Çin'in Planlı Kalkınma Deneyimi

2,162 views

Published on

14-15 Aralık 2007 tarihlerinde Ankara’da gerçekleştirilen TMMOB Sanayi Kongresi'nde yaptığım sunum.

Published in: Travel, Business
0 Comments
6 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
2,162
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
59
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
6
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Çin'in Planlı Kalkınma Deneyimi

  1. 1. Altay Atlı [email_address] ÇİN’İN PLANLI KALKINMA DENEYİMİ
  2. 2. Tarihsel perspektif 1949 – Mao Zedong / Çin Halk Cumhuriyeti kuruldu. Sovyet tarzı planlı ekonomik sistem. Sosyalist dönüşüm süreci. 1953: İlk Beş Yıllık Plan İDEOLOJİ ~ EKONOMİK RASYONALİTE 1959-61 - Büyük İleri Atılım 1966 – Kültür Devrimi
  3. 3. Tarihsel perspektif Çin’in GSYİH’sindeki artış (milyar dolar)
  4. 4. İdeolojiden ekonomik rasyonaliteye 1978 – Deng Xiaoping Paradigma değişimi: ideolojik motifli planlama ekonomik rasyonalite Tarım sektörüne öncelik. Reformlar: 1980’ler – Hazırlık dönemi 1990’lar – Dışa açılma KİT’lerin yeniden yapılandırılması 2000’ler- Finansal sektör
  5. 5. İdeolojiden ekonomik rasyonaliteye Komünist Parti Merkez Komitesi’nde “Uyumlu Toplum” ilkesinin benimsenmesi. 2006 Özel mülkiyet haklarının korunması yönünde anayasa değişikliği. 2004 Komünist Parti Merkez Komitesi’nde sosyalist piyasa ekonomisinin “kusursuzlaştırılması” kararı alınması. 2003 Çin’in Dünya Ticaret Örgütü üyesi olması. 2001 KİT’lerin yapılandırılması için geniş kapsamlı bir programın uygulanmaya başlaması. 1997 Çin para birimi renminbi’nin cari hesap işlemleri için konvertibıl hale getirilmesi. 1996 Komünist Parti Kongresi’nde “Sosyalist Piyasa Ekonomisi” kurulmasına karar verilmesi. 1993 Deng Xiaoping’in “Güney Turu” ile yeni reformların başlatılması. 1992 Shenzhen’de ilk menkul kıymetler borsasının kurulması. 1990 KİT’lerde sözleşme sorumluluğu sisteminin başlatılması. 1987 Sekizden az çalışana sahip şahsi şirketlerin kurulmasına izin verilmesi. 1984 Kamu kuruluşları arası mali ilişkilerde reform. 1980 İlk özel ekonomik bölgelerin kurulması. 1980 Üç uzmanlaşmış bankanın Merkez Bankası’ndan ayrılması. 1979 Tarım sektöründe sınırlı şekilde de olsa kollektif yapıdan vazgeçilmesi. 1979 “ Açık Kapı” politikasının başlatılarak Çin ekonomisinin dış ticarete ve yabancı sermayeye açılması. 1979 Komünist Parti Merkez Komitesi’nde “Dört Modernizasyon” ilkesinin kabul edilmesiyle reformların başlaması. 1978
  6. 6. İdeolojiden ekonomik rasyonaliteye <ul><li>Bugün gelinen nokta </li></ul><ul><li>Yıllık büyüme oranı: %11.1 (2006) </li></ul><ul><li>Toplam GSYİH: 2.7 trilyon dolar (2006) </li></ul><ul><li>Dış ticaret hacmi: 1.7 trilyon dolar (2006) </li></ul><ul><li>Dünyanın en büyük ekonomileri: </li></ul><ul><li>ABD </li></ul><ul><li>Japonya </li></ul><ul><li>Almanya </li></ul><ul><li>Çin </li></ul>
