanapunkitatidakbolehmemandangringanpadaperkembanganhubunganethnik kontemporari sebagaimanaterpancardaripadausahakerajaanuntukmenubuhkan‘sistemamaran konflikperkauman’yangakanberpusatdi Putrajaya.Nampaknyadengantertubuhnyasistem sedemikian,kerajaantelahmencari pendekatan ‘adhoc’iaitumencegahperbalahanetnikdaripada mencambahkandanmenyuburkanbenih-benihhubunganmesraantarakaum.Mungkinpersepsi saya salah,keranasebenarnyakerajaanmengutamakankedua-duanyasekali. Meninjaurealiti politikdansosial di Malaysia,sayamelihatbahawaterdapatelemen-elemen pendekatanyangdiambil olehMalaysiadalamhal membinaperpaduankaum, agakberbezadengan pendekatanyangdianggapsebagai arusperdanadi Barat.Pendekatanyangdigunakanoleh kepimpinanMalaysiadalambeberapaaspekberadadalamekstrimyangbersongsanganberbanding denganteori perpaduankaumyangdisarankanolehpemikir-pemikirBaratdanyang diamalkandi sebelahsana. AmerikadanbeberapanegaraEropahseperti BritaindanPerancismisalnyamenggunakankonsep ‘meltingpot’atau‘acuanpelebur’dalampendekatanmerekauntukmenyatukanpelbagai etnik minoriti,etnikperibumi,danetnikdominandalamnegara.Dalamprosespeleburanitubudayaetnik
  • 3. minoriti terlebur,tercerna,teradunmalahsesetengahnyatersirnadalambudayamajoriti yang dominan.Namundi Malaysiakitalihatkonsep‘acuanpelebur’itutidakwujud,sebaliknyayang wujudialahkonsep‘saladbowl’atau‘mangkuksayur-mayur’yangtidakmeleburkanmana-mana unsuretniktetapi mempersatukankepelbagaianwarnakulitdanbudayadalamsatupersekitaran ynag sama. Dalamkonteksyangsama di Britain,sama ada merekabersetujuatautidak,jugatelahberlakuproses asimilasi budayayangkadangkalaterpaksamengorbankanmalahmelenyapkanbahasadanbudaya nenekmoyanggolonganminoriti tertentu. Bagi sesetengahbudayawan,yangmenolakmodelasimilasi,merekamelihatpendekatanini sebagai satu bentuk‘penjajahandalaman’keranadalamprosesini berlakueksploitasi golonganmajoriti terhadapgolonganminoriti. Namundalambanyakcontohdi sebelahBarat,golonganmajoriti itu adalahjuga merupakanpihakpemerintahyangmelaksanakandasarmemperlemahkanbudayadan bahasa minoriti atasnamaperpaduankaum. Dalamkonteksini,banyakkerajaanBaratyang mempertegaskanpenggunaanbahasarasmi sebagai satu-satunyabahasakomunikasi tanpasebarangkompromi,baikdalamurusanperkhidmatanawam, pendidikanasasdi sekolahmahupundi institusi pengajiantinggi.Demimewujudkanperpaduan kaum,ada kerajaanyang mengharamkan penggunaandanpengajaranbahasaibundagolongan minoriti sehinggake tahapmenguatkuasakanhukumanke ataspara pelajaryangberkomunikasi antara merekadalambahasaminoriti di dalamkawasandanpersekitaransekolah.KerajaanPerancis misalnyatelahhampirmengharamkanteruspenggunaanbahasaBreton,kerajaanBritish mengharamkanbahasaWelshdankerajaanScotlandtelahmelenyapkanbahasaGaelicdi bumi Scotland.BerbedadenganMalaysia,kebanyakankerajaanBaratmenolaksamasekali kewujudan sekolah-sekolahmonoetnikdanmediamassamonoetnik. Dalamkonteksperpaduankaum,Malaysiajugamenghadapi banyakmasalahkeranakepercayaan dan perbezaanagamatidakmemungkinkanprosesasimilasi berlaku.Asimilasi dalamkonteksbudaya jugatidakberjalanlancarkerana setiapkaummelihatbahawabudayadantamadunbangsamereka masing-masinglebihdominandaripadayanglain.Orang-orangIndiamelihatkeagungantamadun Indusyangbermulapada 2500 S.M. lebihagungdaripadatamadunMelayuyangmerekalihathanya bermulapadakira-kiralimaratustahundahulu(jikaKesultananMelakamenjadi tandaaras).Kaum CinapulamelihatketamadunanChinayangbermulakira-kira2000 S.M. di Pekingjauhlebihhebat daripadatamadunMelayu.Banyaklahelemen-elemenketamadunanini yang bolehmereka rasionalkanuntukmenyokongkelangsunganbudayamerekamasing-masing. Denganperkiraansebegini kadangkalasayalihatbahawakerajaanjugamenjadi serbasalahdalam hal menentukanhalatujukebudayaannasional.Misalnya,padatahun1982, Tun Mahathirpernah menyatakanbahawa‘BudayaMelayuharusmenjadi ciri-ciri utamabudayanasional,supayaditerima dan diamalkanolehsemuakaum.MalahterdapatjugayangmahukanbudayaMelayudijadikansatu- satunyaelemenbudayanasional’(dipetikdaripadaMunro-Kua1996). Walau bagaimanapunpadatahun1995, Tun Mahathir denganjelasmenyatakanbahawakonsep perpaduankaumtidaklagi bertunjangkankepadakonsepyangberasaskanbudayaMelayu.Menurut Tun, ‘BangsaMalaysiamembawamaksudrakyatyang dikenalisebagai membawaidentiti Malaysia, menuturkanbahasaMelayudanmeluhurkanPerlembagaan.UntukmerialisasikanbangsaMalaysia, rakyat harusmulamenerimakewujudanmasing-masingseada-adanya,tanpamengirakaumdan agama’ (dipetikdaripadaFrancisLohKokWah dan KhooBoo Teik2002). Ertinyarakyat Malaysia harus dilihatsebagai Melayu,CinadanIndiasebagimanaterpancarmelalui amalanbudayamasing- masing.Konsepini condongkepadakonseppluralismeFurnival.
