монгол бичгийн хэрэглэгдэхүүн
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

монгол бичгийн хэрэглэгдэхүүн

on

  • 4,936 views

 

Statistics

Views

Total Views
4,936
Views on SlideShare
4,936
Embed Views
0

Actions

Likes
0
Downloads
31
Comments
0

0 Embeds 0

No embeds

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

монгол бичгийн хэрэглэгдэхүүн монгол бичгийн хэрэглэгдэхүүн Document Transcript

  • Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹11.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Øèíãýí íàðàí áàðóóí óóëûí îðîé äýýð ìýëòèéí ìèøèëçýæ, óëààí áóëàíãèéí äýðãýäýãí¿¿ëýí áàðüñàí àëàã ýðýýí àñàð, äýýð íü ìàíäóóëñàí óëààí òóãóóä ñ¿ð æàâõëàíòàéõàðàãäëàà.2. “ýãí¿¿ëýí” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Ä¿ðñ ÿëãàí áè÷èõ ¿ãñ á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áè÷ýýðýé./5îíîî/Áóóíû îâîî,óóë îâîî, íàðñ ìîä,íýðñ æèìñ,ñóðàã÷èéí íýðñ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹21.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Òîîðîéí ñ¿¿äýðò áîòãî ìèíü áóéëíà. Òîãîîòîé ñ¿¿íä ñàðàí ìèíü õºâíº. Òîëãîäûí îðîéãîîð ¿¿ëýí í¿¿íý. Òîäõîí ç¿¿äýíä ýæèé ìèíü ýðãýíý.2. “ñ¿¿” ãýñýí ¿ãèéã òèéí ÿëãàëûí íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3. Ä¿ðñ ÿëãàí áè÷èõ ¿ãñ á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áè÷ýýðýé. Çàí àâèð,óóëàíä àâèð, øèâýð àâèð ÿðèõ,àìü àâàð, àâàðãà ìàë÷èí Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹31.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ãàäàà õààÿà íýã ãàçàð øîðîîã äýëäýí ºíãºðºõ ìîðèí òºâºð㺺í, õýí íýãýí õ¿íèé ãóòëàà÷èðýí àëõàõ ÷èìýý òîäõîí ñîíñîãäîõ áºãººä õàëòàð íîõîé íü ¿å ¿å õóöàõ àæýý.2. “ñîíñîãäîõ” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3. Ä¿ðñ ÿëãàí áè÷èõ ¿ãñ á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áè÷ýýðýé. Õàð ºíãº, ¿çýæ õàð, õàð õàð äóóãàðàõ, õàðü íóòàã, õóñàæ õàðóóëä Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹41.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Íààäàìä óíàäàã áîðëîã ìîðüä ìèíüÓíàãàí èæèëäýý îíãîí ÿâíà.Íàéçòàéãàà èæèëäýí äºðºº õàðøóóëàõÍàéðòàéõàí ºäðèéã õ¿ëýýæ áàéíà.2. “Õ¿ëýý” ãýñýí ¿ãèéã áèåýð òºãñãºõ íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3. Ä¿ðñ ÿëãàí áè÷èõ ¿ãñ á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áè÷ýýðýé. Õàâ íîõîé, èä õàâ, äýýë õàâ, õàâ õàâ õóöàõ, õàâü îéð Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹51.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.×àíöàë ºã뺺íèé ñààëèà ñààæ, ñ¿¿ãýý òóøààãààä, õî¸ð õ¿¿ãýý óíäàëæ, “ãýðýýñýýá¿¿ õîëäîîðîé” ãýæ ñàéòàð çàõèàä, õýäýí çóíû íàðàíä îíãîæ ãàíäñàí õºõ òîðãîí äýýëýýºìñººä, ãàäàãø ãàðëàà.2. “ñààëèà” ãýñýí ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.
  • 3. Ä¿ðñ ÿëãàí áè÷èõ ¿ãñ á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áè÷ýýðýé./5îíîî/ Ãàëûí äºë,òºë ìàë,ºð òºëáºð,ò¿ëýý ìîä,øºíº ä¿ë Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹ 61.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Ç¿éòýé ñàéí íºõðèéã øèíæëýí òàíüæ õàíèëààä Ǻâ áóðóó õî¸ðûã àñóóëöàí ÿâæ ¿éëäýýä Çîâëîí, æàðãàëàí õî¸ðûã àäèë õóâààí ýäëýã÷ Çîõèñò ìýðãýäèéí õàíèëàõûí ¸ñ.2. “ìýðãýä” ãýñýí ¿ãèéã òèéí ÿëãàë,õàìààòóóëàõûí íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3. Ä¿ðñ ÿëãàí áè÷èõ ¿ãñ á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áè÷ýýðýé. ÷óëóó øèä, èä øèä, áóðõàí ø¿ò, øàòààð ºãñºõ, ø¿ä ºâäºõ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹ 71.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Òýäíèé äîòîð ñààðàë äýýë, õàð ìàëãàé ºìññºí ºíäºð ãîîëèã ýðèéí, ñàéõàí õàð õºìñºãòýé,ãîî öàðàé õàðàãäñàí íü îëîí æèëèéí òóðø ñýòãýëäýý õàäãàëæ ÿâñàí òýð íýãýí õ¿íòýé íüàäèë ñàíàãäæýý.2. “ñàíà” ãýñýí ¿ãèéã íºõöºëä¿¿ëýí õîëáîõûí íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3. Ä¿ðñ ÿëãàí áè÷èõ ¿ãñ á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áè÷ýýðýé./5îíîî/ Àþóë ýìýýë, ýìýýëèéí ãºëºì,íºìºð ãàçàð, äýýë íºìºð,í¿äíèé õàðö,çîäîæ í¿ä Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹81.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. /6îíîî/ Õ¿æ äóðäàí á¿ñíèé òàøàà äàðàõ íóãàëààí äýýð Õ¿ðýí ìàíàí õººðºãíèé äààëèí äàðàõ íàðãèàí äýýð Õ¿¿øèéí ñ¿¿äýð áóóñàí óóëûí ãàöàà áóóöàí äýýð Õ¿íí¿ äýýäñèéí òàìãàëñàí óëáàà ãàðõè áóóðèí äýýð Òóñãààð òîãòíîë ÷àìàéã òóíõàãëàí áè÷íý,áè2. “òàøàà” ãýäýã ¿ãèéã îëîí òîî, òèéí ÿëãàë,õàìààòóóëàõûí íºõöºëººð õóâèëãà./12 îíîî/3.Ìîíãîë áè÷ãèéí óðò ýãøãèéí á¿òöèéã íýðëýæ,òóñ á¿ð õî¸ð æèøýý áè÷./4îíîî/ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹ 91.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.
  • Áîðîîíû óñ ò¿ðãýí óðñàâ÷ ¿òýð çàìõàðíà. Èõ ìºðºí äºë㺺í óðñàâ÷ èõ äàëàéä öóòãàíà. ×èí ñàéí ýðäýìò õ¿í ,÷îíî, õîíü õî¸ðûã ÷ Íýã îíãîöîíä óñëàõ ìýò2.Ìîíãîë áè÷ãèéí ¿éë ¿ãèéí õîëáîõ ýãøãèéí ä¿ðìèéã æèøýýãýýð òàéëáàðëà. /6îíîî/3.Äàðààõ ¿éë ¿ãèéã ìîíãîë áè÷ãýýð áè÷. ¿¿ññýí, õè÷ýýãýýðýé, î¸î÷, äàñàã, äóóñëàà Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹ 101.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. ¯õýâ÷ ¿ë îðõèõ ¿éëèéí ¿ð ¯ã¿éðýâ÷ ¿ë îðõèõ ºð òºëººñ ªòëºâ÷ ¿ë àðèëàõ ìóó àâüÿàñ ªëáºðºâ÷ ¿ë ¿õýõ îëîí ñàíàà2.Ìîíãîë áè÷ãèéí ¿éë ¿ãèéí õóâèëãàã÷ áà ýñ õóâèëãàã÷ ¿ñãèéí ä¿ðìèéã òàéëáàðëà. /6îíîî/3.Äàðààõ ¿éë ¿ãèéã ìîíãîë áè÷ãýýð áè÷. ñóðààñàé, ñàéøààâàë, ºññºí, øàãíààä, î¸óë Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹111.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Õ¿¿õä¿¿ä áèä òýð ãàéõàìøèãò òºìºð øóâóóíû íèñýõèéã ¿çýõ ãýæ õýä õîíîã òýñ÷ ÿäàíõ¿ëýýâ. “Àéë ãýðèéã äîäîìäîæ ÷àäàãñàä òºð óëñûã çàñàæ ÷àäíà” ãýñýí ýçýí ×èíãèñèéíñóðãààë áàéäãèéã ñàíàÿ. Áèä ýõ îðîí,àðä ò¿ìíèéõýý òºëºº ¿íýí÷ øóäàðãààð õºäºëìºðëºõ¸ñòîé.2.¯éë ¿ãèéí íºõöºëèéí ýðòíèé õýëáýðèéã ãàðãàæ,æèøýýãýýð òàéëáàðëà./4 îíîî/3.Äàðààõ íýð ¿ãèéã ìîíãîë áè÷ãýýð áè÷. ñîíèíûõîî,õ¿¿ãýýðýý, ñýäýâòýý, íºõäºäºº,ìîäíîîñîî Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹121.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ýõ îðîí÷,õàìòà÷ ¿çýë, õºäºëìºðèéã äýýäýëæ,õºäºëìºðèéí õ¿íèé àëäàðøóóëàõ õýðýãòýé.Õ¿ì¿¿ñèéí ÿðèàí äóíäóóð îðæ àñóóäàëä ÿàðàí ýöñèéí ä¿ãíýëò ºãºõ íü çîõèìæã¿é.Ìýðãýæëýýíèéãìèéí õýðýãöýý øààðäëàãà,ººðèéí àâüÿàñ ÷àäâàðò òîõèðóóëàí çºâ ñîíãîîðîé.2.Íýðèéí íºõöºëèéí ýðòíèé õýëáýðèéã ãàðãàæ, æèøýýãýýð òàéëáàðëà.3.Äàðààõ õ¿íèé íýðèéã ìîíãîë áè÷ãýýð áè÷./5 îíîî/ Àëòàíõ¿¿,Ãàíòóëãà, Î÷èðáàò, Öýöýðëýã, Ýíõáàò Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹131.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Õóëãàíà
  • Õóëãàíà ìýðýã÷ àìüòàí.Óðò õîøóóòàé,íàðèéõàí ñ¿¿ëòýé, îãîòíû ÿçãóóðò áàãòäàã.Õóëãàíàí¿õýíä îðøèíî.Èéì í¿õèéã õóëãàíûí îðä ãýíý. Ìàø áîãèíî ñ¿¿ëòýé,ìýõýýð õóðààæ èääýãõóëãàíûã ìýõýýðèéí õóëãàíà ãýíý.Òîì õóëãàíûã ìîðèí õóëãàíà ãýíý.2. “òàíèëöóóëãûã” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3. “ãàéõàìøèã” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí õóâèëëààð á¿ðýí õóâèëãà./10îíîî/ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹141.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Ýðýýí òàõüÕàëóóí îðîíä ñ¿ðãýýð àìüäàðäàã ýðýýí ñóäàëòàé òàõèéã ýðýýí òàõü ãýíý. Ýðýýí òàõü áîñîîäýëòýé, ñ¿¿ëíèé òºãñãºë íü áèéðèéí ¿ñ øèã øóâòàí. ªâñ óðãàìëààð õîîëëîíî.Õóðäàí ñîðãîãàìüòàí áîëíî.2. “õàìòðàëæóóëñíûãàà” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3. Äàðààõ õ¿íèé íýðèéã ìîíãîë áè÷ãýýð áè÷./5 îíîî/ Áàíçðàã÷,Áàë÷èí, Á¿æèí, Âàíãàí, Äýíäýâ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹151.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Öàãààí áààâãàéÖàãààí áààâãàé á¿ä¿¿í õºëòýé,òîì àìüòàí.Áààâãàéí òºëèéã áàìáàðóóø ãýíý. Öàãààí áààâãàéìàõààð õîîëëîíî.Öàãààí áààâãàé õîéä ìºñºí äàëàéä àìüäàðíà.Ìàíàé îðíû îé,øóãóéä õ¿ðýíáààâãàé áàéíà.2. “ñîíèðõîëòîéãîîð” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãà./5îíîî/ ¿ðýë 캺ã,ºã뺺 ñ¿¿, ìºíãºí ºâºë, ýõèéí õàéð,õèðñíèé ýâýð Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹161.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. ×îíî×îíî óóë íóðóó,òàë õýýð, îé õºâ÷ººð òýíýíý.Àðààòàí ÷îíî ìàëûã ñ¿éòãýã÷.Èéì ó÷ðààñ àí÷èä÷îíî àãíàíà.×îíî àëñàí õ¿í òóñãàé øàãíàë àâäàã áàéëàà.2. “¿éëäâýðæ¿¿ëýëòèéíõýý” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Õýëíèé ¿ç¿¿ðèéí áà óãèéí “í” ãèéã¿¿ëýã÷èéã ìîíãîë áè÷ãýýð çºâ áè÷èõ ä¿ðìèéã æèøýýáè÷èæ òàéëáàðëà./4îíîî/ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹171.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Ǻãèéí áàëǺãèé øàð ýðýýí ºíãºòýé.Öýöãèéí ø¿¿ñýýð õîîëëîíî.ªºðòºº ¿¿ð çàñíà.¯¿ðòýý öýöãèéí ø¿¿ñöóãëóóëàí áàë áîëãîíî. Ǻãèéí áîë ÷èõýðëýã,àìòòàé ç¿éë.Ǻãèéí áàëààð çàðèì ºâ÷íèéãýäãýýíý.
  • 2. “áàðèëäóóë÷èõëàà” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3. Ìîíãîë áè÷èãò îð÷èí öàãèéí ìîíãîë õýëíèé Ç,Ö-ýýð áè÷èõ ¿ãèéã ÿìàð ãèéã¿¿ëýã÷,ýãøèãá¿õèé ¿ã áîëãîí áè÷äýãèéã æèøýýãýýð òàéëáàðëà./ 2 îíîî/ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹181.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. ÈëæèãÈëæèã áîë ìîðüòîé àäèë áîëîâ÷ æèæèã áèåòýé,÷èõ íü óðò,òîì, ¿õýð øèã ñ¿¿ëòýé, íýãýíç¿éëèéí àäóó áîëíî. “Èëæãýí ÷èõ” ãýäýã óðãàìàë áàéäàã.Æàìö èëæèã óíàæ ñóðàâ. “Èëæèãíèé÷èõýíä óñ õèéñýí ÷ ñýãñýðíý, àëò õèéñýí ÷ ñýãñýðíý.” ãýäýã ç¿éð öýöýí ¿ã áàéäàã.2. “áóðóóäàõààðàà” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Óóäëàõ, ýýðýì, óðüä, ºð, õàéëàõ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹191.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. ÁîëæìîðÍýãýí ç¿éëèéí æèðãýäýã, æèæèã øóâóóã áîëæìîð ãýíý. Áîëæìîð ¿íñýí õºõ ºíãºòýé,òàðèàáóäàà ò¿¿æ èäíý. ªã뺺 ýðò æèðãýæ äóóãàðàõ íü õºãæèì ìýò ñàéõàí.Áîëæìîð èõ õóðäàíõºäºë㺺íòýé, õººðõºí øóâóó.2. “áàðèóëààðàé” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Õîð, ç¿ñ, öàõëàé,øóâòðàõ, ñýâëýã Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹201.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. ßñò ìýëõèéÍýãýí ç¿éë ìºëõºã÷ àìüòíûã ÿñò ìýëõèé ãýíý.Ãàäóóðàà ýâýðëýã ÿñàí á¿ðõ¿¿ëòýé. ¯¿íèéã ÿñòìýëõèéí õóÿã ãýíý.ßñò ìýëõèé õºë áîãèíî òóë óäààí ÿâíà.Íàì ,äóëààí ãàçàð òºðíº.ßñòìýëõèé óðò íàñàëíà.Ìÿäàã ÿñò ìýëõèé òýæýýâ.2. “àðâèæóóëààðàé” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Ñýâñ, á¿ëýõ,¿ëäýõ, óõíà, ãýãýýð Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹211.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Þ¿äýí
  • Ìàëãàé îëîí òºðºë,õýâ ìàÿã íü ººð áàéíà.Ò¿¿íèé íýã òºðºë íü þ¿äýí þì.Þ¿äýí åðèéíìàëãàéòàé òºñòýé áîëîâ÷ áîðîî øîðîîíä ºìñäºãººðºº ÿëãààòàé.Þíäýí þ¿äýí ºìñºâ.2. “òàíèëöóóëàõäàà” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Õºõºð, óòàà, áºõ,àíãàëçóóð,õýâ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹221.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Åðòºíöèéí ãóðâàí õºõ Óóæèì äýëõèéí òýíãýð íýã õºõ Óíòðàõ ãàëûí äºë íýã õºõ Óðñàõ ãîëûí óñ íýã õºõ. Ìîíãîë õ¿í ìºíõ õºõ òýíãýðèéã ýöãýý ãýæ õ¿íäýëäýã, õºðñòàëòàí äýëõèéãýý ýõýý ãýæ õàéðëàäàã, õºõ ºíãèéã ìºíõ õºõ òýíãýðèéí ºíãºòýé õýìýýíáýëãýýøýýäýã àðä ò¿ìýí þì.2. “àìüäðàëûíõàà” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Õ¿äýð,àõü,ñàìàð, ã¿éëãý, àëäàð Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹231.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. ÕàâàðÕàâàð õàìãèéí ñàéõàí óëèðàë.Áàéãàëü äýëõèé ñýðãýíý.ͺìºð ãàçàð íÿëõ íîãîî ñî¸îëæ, ìîäãºëºãëºäºã.Õàéëñàí öàñíû óñ ýíä òýíäã¿é óðñàíà.Ìàë÷íû õîòîíä õóðãà, èøèãìàéëíà.Ñóðàã÷èä øàëãàëòàà ºãºõººð øàìääàã.2. “àæèëëàõûí” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Ýìýýë,óð,ýâýð, ýëñ,í¿ä Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹241.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Óñíû ãóðâàí áàéäàëÓñ øèíãýí áàéäàã.Óñ õàëæ,óóð áîëíî. Óóð õèé áàéäàëòàé.Óñ õºëäâºë ìºñ áîëíî. ̺ñ õàòóóáîëíî. ̺ñ õàéëáàë óñ áîëíî.Õèð áóðòãèéã àðèëãàã÷ óñ ÷àíäìàíü ýðäýíýý õàéðëàöãààÿ.2. “ñàíàà÷èëñàí” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Îðîñ,àëò,õºð,ãóò,ñóð
  • Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹251.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Ç¿éð ¿ãÕ¿íèé òîëãîéãîîð íèñýõýý𠺺ðèéí òîëãîéãîîð ºíõºð.Ñàéíûã äàãàâàë ñàðíû ãýðýë, ìóóãäàãàâàë ìîãîéí õîð.Ñàéí ìîðèíä ýçýí îëîí, ñàéí õ¿íä íºõºð îëîí. Áèåèéí àìðûã á¿¿ õàð,áóñäûí þìàíä á¿¿ øóíà.2. “õîëáîîñîîðîî” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Ñàâàà, ÷èõ,ç¿é,ýíä, à÷ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹261.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Öýýðëýõ ¸ñíîîñÖàãààí ñàðààð ¿éë ìýòãýõ,î¸õäîî õóó÷èí äýýë õóâöàñ,ýä íºõºõèéã öýýðëýíý.Çààâàë øèíý þìýõëýí î¸äîã íü ñàéí ñàéõíûã áýëãýøýýñýí áîëíî.Öàãààí ñàðààð ãàäàãø ýä þì çýýëýýðºãºõèéã öýýðëýíý.Ó÷èð íü ãàðç ãàðëàãûí ¿¿ä àì íýýãäýíý ãýíý.2. “ñóðàëöàã÷äûã” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Öàé, ÷èìõ,àíä,¿ìõ,îð Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹271.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Öýýðëýõ ¸ñíîîñÖàãààí ñàðààð ýõíýð, íºõºð õî¸ð õîîðîíäîî çîëãîõûã öýýðëýíý. Çîëãîâîë õàãàöàí ñàëíà,õàð ýëýãòýí áîëíî ãýíý.̺í øèíèéí íýãýíä ¿íñ õîãîî ãàðãàõûã öýýðëýíý.Øèíý îíû ºìíºîðîí ãýðýý öýìöèéòýë öýâýðëýñýí áàéõ ó÷èðòàé.2. “áè÷èãòíèéã” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Àëä, õºëäºõ, öîõ, äàë,äàëàé Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹281.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. ßìààßìàà íü òàâàí õîøóó ìàëûí íýã þì.ßìààíû íîîëóóðààð ¿éëäâýðò îëîí ÿíçûí óòàñ õèéíý.Ýíý óòñààð öàìö áîëîí òºðºë á¿ðèéí õóâöàñ íýõíý. Ìàíàé îðîíä íîîëóóð èõòýé ÿìààãºñãºæ áàéíà.ßìààíû íîîëóóð äýëõèéí çàõ çýýë äýýð àñàð èõ ¿íýòýé á¿òýýãäýõ¿¿í áèëýý.2. “óäèðäëàãûã” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/
  • 3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Ñ¿õ,áàç,çîõèñ,öàðö,õºëäºõ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹291.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Îäîí ãàðèãÖýëìýã øºíº òýíãýðò ¿é ò¿ìýí îä õàðàãäàíà.Ýíý îëîí îäíû äóíä ãÿëàëçàí õàðàãäàõ íüãàðèã þì. Ñóãàð, Áóä, Áàðõàñáàä,Ñàí÷èð çýðýã åñºí ãàðèã áèé.Õàðèí ãÿëàëçàõã¿é öàãààíààð¿çýãääýã íü îäîä þì.2. “çàõèäëààð” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? ÷àíãà,óðü,çóó,óóð,÷àðãà Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹301.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Ǻâ õîîëëîõ äýãëýìÕ¿íèé èäñýí õîîë á¿õýí áèåèéí õ¿÷èéã ñýëáýõ, àëæààëûã òàéëàõàä ÷óõàë ¿¿ðýãòýé.̺í õ¿íèéýä ýñèéã íºõºí òºëæ¿¿ëäýã. Õîîë íü õîäîîä ãýäñýíä õî¸ðîîñ ãóðâàí öàãèéí äîòîðáîëîâñîðäîã. Õîîëëîõûí ºìíº ãàðàà óãààæ, õ¿í òóñ á¿ð ººðèéí àÿãà õàëáàãàòàé áàéõ íüçºâ.Õîîëëîõ ¿åä îð÷èí íü öýâýð,äóó ÷èìýý áàãà áàéâàë ñàéí.Áîñîî ñóóãàà ÿàð÷ èäñýí õîîëñàéíã¿é.2. “çîðèãæóóëíà” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Àëãà,áàã,õóñ,õóð, çàõ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹311.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Àðõè- èäýýíèé äýýæ, àþóëûí õàðàíãàÌîíãîë÷óóä àðõèéã ìàõ,ñ¿¿,àéðàã,òàðàã, òîñ á¿ãäèéã õàìòàòãàñàí èäýýíèé äýýæ õýìýýí ýðò¿åýñ õ¿íäýòãýæ èðæýý. Òèéì ó÷ðààñ ò¿¿íèéã õàìààã¿é õýðýãëýõèéã õàòóó öýýðëýæ áàéâ.Õàáóëõààíû ¿åèéí ñóðâàëæ áè÷èãò “ĺ÷ õ¿ðýýä äºíãºæ àìñ, òàâü õ¿ðýýä òààðóóëæ áàëãà, æàðõ¿ðýýä æàðãàæ õ¿ðò” õýìýýæ õàòóó õýìæýý çààñàí áàéíà.Ãýòýë ýíý ñàéõàí óëàìæëàë, õàòóóäýã ¸ñ,õóóëü ä¿ðýì áàðàã àëãà áîëæ áàéãààã àíõààðàõ öàã áîëæýý.2. “òàíèëöóóëàõ” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Õàä, ò¿ð/¿éë ¿ã/, ¿íñ,÷èõ,ñýòãý
  • Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹321.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Ò¿¿âýð ºã¿¿ëáýðÌýäýõ ñóðàõààñ èë¿¿ ýðäýìã¿é,ìýíä ÿâàõààñ èë¿¿ æàðãàëã¿é.Ýðäýíýñèéí ÷óëóóãààð ãî¸ë÷èìýãëýëèéí ç¿éë õèéæ ç¿¿õ,îðä õàðøèéí õàíà òóóðãàíû ÷èìýãëýë õèéíý.Çóðãèéí çóë çóóáîëîâ÷ çóëûí ãýðýëä õ¿ðýõã¿é.Òºëãºí õîíèíû íîîñûã òºº çóçààí çóë.Ìîíãîë õ¿í ìàëûíõ¿÷ýýð, ìîíãîë ãýð ¿äýýðèéí õ¿÷ýýð.2. “ñýòãýìæòýéãýýñýý” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Áàðàà, ¿ð,óíãàñ,àÿàð, ¿¿ðýãëýõ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹331.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. ÀðüñÅð íü áîõèð ãàðààñ õîäîîä ãýäýñíèé îëîí òºðëèéí ºâ÷èí ¿¿ñíý.Ãàðàà òîãòìîë óãààõààñãàäíà àðüñíû àðèóí öýâðèéã ñàõèõ íü ç¿éòýé.Äîëîî õîíîãò õî¸ðîîñ äîîøã¿é óäàà óñàíäîðæ,îðîé óíòàõûíõàà ºìíº õºëºº óãààæ,õºë ãàðûíõàà àðüñûã ÿìàãò öýâýð áàéëãàâàë ºâ÷èíýìãýã òóñàõã¿é.Áàñ ãàäíû ýëäýâ ãýìòëýýñ àðüñàà õàìãààë.Ãýìòñýí àðüñàíä íÿí îðæ õóâèëàí, äàðàà íüàðüñàíä ÷èíü ýâã¿é ñîðâè òîãòîæ áîëíî. 2. “õàìòàòãàñàí” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Îëäîõ,ºíãºð,ãýðýýñ,áýýð,òóøàà Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹341.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. ÖàðâàíÕóðö ¿íýð,ãàøóóí àìòòàé,øàð öýöýãòýé, ºíäºð ºâñëºã óðãàìàë âì.Óðä õýýð òàëûí á¿ñýíäõóæèð ìàðààòàé õºíäèé ãàçàð óðãàäàã.Öýöýã íàâ÷èéã íü ò¿¿æ ñ¿¿äýðò õàòààí íóíòàãëààäõàëóóí áóóëãàõ, õîîëîé ºâäºõºä óóõ áóþó çàéëæ õýðýãëýíý.2. “õ¿íäýòãýæ” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Õóðãà,õºõºº, ä¿í, õººõ, õºõºð Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹35
  • 1.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. ÀðöÀðö áîë õàíãàé íóòãèéí ñýð¿¿âòýð áýëä óðãàäàã ìºíõ íîãîîí óðãàìàë þì.Ò¿¿íèé ÿãààíòóÿàòàé õàð öýöýã íü òºðºë á¿ðèéí àìèí äýìýýð áàÿëàã áàéäàã.Àðöûã ýðò äýýð ¿åýñìîíãîë÷óóä àìüäðàë àõóéäàà õýðýãëýæ èðæýý. Àðö ñàéõàí ¿íýðòýé,ìºí àðèóòãàõ ÷àíàðòàéáîäèñ þì.2. “òîõèðóóëàí” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? ̺ð, õàð, àñàð, çóð, òºë Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹361.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Ìîíãîë óëñÌîíãîë óëñ áîë Àçè òèâèéí òºâ õýñýãò îðøäîã, 1,5 ñàÿ àì äºðâºëæèí íóòàã äýâñãýðòýé, 2,8ñàÿ õ¿í àìòàé îðîí.Ìîíãîë÷óóä ýðò äýýð ¿åýñ áàéãàëü îð÷íîî òàõèæ äýýäëýõ ¿çëèéãýðõýìëýí õ¿íäýòãýæ èðñýí þì.2. “òîõèæóóëàõàä” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Øèä, øàð, áóó, îâîî, ºë Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹37.1.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Ìîðèí õóóðÌîíãîëä àéë ºðõ á¿ð ãýðòýý ìîðèí õóóðòàé áàéõûã ýðõýìëýäýã áºãººä õóóðûíõàà òîëãîéäõàäàã óÿàä ãàë ãîëîìò ðóóãàà õàðóóëàí áàéðëóóëäàã.Ìîðèí õóóðòàé àéëä îðñîí ýð õ¿í òýðàéëûí õóóðò õ¿ð÷ äóóãàðãàäàã çàíøèëòàé.2. “ýãí¿¿ë÷èõèéã” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Íýðñ, õàòãà,øèë,àðãàë,ñîð Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹38
  • 1.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Öàöàë ºðãºõ ¸ñÖàã óëèðàë äóëààð÷,öàñ ìºñ õàéëàõ õàâðûí ýõýýð ìàë ñ¿ðýã òºëëºí, ñ¿¿ öàãààí èäýýýëáýãòýé áàéõûã áýëãýäýí ñààñàí ñ¿¿íèéõýý äýýæèéã òýíãýð ãàçàð, îð÷íû óóë óñàíäºðãºí,öàöàë ºðãºõ ¸ñ ¿éëääýã áàéâ.2. “áàðèëãóóäààñàà” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Ø¿¿,øàò,óíà,õóâ, õîñ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹391. Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. ¯íýãÓóë õàäíû àãóéä õàâöàë , ãóó æàëãà ãàçàðò í¿õ ìàëòàæ õýâòäýã.Çóëçàãà ãàðãàõ òóñãàé í¿õòýéáàéäàã. Çóëçàãà íü õàãàñ ñàð îð÷èì áîëîîä í¿äýý íýýõ áà ìºí òýð ¿åýð ø¿ä íüóðãàíà.¯íýãíèé àðüñ ¿íýòýé.2. “ñóðàã÷äûíõàà” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Àâèð,àìàð,áîä, õàéð, õóóð Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹401. Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. ªã¿¿ëáýð¿¿äÕàçàéõàä íü òóëàõ, õýëáèéõýä íü ò¿øèõ ñàéí íºõºä áàéíà. Ñàéí ãýâýë ýâ,ñàðóóë ãýâýëóõààí. Îëíû îëîí òàâàí öýí. Õ¿í õ¿íèéõýý õ¿÷èíä, çàãàñ óñíûõàà õ¿÷èíä áàéäàã.Ñ¿¿äðýýõàðæ ãî¸,íºõ𺺠õàðæ çàñàð.Àëòíû äýðãýäýõ ãóóëü øàðëàíà. Óíøèæ ìýäýõýä íîì ñàéõàí,óóë¿àæ ÿðèëöàõàä íºõºð ñàéõàí.2. “òóðøèëòààðàà” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Àëõ,àíäóó, àâ,àâãàé,óóë
  • Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹411. Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Áè÷èíÁè÷ áîëáîîñ þì äóóðàéõäàà ñàéí áèëýý. Èéìèéí òóë áè÷èéã àëèâàà àæèëä ñóðãàæ áîëäîã.Óðüä íýãýí àéëä áè÷èíã ãýðèéí õîã øîðîî öýâýðë¿¿ëæ, òîîñ àð÷óóëæ, öýöýã óñëóóëæ, ìºíäýëã¿¿ðýýñ èäýõ óóõ ààð ñààð ç¿éëèéã àâ÷èðäàã áîëãîñîí áàéæýý.2. “õ¿ì¿¿æ¿¿ëñýí” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Àÿëàõ,àðö,àð,ýõ,¿¿ä Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹421.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Ñóðãààë ¿ãÖàãèéí þìûã öàãò íü õèé.Ýðõèéã ñóðàõààð áýðõèéã ñóð. Áîëîõ,áîëîõã¿é õ¿íèé ¿ãýíä á¿¿ îð.Áîëñîí èäýýíýýñ á¿¿ çàéë.Ýðò áîñâîë íýãèéã ¿çýõ, îðîé óíòâàë íýãèéã ñîíñîõ.Ýðäýìäîðîéã¿é, ýðýëä õÿçãààðã¿é.Õ¿í íýðýý,òîãîñ ºäºº.2. “ãàãíóóë÷èõûã” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? ¿¿ð, ýðõýë, ýëýã, ýñ, èæèë Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹431.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Ãàéõàëòàé àìüòàäÄýëõèéä ãàéõàëòàé ñîíèí àìüòàä îëîí.Òýäíèé ãàéõàìøèã íü áèåý õàìãààëàõ,ºñºõ,¿ðæèõ,õîîëëîõîä íü áèé.Àìüäðàëûíõàà òóðøèä õîîë èääýãã¿é,áàñ õîîë áîëîâñðóóëàõ ýðõòýíã¿éàìüòàí áàéäàã.Íîãîîí òîëãîéò ñîíî àìã¿é òóë õîîë èääýãã¿é ãýíý.2. “äààëãàâðàà” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Ìàíà,òóë,òîð,ñàÿ,ñàð Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹441. Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.
  • ªã¿¿ëáýð¿¿ä Ýðäýì íîìòîé,àæèë÷ õè÷ýýíã¿é áîëîõ àõóë ò¿¿íýýñ èë¿¿ ¿íýò ýðäýíý ¿ã¿é.Ýðäìèéãõè÷ýýëýýð ñóðäàã,ýðëèéã ñóðãààð îëäîã.Àëèâàà õ¿í ñóðàõ ÷èãëýëèéã ýðõýì áîëãîâîîñ õàíäàõç¿ã ººðºº òîãòîíî.Èéìä ñóðàã÷ á¿õýí øàìäàí ñóðàëöàõ õýðýãòýé.2. “ñóðàãëàäàã” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Èëä, èë,îíîî, þì, ø¿¿ð Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹451.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. ÇýñÇýñ äýëõèéí çàõ çýýë äýýð àëòíààñ èë¿¿ ¿íýòýé.Ýðäýíýò çýñýýð ìàø áàÿí.Çýñýýðöàõèëãààíû òºðºë á¿ðèéí õýðýãñýë õèéäýã.Çýñ äîìáî,àÿãà,õóâèí,òàâàã,áóãóéâ÷ áàéäàã. Çýñáîë åñºí ýðäýíèéí íýã.“Ñààëèéí õóâèíãèéí á¿ñ íü çýñÑàéí ãàãíóóðûí î÷ íü çýñÎíãîí ¿¿ðèéí òóÿà íü çýñÎðîéí ¿¿ëñèéí òóÿà íü çýñ” ãýñýí ø¿ëãèéí áàäàã áàéäàã.2. “øèéäâýðë¿¿ëñíýýðýý” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹461.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Ìîíãîë ¸ñÀéëä îðîîä ãýðèéí áàðóóí òàëä çºâ òàëûí õºëºº áîñãîæ, ñîëãîé òàëûí õºëºº íóãàëæ ñóóíà.Ýíý íü ¿¿äýýð îðîõ ýëäýâ ìóó àþóëààñ ãýð á¿ëèéíõíèéã õàìãààëæ áàéãàà óòãàòàé.Õàìãèéíõ¿íäòýé èäýý ºðºìíººñ ýõëýí áÿñëàã ñ¿¿ëä íü ààðóóëààñ àìñàíà. Íóãàëàí òàâüñàí ºðìèéãáèò¿¿ òàëààñ íü ºìëºõ ýñâýë òàâàãòàéã õîíõîéëãîí àâ÷ áîëîõã¿é.2. “òàéëáàðëóóëñíààðàà” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Õàñ,õóóäàñ,õàðö,õýðýì,õýýð
  • Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹471.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Ýðäýíýò õ¿í Ýðäýíýò õ¿íèé áèåèéã îëîîä Ýíý áèå õ¿ì¿¿æèí ºñººä Ýðõ õ¿÷èí á¿ðäýýä Ýðäýì áèëãèéã ñóðààä Ýíõ àìðààð ÿâààä þóòàé ñàéí áèëýý.Õ¿íýýñ èë¿¿ ýðäýíý ¿ã¿é.2. “òóëãóóðëàíà” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Ñàà,çýýë,çóóçàé,çàìàã,çàéë Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹481.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Òýìöýýí áîëîâÕ¿¿õä¿¿ä ºâºë öàíà òýø¿¿ðýýð ãóëãàäàã.Ýíý äîëîî õîíîãò öàíûí òýìöýýí áîëîâ.ÒýìöýýíäÖîëìîí ò¿ð¿¿ëýâ.Öàíà,òýø¿¿ðýýð ãóëãàõ íü ýð¿¿ë ìýíäýä òóñòàé. Óëèðàë òóòàì ÿíç á¿ðèéíòýìöýýí áîëäîã.2. “îãòëîãäîõ” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Õýò,õàðóóë,õîðîî,õºõ,õ¿¿ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹491.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Íîìûí ñàíÌàíàé óëñàä íîìûí ñàí áèé.Ò¿¿íä îëîí øèíý ñîíèí íîì áèé.Íîì óíøèõ ñàéõàíáàéäàã.Íîìûí ñàéí íºõºð áîëú¸.Íîìûí ñàíãààñ ñóðàõ áè÷ã¿¿äýý õóäàëäàí àâäàã.2. “ýðõøýýëýýñ” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Íÿö,íºìºð,áóóðàë,áóë,áîðîî Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹501.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Òºìºð ãóàé
  • Òºìºð ãóàé áîñîæ î÷îîä áîð òîñ õºâæ õººðºí øóóãüæ áàéãàà àìòòàé ñàéõàí àéðàãíààñõ¿¿ãèéíõýý áýëýãëýñýí ãî¸ìñîã ýðýýí øààçàíä áÿëõàì ä¿¿ðýí õèéæ øèìýí øèìýí óóëàà. Áèàéðàã óóõ äóðòàé.Ìàíàé íóòàãò àéðàã ýëáýã.2. “îîäîãíîñîí” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Ó÷èð,ººð,ºòãº,ºðºì,íàð Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹511.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. ÌàíàéõÌàíàé àì á¿ë îëîí.Áè àõ,ýã÷, ä¿¿òýéãýý ºíºð îëóóëàà àìüäàð÷ áàéíà.Ìèíèé ààâ óðàíçóðãèéí áàãø õ¿í. Ìèíèé ýýæ õ¿íèé ýì÷ýýð àæèëëàäàã.Áè ààâ ýýæèéíõýý ìýðãýæëèéãóëàìæèëíà.2. “÷èãëýëýýðýý” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Îä,óõ,á¿¿ðýã,á¿òýõ,á¿ë Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹521.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. ÖàãÖàã áîë àëò øèã ¿íýòýé. Õ¿¿õýä á¿ð öàãèéã çºâ àøèãëàÿ.Õýðýâ ÷ºëººò öàãàà ñóðàõ ìýäýõýäçîðèóëáàë îíö ñàéí ñóðàëöàæ ÷àäíà.Íýã õîíîãò õîðèí öàã áàéäàã. Áèä îëîí òºðëèéí öàãìýäíý. Õàíàíä òîì öàã áàéâ.2. “õàãà÷èõûã” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Õàíà,õàâ,õàâñàð,øóâòàð,õóóðàé Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹531.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. ÕýðýìÁÿöõàí õýðýì õóø ìîäîí äýýð ñóóâ. Õýðýì ñàìàð öºìºâ.Õýðýì íýã ìîäíîîñ íºãºº ìîäîíää¿¿ëýí ÿâíà.Õýðýìíèé ñ¿¿ë ñàãñãàð, õàð ºíãºòýé, ºòãºí áàéäàã.Õýðýìíèé àðüñ 纺ëºí,äóëààíáàéäàã.2. “ò¿÷èãíýëäýíý” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿?
  • Õóòãà,õóìñ,õèð,ãàðõè,õîøóó, Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹541.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Ìîíãîë íóòàãÖàãààí öàñàí ìàëãàéòàéÍîãîîí ìîäîí õ¿ðýìòýéÕºõ óñàí õîðìîéòîéÁàÿí õàíãàé óóë ìèíü Ìàø äýëãýð õàíãàé ìèíü Ìàë ñ¿ðãýýð ä¿¿ðýí Ìàë÷èí îëîí ìîíãîë÷óóä Æàðãàë öýíãýëýýð ä¿¿ðýí.2. “íóóöàëñíààðàà” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Öºì,ºâºð,çóóð,äóó,áýëýã, Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹551.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. ÃîëÌàíàé íóòàãò ãîë ìºðºí îëîí. ªäºð áîëãîí Áóëãàí ãîëûí óñíààñ àìñàâ. Áóëãàí ãîë óñèõòýé. Áè ãîëîîñ óñ 纺â. Óñ õºëäºæ, ìºñ áîëíî.̺ñ òóíãàëàã ºíãºòýé. Ãîëûí óñûãáîõèðäóóëæ áîëîõã¿é. ¹562. “ä¿ãíýëòýýðýý” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Õóë,øóäàðãà,øèì,ìýíä,äîëîî Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹ 56
  • 1.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Ñóðãààë ¿ãÑàéõàí öàñò öàãààí óóëàíä ñàðíû ãýðýë òóñâàë íýí öàéíà.Ñàðóóë óõààíò ìýðãýäèéí ÷èõ ñàéí ¿ã ñîíñâîë íýí ìýðãýæíý.Õóäàë ¿ãèéã õýëñíýýð õîðîìõîí çóóðûí õýðýã á¿òýõ áîëîâ÷Õîéäîõ õýðýã íü ¿ë á¿òíý.2. “òóðøëàãàæâàë” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Õàëèì,ýì, ýð,è÷,èð Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹571.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Õàìòûí õ¿÷Íýã øîðãîîëæ ãàíö øèðõýã òàðèà îëæýý. Òýð òàðèà ìàø õ¿íä òóë õºäºëãºæ ÷àäñàíã¿é.Òýãýýäîëîí íºõäºäºº î÷èæ õýëýýä á¿ãäýýðýý ÷èð÷ ¿¿ðýíäýý àìàðõàí àâ÷ðàâ.Ýâò øààçãàé áóãàáàðèíà ãýäýã ýíý þì.2. “÷èìýãëýëèéíõýý” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? ÿð,óóõ,íàéð,áýõ,áóëãà Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹581.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. ÍîìÍîì óíøèõ ñàéõàí. Ãîìáî àõ íîìûí ñàíä áàéíãà íîì óíøäàã. Íîì óíøèõäàà àíõààðëààòºâëºð¿¿ëæ ÷àäâàë óõààí íýìíý.Ìàíàé àíãèéíõàí îëîí íîì óíøèâ.Äýíäýâ,Ëõàì,Öýðýí,Áàëæèð íàð çóðàãòàé øèíý íîì óíøèæ,ñîíèí ñàéõàí ¿ëãýð ÿðèëöàâ.Íîìíîîñ ìýääýãã¿é ç¿éëýý ìýäýæ àâäàã.Îéëãîîã¿éãýý ÷ îéëãîæ àâäàã.2. “øèíý÷ëýãäýâ” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Çàäðàõ,õèé,çóóõ,çóë,òàâ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹591.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Óñíû øóâóóä
  • Ãîë ìºðºí, íóóð öººðºìä àìüäàðäàã øóâóóäûã óñíû øóâóóä ãýíý. Ìàíàé îðîíä óðèí äóëààíáîëîõîîð õóí,ãàëóó,íóãàñ, àíãèð ,ºâººëæ,òîãîðóó, àëàãòóó, òóðëèàõ çýðýã øóâóóä í¿¿äýëëýíèðäýã.Íàìàð áîëîõîîð ¿ð òºëòýé㺺 äóëààí îðíûã çîðèí îäíî.2. “ãàíçàãàëæ” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äîîðõ ¿ãñèéã óòãààð íü ñàëààëóóëæ, õýëáýð òóñ á¿ðèéã íü ìîíãîë áè÷èãò áóóëãàæ,òàéëáàðõèéíý ¿¿? Ãîë, ñýð,òîðãî,ãàí,ñóó Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹601.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Òýìýýí ñ¿ðýãÃîâèéí àéìàã,ñóì òýìýýãýýð ìàø áàÿí.Òýìýýíèé íîîñ äóëààí,õºíãºõºí.Òýìýýíèé ñ¿¿ òîñëîãèõòýé.Ìàíàé ìàë÷èä òýìýýíýýñ àðâèí àøèã îëíî.Òýìýýã ºñãºæ,¿ðæ¿¿ëýõ òàëààð çàñãèéíãàçðûí òîãòîîë ãàðëàà.2.Äàðààõ ¿éë ¿ãèéã ìîíãîë áè÷ãýýð áè÷.¿éëäñýí,ä¿ãíýýä,áîñîãòóí,øèíý÷èë,áóöàëòàë3. “ñàíàãäæýý” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹611.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Èøèãßìàà èøãýíäýý ãýð áàðüæ ºã÷ýý.Èøèã ýðãýí òîéðîí ÿâæ ¿çýõýä õààëãàíû áàðèóë èë¿¿ þìøèã ñàíàãäàæ ãýíý. ßã ýíý ¿åä îé äîòðîîñ õºõ ñààðàë ÷îíî ãàð÷ èðýâ. “ªºäºº õàÿñàí ÷óëóóººðèéí òîëãîé äýýð” ãýäýã. “Äîëîî õýìæèæ, íýã îãòîë” ãýäýã ñóðãààëûã ñàíà.2.Äàðààõ íýð ¿ãèéã ìîíãîë áè÷ãýýð áè÷.Õóóëèéíõàà,öàãòàà, õºøººí¿¿ä, îþóòàíä, õîíèîð3. “õàãàð÷” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹621.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Ç¿éð öýöýí ¿ãÌýäýõ ñóðàõààñ èë¿¿ ýðäýì ¿ã¿é, ìýíä ÿâàõààñ èë¿¿ æàðãàë ¿ã¿é.ªâãºí õ¿íä ºðãºìæõýðýãòýé.Çàëóó õ¿íä ñóðãàìæ õýðýãòýé.Øóäàðãà ¿ã ÷èõýíä õàòóó áîëîâ÷ ÿâäàëäòóñòàé.Áýëòãýë ñàéí áîë àæèë ñàéí.Áèë¿¿ ñàéí áîë õóòãà ñàéí.Óäìààðàà àëäàðøäàãã¿é,óõààíààðàà àëäàðøäàã.2.Äàðààõ íýð ¿ãèéã ìîíãîë áè÷ãýýð áè÷.Àðäóóäàä,÷îíîíä,ýðäýìòäýä,ñýäýâòýý,ðàøààíóóä3. “ñàéæðóóëàõûã ” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/
  • Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹631.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. ÕàâàðæààíäÌàíàéõ õàâàðæààíäàà áóóëàà. Ýíãýðèéí öàñ õàéëæ, çóðàìíóóä ãîðõèíû çàõààð ã¿éëäýíý.Óóëíààñ öàñíû óñ ãîðõè áîëîí îâîëçîí óðñàõ íü îëîí òóóëàé äýãäýõ ìýò õàðàãäàíà.Õóðãàòàé õîíüä ãîðõè ãàòëàí óóë ººä ºãñºíº. Áè óñíû ãóòàë ºìñ÷ àðààñ íü ã¿éäýã áàéëàà.Õàâàðæààíä áóóñíû äàðàà ñàéõàí áàéäàã.2.Äàðààõ ¿éë ¿ãèéã ìîíãîë áè÷ãýýð áè÷.Òîäîðäîã,ã¿éòýë,àíõààðóóëñàí,öîõèëîîä,àâáàë3. “ãàðãààä” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹641.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Ýðäìèéí à÷Ýðäìèéã ñóðâàë õàìàã þìíû ó÷èð ìýäýãäýíý. Ýðäýìã¿é õ¿í ýðýã ãîëûí ¸ðîîëä áàéãàà þìøèã òîéðîí áîëæ áàéãàà ÿâäëûã ìýäýõã¿é. Ýðäýìã¿é õ¿í óóëûí îðãèëä ãàðñàí õ¿í øèãõàìàã þìíû ó÷ðûã ñàéí ìýäíý.2.Äàðààõ ¿éë ¿ãèéã ìîíãîë áè÷ãýýð áè÷.Íóóãààä, ñàëëàà, äàäâàë,áîñîæ, òàéëòàë3. “äàéðàëäàõ” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹651.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Ñóðãààë ¿ãíýýñÌîðü óíàõ õ¿íä æîëîî õýðýãòýé. Áè÷èã ýðäýì ñóðàõ õ¿íä ñàìáàà õýðýãòýé. Íàðíû ãýðýëõóðö áîëîõîä ¿¿ëã¿é áîë íýí ñàéí. Íàñíû áàãàä ýðäýì ñóðàõàä çàëõóóã¿é áîë äààí÷ ñàéí.Ýðäìèéã õè÷ýýëýýð ñóðíà, ýðëèéã ñóðãààð îëíî. ßàðâàë äààðíà. Õ¿íèé ýðýýí äîòðîî,ìîãîéí ýðýýí ãàäíàà.2.Äàðààõ ¿éë ¿ãèéã ìîíãîë áè÷ãýýð áè÷.Í¿¿íã¿¿ò,ñîíñìîãö,çóðààðàé,áóäàâ÷,ºñ÷ýý3. “õóâöàñëàæ” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹661.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Õºõºº
  • Õºõºº øóâóóíû õîîë íü ìîäûã ãýìòýýã÷ ºò õîðõîé þì. Ñîíèðõîëòîé íü ººðòºº òóñãàéëàí ¿¿ðçàñäàãã¿é. Áóñàä æèæèã øóâóóäûí ¿¿ðò ºíä㺺 íýã íýãýýð íü òàâüäàã. Õºõººíèé ºíäºã õîîëèõ èäýõ ó÷èð ýõ íü òóñãàéëàí ¿¿ð çàñàæ òýæýýõýä áýðõ áàéäàã. Õºõºº íü óÿíãàëàã ñàéõàíäóóòàé.2.Äàðààõ ¿éë ¿ãèéã ìîíãîë áè÷ãýýð áè÷.Õàðæýý, õºäëºõ뺺ð,íóðààâàë,äàññàí, ãàðãóóçàé3. “óóëçàõààð” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹671.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.ÍîìÒà íàð íîìîîñ þóíû ÷ òóõàé óíøèæ ìýäýæ áîëíî. Íîì òà á¿õíèéã ìýä¿¿ëæ ÷àäíà. Òèéìýýñáàãø çºâëºã÷ þì. Ñàðóóë ýðäìýýð ñàíàñíàà á¿òýýíý. Óõààí ýðäìýýð óëñàà õºãæ¿¿ëíý.Ýðäìèéí äýýä ýðäýíýò íîìûã ýðõýìëýí óíøèöãààÿ. Ñóðàõ áè÷ãýý àðèã ãàìòàé õýðýãëýæñóðúÿ.2.Äàðààõ íýð ¿ãèéã ìîíãîë áè÷ãýýð áè÷.Àäóóãàà,îõèäîä,òîëãîéãîîð, ýöýãòýý, õàçààðààñ3. “¿ëäýýñýí” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹681.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Õóðäàí ìîðüÝðèéí ãóðâàí íààäìûí íýã íü õóðäàí ìîðü óðàëäàõ òýìöýýí þì. Ìîíãîë÷óóä ýðò ¿åýñ ýõëýíõóðäàí ñàéíà õ¿ëýã ìîðèî óðàëäóóëæ èðñýí ò¿¿õòýé. Óëñûí áàÿð íààäàìä àçàðãà, èõ íàñíûìîðü, ñî¸îëîí, õÿçààëàí, ø¿äëýí, äààãà, æîðîî ìîðèéã óðàëäóóëäàã çàíøèëòàé. Ä¿¿ áèäõî¸ð õóðäàí ìîðü óíàäàã.2. “ç¿òãý” ãýñýí ¿éë ¿íäñýíä –íý,-â,-ãä, -÷èõ,-¿¿çýé, -ëýý,-ýýñýé, -ñ¿ãýé” íºõöºëèéã çàëãàæáè÷.3. “óðñãàëûã” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹691.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Øàëãàëò îéðòëîîÁè õî¸ðäóãààð àíãèä ñóðàëöäàã. Õè÷ýýëèéí àíõíû õîíõ äóóãàðñàí ºäºð áàÿð õººð áîëîíõè÷ýýëäýý îðæ áàéñàí. Òýð ºäºð ñàÿõàí ìýò áîäîãäîâ÷ á¿òýí ãóðâàí óëèðàë ºíãºðººäñóðãóóëü òºãñºõ îéðòëîî. Áè øàëãàëòàíä áýëòãýæ á¿òýí æèë ¿çñýíýý øàëãóóëàõ áîëîâ.Õ¿¿õýä á¿ð çºâ óíøèæ, ñàéõàí áè÷èæ ñóðöãààÿ. Á¿ãä øàëãàëòàà àìæèëòòàé ºãíº.2. “òýíãýð” ãýäýã ¿ãèéã îëîí òîî, òèéí ÿëãàë,õàìààòóóëàõûí íºõöºëººð õóâèëãà./12 îíîî/3. Äàðààõ íýð ¿ãèéã ìîíãîë áè÷ãýýð áè÷. ¿éë÷èëãýýíèéõýý,õîîëîîðîî, òîñîî, äýëõèéíõýý, àãààðòàà
  • Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹701.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Îé ìîäÌàíàé íóòàã îé ìîäîîð áàÿí. Ìîäîîð ãýðèéí õàíà, óíü, òîîíî, ñàíäàë, àâäàð çýðãèéãõèéäýã. Áàñ áàéøèí, ìîðèíû õàøàà áàðüæ, ò¿ëøèíä õýðýãëýíý. Îéãîîñ ìîä íóóöààð àâáààñõóóëüòàé. Îé ìîä, ãàçàð øîðîî, óñ, àãààð íü ¿íýò áàÿëàã þì.2. “õóóëü” ãýäýã ¿ãèéã îëîí òîî, òèéí ÿëãàë,õàìààòóóëàõûí íºõöºëººð õóâèëãà./12 îíîî/3.Äàðààõ íýð ¿ãèéã ìîíãîë áè÷ãýýð áè÷.Ä¿ðìèéíõýý,ñàíãèéíõàà, çàõèàãààðàà, í¿äýíäýý, öààñàíä íü Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹711.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Õàð èøèã̺íõ õºõ òýíãýð, ìºíãºí öàãààí öàñ, àëòàí øàðãàë íàðíû ãýðýë òóÿàíä ãÿëáàâ. Õàð èøèãç¿¿í õàìàð äýýã¿¿ð äàâæ áàéãàà õîíèí ñ¿ðãèéí ñ¿¿ëä ÿâíà.Ò¿¿íèé õîéíî ìóóõàé äóóãààðõàøõèðàí äàãàæ ÿâàà øîâãîð õàð þìûã ãàéõñàí ÿíçòàé àæèãëàí õàðæ áàéâ. Ìàë÷èí ýçíýýòàíèõã¿é ãàéõàí õàðæ áàéãàà áîëîëòîé.2. “ø¿ò” ãýñýí ¿ãèéã áèåýð òºãñãºõ íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ ¿éë ¿ãèéã ìîíãîë áè÷ãýýð áè÷. ÷àãíàâàë, ºãºãò¿í, óóñìàãö,óðññàí,ñóäàëñààð Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹721.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.ßìààÒàâàí õîøóó ìàëûí íýãèéã ÿìàà ãýäýã. ßìààíààñ õÿëãàñ, íîîëóóð àøèãëàíà. ßìààíûíîîëóóð èõ ¿íýòýé. ßìààíû ñ¿¿ íü ºòãºí. Ìàíàé ºâºº ÿìààíû ñ¿¿òýé öàé óóõ òóí äóðòàé.Ýìýý ìààíü åñºí ÿìàà ñààäàã.2.“ñóð” ãýñýí ¿ãèéã íºõöºëä¿¿ëýí õîëáîõ íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ íýð ¿ãèéã ìîíãîë áè÷ãýýð áè÷.Ààâààðàà,óëñàä ìèíü, íºõäºäºº, ¿çãèéã íü, íàìàéã Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹731.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. ¯åð¯¿ë ãàð÷ áîðîî îðëîî. Ãîë ãîðõè ¿åðëýâ. ¯åðòýé ¿åä õ¿¿õýä ãîë äýýð òîãëîæ áîëîõã¿é. Èõ¿åðýýñ õ¿í á¿ð áîëãîîìæëîõ ¸ñòîé.2.“ñàíà” ãýñýí ¿ãèéã áèåýð òºãñãºõ íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ íýð ¿ãèéã ìîíãîë áè÷ãýýð áè÷. Ãýðòýý, íîìîîðîî,äýâòýðò ÷èíü, àõûíõàà, õ¿¿õä¿¿äýä Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹74
  • 1.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ìàë÷íû õîòÁèä ìàë÷íû õîòîíä î÷èâ. Õîòîí äîòîð õîíü ìàéëæ, õóðãà øóóãüæ, áîòãî áóéëæ, óíàãàóíãàëäàæ, òóãàë 캺ðíº. Õ¿¿õýä ã¿éëäýí õóðãûã ýõýä íü õºõ¿¿ëíý.2.“øàëãà” ãýñýí ¿ãèéã öàãààð òîäîñãîí õîëáîõ íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ ¿éë ¿ãèéã ìîíãîë áè÷ãýýð áè÷. ¿éëäâýë,ñîíñîîðîé,õºäºëæýý, õ¿ðýýä, òîãëîíãóóò Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹751.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. ÕóäàãÃàçðûí äîîð áàéãàà óñûã í¿õ ìàëòàí èë ãàðãàæ õàøíà. Èíãýæ õàøñàí óñûã õóäàã ãýäýã.Çàäãàé óñã¿é ãàçàð õóäàã èõ õýðýãòýé.2.“ÿâ” ãýñýí ¿ãèéã öàãààð òîäîñãîí õîëáîõ,öàãààð òºãñãºõ íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ ¿éë ¿ãèéã ìîíãîë áè÷ãýýð áè÷. Õ¿ëýýãýýä, ä¿ãí¿¿ë, äàñààñàé, äóðñàãòóí, ºñäºã Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹761.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.ÁóëàãÖàñ áîðîîíû óñ ãàçðûí õºðñºíä øèíãýíý. Òýð óñ õºðñºí äîîãóóð õýâãèéã äàãàí óðñàíà.Òýãýýä çàðèì ãàäàðãà äýýð ãàð÷ èðíý. Ò¿¿íèéã áóëàã ãýæ íýðëýíý.2.“çîðèëò” ãýñýí ¿ãèéã òèéí ÿëãàëûí íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ ¿éë ¿ãèéã ìîíãîë áè÷ãýýð áè÷. Àíõààðààðàé,øàòààâàë,ºãüå,¿çýãò¿í, õàðüñàí Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹771.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. ÇààíÇààí õàëóóí îðîíä àìüäàðäàã. Òýð õóóðàé ãàçðûí àìüòíû àéìãèéí õàìãèéí òîì íü þì.Çààíû ñî¸î óðò õî¸ð àëä. Çààí ãóðâàí øàðûí õýðòýé õ¿íä æèíòýé.2.“áè÷èã” ãýñýí ¿ãèéã îëîí òîî,òèéí ÿëãàë, õàìààòóóëàõûí íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ ¿éë ¿ãèéã ìîíãîë áè÷ãýýð áè÷. Ñîíñãîæ,áàðüòàë,àâ÷, óóëçìàãö,áîäóóëíà Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹781.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. ̺ºã àð÷ëàõÒ¿¿ñýí 캺ãèéã óäààí õóãàöààíä ñàâàíä íü áàéëãàæ áîëîõã¿é. Òýãâýë àìàðõàí çàäàð÷ ¿éðíý.̺í 캺ãòýé õîîëûã óäààí õàäãàëæ áîëîõã¿é.
  • 2.Äàðààõ ¿éë ¿ãèéã ìîíãîë áè÷ãýýð áè÷.Èðýíã¿¿ò,õóâüñëàà,ºìññºí, áîäòîë,òàñàëæýý3. “õàÿãäñàí” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹791.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. ¯õýð¯õýð ñ¿ðãèéã õàíãàé íóòàãò èõ ºñãºäºã. ¯õðèéã ìàõíû, ñ¿¿íèé, àæëûí ãýæ õóâààíà. ¯õðèéíàøèã øèì íýí èõ. ¯õðèéí ýâýð, òóðóó, ÿñ õººâºð, àðüñ çýðãýýð ÿíç á¿ðèéí á¿òýýãäýõ¿¿íõèéäýã. Ìàõ íü àìò ÷àíàð ñàéòàé. Ñ¿¿ íü òîñëîã èõòýé.2. “¿ðýãäñýí” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äàðààõ ¿éë ¿ãèéã ìîíãîë áè÷ãýýð áè÷. Àéæýý, áîñòîë, öàäààä, áóöàëñàí, õóãàëëàà Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹801.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. ÇààíÇààí õàëóóí îðíû îé õºâ÷èä îðøäîã. Õ¿í çààíûã òýæýýæ, ýëäýâ àæèëä àøèãëàäàã. Òýæýýâýðçààí õ¿íä èõ òóñòàé. Çààí óðò õîøóóãààðàà á¿ä¿¿í ìîäûã ºð㺺ä õîë 纺æ ÷àäíà.2. “ìýäýð÷” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷./4îíîî/3.Äàðààõ ¿éë ¿ãèéã ìîíãîë áè÷ãýýð áè÷. Ãàðààñàé,îëñîí,ºã¿¿çýé,ã¿éãýýä, àìàðëàà Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹811.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. ÒàðèàÍàéìäóãààð ñàðûí ñ¿¿ë÷ýýð àðàâäóãààð ñàð õ¿ðòýë òàðèàëàíãèéí òàëáàéä îëîí ìÿíãàí õ¿íàæèëëàäàã. Ìàíàé îðîíä òàðèàëàíãèéí ºðãºí óóäàì òàëáàé áèé. Ò¿ðãýí õóãàöààíä õóðààæàâàõûí òóëä øóóðõàé àæèëëàõ õýðýãòýé. Õàâðûí òàðèàëàëò òàâäóãààð ñàðä ýõýëíý.2.“áèåýðýý” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ ¿éë ¿ãèéã ìîíãîë áè÷ãýýð áè÷. Ñîíññîí,òàâèàðàé, õ¿ðýíã¿¿ò, àñàðäàã, õàíãàÿ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹821.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Àí÷èí áààâãàé õî¸ðÌàãñàð áààâãàéí áàìáàðóóø îëæ, ò¿¿íèéã îâîî òîì áîëòîë íü ñ¿¿ãýýð òýæýýãýýä îéä íüòàâüñàí áîëîâ÷ ìàðãààø ºã뺺 íü ýðãýí èðæ, òîì õºëºº ìºðºí äýýð íü òàâèàä í¿¿ðèé íüäîëîîæýý. Òýð àí÷èí õààøàà ë áîë áààâãàéòàéãàà õàìò ÿâíà. Áààâãàé ÿìàð ÷ àìüòíààñýçíýý õàìãààëæ ÷àääàã áîëæýý.
  • 2.“ºíãºð¿¿ëñýí” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ íýð ¿ãèéã ìîíãîë áè÷ãýýð áè÷. Áýë÷ýýðò íü,ºíöºãòºº, öýöãèéíõýý, õ¿÷ýýðýý, ãýð¿¿äýä Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹831.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Àëòàí õàðààöàéÕóðäàí äàëàâ÷èò õàðààöàé õàâàð ºìíº ç¿ãýýñ èðýýä, ñýðãýëýí äóóãàà äóóëäàã. պ人 ñóóðèíãàçðûí õàðààöàéã çàðèìäàà õàð ãýçýãò ãýæ íýðëýäýã. Ó÷èð íü ò¿¿íèé ñ¿¿ë íü õî¸ð ñàëàà óðòõàð ãýçýã øèã þì. Òîëãîé íóðóó íü õàð õºõ, ýëãýí áèå íü òýð ÷èãýýðýý öàãààí õîðìîã÷ºìññºí þì øèã õàðàãäàíà. Õàðààöàé õàâàð èðýýä øóóä ë ¿¿ðýý áàðèõ àæèëäàà îðíî.2.“àìàðäãèéã” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ íýð ¿ãèéã ìîíãîë áè÷ãýýð áè÷. Øèéäâýðýýðýý, àäàãò íü, ãàâüÿàã ÷èíü, öîíõíûõîî, ¿¿ðòýý Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹841.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Îé ìîäÎé ìîä áîë áàéãàëèéí ãàéõàìøèãò á¿òýýë þì. Îé ìîä àìüä áîäèñ òóë ¿õýõ, ¿ðæèõ æàìòàé.Îéí ã¿íä õºãøèí ìîä ºìõðºí óíàæ áàéõàä îéí çàõàä çóëçàãàí ìîä ºñºí óðãàæ áàéíà.Ìàíàé îðíû á¿õ íóòãèéí àðâàí õóâèéã õó÷ñàí øèëì¿¿ñò áà íàâ÷èò ìîä àëàãëàí áàéäàã.ßëàíãóÿà, õàíãàé íóòàãò íàðñ, õóñ, óëèàñ, øèíýñ, ãàöóóð çýðýã ìàø îëîí òºðëèéí ìîä áèé.Îé ìîäûã õàéðëàí õàìãààëæ, àæ àõóé÷ààð àøèãëàõ ÿâäàë ÷óõàë.2.“òýìöëèéã” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ íýð ¿ãèéã ìîíãîë áè÷ãýýð áè÷. Íàìòàðòàà, äîõèîãîîð íü, õîòûíõîî, òîñíîîñîî, ø¿äýíäýý Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹851.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Íîõîé ÿàãààä õîîñîí õîöðîâ?Íýã íîõîé ãàäóóð ÿâæ áàéãààä ÷ºìºãíèé ÿñ îëæýý. Òýð ÿñàà çóóãààä ã¿¿ð äýýã¿¿ð ãàð÷ ÿâàâ.Òýãòýë óñàí äîòîð áàñ íýã íîõîé ÷ºìºã çóóãààä ÿâæ áàéãàà õàðàãäæýý. Íîõîé ò¿¿íèé÷ºìãèéã áóëààæ àâúÿ ãýýä óñ ðóó õàðàéí îðëîî. Èíãýýä õîâäîã íîõîé íýã ÷ ÿñã¿é õîîñîíõîöîð÷ýý.
  • 2.“íóòàãòàà” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ íýð ¿ãèéã ìîíãîë áè÷ãýýð áè÷.¿íýýð íü, òîâ÷èéã ÷èíü, áîäëîãûíõîî, àãààðòàà, ä¿¿äýý Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹861.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. ÁàãøÁàãøèéã ààâ ýýæ øèãýý õàéðëàõ õýðýãòýé. Áàãøèéí õè÷ýýë çààæ ñóðãàæ áàéñàí áàéäàëõýçýý ÷ ìàðòàãäàõã¿é. Áàãø, õ¿í á¿ðèéã ñàéí ñóðààñàé ãýæ ¿ðãýëæ õ¿ñíý. Ìèíèé øàâü íàðèðýýä¿éä ÷óõàì ÿìàð ìýðãýæèëòýé õ¿ì¿¿ñ áîëöãîîõ áîë ãýæ áîäíî.2.“áàðèëäààíóóäàä” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ ¿éë ¿ãèéã ìîíãîë áè÷ãýýð áè÷. Áýëäýý÷, àíõààðóóë, íèñìýãö, àíõààðóóë, ñóäëàã, ä¿ãíýæýý Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹871.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. ÑóðãóóëüÑóðãóóëü ãýäýã áîë áèäýíä ýðäìèéí ò¿ëõ¿¿ðèéã àòãóóëæ ºãäºã à÷òàé, òóñòàé ãàçàð þì.Ìàíàé áàãø ºäºð á¿ð îëîí ñàéõàí þì çààæ ñóðãàäàã. Áè íîì óíøèæ ñóðñàí áîëîõîîð ÿíçá¿ðèéí óëñ îðíû ¿ëãýð ò¿¿õ, ¿éë ÿâäëûã àìòàðõàí óíøäàã.2. “àâ” ãýñýí ¿ãèéã íºõöºëä¿¿ëýí õîëáîõûí íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ îéðîëöîî áè÷ëýã, äóóäëàãàòàé ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé.Õºõºº øóâóó, õºõºº ºâºë, õººõ òóóõ, õºõ õºõºõ, õºõðºõ/ õºõ áîëîõ/, èíýýæ õºõðºõ, ñ¿¿ õººðºõ,ãóðèë õººõ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹881.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. ÑïîðòÒàìèð÷èí õ¿í ýð¿¿ë ÷èéðýã, ãîî ñàéõàí áàéäàã. ªã뺺íèé äàñãàë áîë ñïîðòûí öàãààí òîëãîéþì. Ñïîðò îëîí òºðºë áèëýý. Äóðòàé ñïîðòîîð õè÷ýýëëýæ òàìèð÷èí áîëîõ áîëîöîî áèäýíäáàéíà. Ìàíàé óëñàä ñïîðòûí á¿õ òºðºë õºãæèæ áàéãàà.2. “ºã” ãýñýí ¿ãèéã íºõöºëä¿¿ëýí õîëáîõûí íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Õàòóó äýâñãýðýýð òºãññºí ¿ã 5-ûã áè÷ýýðýé. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹891.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Áîã ìàëÒàâàí õîøóó ìàëûí äîòðîîñ õîíü, ÿìàà õî¸ðûã áîã ìàë ãýíý. Õî¸óëàà ñàëàà òóóðàéòàé.Èäýõ ºâñ òýæýýë íü èæèë þì. Ãýâ÷ ýâýðã¿é õîíü îëîí áàéõàä ýâýðòýé ÿìàà îëîí. Õîíèíû¿ñèéã íîîñ ãýäýã áàéõàä ÿìààíû ¿ñèéã õÿëãàñ íîîëóóð ãýíý.
  • 2. “ñîíñ” ãýñýí ¿ãèéã íºõöºëä¿¿ëýí õîëáîõûí íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Ǻºëºí äýâñãýðýýð òºãññºí ¿ã 5-ûã áè÷ýýðýé. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹901.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Àäóó÷èí“Ìàíäàõ” ñóìûí àäóó÷èí Áàÿð ìîðèî þ¿ëæ óíàâ. Ñàÿ þ¿ëæ óíàñàí ñî¸îëîí õýýð ìîðü èæèëîëîí ñ¿ðãýý õàðààä ¿å ¿å ÿíöãààíà. Áàÿð àéëûí ãàäàà ìîðèî ÷ºäºðëºæ óÿàä òîì öàãààíãýðò îðëîî.2. “öýðýã” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí õóâèëëààð á¿ðýí õóâèëãà.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Òèéð÷ ºøèãëºõ, óõàæ òºíõºõ, ãóëñàæ õàëüòèðàõ, ç¿ëýã øèðýã, ýðäýñ áîäèñ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹911.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Èõ Áîãäûí áàðààÒýíãýð îðãèëä íü öîëìîí öàñ ãÿëàëçàæ íàñàëñàí Èõ Áîãäûí áàðàà áîë òýíãýðèéí áàðàà.Èíãý áîòãîíû áàðàà. Öîîõîð èðâýñ, öîîðò ºâñ, ñýòýðõèé ÷óëóó, èõýð èøèãòýé ÿíãèðûíáàðàà. Á¿éëñ, ã¿éëñ … èõ íàñòàé áóòäûí áàðàà. Äóóíû áàðàà. Èõ íàñëàõóéí áàðàà.2. “ýã÷” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí õóâèëëààð á¿ðýí õóâèëãà.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Çýâòýé ÿíäàí, á¿äýãõýí ÷èìýý, õººð÷ ñàãàõ, õàðãàëäóóëàí æèøèõ, øàä öýöýã, Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹921.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Òºëèéã àìëóóëàõÒºëèéã ãàðñíààñ õîéø 30 ìèíóòûí äàðàà ýõýä íü àìëóóëàõ õýðýãòýé. Óóðãèéã öàäòàë õºõ¿¿ëæ÷àäâàë òýð òºë öîâîî ñýðãýëýí, ýð¿¿ë ÷èéðýã áîëíî. Ýíý áîë çºâõºí ìàë÷äûí ¿íýëýëò áèøøèíæëýõ óõàíû ¿íäýñòýé þì.2. “òàíèë” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí õóâèëëààð á¿ðýí õóâèëãà.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ýýçãèéíèé ø¿¿ìýã,áîîâ áîîðöîã, ìààìóó íààøèð, 캺ã ò¿¿öãýýå,íîäíèí óðæíàí Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹931.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. ØàãàéØàãàéã áè àìüòàí ãýæ áîäíîì.