  7. 7. Piyasa sosyalizmi Piyasa ≠ Kapitalizm Planlama ≠ Sosyalizm “ Kapitalizm ile sosyalizm arasındaki farkın, piyasa ekonomisi ile planlı ekonomi arasındaki fark olduğunu düşünmemelisiniz. Sosyalizmde piyasa güçlerinin getirdiği kurallar, kapitalizmde ise planlama suretiyle kontrol vardır. Kapitalizmin kontrolsüz serbestlik olduğunu mu sanıyorsunuz? Piyasa ekonomisi ilkelerini benimsersek kapitalist yolu izlememiz gerekeceğini düşünmeyin. Bu doğru değildir. Hem planlı ekonomi, hem de piyasa ekonomisi gereklidir.” Deng Xiaoping (1990)
  8. 8. Piyasa sosyalizmi “ Piyasa sosyalizmi, sermayenin mülkiyetinin kamuya ait olduğu, kaynakların tahsisinin ise piyasa vasıtasıyla gerçekleştirildiği karma bir ekonomik sistemdir. Bu sistem sayesinde, sosyalizmin eşitliği ve piyasaların kaynak tahsisindeki etkinliği beraber sunulmuş olur. ” (Gregory ve Stuart)
  9. 9. Piyasa sosyalizmi Merkezi planlama devam eder, ancak uygulaması Sovyet sistemine göre farklıdır. Devlet, planlamayı yatırımların yönünü belirlemek, yeni kapasite yaratmak ve yapısal değişimi sağlamak için yapar. Planlarda üretim hedefleri bulunmaz, bunların yerine piyasa dinamikleri, fiyatlar ve kârlılık şirketlerin faaliyetlerini yönlendirir. KİT’ler devletin kontrolünde kalır. İç pazarın dışa pazarlardan izolasyonu sona erdirilmiştir ancak yine de bir takım dolaylı kontroller söz konusudur.
  10. 10. Piyasa sosyalizmi Çin hükümetinin amacı, sosyalizmi sona erdirerek kapitalizme doğru yol almak değil, tersine sosyalist ekonomik sistemi değişen küresel ve yerel koşullar çerçevesinde kuvvetlendirmek olmuştur. Çin, eski Sovyet cumhuriyetlerinde olduğu gibi toplu özelleştirme yöntemini tercih etmemiş, bunun yerine KİT’lerin yapılandırılması yoluna gidilmiş, şirket birleşmeleri yapılmış, özel sektörün ve yabancı sermayenin kanunlarla belirlenmiş limitlere kadar KİT’lerden hisse satın almaları sağlanmıştır. Temel ilke: “mülkiyet yapılarına çeşitlilik kazandırılırken kamu sektörünün ekonomideki hakim pozisyonunun korunması”
  11. 11. KİT reformu KİT’lerin ve kollektif şirketlerin ekonomideki payı: %60-70. Tüm KİT’lerin %5’ini oluşturan büyük ölçekli KİT’ler, kamuya ait toplam varlıkların %70’ine sahiptir. Devlet, sermaye-yoğun ve nispeten büyük ölçekli olan sektörleri elinde tutmaktadır ve ulusal kaynakların büyük bir kısmı bu alanlara kullandırılmaktadır. Hangi KİT’lerin yeniden yapılandırılacağı, yeni mülkiyet yapısının ne olacağı ve hisselerin fiyatı tamamen devlet tarafından belirlenmektedir. Bu sistem sayesinde bir yandan kamu kontrolü sürdürülürken, diğer yandan KİT’lerin daha etkin ve verimli bir yapıya kavuşmaları sağlanmıştır.
  12. 12. Planlama ve piyasa Planlamanın piyasa ile nasıl koordine edileceğine yine büyük ölçüde piyasanın kendisi karar vermektedir. Planlama yapılırken, piyasa dinamiklerine ve kamu sektörü dışındaki girişimlere hatta rekabet ortamının geliştirilmesi için belirlenen alanda yabancı sermaye de teşvik edilmektedir. Çin büyüdükçe uygulamakta olduğu piyasa sosyalizmi sistemi olgunlaşmakta, özel sektör gelişmekte ve devlet müdahalesine ihtiyaç giderek azalmaktadır.
  13. 13. Diğer faktörler Çin ekonomisinin giderek artan oranlarda dış ticarete ve yabancı sermayeye açılmış olması 1978 öncesinde dış ticaret tamamen plan çerçevesinde, piyasayı yansıtmayan bir şekilde devlet tarafından gerçekleştirilirken, bu sistem kademeli olarak gevşetilmiş ve 1990’ların sonu itibariyle tamamen kaldırılarak Çin, DTÖ üyeliğine hazır bir hale gelmiştir. 2001: Çin, DTÖ üyesi oldu. Ortalama tarifeler: 1982- %56 2001- %15