  • 4. Namunpendiriankerajaanyangsedemikianterhadap perpaduankaumsepertiberdiri atasplatform yang berbezapulajikadilihatpadamatlamatyangdidokongolehWawasan2020, keranaiadiangkat sebagai suatu‘BangsaMalaysia’tanpa melihatperbedaanwarnakulitdanamalanbudaya.Secara idealnyatidakakan wujudlagi Melayu,CinaatauIndiajikaWawasan2020 direalisasikan.Konsepini condongpulakepadakonsepasimilasi. Jelaslahbahawadi Malaysiapendekatanasimilasi dirujuksemulakeranasayakirapendekataninilah dilihatsebagai yangterbaikuntukmembinaperpaduankaumyangutuhdan tulen,sekurang- kurangnyadalamkontekspeleburanbahasaibundaetnikminoriti.Pendekatansedemikiantelah lamadibuktikanterbaikbagi Malaysia,misalnyadalamkonteksgolonganBabaNyonyadi Melakadan jugadi PulauPinang,golonganIndiaperanakanatauMami di PulauPinang,danArab Peranakan telahmeleburkansehinggamengorbankanbahasanenekmoyangmereka.Malahdi kalangan golonganBabaNyonyaterciptabahasa‘kreol’merekayangtersendiriyangpastinyaterbinadaripada improvisasi bahasaibundagolonganmajoritiMelayuyanglebihdominan. Amatjelasjugakita lihatbahawabudayagolonganminoriti dalamkonteksasimilasi sosialteradun dalamacuan budayaMelayumeskipunsecarahalusnyaterdapatperbezaandi sana-sini. Namun,jika budayanasional Malaysiabolehditerjemahkansebagai budayaetnikperibumi Melayusebagai asasnya,maka sayalihatbahawabudaya Baba Nyonya,IndiaPeranakandanArabPeranakanini telah menjelmakansatuprosesperpaduankaumyangutuhdantulen. Namunrealitinyadalamkontekskontemporari,dasarperpaduankaumKerajaanMalaysiaamat mesradan bertoleransi terhadapbahasaetnikminoriti.Penggunaanbahasaetnikminoriti tidak pernahdikenakanhukumanmalahtidakpernahdilarangdigunakandi mana-manasekolahdi Malaysia,meskipundi sekolah-sekolahkebangsaan.Malahdiwujudkanpulasekolah-sekolahjenis kebangsaandenganmemberikanhakmutlakkepadaetnikminoriti untukmenggunakanbahasa ibundamerekasebagai bahasapengajaran. Denganekstrimpendekatanpluralismeataukonsep‘mangkuksayur-mayur’seperti di Malaysiakita lihatbahawadalamsituasi tertentubahasarasmi menjadi bahasarojak,malahdicampuradukkan puladenganbahasaInggerismungkinuntukmenyuntikciri-ciri lenggokkomunikasi antarabangsa. Bahasa MelayulisantelorCinadantelorIndiamenjadi tegardiamalkanbukansahajaapabila golonganini berkomunikasisesamamereka,malahdisokongdandisuburkanolehgolonganMelayu sendiri ketikaberkomunikasi dengankaumIndiadanCina. Saya percayabahawauntukmenjagamartabat bahasarasmi,penggunaannyamesti jugaterlaksana dalamsituasi yangtidakformal,bukansekadardalamkandangsituasi yangrasmi dan formal sahaja. Hanya golonganyangamat sensitif daninsaf sahajayangberia-iaberjuanguntukmempertahankan gaya dan hukum-hukumtatabahasabahasarasmi negara,tetapi malangnyagolonganini seperti Tan Sri ProfesorAmeritusDrAwangHad Salleh,TanSri ProfesorDr Ismail Hussien,ProfesorDrNikSafiah Karim,Dr AwangSariyan,Dr Chandra Muzaffar,YB Dr RaisYatim, dan SN A SamadSaid,(sekadar menyebutbeberapanama) sudahseperti kehilangangolonganpelapis.Adakahini suatukepincangan dalamprosesperpaduankaumyangdicita-citakanMalaysiaatauiasuatu kelebihandankekuatan pendekatan‘mangkuksayur-mayur’Malaysia? Akhir-akhirini pula,kitalihatDBPmahudinobatkansecaralegitimasinyasebagai ‘polisbahasa’.Saya tidaktahu bagaimanapolisini akanmelaksanakantanggungjawabnyaapabilamelihatdi kebanyakan bandar di Malaysia,papan-papaniklanseringkalimengabaikanpenggunaandanpengutamaan bahasa Melayu.Malahbahasa rojakyang haru-birudancelarusudahmenjadi identiti yangtegardi papan-papantandakedai.Namunpadasudutyangamat jauh dalamhati kecil ini,sayaoptimistik bahawaDBP akan berjayawalaupun terpaksamengambil masayangpanjangyangpenuhonakdan
  • 5. duri,dan sekali gusmenyuburkanperpaduankaum.Sayajugayakinbahawakejayaantersebut haruslahdimulakandengansemangatkecintaanyangtinggi setiaprakyatterhadapnegaraini.