  • Ìîðü, òýìýý, õîíü, ÿìàà ãýæ áîäíîì. Èæèéí ìèíü èæèé òîãëîæ áàéñàí õèð äàãáîëñîí õàâòàãàòàé øàãàéã Ìàõàãàë áóðõíààñ ÷ äýýð çàëäàã áèëýý. Õàð áàãûí ìèíü ø¿òýýíáèëýý. Ýíý øàãàéíààñ íÿëõûí ìèíü ¿íýð õàíõàëäàã þì. ¯å ¿åèéíõíèé ìèíü àëãàíû õýýáàðëàãäàæ ¿ëäñýí þì. Øàãàéã áè àìèí÷ëàí áîäíîì. Áóðõàí÷ëàí ø¿òíýì.2. “òºìºð” ãýñýí ¿ãèéã òèéí ÿëãàëûí íºõöºëººð õóâèëãà.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Àëõ õàäóóð, àòãà ÷èõýð, íóëèìñ ãîîæèõ,àðèëæèæ õóäàëäàõ,ñýðãýí ìàíäàõÌîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹941.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. ÁîðãîöîéÕýðýì ìîäíû ìº÷èð äýýð ñóóæ, óðä õî¸ð õºëººðºº áîðãîöîéã ¿íýðëýí, çàðèìûã íü òàñäàæõàÿâ. Òýãýýä, ìº÷ðººñ ìº÷èðò, ìîäíîîñ ìîäîíä ä¿¿ëæ, íýëýýä õîë î÷ñîíîî ìîäíîîñ áóóæ,ãàçàð óíàãàñàí áîðãîöîéãîî 纺æ Ẻãí¿¿ëýâ. Õýðýìíèé ò¿¿ñýí ñàìàð òîñëîã, ñàéõàí¿íýðòýé, õàð õ¿ðýí ºíãºòýé àæýý. Ýíä îâîîëñîí ñàìàð ò¿¿íèé ºâëèéí èäýø áàéâ.2. “õàíãàé” ãýñýí ¿ãèéã òèéí ÿëãàëûí íºõöºëººð õóâèëãà.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. ¿íýñ÷ ¿íãýõ,ÿíäàí õººëºõ, òººð÷ áóäèëàõ, áºìáºã ºøèãëºõ,ýýëò ºãëºãÌîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹951.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Áàÿí íàìàðÌàíàé ýõ îðîí ýðãýõ äºðâºë óëèðàëòàé, ýíõæèíãèéí îðîí áèëýý. 9-ð ñàðààñ ýõëýí óóëûíìîä, óëèàñíû íàâ÷, íóãà õºíäèéí ºâñ øàðëàíà. ̺í òàðèàëàíãèéí ºðãºí óóäàì òàëáàéä àëòøèã ºíãºòýé òàðèàí ò¿ð¿¿ õàëèóðàí ãàíõàíà. Ìàíàé òàðèàëàí÷èä òýð èõ òàðèàã øàìäàíõóðààæ, óðãàöûí áàÿðàà õèéäýã. Àðä îëîí, õ¿¿õýä áàãà÷óóääàà èõ ãóðèë, àìòàò òàëõ, ìàëñ¿ðýãòýý èõ òýæýýë áýëòãýäýã ºâñíèé áàÿð þì. Àðâèí èõ òàðèàã öàñ øèã öàãààí ãóðèëáîëãîõîä íàðèéí áîîâíû ¿éëäâýðýýñ ÿíç á¿ðèéí àìòàò áîîâ, áîîðöîã, åýâýí,æèãíýìýã àâäàðàâäðààð ãàðíà.2. “öàã” ãýñýí ¿ãèéã òèéí ÿëãàëûí íºõöºëººð õóâèëãà.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. ÷èõýíä ÷èéðòýé,áÿñàà æîîì, ºãºð òîëãîé, áèøã¿¿ð õºãæèì,Øàìáàëûí îðîí Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹961.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Àðñëàí, ¿íýã, ÷îíî ãóðàâÀðñëàí, ¿íýã, ÷îíî ãóðàâ àíä ÿâæýý. Òýä áóãà, ãóð, òóóëàé ãóðâûã áàðèëàà. Ýíý îëçîîõóâààõààð áîëæ, àðñëàí áóãûã, ººðºº ãóðûã, ¿íýã òóóëàéã èäýõ íü ç¿éòýé ãýæ ÷îíî ñàíàëãàðãàâ. Òýãòýë àðñëàí ìàø èõ óóðëàæ, ÷îíûã àëãàäàí óíàãààæýý. ¯íýã ¿¿íýýñ ñàíàà àâ÷,áóãà, òóóëàé, ãóð ãóðâûã àðñëàí òàíä çîîã áîëãîí áàðüÿ ãýæýý. Àðñëàí ¿íýãèéã èõ ë
  • ñàéøààæ, ÷è ýíý ìýðãýí àðãûã õààíààñ ìýäýâ ãýæ àñóóõàä ñàÿûí àëãàäñàí ÷îíûí ¿ëãýðýýñìýäëýý ãýæýý.2. “çàëóóñ” ãýñýí ¿ãèéã òèéí ÿëãàëûí íºõöºëººð õóâèëãà.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Çóëçãàí áîãøèðãî, ºº ñýâ,áîîðëîí õîðãîîõ, Þíäýí 㺺㺺, ïèéñ¿¿ õººðºã, Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹971.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Íàìðûí àæèëÍàéìàí ñàðûí ñ¿¿ë÷ýýð ÿíç á¿ðèéí æèìñ áîëîâñîð÷ ã¿éöäýã. Õ¿ì¿¿ñ íîõîéí õîøóó, àíüñ,¿õðèéí í¿ä çýðãèéã ò¿¿äýã. Ìàë÷èä ºâñ õàäàõ, ºâºë溺㺺 çàñàõ, òàðèàëàí÷èä áóäàà,íîãîîãîî õóðààõ øóóðõàé àæëàà àìæóóëäàã áèëýý.2. “õàâöàë” ãýñýí ¿ãèéã òèéí ÿëãàëûí íºõöºëººð õóâèëãà.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Á¿¿ð ò¿¿ð,øóäàðãà õºãæèì, øóäàðãà çàí, ýëýí õóëàí, ýëýí ºâºã Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹981.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Öàñ áà ìºñÖàñ äóí öàãààí ºíãºòýé. Öàñ ºâºë îðæ, õàâàð õàéëíà. Öàñòàé ¿åä èõ ñàëõè ãàðâàë öàñàíøóóðãà áîëíî. Ñàëõèíä òóóãäàí íýã äîð çóçààí òîãòñîí öàñûã õóíãàð ãýíý. ̺ñ áîëòóíãàëàã, õàòóó áàéäàã. ̺ñºí äîîðõ ÷óëóó íýâ÷ õàðàãääàã.2. “ãàçàð” ãýñýí ¿ãèéã òèéí ÿëãàëûí íºõöºëººð õóâèëãà.3.Äàðààõ ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Õîðõîé øàâæ,òýýðýì÷èí, äýýðýì÷èí, òýýâýð, äýýâýð, äàäëàãà, òàòëàãà, ýåðýã ñºðºãÌîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹991.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Ýýæèéí á¿¿âýéÝíý åðòºíöèéí õàìãèéí 纺ëíèéãÝõèéí ãàð ãýæ áè ñàíàäàãÝíý åðòºíöèéí õàìãèéí äóëààíûãÝõèéí ºâºð ãýæ áè ìàãòäàãÝíý åðòºíöèéí õàìãèéí øèìòýéãÝõèéí ñ¿¿ ãýæ áè áàõàðõäàãÝíý åðòºíöèéí õàìãèéí ñàéõàí àÿëãóóãÝõèéí á¿¿âýéã ãýæ áè áîääîã.2. “ã¿¿ð” ãýñýí ¿ãèéã òèéí ÿëãàëûí íºõöºëººð õóâèëãà.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé.Òýòãýâýð òýòãýìæ,¿¿ëýí ãèâë¿¿ð,äýëõèéí äàãóóë,õýýõýëçýæ òààõàëçàõ,¿òýð çàéëàõ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1001.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.
  • Õàõñàí õ¿íÝðò óðüä öàãò íýãýí áàäàð÷èí àéëä èðæ õîíîæýý. Òýð àéë òàðãàí ìàõ ÷àíàæ ºã÷ýý. ªëññºíáàäàð÷èí òîì òîì îãòëîí ¿ìõýëæ áàéãààä õàõñàí ãýíý. Òýâäýõäýý òîîíî ººä õàðæ,õîîëîéãîî èëòýë õàõàà íü ãàð÷, àìüñãàë íü óóæèð÷ýý. Òýãýýä çîâæ ç¿äýðñýí áàäàð÷èí òîîíä õàðñàí ÷èãýýðýý “Òàíàé ýíý ÿìàð òîîíî âý?” ãýõýä ãýðèéí ýçýãòýé “Õàõñàí õ¿íèé çóãààããàðãàäàã õàð ìîäîí òîîíî” ãýæýý.2. “ä¿í” ãýñýí ¿ãèéã òèéí ÿëãàëûí íºõöºëººð õóâèëãà.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. ºìäíèé òºä¿¿ë, ÷àäàë ìºõºñòºõ, õººðºãíèé äààëèí, äóíäóóð ä¿¿ðýí, áàðèìòààðæèøýýëýõ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1011.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ò.Ãàëñàí “ªâºº ýìýýäýý çîëãîîðî锪âëèéí óëèðëûí ñ¿¿ë÷èéí ºäºðªºäëºõ õàâðûí àíõíû ºäºðªëçèé äýìáýðýëòýé øèíèéí íýãíèé ºäºðªâºº ýìýýäýý àéë÷èëæ î÷îîðîé.“Òà àìàðõàí ñàéí áàéíà óó ãýýäÒîõîéã ò¿øèí çîëãîîðîéÒàâòàé ñàéí çîëãîâ óó ãýýäÄóõàí äýýðýý ¿íñ¿¿ëýýðýé.ªã뺺íèé íàðàí øèã ìàíäàæ ÿâààðàéªíäðèéí öýöýã øèã äýëãýð÷ ÿâààðàé ãýýäªâºº ýìýý ÷èíü ÷àìàéã åðººíºªäðººñ ºäºðò ÷è ñàéí õ¿í áîëíî.2. “õºòºë” ãýñýí ¿ãèéã íºõöºëä¿¿ëýí õîëáîõûí íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ø¿¿ð øàíàãà, Ẻñíèé ø¿¿ð, õîãèéí ø¿¿ð, ø¿¿ð÷ áóëààõ, ø¿¿ð÷ ãîîæèõ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1021.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.ªã뺺íèé ñýð¿¿íä áýë÷ñýí õîíüä íü øèíýõýí íîãîî õººæ, õºõ íîãîîí õèâñ äýëãýñýí ìýòóóäàì ñàéõàí òàëä òàðõàí èäýýøëýõèéã õîíü÷èí õ¿¿ í¿ä öàâ÷èëã¿é àæèãëàí ÿâëàà. Ãàçðûíáàéäàë, òýíãýðèéí ÿíçûã àíäàõã¿é áîëñîí õî¸ð ºâãºí íýëýýä ÿðèëöñàíû ýöýñò öààøàà
  • áàðòààòàé áºãººä áîðîî ñàëõèíä äàéðàãäàâë õýö¿¿äíý ãýäãýý ìýäýæ, ìàéõíàà áîñãîõ ãàçðààñîíãîí áóóäàëëàëàà.2. “ºìñ” ãýñýí ¿ãèéã íºõöºëä¿¿ëýí õîëáîõûí íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Õ¿¿õäèéí õºõºë, óóëàíä àÿëàõ, õîãèéí ø¿¿ð, øèíæèëæ óóäëàõ, óíãàñ õèé Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1031.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Äýëõèéí ÷èíýý äýâæýýãýý òàòàæ, óóëûí ÷èíýý óíãàñàà îâîîëæ, õóðãàíû íîîñ õóðóó çóçààí,òºëºãíèé íîîñ òºº çóçààí, ñàâààãààðàà ñàëáàð÷, ñàéí ìóó íü ÿëãàð÷, ñàíààãààðàà íèéëæáàéõûã åðººå. Ýõ îðîíäîî õ¿ì¿¿íëýã, èðãýíèé àðä÷èëñàí íèéãýì öîãöëóóëàí õºãæ¿¿ëýõèéãýðõýì çîðèëãî áîëãîíî. ¯¿íèé ó÷èð ìîíãîë óëñûí ¿íäñýí õóóëèéã äàÿàð îëíîî çàðëàíòóíõàãëàæ áàéíà.2. “ºã” ãýñýí ¿ãèéã íºõöºëä¿¿ëýí õîëáîõûí íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. ºðºì áàãàæ, òýð èæèë, ÿð áýýð, ãóÿ õàñ, õýýð òàë Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1041.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ñàéí ìîðèíä ýçýí îëîíÑàéí õ¿íä íºõºð îëîíÁèåèéí àìðûã á¿¿ õàðÁóñäûí þìàíä á¿¿ øóíàÕ¿íèé òîëãîéãîîð íèñýõýýðªºðèéí òîëãîéãîîð ºíõºðÑàéíûã äàãàâàë ñàðíû ãýðýëÌóóã äàãàâàë ìîãîéí õîð2.“àæèãëàñàí” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ìîðèíû òóøàà, õàõàæ öàö, àìü çóóõ, òºìðèéí çýâ,òýíãýð çàäðàõ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1051.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õ¿íèéã ¿íäýñ óãñàà, õýë, àðüñíû ºíãº, íàñ, õ¿éñ, íèéãìèéí ãàðàë áàéäàë, õºðºí㺠÷èíýý,ýðõýëñýí àæèë, àëáàí òóøààë, øàøèí ø¿òëýã, ¿çýë áîäîë, áîëîâñðîëîîð íü ÿëãàâàðëàíãàäóóðõàæ ¿ë áîëíî. Ìîíãîëûí àðä ò¿ìíèé ò¿¿õ, ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éë, øèíæëýõ óõààí,
  • îþóíû ºâ òºðèéí õàìãààëàëòàä áàéíà. Èðãýíèé òóóðâèñàí îþóíû ¿íýò ç¿éë áîë çîõèîã÷èéíõíü ºì÷, Ìîíãîë óëñûí ¿íäýñíèé áàÿëàã ìºí.2.“ºâãºäèéíõºº” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Çàí àâèð, ºòºã áààâãàé,¿ëäýæ õîöðîõ, ýâýð÷ ýãøýýõ, àðãàëûí óòàà Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1061.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.̺íãºí äýýä îðîé íü ìºñ öàñàíä õó÷èãäìàë̺íõ õºõ òýíãýðèéí ìºíãºí öàãààí áàãàíà̺÷èò äºðâºí õºëòíèé ìºð íü ãàðààã¿é îðãèë̺㺺ðñ íèéìãýí õîîëîéòíû äóó íü õ¿ðýýã¿é îðãèëÝðãýýä áóóõàä ýýæ ñàéõàíÝðã¿¿ëæ ìºëæèõºä õ¿ç¿¿ ñàéõàíǺºæ áóóõàä ç¿ëýã ñàéõàíǺâëºæ ñóóõàä ààâ ñàéõàí.2. “øèéäâýð” ãýñýí ¿ãèéã õàìààòóóëàõ íºõöºëòýé òèéí ÿëãàëûí íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ǻãèéí áàë, áóóðàë ìîðü, ç¿ñ áîðîî, òàë äóíäóóð, ýýëò íàð Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1071.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Åðºíõèéëºã÷ººð 45 íàñ õ¿ðñýí, ñ¿¿ëèéí òàâààñ äîîøã¿é æèë ýõ îðîíäîî áàéíãà îðøèíñóóñàí, Ìîíãîë óëñûí óóãóóë èðãýíèéã äºðâºí æèëèéí õóãàöààãààð ñîíãîíî. Ìîíãîë óëñûíèðãýä ñóð÷ áîëîâñðîõ ýðõòýé. Òºðººñ á¿õ íèéòèéí åðºíõèé áîëîâñðîëûã òºëáºðã¿é îëãîíî.Èðãýä òºðººñ òàâèõ øààðäëàãàä íèéöñýí õóâèéí ñóðãóóëü áàéãóóëàí àæèëëóóëæ áîëíî.2.“äàðàãäæýý” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. ̺í㺠ãóéâóóëàõ, ÷ºòãºð ø¿ãëýõ, óìçàä õîîëîé, ºñ õîíçîí,ëàëûí øàøèí Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1081.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.¯íýí ¸ñ çóñðààñ àéõã¿é¯íýí àëò ãàëààñ àéõã¿éÀæëûí ñàéíààð àìüäðàë ñàéæðàõÁýë÷ýýðèéí ñàéíààð ìàë òàðãàëàõÿí áîäîã÷äûã ÿâäëààñ íü òàíüÿéõ ìîðèéã ñîéëòîä íü òàíüªñºõ ìàëûã ºíãºíººñ íü òàíüªºäºº ÿâàõ õ¿íèéã ñýòãýëýýñ íü òàíü
  • 2. “îõèí” ãýñýí ¿ãèéã õàìààòóóëàõ íºõöºëòýé òèéí ÿëãàëûí íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ ãàäààä ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Àôðèê, êîíöåðò, êèëîãðàì, Æóêîâ, ïàðòèçàí Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1091.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ìîíãîë óëñûí èðãýä ñî¸ë óðëàã, øèíæëýõ óõààíû ¿éë àæèëëàãàà ÿâóóëàõ, á¿òýýë òóóðâèõ, ¿ðøèìèéã íü õ¿ðòýõ ýðõòýé. Çîõèîã÷èéí øèíý á¿òýýë, íýýëòèéí ýðõèéã õóóëèàð õàìãààëíà.Àðä÷èëñàí ¸ñ, øóäàðãà ¸ñ, ýðõ ÷ºëºº, òýãø áàéäàë, ¿íäýñíèé ýâ íýãäëèéã õàíãàõ, õóóëüäýýäëýõ íü òºðèéí ¿éë àæèëëàãààíû ¿íäñýí çàð÷èì ìºí.2. “àìüäðàë” ãýñýí ¿ãèéã õàìààòóóëàõ íºõöºëòýé òèéí ÿëãàëûí íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ ãàäààä ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Åâðîï, ñïîðò, Ôðàíö, ïÿíç, êèëîìåòð Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1101.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ìîíãîë óëñûí íóòàã äýâñãýðèéí á¿ðýí á¿òýí áàéäàë, óëñûí õèë õàëäàøã¿é äàðõàí áàéíà.Òºðò ¸ñ, ò¿¿õ ñî¸ëûíõîî ºâèéã íàíäèãíàí ºâëºíº. Äîðæ õºäººíººñ èðæ ãàíö ä¿¿òýéãýýóóëçààä, ààâ ýýæ, àõ ä¿¿ íàðûíõàà àìàð ìýíäèéã äàìæóóëæ, ñàíàà ñýòãýëèéã íü àìðààæýý.Íàìðûí øàðãàë íàðàí àëü õýäèéí áàðóóí óóëûí öààãóóð îðæ, ñ¿¿ëèéí ÿãààâòàð òóÿàòàñàðõàé ñýâñãýð ¿¿ëýí äýýð òóñàæ áàéëàà.2.“õîñëîí” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. îð÷ëîí, åðòºíö, Êèïð, ïðàêòèê, Êèðãèç Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1111.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Áàðñ öàãò áîñîõã¿é áîë ºäðèéí ÿâäàë õîöîðíîÁÿöõàíäàà ñóðàõã¿é áîë íàñíû ÿâäàë õîöîðíî.ªºðñ人 äààëèìáà õºäºñ ºìñäºã¯ð õ¿¿õäýý íýõèé ºëãèéä ºëãèéääºãÍîìûã õàðèí òîðãîîð áàðèíòàãëàäàãÌîíãîë ò¿ìíèé ìèíü çàíøèë ººäðºã.Óõààí ìóóòàí íîì çààëãàõàä è÷èõ
  • Óõààíòàí ýðäýìã¿éã è÷ã¿¿ðò áîäîõÓ÷èð òèéìèéí òóë ìýðãýä ºòëºâ÷ ýðäýìä õè÷ýýõ.2.“òîãòíîõûí” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ ãàäààä ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Àçè, öîíõ, ÿíäàí, Àìåðèê, òåõíèê Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1121.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Àðä ò¿ìíèé îþóíû ºâ, ò¿¿õ ñî¸ëûí äóðñãàëò ç¿éëèéã õàìãààëàõ, óëàìæëàëò çàí çàíøëûãäýìæèí õºãæ¿¿ëýõ àðãà õýìæýýã àâ÷ õýðýãæ¿¿ëíý. ¯íäýñíèé áàÿëàã, òºðèéí ºì÷èéãõàìãààëàõ àðãà õýìæýý àâ÷, õóóëèàð îëãîñîí ýðõ õýìæýýíèé äîòîð òºðèéí ºì÷èéí ýäõºðºíãèéã çàõèðàí çàðöóóëíà. Ìîíãîëûí íóóö òîâ÷îî áîë ìîíãîëûí ò¿¿õèéí ñóðâàëæ áè÷èãòºäèéã¿é äóíäàä ýðòíèé ìîíãîëûí óðàí çîõèîëûí õîñã¿é ¿íýò äóðñãàë ìºí.2.“¿ëäýýæ” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ ãàäààä ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. ëîíõ, ëóóâàí,ìåíåæåð, áðîêåð, Áýýæèí Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1131.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ìîíãîë óëñàä ãàçàð ò¿¿íèé õýâëèé îé, óñ, àìüòàí, óðãàìàë áîëîí áàéãàëèéí áóñàä áàÿëàããàãöõ¿¿ àðä ò¿ìíèé ìýäýë, òºðèéí õàìãààëàëòàä áàéíà. Áýë÷ýýð íèéòèéí ýäýëáýðèéí áàóëñûí òóñãàé õýðýãöýýíèéõýýñ áóñàä ãàçðûã çºâõºí ìîíãîë óëñûí èðãýíä ºì÷ë¿¿ëæ áîëíî.Ýíý íü ãàçðûí õýâëèéã ºì÷ëºõºä õàìààðàõã¿é. Ñàéõàí îãòîðãóéí äóíä íèìãýí öàãààí ¿¿ëí¿¿õýä èäýð çàëóóñ àëñ ãàçðûã ñîíèðõîí ñóðàõààð îäíî.2.“õºíãºðºõ” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ ãàäààä ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. ïèîíåð, ßïîí, Åãèïåò,Êóâåéò, Ïðàãà, Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1141.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Äîëèíãîð øóóðãàíààñ îãò äàëüäðàõã¿é ÿâæ, óëìààð õî¸ð ãóðâàí ºäºð ÿâàõàä àëñ õîë ãàð÷,õîøóó áàéòóãàé àéìàã àëñàëæýý. Ìîíãîë óëñûí èðãýä ýð¿¿ë ìýíäýý õàìãààëóóëàõ ýðõòýé.Èðãýäýä ýìíýëãèéí òºëáºðã¿é òóñëàìæ ¿ç¿¿ëýõ áîëçîë æóðìûã õóóëèàð òîãòîîíî. ªíäºðíàñëàõ, õºäºëìºðèéí ÷àäâàð àëäàõ, õ¿¿õýä òºð¿¿ëýõ, àñðàõ áîëîí õóóëüä çààñàí áóñàäòîõèîëäîëä ýä ìºíãºíèé òóñëàìæ àâàõ ýðõòýé.2.“çîðèãæóóëæ” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ ãàäààä ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Âàòèêàí, Õÿòàä, Òºâä,Ëõàñ, Ýíýòõýã Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1151.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õýðëýí, Îíîí, Òóóëûí òóíãàëàã àðèóí ìºðí¿¿ä
  • Õîòîë îëíû ýì áîëñîí ãîðõè, áóëàã, ðàøààíóóäÕºâñãºë, Óâñ, Áóéðûí ã¿í öýíõýð íóóðóóäÕ¿í ìàëûí óíäàà áîëñîí òîéðîì á¿ðä óñíóóäÝíý áîë ìèíèé òºðñºí íóòàãÌîíãîëûí ñàéõàí îðîí.2.“áàÿñãàëàíãèéí” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ ãàäààä ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Òóðê, Ïîëüø, Êóáà, Òîêèî, Ѻ¿ë Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1161.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ìîíãîë Óëñ ººðèé㺺 õàìãààëàõ çýâñýãò õ¿÷èíòýé áàéíà.Çýâñýãò õ¿÷íèé á¿òýö,çîõèîíáàéãóóëàëò, ò¿¿íä àëáà õààõ æóðìûã õóóëèàð òîãòîîíî.Ìîíãîë óëñ äýëõèéí ýäèéí çàñãèéíõºãæëèéí ò¿ãýýìýë õàíäëàãà,ººðèéí îðíû ºâºðìºö îíöëîãò íèéöñýí îëîí õýâøèë á¿õèéýäèéí çàñàãòàé áàéíà.Òºðººñ ãàäààäûí èðãýí, õóóëèéí ýòãýýä, õàðüÿàëàëã¿é õ¿íä ãàçðûãòºëáºð,õóãàöààòàéãààð áîëîí õóóëüä çààñàí áóñàä áîëçîë æóðìààð àøèãëóóëæ áîëíî.2.“íýýãäýæ” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ ãàäààä ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. ìàøèí, êèëîìåòð, ìàòåðèàë, Áóääà, Ãðåê Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1171.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ñàéí íºõðèéã ñîíãî¸ ãýâýýñªºðºº ñàéí ÿâÇ¿éë á¿ðèéí õóâöàñ á¿¿ ºìñÇ¿ã òàëã¿é á¿¿ ãàéõóóë.Àðñëàí Ẻëæñºº ¿ë èäýõÑàéí õ¿í ¿ãýý ¿ë óðâàõÍîõîé Ẻëæñºº èäýõÌóó õ¿í ¿ãýý óðâàõ2.“ºðã¿¿ëýõýä” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ ãàäààä ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Íèêàðàãóà, Ïåðó, ×èëè, Èçðàéëü, Àôèí Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1181.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õ¿ñëèéã õàíãàõ ÷àíäìàíü ýðäýíý ãýæ þìûã á¿òýýõ õ¿íèé õºäºëìºðèéã õýëæ áàéãàà þìõýìýýí ýõ íü õ¿¿äýý òàéëáàðëàâ. Áóñäûí ãýìèéã íàìðûí ¿¿ë ìýò ýëáýã ¿çíý, ººðèéí ãýìèéãíàðèéí òîîñíû òºäèé ¿ë øèíæèëíý. Óëñ òºð, ýäèéí çàñàã, ñî¸ë, øèíæëýõ óõààí, òºðèéíãàäààä áîäëîãî áîëîâñðóóëæ, õýðýãæ¿¿ëýõýä àíõààðíà.2.“òààðàëäàíà” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.