  14. 14. Diğer faktörler Yüksek tasarruf ve yatırım oranları Çin, dışarıya sermaye ihraç eden bir ülke haline gelmiştir İşgücünün geçirmekte olduğu yapısal dönüşüm Tarım Sanayi
  15. 15. Çin deneyiminden alınacak dersler Çin’in kalkınma deneyimi, başarılı bir piyasa reformunun, özelleştirme olmadan da sağlanabileceğini kanıtlamış olması açısından önemlidir. - Planlama kapsamında rekabet ortamının geliştirilmesine ağırlık verilmesi, - Planlamanın devlet tekelini kuvvetlendirmek yerine diğer mülkiyet türlerini geliştirmek amacıyla tasarlanması.
  16. 16. Çin deneyiminden alınacak dersler Çin kendi şartlarına uygun, içeriğini, zamanlamasını ve hızını kendi gereksinimlerine göre ayarladığı, kademeli bir reform süreci ile sürdürülebilir bir performans sağlamıştır. - Reformlar ülkenin her tarafında ve her sektörde aynı anda başlatılmamış, - Bir deneme-yanılma yöntemi izlenerek pilot uygulamalar geliştirilmiş, - Bu uygulamalar daha sonra tüm bölgelere ve sektörlere yaygınlaştırılmıştır.
  17. 17. Çin deneyiminden alınacak dersler Kademeli bir reform sürecinin avantajları: - Çin, eski Sovyet cumhuriyetlerinden uygulanan şok terapilerin olumlu sonuçlarını elde etmiş ama olumsuzluklarından da uzak durmayı başarmıştır. - Reformların bir ekonomik büyüme ortamı içerisinde gerçekleştirilmesine olanak sağlanmıştır. - Devlet yatırımcılara reformların kalıcı olacağı sinyalini verebilmiştir. - Öğrenme süreci: bireyler piyasa sinyallerine nasıl tepki vereceklerini, toplum hangi kurumların daha etkin çalıştığını ve kurumlarda yeni ortamlarına nasıl uyum sağlayacaklarını öğrenirler.
  18. 18. Pekin Konsensusu Washington Konsensusu ~ Pekin Konsensusu “ Çin, sadece kalkınmayla yetinmeyen, bunun yanısıra tamamen bağımsız olmalarına imkan sağlayacak şekilde uluslararası sisteme entegre olmayı amaçlayan, tek ve kuvvetli bir ağırlık merkezine sahip bu dünyada kendi yaşam tarzlarını ve siyasi tercihlerini korumak isteyen tüm ülkeler için bir yol çizmektedir. Bu yeni güç ve kalkınma fiziğini Pekin Konsensusu olarak adlandırıyorum.” (Ramo)
  19. 19. Pekin Konsensusu Üç temel öğe: Yenilikçilik ve sürekli olarak denemeler yapmak. Farklı durumlar, farklı stratejiler gerektirir. Bu nedenle bir hedefe ulaşmak isterken, tek ve önceden belirlenmiş bir yol takip edilemez, duruma ve koşullara göre sürekli yeni yollar denenmelidir. Kalkınmanın ölçütü olarak kişi başına düşen GSYİH değil, eşitlik ve sürdürülebilirlik ön planda olmalıdır. Ülkeler kendi kararlarını hür iradeyle vermeli, büyük ve hegemonik güçlere karşı sahip oldukları avantajları kullanarak kendi faydalarını gözetmelidir.
  20. 20. Mucize reçete?? Sorunlar: Bir yandan refah seviyesi artarken, diğer yandan gelir dağılımındaki bozukluk artarak devam ediyor. Hızlı sanayileşmenin tetiklediği ekolojik sorunlar büyüyor. İşsizlik sorunu giderek artıyor. Sağlık, eğitim, sosyal güvence gibi konularda reformlar halkın talebine cevap vermekte yetersiz kalıyor.

×