  • 3.Äàðààõ ãàäààä ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Âèðóñ,èäèàëèçì, äèñïåò÷åð, êîíñóë, íåéòðîí Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1191.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õàðèéí ãàçàð àðãà ÷àäëàà áýõýëÕàëóóí çóóðàà ýâ ýåý õè÷ýý¯íýõýýð áàðèëäñàí ñàéí íºõðèéí ¿ãñèéã¯õòëýý á¿¿ ìàðò.Øóäàðãà ñàéí óõààíò õî¸ð õ¿í íèéëýí õýëýëöâýýñØàëãàäàã íýã ñàéí áîäëîãî ãàðàõ áîëíî çàØàð óëààí õî¸ð ç¿éë áóäãèéã íèéë¿¿ëýí çóóðâààñØèíý ººð íýã ºí㺠ãàðàõòàé àäèë.2.“àëõñàíààñ” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ ãàäààä ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ìèíóò, ñåêóíä, Ëèõòåíøòåéí, Êîïåíãàãåí,Ëþêñåìáóðã Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1201.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Íèéãìèéí õýâ æóðìûã ñàõèí õàìãààëàõ, ãýìò õýðýãòýé òýìöýõ, óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ àðãàõýìæýý àâíà. Õºõºðñºí ìîä öýöýãëýæ, õ¿¿õýä áàãà÷óóä íààäàõàä õºãøèí õ¿í ººðèé㺺 çàëóóáîëñîí øèã ñàíàíà. ĺðâºí óëèðëûí ãàéõàìøèã, íàðòàé ñàéõàí çóíû öàã èðýõýä ¿íýõýýð õ¿íòºðºëõòºí, ò¿ìýí áîäèñûí òîëãîé ñýðãýíý.2. “Ìîä” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí á¿ðýí õóâèëëààð õóâèëãà.3.Äàðààõ ãàäààä ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Õåëüñèíê,êàðáþðàòîð, ñòåðåîìåòð, ëîãàðèôì, ïàëåîíòîëîãè÷ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1211.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Á¿ãäèéã ãýðýëò¿¿ëýí, á¿õíèéã áàÿñãàã÷ íàðàí ¿íýõýýð ãàéõàìøèãÀìüñãàëûã ñîëüæ, àìüòíûã æàðãóóëàã÷ àãààð ¿íýõýýð ãàéõàìøèãÓðãàìàë àìüòàí áîäèñûã òýæýýã÷ óñ ¿íýõýýð ãàéõàìøèã2.“óòààíä” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ ãàäààä ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Êåíè, Ãîíäóðàñ, Äóáëèí, ñêàíåð, êèððèêþëèì Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1221.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Íàìàéã èõ òýíýëýý ãýæÍýã íàéç ìààíü çýìëýëýýÃóäàìæèíä ºíõðºõ人Ãóðàâ äàéðàëäàâ ãýëýýÍýýðýý ÷ ÷è áèä èõ òýíýõ þì äàà.
  • Õèðã¿é áîë õóâöàñ øèíýõýíÃóíèãã¿é áîë ñýòãýë ñýðãýëýí¯¿ëã¿é áîë òýíãýð öýëìýã¯åðã¿é áîë ìºðºí òóíãàëàã.2.“òýãíýæ” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ ãàäààä ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ïóýðòî-Ðèêî, Ýë Ñàëüâàòîð, Ýêâàòîð, Ñüåððà-Ëåîíå, Ãàéòè Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1231.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.ªâäñºíä ýì õýðýãòýéÇîâñîíä æàðãàë õýðýãòýéÄîãîëîíä òàÿã õýðýãòýéÌàðòñàíä ñàíàõ õýðýãòýéªñºõ íàñàíä ýðäýì ñàéõàíªòëºõ íàñàíä áàÿñàë ñàéõàíÀìüä õ¿íä õàéð ñàéõàí¯õñýí õ¿íä àëäàð ñàéõàí2.“áîëîëöîî” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ ãàäààä ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ãîíäóðàñ, Ýñòîíè, Ëèáýðè, Çàéð, Êàéð Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1241.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Çàãàñ ºãñºí õ¿íä íýã óäàà áàÿðëàíàÇàãàñ áàðèõ àðãûã çààæ ºãñºí õ¿íäÍàñàí òóðøäàà áàÿðëàíàÝðýãò ìºðíèé óñ ¿ë øàâõàãäàõûí àäèëÝðäýìò õ¿íèé íîìûí ìºð ýñ ãàíäàíà.2.“õóâöàñëàæ” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ ãàäààä ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Àëæèð, Áåëüãè, Áîíí, Âåíà, Ïðàãà Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1251.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õýýðèéí ãàëóó àéë÷ëàí èðæ, ãàíãàð ãóíãàð äîãîäîõîä ãýðòýý ñóóñàí ìàë÷èí ò¿¿íèéã ÷àãíàíóÿðíà. ªâëèéí øºíº òýíãýðèéí îä î÷ ìýò ãÿëàëçàõàä óóäàì òàëä æèí÷èí õ¿íèé äóóëàõ äóóÿðóó ñàéõàí ñîíñîãäîíî. Áîëä, Áîëîðìàà õî¸ð ¿çýýã¿é þìûã ¿çýýä, áóöàõ çàìäàà òàðõñàíõîíüä þóãàà öóãëóóëàí òóóæ, áàÿñàí ÿðèëöñààð õàðèâ.2.“ºíãºð¿¿ëñýí” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ ãàäààä ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ïðåòîðè, Êèåâ, Õåëüñèíê, Âèëüíèñ, Àðàáûí íýãäñýí Ýìèðàò Óëñ
  • Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1261.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ìîíãîë óëñ îëîí óëñûí íèéòýýð õ¿ëýýí çºâøººðñºí õýì õýìæýý, çàð÷ìûã áàðèìòàëæ,ýíõèéã ýðõýìëýñýí ãàäààä áîäëîãî ÿâóóëíà. Õóóëü ãàðãàõã¿éãýýð ãàäààäûí öýðãèéí õ¿÷èéãìîíãîë óëñûí íóòàã äýâñãýðò áàéðëóóëàõ, äàìæèí ºíãºð¿¿ëýõýýð óëñûí õèë íýâòð¿¿ëýõèéãõîðèãëîíî.2.“òîõîéëäîí” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ ãàäààä ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Áàíãëàäåø, Áðóíåé, Âüåòíàì, Òõèìï¿, Òåãåðàí Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1271.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Áýðõøýýëèéí ºìíº áèå áºõèéõã¿é, õ¿íèé ºìíº õºë íóãàðàõã¿é õàòóóæèë, òýâ÷ýýð èõòýé ÿâàõíü íýí ÷óõàë. Õóäàëã¿é ¿íýí ¿ã, õîã¿é ñàéõàí ñàíàà, ãîîìîéã¿é áàò ÿâäàë ýíý ãóðâóóëá¿ðäâýýñ ìýðãýíèé òóéë. Öýýæ öóõàë õ¿íèé ñýòãýë áîãèíî, öýöýí ìýðãýí õ¿íèé ñýòãýëºíäºð, áàëàð ìóíõãóóäûí áàðäàì èõ, áàÿëàã òýíýã¿¿äèéí áàðäàì èõ.2.“õàãàë÷èõûã” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ ãàäààä ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ìàëàéçè, Íèäåðëàíä, Íîðâåãè, Øâåä, Ìîçàìáèê Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1281.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ýðõýì áàÿí ýðäýì ñóðãààë, äóíä áàÿí èäýð çàëóó, àäàã áàÿí àäóó ìàë õýìýýõ àðäûíñóðãààëûã ñàíàæ ÿâúÿ. Ìîíãîë óëñûí èðãýí àðâàí äîëîî õ¿ðòýë íàñàíäàà ñóóðü áîëîâñðîëçààâàë ýçýìøèõ ¿¿ðýãòýé ãýæ Áîëîâñðîëûí øèíý õóóëüä çààæýý.2.“ºðò÷èõºëã¿é” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ ãàäààä ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ãâàòåìàë, Óðóãâàé, Òóðêìåí, Áåëàðóñü, Ìèíñê Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1291.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ìîíãîë óëñàä áîëîâñðîë íü õ¿ì¿¿íëýã, àðä÷èëñàí, òàñðàëòã¿é áàõ áºãººä ¿íäýñíèé áîëîíõ¿í òºðºëõòíèé ñî¸ë èðãýíøëèéí ºâ óëàìæëàë, øèíæëýõ óõààíä ¿íäýñëýíý. Ìîíãîë óëñûíÁîëîâñðîëûí õóóëèéí ãîë çîðèëò íü èðãýäèéí ñóð÷ áîëîâñðîõ ýðõèéã õàíãàõòàé õîëáîãäñîíõàðèëöààã çîõèöóóëàõàä îðøèíî.2.“ñàíàëààðàà” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ ãàäààä ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ïèðàìèä, äèçàéíåð, ïðîöåññîð, ïðîôåññîð, ïîëèêëèíèê Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1301.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.
  • Òýäíèé èäýæ óóõ, èíýýëäýõ áàÿñàëäàõ íü ãýð õàãàðìààð. Õàðèí çàðö Öýðìàà çºâõºí ãàëòîãîîòîé õóðèìëàí ñóóíà. ׿ëòýì ºâðººñºº íýã óëöãàð äóðäàí àë÷óóð ãàðãàí ºãºõºä íüÖýðìààãèéí äîòîð Ìÿäàãìààãèéí òîðãîí äýýëèéã ºìññºíººñ èë¿¿ ñàéõàí ñàíàãäàæ áàéâ.2.“øàðëàâàë” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ ãàäààä ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé.Íüþ-Éîðê, Àçè òèâ, Êàçàõ, Àâñòðèéí Âåíà, ýññå Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1311.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Òºðèéí ñ¿ëä, òóã, äàëáàà, äóóëàë íü ìîíãîëûí àðä ò¿ìíèé ò¿¿õýí óëàìæëàë, õ¿ñýë, õ¿ñýë,òýì¿¿ëýë, ýâ íýãäýë, øóäàðãà ¸ñ, öîã õèéìîðèéã èëýðõèéëíý. Àéìàã íèéñëýëèéí çàñàãäàðãààñ á¿ðýí ýðõýý õýðýãæ¿¿ëæ áàéãàà áàéäëûã õÿíàí øàëãàæ, òýäíèé ¿éë àæèëëàãààãíýãäñýí óäèðäëàãààð õàíãàíà.2.“õ¿éòðýõèéí” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ ãàäààä ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Êàáåëèéí òåëåâèç, Êàïèòðîí áàíê, ×èëèéí Ñàíòüÿãî, Òàéëàíäûí Áàíãêîê, êîìèññûíáàðàà Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1321.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õóäàë ¿ãèéã õýëñíýýð õîðîìõîí çóóðûí õýðýã á¿òýõ áîëîâ÷Õîòîë á¿õýíä æèãøèãäýýä õîéøõè õýðýã íü ¿ë á¿òíýÇóðãèéí çóë ìÿíãà áîëîâ÷Çóçààí õàðàíõóéã àðèëãàæ ÷àäàõã¿éÇîëã¿é ¿ã ò¿ì áîëîâ÷Æóðàì ¸ñûã ÿàæ òîäîðõîéëîõ áóé.2.“øóóðãàíààð” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Áîøèíç, äààøèíç, ïàíç, ï¿íç, ïÿíç Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1331.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Äàìáà ýðäýì íîì ñóðàõ ÷èí õ¿ñýëäýý õºòëºãäºí óëñûí íèéñëýëä àíõ èðýõýä óðüä ºìíºáîäîæ òºñººëººã¿é îëîí ñîíèí ó÷ðàë òîõèîëäæýý. Ãýðèéí ýçýí ààâ õ¿íä àëñûí õàðàà, õîë÷óõààí, ºðøººíã¿é ñýòãýë, ýâ íàéð, ýðõýì ¸ñëîë çýðýã òàâàí øèíæ áàéäàã.2.“¿éëäâýðèéí” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ õ¿íèé íýðèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Áàëãàí, Õàéì÷èã, Öýâýë, Ñàíæàà, Áàëæèð
  • Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1341.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ãàäààä óëñ, îëîí óëñûí áàéãóóëëàãàä ñóóõ çàñãèéí ãàçðûí á¿ðýí ýðõò òºëººëºã÷èéí ãàçðûíòýðã¿¿íèéã òîìèëîõ, ýðã¿¿ëýí òàòàõ àñóóäëûã øèéäâýðëýíý. Çàñãèéí ãàçðûí ãèø¿¿í íýãõîíîãîîñ äýýø õóãàöààãààð ãàäàãø ÿâáàë åðºíõèé ñàéäààñ çºâøººðºë àâàõ áºãººä î÷èõ,õîëáîî áàðèõ õàÿãàà ìýäýãäýíý.2.“á¿òýýãäýõ¿¿íýý áîðëóóëëàà” îíöîëñîí ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ õ¿íèé íýðèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. ×îéæèë, Õàéäàâ, Æàâçàí, Öýíä, Äýíäýâ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1351.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ýíý çàâñàð Äàãäàíãèéí ýõíýðèéí òàðãàëñàí, Öýðìààãèéí òóðñàí õî¸ð ÿã òýíöýíý. Öýðìààãäàðëàõ õ¿í ÿàñàí îëîí þì áý? Íàöàãäîðæ àëñ ãàçàð ñóðàõààð ÿâàõäàà “Õýýðèéí ãàëóó íèñýí¿ë õ¿ðýõ ãàçðààñ õ¿íèé õ¿¿ ýðäýíý ºâºðòëºí èðíý” ãýæ áè÷æýý.2.“ñóëòãàëàà” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ õ¿íèé íýðèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Äîëãîð, Á¿òýä, Äàíçàí, Ñîäîâ,Óäâàë Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1361.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Èõ çîõèîë÷èéí ýöýã Äàøäîðæ íü àëáàò õàìæëàãàã¿é ÿäóó òàéæ, áè÷ãèéí ºíäºðáîëîâñðîëòîé, óõààíòàé õ¿í áàéæýý. Àóãàà èõ õºøºº äóðñãàë ÷ ãýñýí ÷óëóóãààð á¿òñýíèéã¿çýýä áè ÷óëóóã á¿ð ÷ èõ õ¿íäýòãýí õàéðëàæ áèëýý.2.“íºõºðëºëºº áàòàòãàÿ” îíöîëñîí ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ õ¿íèé íýðèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ãààäàí, Ëõàì, Ëõàãâà, Öýðýí, Î÷èð Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1371.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.ªºäëºõºä ñàíàæ ñýòãýõ õî¸ðÓðóóäàõàä óíòàæ èäýõ õî¸ð.Ýðò áîñîõîïä íýãèéã õàðæÎðîé óíòàõàä íýãèéã ñîíñäîã þì.Èòãýëèéã îëîõîä ¿íýí õýðýãòýéÝíä¿¿ã ãàðãàõàä øóäàðãà õýðýãòýéªíãºðñºí ñàéíûã ¿ëãýðëýí äóóðàéÈðýýä¿éí ñàéíûã óãòàæ áîä.2.“ìàðãààíàà øèéäâýðëýíý” îíöîëñîí ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ õ¿íèé íýðèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ñ¿íäýâ,Ãýíäýí, Äýìáýðýë, Ñîíîì, Áèíäýðüÿà, Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹138
  • 1.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ýâë¿¿ëáýë ýâýð òóóðàé õî¸ð ÷ íèéëíýÝâã¿é áîë ýëýã Ẻð õî¸ð ÷ íèéëýõã¿é.Ñàëõèã¿é áîë äàâëàãàà õºäëºõã¿éØàëòàãã¿é áîë õýë àì ãàðàõã¿é.Íàðíû ãýðýë õóðö áîëîõä ¿¿ëã¿é áîë íýí ñàéíÍàñíû áàãàä ýðäýì ñóðàõàä çàëõóóã¿é áîë äààí÷ ñàéí õýìýýõ ñóðãààëûã áàéíãà ñàíàæÿâààðàé.2.“øàãíà÷èõûã” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ õ¿íèé íýðèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ï¿ðýâ, Þíäýí, Ñ¿ðýí, Ñàíäàã, ×óíàã Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1391.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ìîíãîë ò¿ìíèé áèëèã îþóíû ñàí íàð àäèë ¿ëýìæ òóíãàëàãÌîðüòîí àðäûí áè÷èã, ñî¸ëûí ºâ ñàð àäèë ºíºä ò¿ãýýìýë.Óõààíòàí ìýðãýä õýäèé ýðäýìòýé áîëîâ÷Óëàì óëàì ìýðãýæèõèéí òóë íîì ñóäàð öóãëóóëúþóÓðñàõ ìºðºí á¿ãä óëàìæëàí äàìæñààðÓñíû ñàí áîëñîí èõ äàëàéä öóòãàõ àäèë.2.“õ¿ëýýñýý ñóëòãàõ” îíöîëñîí ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ õ¿íèé íýðèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ò¿äýâ, Áààñàí, Ïàãìà, Äàãäàí, Ïóíöàã Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1401.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õàíãàéí ñàéõàí íóðóóíààñ ãàðñàí Èäýðèéí ñàéõàí ãîë ºíäºð óóëñààñ áóóñàí òóë óðñãàëò¿ðãýí ò¿ðãýí áàñõ¿¿ õºãæèì ìýò øóóãèíà. Ñóìûí áàãà ñóðãóóëèéí óëààí äýýâýðò, öàãààíáàéøèí õîëîîñ ¿çâýë öàãààí öîìîðëèãò óëààí öýöýã àäèë ¿çýñãýëýíòýé ñàéõàí õàðàãäàíà.2.“õàäóóðàà èðëýå” îíöîëñîí ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ ãîëóóäûí íýðèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Õýðëýí, Òóóë, Áóëãàí, Ñýëáý, Å𺺠Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1411.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Çîõèîã÷ õ¿ì¿¿ñ áîëáîë àðä ò¿ìíèé ýðõ æàðãàëûí àìüä íîì, ìýðãýí áàãø, ñàéí íºõºð,õè÷ýýíã¿é á¿òýýã÷, çîðèãò áàéëäàã÷ þì. Íîìûí óòãà íü òýíãýð ìýò àãóó, äýëõèé ìýò ºðãºí,äàëàé ìýò ã¿í þì. Íîìûã óíøèõ íü òýíãýðò íèñýæ, äýëõèéã òîéð÷, äàëàéä øóìáàõ ìýò.2.“àë÷óóðàà àâààðàé.” îíöîëñîí ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé.
  • Àðèëæàà íàéìàà, óðõè òàâèõ, íàìæèð ìàÿã, àâèð÷ ìàö, àâàð÷ òýòãý Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1421.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Íîìûã çîõèîã÷ íü òýíãýðèéí íàð, ãàçðûí öýöýã, äàëàéí äàãèíà ìýò. Çîõèîë÷òîé óóëçàõ íüíàðòàé òóíãàëàã ºäºð öýöýãò ºðãºí òàëààð ¿ëãýðèéí ñàéõàí äàãèíàòàé çóãààëàõ ìýò. Ñîëîíãîíèñýõ ìýò õººí ÿâòàë ãýíýò íóìûí õºâ÷èéí ÷èìýý ñîíñîîä í¿ä õóðö òóë ñóìûã àòãàí àâ÷¿çâýë õàðèí çýâã¿é àæýý.2.“íàðèéâ÷ëàí ñóäàë” îíöîëñîí ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Àäãàæ ÿàðàõ, èõýð õ¿¿õýä, ¿ëä ºâ÷èí, óð áóëäðóó, ýìýýëèéí îëîì Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1431.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Çóðãèéí öýöãèéã ¿çýõýä ¿íýõýýð ñàéõàí áîëîâ÷ àìüä öýöãèéã ¿çýõ íü ò¿¿íýýñ ÷ èë¿¿ ñàéõàíáàéäàã. Öààñàí äýýð áè÷ñýí íîìûã óíøèõàä ñîíèí áîëîâ÷ íîìûã çîõèîñîí õ¿íòýé óóëçàõ íüò¿¿íýýñ èë¿¿ ñîíèí áàéäàã.2.“óëàìæëàëàà õàäãàëúÿ” îíöîëñîí ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Öàí õ¿¿ðýã, ýä àãóóðñ, ýðäýñ áîäèñ, õàëèì çàãàñ, äàëíû õóóäàñ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1441.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Èéíõ¿¿ Àëòàíøàãàé áàéëäñààð òýíãýð ãýãýýðñýíä ¿çâýë ýñýðã¿¿öýã÷ ýòãýýäèéí ñ¿¿ë÷èéííýãýí àíãèéã òýðã¿¿ëæ, øèë áîëîð ìýò ñàéõàí îõèí íèñýõ ìýò äîâòëîí õ¿ð÷ èðëýý.¯éëäâýð÷íèé ýâëýë, îëîí íèéòèéí áóñàä áàéãóóëëàãà íü õºäºëìºðèéí õóóëèéí áèåëýëòèéãýðõ õýìæýýíèéõýý äàãóó õÿíàæ øàëãàíà.2.“àðãàìæààíààñàà ìóëòðàõ” îíöîëñîí ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Í¿¿ðíèé ñýâõ, ñýâëýã äààõü, ñýëýì ýðã¿¿ëýõ, ãààíñ ñýòãýõ, õºëèéí øèâýð Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1451.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.ªãººäýé õààí èõ ã¿ðíèéã óäèðäàõäàà ýöýã ×èíãèñèéí ¿çýë ñàíàà, çàõèà ãýðýýñèéã õàòóóáàðèìòàëæ, þóíû ºìíº àðä ò¿ìíèéõýý àìü çóóëãûã ñàéæðóóëàõûã çîðüæýý. Óóð îìîãäîãøíîîð òýðã¿¿í áîëîõã¿é,óñãàë íîìõîí äàðóóãààð ñ¿¿ë áîëîõã¿é, ºãëºã÷ òóñ÷ààðäîðîéòîõã¿é, ºíãº÷ çóñàð÷ààð ñàéæðàõã¿é.2.“õóäàëäàãäñàí ã¿¿” îíöîëñîí ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Íîãîî õóóðàõ, çºãèé õàòãàõ, ìýõýëæ õóóðàõ, õàä æèìñ, õ¿¿ òàòàõ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1461.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.
  • Õýðýã ýðõëýõ ãàçðûí äàðãà òºðèéí àëáàíä ìýðãýæñýí áàéõ áºãººä Çàñãèéí ãàçðûí á¿ðýíýðõèéí õóãàöàà äóóñàõ íü ò¿¿íèéã ººð÷ëºõ ¿íäýñëýë áîëîõã¿é. Õàìòûí ãýðýýíèé çîðèëò íüõºäºëìºðèéí õàðèëöààíä îðîëöîã÷ òàëóóäûí ýðõ àøãèéã áàòàëãààæóóëàõàä îðøäîã áàéíà.2.“ºäð¿¿äýä” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. պ人 õýýð, õýìýëæ ìýðýõ, õýðæ îðîîõ, õýðýìíèé çóëçàãà, õîã øààð Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1471.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õàéðëàâ÷ ¿ë ìºíõðºõ àìü áèåÕàíèëàâ÷ ¿ë äàãàõ íàéç íºõºäÕàðàìëàâ÷ ¿ë ýäëýõ ýä ìàëÃàéõóóëàâ÷ ¿ë îäîõ íýð öîë.¯ãýíä øóäàðãóó èòãýìæèéã ýðõýìëýßâäàëä ¿íýí÷ õè÷ýýíã¿é áîëîãòóíÕýðýãëýõýä àðâè÷ õýìæýýã òîõèðóóëÕýò á¿ðýëãýõ ñ¿éòãýõèéã öýýðëý.2.“Ẻãíºðººä” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ø¿¿ð ñàì, òàðâàãàíû á¿¿ðýã, á¿ë ä¿¿, á¿ëõ çàëãèõ, áºìáºð÷ á¿äðýõ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1481.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.¯õëýýñ áóñäûã áèòãèé õîéø òàâü¯éë çîâëîí äàéðëàà ÷ ãýñýí¯òýð òóóëàí äàâæ ÷àäâàë¯ç¿¿ðò íü æàðãàëûí ãîãöîî îëäîõ áóñ óó.Áîòãîî ãîëñîí èíãý õººñºëæ àðãàäñàíÁîðîî õîëäîæ õàãñàõàä îâîîãîî òàéæ äàëëàñàíÑóð õàð ýëäýõäýý ÷ áîäëîî öóã ýëääýãÑóðãóóëüäàà ¿çñýíýý ìàðòàãíàñàí ÷ªâãºäèéíõºº ¿ãèéã ìàðòààã¿é ìàë÷èí.2.“ç¿ðõíýý” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Îîñîð á¿÷, á¿ðõ ìàëãàé, õàà ãóÿ, øàòààð ºãñºõ, õàéíàãèéí øàð Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1491.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.×àäóóãèéí ºìíº ìýõýëçýõèéã çóñàð õýìýýí çýâ¿¿öäýãßäóóãèéí ºìíº õàíõàëçàõûã áóçàð õýìýýí æèãøäýãÕýëñýí ¿ãýý áóöàõûã ãóòàìøèã õýìýýí öýýðëýäýã
  • Îëñîí õóðààñíàà ÿðèõûã ñàãñóó õýìýýí øîîëäîãÕèéñýí á¿òýýñíýý ìàãòàõûã ñàéðõóó õýìýýí ãîëäîãÕàð àìèà áîäîõûã ìóíõàã õýìýýí çýìëýäýãÌîíãîë õ¿íèé çàí ãýã÷Õîðâîîä ñîäîí çóðàãòàé þì.2.“õººöºëäººä” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Øèðìýí òîãîî, àðüñ øàëáàðàõ, äîòíî÷èëæ õàéðëàõ, öàéíû õàíä, õ¿äðèéí çààðü Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1501.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.¯íýð ÿëäàì àãü ãàíãûã ýçýãíýíõýí òºð뺺, á诿ð øºíèéí çàâñàð ø¿¿äýð áóóõ íàâ÷èíä¯ðýë óñàí ø¿¿äýðò íü îäîä ãÿëàëçàõ äýëáýýíä¯õýøã¿é ìºíõèéí áýëãýäýë öàãààí óóë öýöýãò¯íýð ÿëäàì àãü ãàíãûã ýçýãíýíõýí òºð뺺, áè.2.“áóóäàëëàëàà” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Õàòàí çîðèã, ºâñ õàäàõ, õàâ íîõîé, õàòãàæ õàíàõ, õóóëæ áè÷èõ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1511.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.×èõíèé ÷èìýã áîëñîí àÿëãóó ñàéõàí ìîíãîë õýë×èí çîðèãò ºâºã äýýäñèéí ìèíü ºâ èõ ýðäýíýÑîíñîõ á¿ð ÿðóó áàÿëãèéã ãàéõàí áàÿñàæÑîä èõ áèëèãò ò¿ìýí þ¿ãýý áèøðýí ìàãòìó, áè2.“ñóðëàãààðàà” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Õàçàæ õàéðàõ, ìºñ õàéëàõ, ñàð øóâóó, ñàÿâòàðõàí óóëçñàí, öàöàë ºðãºõ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1521.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ààâûí ìºíãºí õàçààðûí íàéìàí öýíãèéí òîâðóóí äýýðÀçûí àëàã ìýëõèéíèé íàÿí íýãýí øàãàéí äýýðÀëèàõàí ñààðëûí óíàãà õºëëºí òýíöýõ íóãà äýýðÀíãèðûí õî¸ð äýãäýýõèé õºâºí öýíãýõ íóóðàí äýýðÒóñãààð òîãòíîë ÷àìàéã òóíõàãëàí çàðëàíà, áè.2.“ñýäâèéíõýý” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Õàëäâàðò ñóóëãà, ñóãà ìºð, ñóóðü ìàøèí, ãàðûí ñààðü, öàã ìº÷ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1531.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.
  • Ìîíãîë õýìýýõ íýã íýð åðòºíöèéí ÷èõíýý äóóðñãàëòàéÌîíãîëûí òºëºº õýìýýõ ñýòãýë ìàíàé ç¿ðõýíä õîëáîîòîéªñºõººñ ñóðñàí ¿íäýñíèé õýë îðõèæ áîëøã¿é ñî¸ë¯õòýë îðøèõ òºðºëõ íóòàã ñàëæ áîëøã¿é îðîí ìºí.2.“ãýãýýðëèéí” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ñàà ºâ÷èí, ìóíààð äýëäýõ, õóæèð ìàðàà, àãààð ìàíäàë, øàëç ÷àíàõ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1541.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Òýðýãíèé 캺ðºí ãýäýñòýéÒýìýýí òàâõàé ¿ñýãòýéÍàðàí öàöðàã îðõèöòîéÍàâ÷èí çóðìàë øèëáýòýéÒàë ñàðõàí çàðòèãòàéÒàøóóð ñóðàí öàöëàãàòàéÑóë õàð ãýçýãòýéÑóâäàí äàðóóëãà òèòýìòýéÆèíãèéí öóâàà ìýò õýâòýéÆèðìèéí ñ¿ëæýýíä îðñîí áè÷èã ìèíü.2.“ýýæäýý” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ãîëûí øèðýã, øèðýí î¸õ, ñóð á¿ñ, ¿ñíèé ñîð, èä øèä Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1551.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Òîëãîäûí ýíãýðýýð õóðãà õàðèóëæ ÿâàõäààÒîîäîí äýýëýíäýý ÷óëóó õîðìîéëæ, ãýð áàðèíÕºðñò ãàçðûã õîòîéòîë õºë í¿öãýí ã¿éæÕºíãºí çàëóó íàñàà òàëä ¿äñýí áîëîõîîðîîÃàçàð øîðîîíäîî áè õàéðòàé.Òýíãýð ãàçðûã ó÷ðóóëæ íàìèðàà õóð îðîõ ìýòÒýí¿¿í óéòàí õî¸ðûã ó÷èðëàæ ìîðèí õóóð äàðàõ ìýò.2.“ò¿ðãýâ÷èëüå” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Øóäàðãà õºãæèì, ÷è÷èæ á¿ëýõ, óóëûí øèë, øèìæ ñîðîõ, òýìýýíèé áºõ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1561.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Øàðõòàé ãºðººñ íü ýëñýý öóñòàõã¿é ãýæÖóñàà äîëîîæ ýäãýäýã ãîâüÑàéõàí á¿ñã¿é÷¿¿ä íü ýðýý ãóòààõã¿é ãýæÁ¿ñýý ÷àíãà á¿ñýëäýã ãîâü.
  • Õººðõèé èæèé ìèíü ¿çýõ òîîëîíäîîÕ¿¿ãèéí ìèíü íÿëõñûí ¿íýð ãýäýãñýíªºäñèéí ÷èíýý áàðèâ÷àà îäîî ýëãýíäýý íààõàä¯õñýí àìüä õî¸ð, ¿íýð äóðäàòãàë õî¸ð ó÷èðíà.2.“øèíæëýëèéí” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Á¿ðãýäèéí ø¿¿ðýëò, õîðìîé øóóõ, ñàëõè øóóðàõ, õàìæèí õàâñðàõ,õàâèð÷ õàâñðàõ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1571.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ñàéðàí äýýð ÷èíü ºäºëñºí æèã¿¿ðòýí òýíãýðòýý íºã÷èõºäÑàëõè õºëºãëºñºí ºä íü ÷àì äýýð ýðãýæ áóóäàãÁîòãî íü ¿õñýí èíãýíèé áîðâèî õàãàðòàë ñàâèðñàí öóñòàé ñ¿¿ã×è ë çàëãèæ çîâëîíã íü õóãàñàëæ ÷èíýñýí õºõèéã íü àìèðëóóëñàí.2.“àâüÿàñòíû” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ñ¿ðüåý ºâ÷èí, ãàâëûí ÿñ, ãàöóóð ìîä, àâäðûí í¿¿ð,ñàâõèí õ¿ðýì Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1581.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ñàéí íºõðèéí ¿ã øèð¿¿í áîëîâ÷ õ¿ëýýæ àâàõ íü çºâÑàíàà ìóóòûí ¿ã 纺ëºí áîëîâ÷ ñýðýìæëýõ íü çºâÑàíàñàí ¿éëñýý òóóðâèë ¿ã¿é ìýðãýäýýñ àñóóõ íü çºâÑàðóóë äýýäñèéí ºðøººë à÷ëàëûã õàðèóëúÿ ãýõ íü çºâ2.“áýõæ¿¿ëñíèé” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Áàéøèíãèéí äýýâýð, øàòðûí õºëºã, óëáàð øàð, ºâºðìºö õèéö, õýëáýð ä¿ðñ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1591.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.¯íýí ãóðâàí ýðäýíýä ¿ë ø¿òýã÷äèéí çàÿà ìóó¯éëèéí ¿ðèéã ¿ë õàéõðàã÷äûí óõààí ìóó¯ðãýëæ øóíàë òà÷ààë ëóãàà íèéëýã÷äèéí àâüÿàñ ìóóª÷¿¿õýí îëçîíä áàÿñàã÷äûí õèøèã ìóó2.“ààøèëúÿ” ãýäýã ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Àðõèíû æ¿íç, æîîìíû õîð, ÿìáóóí äààâóó, æóóç òýðýã, ¿¿ëäýð óãñàà Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1601.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.
  • Îõü äýýäèéí íîìûí ¸ñîîð ÿâàãäûí ¿éë ñàéíÎñîë ìóó ÿâäëûã òýâ÷èã÷äèéí çîðèã ñàéíÎëíû òóñûã áîäîã÷ ìýðãýäèéí ñàíàà ñàéíÎíö áóñäûí ¿éëèéã á¿òýýã÷äèéí ÷àäàë ñàéí2. “òºë” ãýñýí ¿ãèéã íºõöºëä¿¿ëýí õîëáîõûí íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Åýâýíãèéí çóóðìàã, óäãàí ìîä, ¿ðëýí ÷èõýð, àòãà ãóðèë, ºãººìºð ñýòãýë Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1611.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ýãíýãò áàò ¿ã¿éí òóë ýíý íàñ áèå õýâðý㯿ðä ¿ë õàíèëàõûí òóë àìðàã ñàäàí á¿ãä õýâðýãÝëäâýýð ñîëèëöîí èðýõ áîëçîîã¿éí òóë æàðãàë çîâëîí õýâðýãÝöýñò áàðàãäàõûí òóë õóðààñàí á¿õýí õýâðýã2. “áóó” ãýñýí ¿ãèéã íºõöºëä¿¿ëýí õîëáîõûí íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. ÿíäàí õººëºõ, á¿äýã æèì, ààðõóó çàí, àòèãàíàí óóðëàõ, àãíóóðûí àæ àõóé, Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1621.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Àìàð áàéõ öàãò àìðàãëàí õàíèëñàí íºõðèéãÀðãà ìóõàðäñàí öàãò îðõèí çàéëàã÷Ààø áàò ¿ã¿é àäàã òýíýãèéí çàí.Óóëûí ºíäðèéã äýýâðýý ãýýäÓõàà òîëãîäûã òóóðãàà ãýâýëÝâëýæ óóëçñàí òàâàí õàíàíûÝõëýë òºãñãºë íü ÷è áèä õî¸ð.2. “¿ðæ” ãýñýí ¿ãèéã íºõöºëä¿¿ëýí õîëáîõûí íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. ººõëºã õ¿í, ¿çìýðèéí òàâèëãà,äààëèí õººðºã, äààâóó äààëèìáà,øîð ìîä Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1631.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ñàðóóë òàë áàéâ÷ øàâðûã íü ìýäýýðýéÑàéõàí ÿíàã áàéâ÷ ñàíààãèé íü òàíèàðàéÝëãýí óóë áàéâ÷ ãóó æàëãûã íü ìýäýõã¿é á¿¿ äàâõèßíàã àìðàã áàéâ÷ èòãýëèéã íü îëîõã¿é ¿ã á¿¿ õýë2. “íýì” ãýñýí ¿ãèéã áèåýð òºãñãºõ íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ìàëûí øèéð,ñóëàðñàí çàâüæ, øààðäëàãà òàâèõ, ìîðü öîãèõ, ñ¿ìèéí òóóðü
  • Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1641.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õ¿÷èëñíýýñ ýâèéã îëáîë õÿìäÕýðýëäñýíýýñ ó÷ðûã õýëáýë øóëóóíÓðò ìîä îãòëîõ õ¿íä õºðºº íºõºð áîëîõÓëñ îëîíòîé õàíèëàõ õ¿íä ñýðýìæ íºõºð áîëîõ.Ó÷èðñàí á¿õýíòýéãýý õàíèëààäÓäàëã¿é óéäàæ ñàëààäÓðüäàõàà ìóóøààí ºã¿¿ëýã÷Óõààí ìóóòûí õàíèëàõûí çàí.2. “íºìºð” ãýñýí ¿ãèéã áèåýð òºãñãºõ íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Òàñàðñàí, òàñàëñàí, õýìõëýýã¿é,õýìõðýýã¿é, àðâèëàõ, àðâèäàõ,õàìààðñàí,õàìàðñàí,òóðàõ, òîðîõ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1651.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ñóðãààë ñîíñîõ áºãººä ãàãöõ¿¿Öàäàõûã ñàíàã÷ õ¿í ¿ñã¿éãýýñ áèø ãàõàéòàé àäèëÀâàõ èäýõýä øóíàã÷ ºíãº÷ çóñàð÷ õ¿íÑ¿¿ëã¿éãýýñ áóñ íîõîéòîé àäèë.Æàðãàõ öàãò ñýðýõ õýðýãòýéÇîâîõ öàãò õàòóóæèõ õýðýãòýéÀëòûã àð÷âàë óëàì ñàéõàí ºí㺠ãàðíàÍ¿¿ðñèéã óãààâàë óëàì õàðëàíà.2. “äóò” ãýñýí ¿ãèéã áèåýð òºãñãºõ íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Óñ òóíàõ, ýìýýëèéí ãºëºì, òàíàæ òàéðàõ, àæèë ºðí¿¿ëýõ, öîð ãàíö Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1661.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Àðñëàí ¿íýã ìýò ÿâáààñ ò¿ðãýí ãóòàõ¯íýã àðñëàí ìýò ÿâáààñ ò¿ðãýí ¿õýõ õýìýýñýí¯ëãýðèéã õýí õ¿í õÿíàæ ¿çýæ, õýð õýðýý ìýäýæ×èíýý ÷èíýýãýý áîäîæ ÿâñàí íü ñàéí.
  • Åð õ¿í ñàéí ñàéõàí, øóäàðãóó ÿâäëûã õè÷ýýí ñóðàãòóíªíäºð èõ çàÿàòíûã ¿çýí ÿäâààñ ººðèéí àìíû õèøèã çàéëíàªí÷èí õ¿íèé æàðãàëûã õºíººâººñªºðèéí õèøèã ýâäýðíý.2. “ç¿ñ” ãýñýí ¿ãèéã áèåýð òºãñãºõ íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Øààãèëäàõ, õÿõòíàõ,õîðæèãíîõ, ä¿íãýí¿¿ëýõ, 캺ðºëäºõ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1671.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ò¿ðãýí çóóð õàíèëñàí íºõºðò ÿàðàí á¿¿ óóðëà¯ðãýëæ õàíèëæ òýíñýí ìýäÈòãýëã¿é õ¿íä ÿìàãò ç¿ðõíèé ¿ãèéã á¿¿ õýëÎéðûí õ¿íä àñðàë ºãëºãèéã õ¿ðòýýâýýñÝå ýâ á¿òýýä õ¿÷èí íýìíý.Àðèóí ìýðãýä ýðäýì ñóðàõ öàãòàà çîâíîÀìðàà õàðæ äýìèé ñóóâààñ ìýðãýí ¿ë áîëúþóÀñàð º÷¿¿õýí æàðãàëä äóðëàã÷ òýð õ¿íÀøäûí èõ æàðãàëûã åð ¿ë îëúþó.2. “óãò” ãýñýí ¿ãèéã áèåýð òºãñãºõ íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Óäèðäëàãûí øèéäâýð, òººð÷ áóäèëàõ, áºìáºã ºøèãëºõ, ºðãºæ òýòãýõ, èëä ìýñ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1681.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.¯íýí áèëèãòíèé òîëãîéã õýäèé ýðã¿¿ëýâ÷¯éëäýõ õýðýãòýý ¿ë ìóíõàðíàª÷¿¿õýí øîðãîîëæ í¿äã¿é áîëîâ÷
  • ªºðòºº í¿äýò áóñäààñ õàðèí õóðäàí ÿâíà.Õàñ ñàéõàí ç¿ñýíä õààä ýâäðýõ íü ¿ëýìæÕàòóó øèð¿¿í ¿ãñýä õàðèí ÷ òóñ ¿ëýìæÕàâàð çóíû àâä õàðàíõóé í¿ãýë ¿ëýìæÕààí òºðèéí ¿éëñýä õàëáèðàí áÿëäóó÷ëàã÷èä ¿ëýìæ.2. “õóãàë” ãýñýí ¿ãèéã öàãààð òºãñãºõ áà öàãààð òîäîñãîí õîëáîõ íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. ¿ìõ ìàõ, õºñºð õàÿõ, ÷èõðèéí íèøèíãý, ºëã¿¿ðò ºëãºõ,îñãîæ ¿õýõ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1691.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Øèðýýíä çàëàõàä ãýëýí áàãøèéí ä¿ðòýéØèëäýã ìîðü óíàõàä íàéìàà ïàíçûí ä¿ðòýéØèëáýëçýí çàãíàõ íü çóñàð çîëáèí áàéäàëòàéØèíý öàãèéí áóðõàí ãýäýã èéì àãñàí àæãóó.Õºâã¿¿íýý ñóðòàëã¿é ýìíýã ýð áîëãîâîëÕ¿íä ¿íäñèéã áóçàðëàæ, òºð ¸ñûã õàðøìîéÕ¿¿õíýý ñóðòàëã¿é çîëáèí ýì áîëãîâîëÕ¿í á¿ðèéã áóçàðëàæ, àéìàã óëñ ãóòìîé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ãóòàë õîëãîõ, òàâàí öóë, öóë àëò, äààìàé ñàéí,õóðëûí èíäýð Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1701.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õóëãàé õóäàë ýíý íàñíû è÷ã¿¿ð. Ýöýñò òàìûí áóã. ¿¿íèéã óðüäààñ òàñàë. ª÷¿¿õýí áàãàõ¿íèéã á¿¿ áàñ. Ñàìóóí ìóó ñýòãýëèéã á¿¿ ¿¿ñãý. Õóâöàñàí äýýðýý óëààí äàðñ þì óóæèìñíèé ø¿¿ñ àñãà÷èõâàë ÷èéãëýñýí äàâñ öàöàæ, õýñýã áàéçíààä óãààõàä ÿìàð ÷ òîëáî¿ëäýõã¿é.2. “õàìàð” ãýñýí ¿ãèéã öàãààð òºãñãºõ áà öàãààð òîäîñãîí õîëáîõ íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Çóðàìíû óðõè, í¿ä ãàðõèëàõ, ãîë ãîðõè, áóðõè àãíàõ, ãàðõèëæ õýâòýõ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1711.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õýâëýëã¿é ýâ íàéðàë ¸ñ æóðàì ýâäýíýÕýìæýýã¿é òà÷ààíãóéä áèå íü õîõèðíîÕýíýãã¿é øóíàë äóðàíä àëäðûã áàðíàÕýýã¿é í¿¿ð ñýòãýëä õ¿íèé ÷àíàð áàðíà.
  • Õîëõè óóëàíä öàãààí ¿¿ë óðãàæÕóðãàëæèí ýâõðýëäýí õºõ îãòîðãóéä îðîâÕóìáèæ äýëãýõýä á¿òýõ ýâäðýõ òààëöàíÕóðæ ñàðíèõóéÿà ººðèéí ýðõã¿éÕîðîìõîí çóóð ëóñòàé óóëçâààñÕóâõàé áîäèñûã øèìòýé áîëãîæ ÷àäíà.2. “õàìààð” ãýñýí ¿ãèéã öàãààð òºãñãºõ áà öàãààð òîäîñãîí õîëáîõ íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ãóòëûí õîíøîîð, òýãø ºíöºã, íóðøàà ¿ã, äýë ñóë, íóóð öººðºì Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1721.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ìîíãîë õ¿í õýò öàõèóðàà ìóçåéä òàâüæ, òîîíîíîîñîî øèëýí äýíë¿¿ ç¿¿æ, øºíèéã ºäºðáîëãîæ ÷àäëàà. Òýìýý ãýäýã àìüòàí çàìûí óðò, ãàçðûí èõèéã õîéíîî îðõèõ òóñàì ö¿íäãýðãýäñýý ìàõèéëãàæ, õ¿íèé àðàé ÷àðàé òýãíýñýí à÷ààíä ò¿¿ðòýõã¿é áîëäîã.2. “óóëç” ãýñýí ¿ãèéã öàãààð òºãñãºõ áà öàãààð òîäîñãîí õîëáîõ íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Áºñ òîðãî, áºìáºðöºã äýëõèé, ìºíãºí öºãö, íî¸íû õèà, öóëãàé ºíãº, Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1731.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Òºðèéí áàéãóóëëàãà, øàøíû ñ¿ì õèéä, óëñ òºðèéí ¿éë àæèëëàãàà ýðõëýí ÿâóóëæ áîëîõã¿éãýæ ¿íäñýí õóóëüä çààæýý. Ìîíãîë óëñ ¿íäñýí õóóëüäàà õàðøèëñàí îëîí óëñûí ãýðýý, áóñàäáàðèìò áè÷ãèéã äàãàæ ìºðäºõã¿é. Óëñ îðíîî õºãó¿¿ëýõýä ººðèéí õ¿÷èéã äýýä çýðãýýðäàé÷ëàõ íü îíöãîé ÷óõàë.2. “òàâü” ãýñýí ¿ãèéã öàãààð òºãñãºõ áà öàãààð òîäîñãîí õîëáîõ íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ìîäíû õîæóóë,ãàðèã åðòºíö, õàí ãàðüä, õà÷èí ÷àìèí, ààøèëæ çýìëýõÌîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1741.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ãîâèéí çàðèì àéìãèéí õýä õýäýí ñóìàíä æèìñíèé àæ àõóé áàéãóóëàãäàæ áàéñàí öàã áèé.Ýðäýìòýä, ìàë÷äûí îëîí æèëèéí õºäºëìºðèéí ¿ð ä¿íä “Õàíãàé” õîíü áèé áîëæýý. Àðäûíýìíýëãèéí äýâøèëò ºâ óëàìæëàëûã ñýðãýýí õºãæ¿¿ëýõýä áèä àíõààð÷ áàéíà.2. “ìàíä” ãýñýí ¿ãèéã öàãààð òºãñãºõ áà öàãààð òîäîñãîí õîëáîõ íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. ÿäýñ øóëóóí, õàìáà òîðãî, õàìáà ëàì, îä ìè÷èä, ñàíä ìýíäÌîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1751.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.¯íäýñíèé ýâ íýãäýë, óëñ òºðèéí òîãòâîðòîé áàéäëûã öàã àëäàëã¿é õàíãàÿ. Øèíæëýõ óõààíûãýðõýìëýí äýýäýëæ, õºãæèë äýâøëèéí õºäºëãºã÷ õ¿÷ ãýæ ¿çüå. Íèéãìèéí ÷ºëººò ñýòãýëãýý íüóëñ îðíû ýðõ àøèãòàé òîõèð÷ áàéõ ¸ñòîé.
  • 2. “ñèéë” ãýñýí ¿ãèéã öàãààð òºãñãºõ áà öàãààð òîäîñãîí õîëáîõ íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ìîðü óóðãàëàõ, óóðàã ñ¿¿, äàâæàà õóðãà, ¸ãò óòãà, ìèí÷¿¿ òîðãî Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹176.1.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ãàäààä îðíóóäòàé õèéõ ýäèéí çàñãèéí ¿éë àæèëëàãààãàà óëàì óëàì õºãæ¿¿ëýõýä àíõààðúÿ.Ìîíãîë÷óóä ýõ îðíûõîî íýã ÷óëóóã ÷ ãýñýí ýðäýíèéí óâèäàñòàé, àòãà øîðîî íü ýìèéí÷àíàðòàé, áàëãà óñ íü ðàøààíû óâèäàñòàé ãýæ ÿðèõ äóðòàé.2. “õºäºë” ãýñýí ¿ãèéã öàãààð òºãñãºõ áà öàãààð òîäîñãîí õîëáîõ íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé.Ǻí ñîâèí, õºãøèí õºâºº, ãîëûí õºâºº, ààðóóë õóðóóä, óóò ñàâÌîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1771.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.ªñºõººñ ºäèé áîëñíû á¿òýýëªðíºõººñ ãàíäàõ áîëñíû äóðñãàëÕàøèð ñóóñàí îþóíû ìààíü àæèãëàâàëÕàë ¿çñýí ç¿ðõíèé ìèíü òýìäýãëýëÝíäýý ÷ èíýýäòýé, òýíäýý ÷ ãóíèãòàéÝðõýìñýã íàéðàãëàëûã òàíüä áàðüÿ.2. “ºñ” ãýñýí ¿ãèéã öàãààð òºãñãºõ áà öàãààð òîäîñãîí õîëáîõ íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Àäóóíû óìñ, äàõ äýãòèé, ÷èõíèé õóëõè, íàæèð õàëóóí, äîðãîíû í¿õÌîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1781.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Öýâýðõýí öààñ æààëõ¿¿ ãàðãààäÖýëìýã òýíãýðèéã íàðòàé íü çóðëààÒýíãýðèéí íàðíû çóðãèéí äîðÒýð æààë õ¿¿ èíãýæ áè÷ëýý.¯¿ðä ìºíõ ìàíäàæ áàéã, íàðàí¯¿ðä ìºíõ öýëìýã áàéã, òýíãýð2. “çóðàã” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ìîëèãî ¿ìõýõ, ýõýð òàòàí óéëàõ, ñàõëàã ºâñ, çîëáèí íîõîé,óóö íóðóóÌîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1791.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Òîðìîãîð õººðõºí õî¸ð áîòãîÒîãëîæ íýãèéãýý õººæ ÿâàõ øèãÒîîðöîã ºìññºí õî¸ð õ¿¿õýí
  • Òîéðîí á¿æèã õèéæ áàéõ øèã¯çýñãýëýíò õî¸ð öýöý㯿ä õîéìðûí çàéòàé óðãàæýý.2. “õ¿¿õýí” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Óðö îâîîõîé, õàø ÷óëóó, õýñýæ òýíýõ, ¿¿ ºâ÷èí, õóðèìòëàëûí ñàí,Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1801.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ãàíöõàí àòãà áîëòîë õóðààæ öóãëóóëñàí àäóóíû äóíäóóð õàãà ç¿ñýí îðîõîä íü ä¿¿õýëçñýíõýýð ìîðü ñóì øèã ñóãà ¿ñðýí ãàð÷ ã¿ðâýë ìýò øàëìàã õºäºëæ, òîîñ ìàíàðãàí çóãòàâ.Óíàñàí ìîðü, ¿¿ðñýí áóó, ñàíãèéí þì ºìññºí ìóó äýýëýýð ìèíü ÷è þó õèéõ âý äýý. Ýíýòàøóóðàà ÷àìä áàðüÿ. Á¿¿ ãîëîîðîé.2. “ìîðü” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Õóéâàëäààí çîõèîõ, õýíõäýã öýýæ, çóóõíû õ¿õýý, ñîðñ çîîäîé, áóò ñººãÌîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1811.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õ¿íèéã õ¿íäëíõ ýðäýìòýé ó÷èð òýð õºâã¿¿íèéã õºãøèí çàëóóã¿é ìàãòàíà. Õîðèîä æèëèéíºìíº áèäíèé õýñýã çàëóóñ çºâëºëòºä ñóðàëöàõààð ÿâëàà. Çàëóóãèéí ýåëäýã çàíã ìýäìýãöõýëýõ ¿ãýý îëîõã¿é áàéñàí á¿ñã¿éí ñýòãýë óóæèð÷, ÷ºëººòýé ÿðüæ ýõëýâ.2. “á¿ñã¿é” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Àðìàã òàðìàã, áóãà ñîãîî, äîâ ñîíäóóë, òóëãàð òºð, óéìðàà õ¿íÌîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1821.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ñàéõàí óëààí òàéëàã ìèíü õàìãèéã á¿ðõñýí àéìøèãò õàðàíõóéã õàãàëàõ ìýò ìèíèé çàëñàíç¿ã ð¿¿ ë òýøýýä áàéëàà. Íàìàð õè÷ýýë ýõëýýä õýä õîíîñíû äàðàà áàãø íü øàâü íàðààãýðòýý óðüæýý. Ìîíãîë÷óóä ìàëàà ìàëëàæ, òàðèà áóäààãàà òàðüñààð èðñýí õºäºëìºð÷ õ¿ì¿¿ñáèëýý.2. “áàãø” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Öàëèí ï¿íë¿¿, öýðãèéí æàíæèí, çóðãèéí æààç, ï¿íò¿¿çòýé õóóðãà, ¿íýãýí ëîîâóóçÌîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1831.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ìàíàé àðä ò¿ìýí ìàëààñ ãàðàõ ò¿¿õèé ýäèéã áîëîâñðóóëàí àøèãëàñààð èðæýý. Òýð õ¿¿ áàãàçàëóó íàñàíäàà íîì, ýðäìèéí àìòàíä îðæ, ààâ ýýæýý áàÿðëóóëæýý. Ìîíãîë÷óóä ãýð àõóéíõààòºðºë á¿ðèéí ýäëýëèéã ººðñ人 õèéäýã ñàéõàí óëàìæëàëòàé.2. “àðä” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé.
  • Ø¿äíèé ñîéç, ìýõýýðèéí õóëãàíà, ÿíæóóð òàìõè, ä¿í÷¿¿ð ìààíü,ãàíäèðñûí õîòÌîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1841.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ýíãèéí áèå ìàõáîäûí ºâ÷èí þó ÷ áèø. Ñýòãýëèéí ºâ÷èíòýé òýíöýõ çîâëîíã õààíààñ îëîõþì áý? Ñóðãóóëèóäûí ýðõ ¿¿ðãèéã ºðãºòãºõ òóõàé àñóóäëààð áàãø íàðûí ñàíàë áîäëûã àâàõõýðýãòýé. Ñóðàãäûíõàà áîäîë ñàíààã õ¿íäýòãýæ, ÿðüæ õýëæ áàéãààã íü òýâ÷ýýðòýé ñîíñîæñóðàõ õýðýãòýé.2. “ìàë÷èí” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ë¿íäýí çàðëèã, ðàõó ìàíãàñ, ãàëàâ þ¿ëýõ, ñàíâààð ñàõèõ, ìààðàìáà öîëÌîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1851.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Áóëàã óñàí áóðãèëæ, öýöýã íîãîî æèãäýðñýí ºðãºí ñàéõàí òàëûí äóíä óÿõàí ýãøèã õàíãèíàæ,óóðãûí ¿ç¿¿ð ¿å ¿å ñýðâýëçýíý.õ¿íèé ñýòãýë òýíèéì ýíý óóäàì õýýð õºäººãèéí òàëáàðò ñ¿ðýãõîíü áýë÷ýýðëýæ, ÿðãóé öýöãéí øèìòýé ñàéõíûã ýðæ, óñíû òóíãàëàã àðèóíûã õ¿ñíý.2. “õîíü” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Òàãø àÿãà, õààíû òàâíàí, õºãøèí òºãöºã, öàëàì áóãóéë, ìóóðûí õóìñÌîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1861.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ìîíãîëûí íóóö òîâ÷îî áîë ç¿éð öýöýí ¿ã, ¿ëãýð, äîìîã çýðýã àìàí çîõèîë áîëîí áè÷ãèéíçîõèîëûí îëîí òºðëèéí ñóâäàí õýëõýýãýýð á¿òñýí äóðñãàë ìºí. Ýõ îðíîî õàìãààëàõàäóðñàõã¿é öóñ, ¿õýõã¿é àìü ãýæ áàéäàãã¿é. ªºäëºõºä ñàíàõ, ñýðýõ, õýìíýõ ãóðàâ, óðóóäàõàäóíòàõ, èäýõ, ìàðòàõ ãóðàâ.2. “¿ëãýð” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Öàâ÷èì õàä, õ¿¿øèéí ñ¿¿äýð, öàìààí çàí, öýã òàñëàë, ãàð öýâð¿¿òýõÌîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1871.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õ¿íèé ñàéíûã íºõºðëºæ ìýäíýÕ¿ëãèéí ñàéíûã óíàæ ìýäíýÕ¿í íýðýýÒîãîñ ºäººÝðõèéí ÷èíýý áèåòýéÝð õîíãîð äóóòàé. Òýð þó âý?Ààâûí àðâàí õ¿¿ àæèëòàéÝýæèéí àðâàí õ¿¿ ýðõ2. “íýð” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.
  • 3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Öîíõîîð øàãàéõ, øàãàé òîãëîõ, áºãöºã íÿñëàõ, øîîâäîð õ¿¿õýä, àðàã øýýçãèéÌîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1881.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Àíõ í¿äýý íýýõýä ìèíü öàöàã ÷èìýã áîëñîí óâ óëààí íîãòòîé, öàâ öàãààí áîòãîõàðàãäñàíààñ áîëæ, áè õàð íÿëõààñ òýìýýíä äóðòàé áîëñîí þì. Óäàëã¿é áèäíèéã ãîëûíøóãóé ðóó îðîõîä óëèàñ áóðãàñíû øóóãèõ ÷èìýý íü åñºí õýëèéí øóâóóäûí æèðãýõ äóó,ãîëûí óðñàõ øóóãèàíòàé õîñëîí, áàéãàëü ýõèéí ãàéõàìøèãò àÿëãóó ç¿ðõíýý óÿíãàëàâ.2. “òýìöýýí” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ýãçýãòýé àñóóäàë, ýìíýã àäóó, ýðõèé õóðóó, ýýòýí ãóòàë, ýýð¿¿ õ¿íÌîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1891.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Íàðíû äàëëàãàòàé ãàçàð ìàë áóÿíàà ë ãýæÍàìðûí äóíä ñàðûí àðâàí òàâíû òýíãýð àæèãëàñàíÖàã öàãèéí ¿åðò òºðõºº àëäàæ ýâäðýëã¿éÖàäèã ò¿¿õ óëáààëæ, ºâãºäèéí íóòàãò ýçýí ñóóñàíØèãøèã äàðñàí òîîíîíäîî óòàà çóóñàí õàäàãòàéØèðìýí òîéðóóëãà äýýðýý àçûí äºðâºí áýðõòýéÄàâõèàä áóóõàä öîîæã¿é àéë ìàë÷èí òàíàéõÄàÿíä ãàíöõàí öóóðãàã¿é àéë ìàë÷èí òàíàéõ2. “ýçýí” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. ÿìõ îõèí, ÿòãàí óõóóëàõ, õîîëîé áàãàëçóóð, þ¿äýí ìàëãàé, ýðýã øóðàãÌîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1901.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ìàíäóõàé- Äýëõèéí õàëóóí ýëãýí äýýð Äýëãýð÷ ñî¸îëñîí àëòàí çóë Áºìáºðöãèéí ò¿ìíèé ò¿¿õíýý Á¿ñã¿éí àëäàð ºðãºñºí àìüä ãàëÌàíäóõàé- ªðãºñºí òàíãàðàãòàà ¿íýí÷ Ìîíãîë íýãýí ç¿ðõ ªäºò ñóì øèãýý Ìîõîøã¿é íýãýí çîðèã2. “ìîíãîë” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Áîðëîí ÿìàà, õàíöóéãàà ýãýëäðýãëýõ, ý÷íýý äàëä, àëòàí ýýìýã, ýíõýë äîíõîëÌîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1911.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.
  • Îëîíòîî ñîíñîâ÷ íîìëîõîä ìýðãýæýýã¿é áîëÝìýý áàðü÷èõñàí ìýðãýí ñàéí ýì÷ ìýòÒóóðâèõäàà ñàéí áîëîâ÷ ãàðààð áè÷èõ íü ìóó áîëÕ¿÷èò èõ áààòàð áîëîâ÷ ìóõàð ãàðò ìºí.Ìîíãîë õ¿í ìàëûí õ¿÷ýýðÌîíãîë ãýð ¿äýýðèéí õ¿÷ýýð.2. “ýì÷” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Øàëç ÷àíàõ, øàëç õîðõîé, ãàðàà øàëáàëàõ, çàÿà òººðºã, îéä òººðºõÌîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1921.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õàÿæ îðõèõ öàã òóëãàðààä èðâýëÕàéðò áèåý ÷ îðîíä íü îðõèäîã ø¿¿Õàãàöàæ ñàëàõûí öàã òóëãààä èðâýëÕààíòàé íºõºðëºâ÷ ñàëàí îäíî.Õàä öîõèî øèã îâîîëñîí ýä àãóóðñÕàðàãäàõã¿é íàðèéí òîîñ øèã õàðàãäàíàÕàéðò ç¿ðõíèé àìðàã íºõºä ÷Õàðààëûí àä øèã óðâàí ¿çýãäýíý.2. “õààí” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Öîäãîð õ¿¿, öàëãàð íàçãàé, öîðâîãîð óðóóë, ÷ºðãºð òóðàíõàé, õàíãàëóóí àìüäðàëÌîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1931.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Öîãòûí áààòàð öýðýã, Ìîíãîë óëñûí ¿¿ðä ìàíäàõûí òýìäýã, íàð, ñàð, ãàëòàé òóã, Ìîíãîëûíàðä ò¿ìíèé òóñãààð òîãòíîõûí òýìäýã ñî¸ìáîò äàëáààíû äîð öóãëààä, ç¿ã á¿ð õàðâàí,äàéñàíòàé áàéëäàíà.2. “öýðýã” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ýëä¿¿ð ñàéòàé, ãóðèëûí ýëä¿¿ð, ÿëèìã¿é ç¿éë, ýðø¿¿ä çàí, öààðãàëàí õîðèõÌîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1941.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ìîíãîë óëñûí òºðèéí äàëáàà íü óëààí, õºõ, óëààí õîñîëñîí ºíãºòýé áàéíà. Äàëáààíû ãóðàâõóâààñíû íýãèéí õýìæýýòýé äóíäàõ õýñýã íü ìºíõ òýíãýðèéí õºõ, ò¿¿íèé õî¸ð òàë íü ìàíäàíáàäðàõûí áýëãýäýë óëààí ºíãºòýé áàéíà. Äàëáààíû èøèí òàëûí óëààí äýâñãýðèéí òºâõýñýãò àëòàí ñî¸ìáî áàéðëóóëíà.2. “óëñ” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ãàíãàí øààâàé, ãóòëûí ò¿ðèé, õèæýýë íàñ, áîëîð öîì, íàìàã øàëáààã
  • Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1951.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.ªã뺺 ¿äýø ñàðàâ÷ëàí õàðæªäºð øºíº ñàíààøðàí øàíàëæÓíòàõ á¿ð óóëçàí ç¿¿äýëæÑýðýõ á¿ðä äóðñàí ÿðüæÇàæèëñàí õîîë øèìòýé áîëÒàâàãòàà ¿ëäýýæÁàëãàñàí öàé àìòòàé áîëÄàíõàíäàà õîöðîîæ …Óóëçñàí á¿ãäýýñ ñóðàãëàí àñóóæÓ÷èðñàí á¿ãäýä õ¿ñýìæëýí ÿðüæ¯ð íü ãýñýí íàìàéãàà¯íýí ñýòãýëèéí ¿¿äíýýñ¯ðãýëæ ñàíàäàã áàéäëûã¯ëãýðëýí õýëýõýä èéì áàéíà.2. “¿ð” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ãèþ¿ðýí ãàíñðàõ, õàíèàä øóóõíàà, óóëü õÿõòíàõ, ÷àíäàãà ãèåíýõ, õ¿äýð øîâøîîðîõÌîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1961.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Èõ ãîâèéã õîëîîñ õàðàõàäÈõýìñýã àëñ íü õ¿éòýí ÷ ãýëýýÈë÷òýé õºðñèéã íü àëãààðàà äàðàõàäÈë¿¿ðèéí óë øèã õàëóóí áèëýýÕóëàíãèéí òîîñ øèã øèíãýí áýë íüÕóóðàé àð øèã øèð¿¿í ÷ ãýëýýÕ¿éñýí ÷èíýý ç¿ëãýí ãàçðààÕ¿¿õäèéí çóëàé øèã íèìãýí áèëýý.2. “õóëàí” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ìàíóóë øàõòíàõ,øóíàëûí åðºíäºã, àðüñ øàëáàðàõ, öîîõîð èðâýñ, øîðîí ãÿíäàíÌîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1971.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.¯ñýã àëäààã¿é ÷ ÿðóó õýëëýã òºãºëäºð áèø áîë¯çýñãýëýíò ýõíýð ÷àðìàé í¿öãýí ã¿éñýí ìýòÒèéìèéí òóë á¿ãäèéã íÿãòëàí ñóäàëáààñÄàðóéä ìýðãýäèéí ñóóäëûí òýðã¿¿íèéã ýçýëíý.Ýõèéí äóó ãýã÷ èæèëã¿éÝãíýõ õ¿÷òýí ãýæ áàéõã¿é
  • Ýãýëã¿é óóðàã øèìñýí á¿ãäÝíý óðüõàí äóóíä õàéëäàã.2. “õ¿÷òýí” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Íàðèéí õèéö, àìñàð íü öîîðñîí, ýðýýí øààçàí, àðãàëü óãàëç, áàéãàëü åðòºíöÌîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1981.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Áè àëèâàà þìûã ºñºæ, ¿ðæ¿¿ëæ, óðãóóëàõ äóðòàé. Õààíà ÿâñàí ãàçðàà áóò ñººã ñóóëãàæ, òºìñíîãîî òàðüæ ñóð÷èõñàí þì. Åð íü ãîâü ãàçàð þó ÷ òàðüñàí óðãàäàã ø¿¿ äýý. Òàëûí äóíäóëààí, õàð, öàãààí ç¿ñ á¿ðèéí ¿õýð, àäóó ìàø àìãàëàí èäýýøèëíý.2. “ áè” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Òàéãàí íîõîé, øîðãîîëæíû ¿¿ð, ÿâãàí õ¿í, àéæ ò¿ãøèõ,ò¿¿äýã ãàëÌîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹1991.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Èíýýä áîë óóøãèíä ñàéíààð íºëººëæ, àìüñãàëûí ýðõòíèéã öýâýðëýæ, ñýòãýëèéí äàðàìòûãàâ÷, è÷èìòãèé áàéäëààñ ñàëàõàä òóñëàí, àìüäðàëä ººäðºã ¿çýëòýé áîëãîäîã. Ìàë÷èí ºâãºíøèëá¿¿ðýý áàðèí, íóðóóãàà ¿¿ðýýä, ãýðèéíõýý õîéíîõ áÿöõàí òîëãîé äýýð ãàð÷, àëñûãõàðóóëäàíà.2. “ºâãºí” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ñààõàëò õîòëîîðîî, öàì õàðàéõ, åðõºã õèàã, àöàã ø¿ä, àæèëä ò¿¿ðòýõÌîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2001.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ãàíõàõ àâàðãà óñàí îíãîöûã õºëºã뺺äÃàíãàí óëààí ãàíü àòàà äóðñàâ, áèÌàíàíò òýíãèñèéí ìàãíàã òýðã¿¿íä àÿëààäÌàíäàëãîâèéí ìàíõàí ãîâèî ñàíàâ, á誺ðèé㺺 òàíèàã¿é öàãò ÷è çîâîõ áîëíðèé㺺 òàíèáàë ÷è çîðèëãîòîé áîëíîÇîðèëãîî áèåë¿¿ëýõ ãýæ áàñ çîâíîÇîðüñîíäîî õ¿ðâýë ñàÿ æàðãàíà.2. “÷è” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. ¸æ å㺺, õóëãàð ÷èõ, õºøºº äóðñãàë, öîíõíû õºøèã, àéðãèéí õóëÌîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2011.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.
  • Çóíû øºíº õºâ÷èò óóëûí àìààð çýðýãöýí áóóñàí çóñëàíãèéíõíû 캺ã øèã öàãààí ãýð¿¿äç¿¿ðìýãëýñýí ñ¿ðýã õóí ìýò àíèð ÷èìýýã¿é, íàì ã¿ì áàéãàà íü øºíº îðîé áîëñíûããýð÷èëíý. Ãàäàñ øèã øîâõ óëààí õàäíû îðîé äýýð öàãààí òîëãîéòîé, ºâãºí òàñ àëä äýëýìóðò äàëàâ÷àà ÿäàðñàí áàéðòàé õóìõèàä õ¿ãëèéí ñóóíà.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óëàìæëàëò áè÷ëýãòýé ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Øîî äºðâºëæèí, áèéð, õóäàã, øàíàà, çîî íóðóóÌîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2021.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Òóóë ãîë õýíòèéí íóðóóíààñ ýõ àâ÷, Ñýëýíãý ìºðºíä íèéëýí óëìààð Áàéãàë íóóðò öóòãàäàãáºãººä ò¿¿íèé òóõàé îëîí ñîíèí äîìîã áàéäàã. Áîãä óóë áàéãàëèéí ñàéõàí öîãöëîë á¿ðäñýíàí àìüòàí, àøèãò ìàëòìàë, ò¿¿õ äóðñãàëààð íýí áàÿëàã, ¿çýñãýëýíòýé óóë þì.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óëàìæëàëò áè÷ëýãòýé ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ø¿ð, øîðîî, ãîë, ã¿¿ð, ààâÌîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2031.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Îíöëîã òîõèîëäëóóä íàñàí òóðø õ¿íèé îé óõààíä ¿ëäýõ áîëîâ÷ ñóð÷ ìýäýõèéí áàÿñëûãàìñàæ áàéñàí ó÷ðàë õàìãààñ òîä. Ãàéõàìøèãò ¿éëñ á¿òýýõèéí òºëºº ç¿òãýæ, ñàéí õ¿íáîëáîë îëîí ò¿ìýí ÷èíèé íýðèéã àëäàðøóóëàí ìàãòàíà.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óëàìæëàëò áè÷ëýãòýé ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Îþó /íîìèí/, õîðâîî, òîð /ñàâ/, òýíãýð, ëóñûí äàãèíàÌîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2041.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.
  • Ãîâü íóòàãòàà ñàéõàí àæ òºðºõèéí òóëä õ¿÷ õºäºëìºðºº õàéðëàõã¿é ç¿òãýäýã þì. Èéì ñàéõàíìîðü óíàñàí õ¿í õààøàà îäíî ãýæ öºì øèðòñýýð õîöîðíî. Øèíãýí öýíõýð àãààðò õóðãàí ¿¿ëõºâººä øèíýõýí ãàðñàí ñàðûã òîðãîí õºøèã õàëõàëëàà.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óëàìæëàëò áè÷ëýãòýé ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ãîî /¿çýñãýëýí/, õîñ /õóí/,îõèí, ºã뺺, óäãàíÌîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2051.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Íàð áóöàæ, öýöýã õóìüæ, ¿ð áîëîâñîðìîãö º÷¿¿õýí áàãà îãîòíî õ¿ðòýë áóäàà, áóóäàéõóðààëöàíà. ¯¿ðèéí òóÿà ãýãýýðýõýä õºìñºã ìýò ñàð äàëä îðîîã¿é, äýðãýä¿¿ð íàìðûíõÿðóóãÿëòãàíàæ, òýðòýý óóëûí îðîé ýðâèéí ñýðâèéí ¿çýãäýíý.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óëàìæëàëò áè÷ëýãòýé ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Øóëàìñ, àðñëàí, àãü /íî¸íû/, ¸ð, áÿñàà Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2061.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Íàì ðûí æèõ¿¿í ñàëõè ¿ëýýæ, á¿õýë çóí ãàíö ÷ ìàë ãèøãýýã¿é, ºíäºð óðãàñàí ºâñíèéòîëãîéã íýãýí àÿñààð íàõèëçóóëàí õèéñãýíý. Õ¿íèé ñàéí ñàéõíû òºëºº á¿òýýãäñýí ýä þìñ,¿íýò áàÿëãèéã ÿìàð íýã ýòãýýä ýâäýí áóñíèóëáàë øàâü íàðûí ìààíü ñýòãýë çîâæ, àðèóíñàéõàí èòãýë íü áóóðäàã þì ø¿¿.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óëàìæëàëò áè÷ëýãòýé ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. ÷îíî, ëàì, ãàíö, ¿ðýë, ýä þì
  • Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2071.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.×èíãèñ õààí ÿìàãò ºãººìºð, ºãëºã÷, óóæèì ñýòãýëòýé, íàéðñàã çî÷ëîìòãîé õ¿í áàéñàí áºãººäõàðèéí õ¿ì¿¿ñò á¿ð ÷ àíõààðàëòàé íàéðñàã õàíääàã áàéæýý.Ñàéí áàãøèéí óõààí íü óóæèì,áîäîë íü õîë÷, ¿ã íü æèíòýé, ¿éëñ íü ìºíõ þì.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óëàìæëàëò áè÷ëýãòýé ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ãóðèë, äýýë, åðººë, ¸ðîîë, èëáý Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2081.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ýðäìèéí ýõ óõààí, óõààíû ýõ òýâ÷ýýð ìºí. Áèéðèéí ¿ç¿¿ðýýñ áýõ ãàðíà, áè÷ãèéí ¿ç¿¿ðýýñó÷èð ãàðíà. Íîì áîë áèäíèé óõààíûã òýæýýäýã àòëàà ººðºº äóíäàðøã¿é ñàí þì.Óíøèõ,áîäîõ õî¸ð áîë îþóí óõààíû äàñãàë ìºí. Íîìûí ¿ã ¿ñãýýð åðòºíöèéã íýâò òóóëæáîëíî.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óëàìæëàëò áè÷ëýãòýé ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Àãøèí, áóãóé, ãýíýò, ãóóëü,íàéì Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2091.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Íîì áîë õàìãèéí ¿íýí÷ ñàéí íàéç ìºí. Íîì áîë íýã ¿å, íºãºº ¿åäýý ¿ëäýýñýí îþóíûãýðýýñ. Íîìûí à÷ààð áèä íýã ýðèí ¿åèéí õ¿ì¿¿ñ áàéæýý. Íîì áîë õîðâîîãèéí õîâîðýðäýíèéã óëàìæèëæ èðñýí õºðºí㺠áîëîé. Ìýäëýã áîë áè÷èæ òýìäýãëýñýí òóðøëàãà þì.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óëàìæëàëò áè÷ëýãòýé ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ëèìáý, àéõ, ã¿éõ, íîâø,íóëèìñ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹210
  • 1.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Íîì õ¿íèéã õîðâîîãèéí ýçýí áîëãîäîã. Íîì á¿õýí ººð ººðèéí óíøâàðòàé áàéäàã. Óíøèæáàéãàà íîìîîð íü õ¿íèéã òàíüæ áîëíî. Íîì áîë åðòºíöèéã õàðàõ îþóíû öîíõ ìºí. Íîìóíøèõàà áîëèâîë áàñ ñýòãýõýý áîëèíî. Íîìä öîãöîëñîí óòãà áîë àðä ò¿ìíèé áîäîë ñàíààáîëîé. 2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. 3.Óëàìæëàëò áè÷ëýãòýé ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Íóðóó, íóñ, íóóõ, î÷èð, ºâäºã Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2111.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Íîì áîë ñàéí íºõºð, ñî¸í ãýãýýð¿¿ëýã÷, õ¿íäýò çî÷èí áèëýý. Øèíæëýõ óõààíû íîì õýðõýíñýòãýõýä ñóðãàäàã, óðàí çîõèîëûí íîì õýðõýí àæ òºðºõºä ñóðãàäàã. Íîì áîë øàí òàëàðõàë¿ë ãîðèëîã÷ áàãø ìºí. Íîì áîë àðä ò¿ìíèé îí äàðààëëûí áè÷èã àæýý.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óëàìæëàëò áè÷ëýãòýé ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. ºâ÷¿¿, ºãººìºð, ºìíº, ºðõ, ñîðîíçîí Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2121.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ýðäýìã¿é ºíãºðºõ ýíý áèå õàéðàí. Ýðäýìã¿é õ¿í ¿éëñ á¿òýýæ ÷àäàõã¿é. Ýðäýì ñóðëàà ãýýäñóäëàõàà á¿¿ çîãñ. Ñàðóóë óõààíààñ ººð ñàéí íºõºð áàéäàãã¿é. Àæèëëàæ á¿òýýõ ãýæ õ¿íàìüäàðäàã. ßäóóðàõ íü çàëõóóðñíû øàí õºëñ þì. ªíãºðºõ öàã ýðãýëòã¿é, ºñºõ öàã áóöàëòã¿é.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óëàìæëàëò áè÷ëýãòýé ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ñ¿¿, òèâ, òóóëàé, òºìºð, ò¿¿õ /ñî¸ë/, Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2131.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õèéâýë íýãèéã ñóðäàã, õýñâýë íýãèéã ¿çäýã. Õè÷ýýñýí õ¿í ñóðíà, õîéøèëñîí õ¿í õîöîðíî.Õè÷ýýâýë ñóðäàã, õèéâýë á¿òäýã. Àæèë õèéæ õ¿í áîëäîã, àð äàâæ õ¿ëýã áîëäîã. ªíººäºð áîëº÷èãäðèéí ñóðàã÷ ìºí. Àæëûí ñàéíààð àìüäðàë ñàéæèðíà, áýë÷ýýðèéí ñàéíààð ìàëòàðãàëíà.
  • 2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óëàìæëàëò áè÷ëýãòýé ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Óãààõ, ÷èéã, öàãèðàã, óéëàõ, óóõ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2141.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Åðººëººð ó÷èðäàã, ¸ðîîëîîð òîãòäîã. Íîìã¿é õààí òèòýì ç¿¿ñýí èëæèã. Ñàéíä îðîéã¿é,ñàëõèíä ¿ç¿¿ðã¿é. Ýðäìèéã ýõíýýñ íü, ýð÷ìèéã ¿ç¿¿ðýýñ íü. Õ¿íòýé íºõºðëºå ãýâýëñýòãýëèéã íü øèíæ. Ýðäýìä îðîéã¿é, ýðýëä õÿçãààðã¿é.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óëàìæëàëò áè÷ëýãòýé ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Óõàà/ºíãº/, ¿¿ð/öàéõ/, õèâ/õàäàã/, õèð/áóðòàã/, õºðºº Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2151.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ãàð ãàðàà óãààäàãÕ¿í õ¿íýý òýòãýäýãÖàãààí ñýòãýë ðàøààí áîëíîÕàð ñýòãýë õîð áîëíîÖàãààí ìºíãèéã îëîõîä õÿëáàðÖàã ìº÷èéã îëîõîä áýðõÓñíû ã¿íèéã óóðãààð ìýäýõÕ¿ì¿¿íèé ã¿íèé ¿ãýýð íü òàíèõ2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óëàìæëàëò áè÷ëýãòýé ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Õóäàã, õóìñ, öºñ, öóñ, áàìáàðóóø Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2161.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ñóðñíààðàà íºõºðòºº òóñàëÑóðààã¿éãýý áóñäààñ ñóð
  • Òýíýã õ¿í ýðäìýýñ àéäàãÖýöýí õ¿í ¿ãíýýñ àéäàãÇîðèãòîé õ¿í ÷àäàëòàéÇîðèëãîòîé õ¿í ç¿òãýëòýéÕîîë èõýäâýë õîðÕîâ èõýäâýë õàãàðíà2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óëàìæëàëò áè÷ëýãòýé ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Öýìáý, öýñ. ÷èõýð, øàíàà, øºðìºñ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2171.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Äýýä ýðäýíý ýâÄóíä ýðäýíý ýðäýìÄîîä ýðäýíý áàÿíÇ¿ñèéã íü òàíèõàä õÿëáàðÇ¿ðõèéã íü òàíèõàä ýðõÕ¿íèé óã íàãàöÌîäíû óã ¿íäýñÕ¿í ýíääýãÕ¿ëýã á¿äýðäýã2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óëàìæëàëò áè÷ëýãòýé ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Áóäàã øóíõ, øóóäàí, õóæèð ø¿¿, ÷èéðýã, ãýðýý Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2181.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õ¿í ýâýýðÕ¿ëýã óóðãààðÁèåý ãî¸õîîðÁèëãýý ãî¸Áèåý ìàãòñàí õ¿í áýðõ òýíýãÕ¿í ¸ñòîé íü äýýðÍîõîé ñ¿¿ëòýé íü äýýðÕ¿í ºñäºãÝñãèé ñóíàäàã
  • 2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óëàìæëàëò áè÷ëýãòýé ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Áÿð, áèéð, áàðàà, ã¿¿, áÿëäóó÷ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2191.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õºõ ºí㺠ìîíãîëûí ÷èìýãÕ¿ëýã ìîðü óÿàíû ÷èìýãÓóë íóðóóäàä ìîä ÷èìýãÓóäàì òàëä ìàë ÷èìýãÍóòãèéí øîðîî àëòÍóóðûí óñ ðàøààíÓíàñàí ãàçàðÓãààñàí óñ2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óëàìæëàëò áè÷ëýãòýé ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Äóíä, äýä, çîî íóðóó, ä¿í ºâºë, çýðýã äýâ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2201.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ò¿ìýí áîäèñ äýëãýðýâ. Áè ìîðü óíàõ äóðòàé. Ìîäíû íàâ÷ õààÿà õààÿà ãàíö íýãýýð óíàíà.Ãýíýò õóð áîðîî îðëîî. Îþóí áèëýã äýëãýðò¿ãýé. Ýýæ áýëýã ºãºâ. Áýëãý äýìáýðëèéí ¿ã õýë.Áè ñàÿ òºãðºãòýé. Àõ õîòîîñ ñàÿ èðëýý.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óëàìæëàëò áè÷ëýãòýé ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Åðòºíö, ëààç ñàâ, í¿ãýë, í¿öãýí, îäîî Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2211.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Òàëä òàâèí òàâàí àäóó áàéíà. Àçàðãà äýë ñ¿¿ëýý áîñãîæýý. Äàë ìîä õàëóóí îðîíä óðãàäàã.Ìàíàé ºâºº äàëàí íàñòàé. Äàëûã äàëóóë õóâààæ èä. Áè äààëóó òîãëîâ. Ýíä õàéð ÷óëóó ýëáýãþì. Ýõèéí õàéð øè㠺㺺ìºð ç¿éë åðòºíöºä ¿ã¿é. ¯¿íèéã òºìðººð õàéð.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.
  • 3.Óëàìæëàëò áè÷ëýãòýé ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. ºâñ, ºìñ, ñî¸ìáî, ñ¿éõ òýðýã, óíä Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2221.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ýíý ìèíèé áóðóó. ßñíû áîðîî ºâäºâ. Òà òàâòàé ìîðèë. Õàäààñíû òàâûã îíîæ öîõü. Õýýðìîðü ºâñ èäýâ. Õýýðèéí ãàëóó íèñýí èðýâ. ¯¿íèéã ¿çâýë öºì Öýðìààãèéí õèéñýí èäýý.Öºìèéí ýð÷èì õ¿÷èéã àøèãëàæ áàéíà. Ãàë ñºíººã÷ øàòàæ áàéñàí áàéøèíãèéí õààëãûã öºìöîõèí îðîâ.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óëàìæëàëò áè÷ëýãòýé ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Óóðãà, ¿òýð ò¿ðãýí, íàðèéí, õ¿¿õýí, ÿìàð, Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2231.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Öàãààí äààâóó àë÷óóðààð òîëãîéãîî îðîîæýý. Òàìèð÷èí õóðä õ¿÷íèéõýý äàâóó òàëûãòýìöýýíä àøèãëàæýý. Õºõ òýíãýðò àëòàí íàð ìàíäàíà. Õ¿¿õýä ýõýý õºõºâ. ¯íýýíèé õºõºâäæýý. Ýä áàðààãàà òýðãýíäýý à÷èâ. ªíäºð óóëíààñ õîëûí áàðàà òîäõîí õàðàãäàíà.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óëàìæëàëò áè÷ëýãòýé ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Òºìºð, ä¿íç ìîä, ä¿í ìýäýý, ñóðãààë, õèéõ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2241.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Àëèâàà ç¿éëèéã ÷àíàðã¿é õèéæ ººðèé㺺 á¿¿ õóóð. Äýëõèéí àëü ÷ îðîíä áàéõã¿é õºãæèì áîëìîðèí õóóð þì. Öààñ õàíàíààñ õóóð÷ óíàâ. ªíºð ºòãºí àì á¿ëòýé àéë áàéíà. Á¿ë ÷àäàëìóóòàé àéëûí õ¿¿õýä èðëýý. Çàðèì àìüòíû ¿íýðëýõ ÷àäâàð ãîéä ñàéí.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óëàìæëàëò áè÷ëýãòýé ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé.
  • Ò¿¿äýã ãàë, ò¿ãýýìýë ¿çýãäýë, ºíºº ¿å, 캺ã ò¿¿õ, øààçàí Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2251.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Òºìºðò õóóðàé øèð¿¿í. Õóóðàé õóâöñàà ºìñºâ. áàéøèíãèéí øàòààð ºãñºâ. õóóðàé ò¿ëýýò¿ðãýí øàòíà. Ãîëûí óñàíä ÷óëóó øèäýæ òîãëîëîî. Èä øèäýý ¿ç¿¿ë. Õóâ ÷èõòýé õîíü áàéâ.Õ¿ç¿¿íäýý õóâ ç¿¿æýý. Õîâ á¿¿ õººöºëä. Õ¿íèé õóâü çàÿà ººð ººð.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óëàìæëàëò áè÷ëýãòýé ¿ãñèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ãàðûí øóó, áààõàí, øèéòãýõ, àãààð, õàðàíäàà Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2261.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õàð ºíãèéí áóäàã õîâîð. ¯¿íèéã ¿çýæ õàð. Àéëûí íîõîé õàð õàð äóóãàðàâ. Õàðèéí íóòàãòñýòãýë òîãòñîíã¿é. ßëèõã¿é áºõ ÿìààíû ãàðçòàé. Òýìýýíèé áºõ ººõ èõòýé. Á¿õ õ¿ì¿¿ñèéíàõíààðàë òºâëºð÷ýý. Õºâñãºë íóòàãò Ẻ õ¿í îëîí. Ýíý áàò áºõ øèðýý áàéíà.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Áààâãàéí áàìáàðóóø, öààñíû öàâóó, æîðîî õýýð, õýýðèéí áîîõîé, ýðýýí øààçàí Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2271.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Àóãàà õ¿÷èí áàãà áîëîâ÷ óõààí áèëýã ñàéí áîë àñàð õ¿÷èò äàéñàíä ÷ ¿ë äèéëýãäýíý. Àñàðìàéõíû ¿¿äýíä îëîí õ¿í ñóóæýý. Íàñòíûã õ¿íäýë, íÿëõñûã àñàð. Àâèð ìóóò Öýðýí õàâöàë ðóóàâèðàõààð Ñ¿ðýíòýé øèâýð àâèð ÿðèëöàí àëõëàà.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ýëýý øóâóó, àëèà õººðõºí, õºðººí äóó, çîõèîëûí äóó,òýýâðèéí òîâ÷îî Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2281.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Àìàð ìýíäýý ìýäýëöýí àæèë òºðëèéíõºº àìàð õÿëáàðûã ÿðèëöààä àìàð ìîäíû äîð àìàð÷ñààòàâ. ªäºð áîëãîí Áóëãàí ãîëûí óñíààñ 纺â. õîãèéí óðãàìëûã ¿íäñýýð íü áóëãà òàòàõõýðýãòýé. Õàðàõ í¿äýý õàéðëà. Öàéã í¿äýæ õýðýãëý.
  • 2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ëóóíû ñ¿¿ë, äýýä ñóðãóóëü, çîî íóðóó, íàðèéí õîîëîé, äºðººí ÷èìýý Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2291.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Òàâàí àðàâ òàâü áîëäîã. Øèðýýí äýýð íîì, äýâòýð, ¿çýã, õàðàíäàà, øóãàìàà òàâü.Õºäºëìºðèéí ¿ð øèìýý ¿çëýý. Àéðàã øèìæ óóëàà. Õóâèéí ýìèéí ñàíãèéí òîî õýò îëøèð÷ýý.Ýì õîíèíóóäûã ñ¿ðãýýñ áàðüæ õýä áàéãààã òîîëîâ. Õàòàí õ¿í óÿí õàòàí ñýòãýëòýé áàéâàëñàéí.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Áàðààí ñ¿¿äýð, ø¿¿äýð áóóõ, ýðëèéç ¿íýý, íîãîîí ãàöóóð,÷èðã¿¿ëèéí äààö Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2301.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õóð áîðîî îðëîî. Õîíèíû õóð òàðãà ñàéí áàéíà. Îëîí õ¿í õóðæ öóãëàâ. Õóð øóâóó íèñíý.Õýýð ìîðü íààäàìä ò¿ð¿¿ëæýý. Õýýðèéí ãàëóó íèñýí ¿ë õ¿ðýõ ãàçðààñ õ¿íèé õ¿¿ ýðäýíýºâºðëºæ èðíý. Çýýëèéí õ¿¿ áóóðàâ. Öàìöûã íü õ¿¿ òàòàâ.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ààðóóë õóðóóä, àäóóíû õîìîîë, àéðãèéí õºõ¿¿ð, õîãèéí ø¿¿ð, ø¿¿ð ñàì Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2311.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Øàð ºíãèéí áóäãààð áóäàâ. Øàð ¿õðèéã òýðãýíä ñóðãàæýý. Ìàõ øàðæ èäýâ. Óóëñûí øèëäýýð î÷èâ. Öîíõíû øèëèéã õàéðëàõ õýðýãòýé. Áè÷èã õóâèëæ îëøðóóë. Áóäãèéí ºí㺠íüõóâèëæýý. Õàä àñãà èõòýé ãàçàð õàä æèìñ óðãàíà. Ñàíäëûí õºëèéã õàäààñààð õàä.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.
  • 2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ñààðàë òóóëàé, ÿðèà õººðºº, ÷ºäºð òóøàà, îîíûí õ¿ç¿¿, æîîìíû õîð Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2321.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Áèä øóâóóíû ¿¿ð õèéâ. ¿¿ð öàéæ ýõëýâ. ¯ðòýé õ¿ý æàðãàíà. ̺í㺠òºãðºãºº äýìèé á¿¿ ¿ð.Õàñ òýìäãèéã õàñàæ çóðæýý. Öàñ ìºñ õàéëàâ. Óéëæ õàéëæ ÿàõ þì áý. Ìàíàéä õàâ íîõîéáèé. Òýð õàâ õàð ºíãºòýé. Çàëóóãèéí èä õàâàà ¿ç¿¿ëýâ. Ýýæ äýýë õàâàâ. Õàâ õàðàíõóé øºíºõàâ íîõîé õàâ õàâ õóöíà.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ãàëóóäûí öóâàà, ¿¿ëäýð óãñàà, õºäººíèé çàëóó, õàà ãóÿ, ñàà ºâ÷èí Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2331.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ó÷èð øàëòãààíûã íü îëú¸. Àõ ä¿¿ õî¸ð ó÷ðàí çîëãîâ. Öàã óóð äóëààðàâ. Öàéã óóðò í¿äýâ.Ìîíãîë÷óóäûí óóð ìýíãý íü õºõ. Óóë íóðóó õàðàãäàâ. Óóë ç¿éëèéã ñàéí îéëãî. Öàãààí óóëöýöýã áýëýãëýâ. Ìýðãý òºëºãò á¿¿ èòãý. Òºëºã õóðãàà ò¿ì õ¿ðãý. Ýõ îðíûõîî òºëºº ç¿òãý.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ñ¿¿ ñààëü, çýýò¿¿ æîîòóó, óëààí ëóóâàí, õ¿¿äèé ä¿¿ðýí, óóëü äóóãàðàõ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2341.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.ªºðèéí òóñûã óðüä ºã. ªã뺺íèé íàð óóëûí îðîéä òóñàâ. Ìîäíû óðààð ñèéëáýð õèéæ áîëíî.Óð ÷àäâàðûí òýìöýýíä îðîëöîâ. Äýâòðèéí õóóäñàà óðæ òàñäàæ áîëîõã¿é. Àæèëä äàäëàãà,à÷ààíä òàòëàãà õýðýãòýé. Ìèíèé ä¿¿ ¿¿íèéã ñàéí àæèãëàæ õàð. Ò¿¿íèé óíàñàí õèëýí õàðìîðü òîëãîé õàÿëàí ä¿¿õýëçýíý.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.
  • 3.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Çààâàë õèé, äààâóó äààëèìáà, íààäàæ çóãààëàõ, ø¿¿ ìàðàà, äýýñ îîñîð Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2351.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ãààíñàà ñýòãý. Áîäîæ ñýòãý. Ñàð øóâóó íèñýâ. ªâëèéí óëèðàë ãóðâàí ñàðòàé. Íàð ñàð øèãìàíäàæ ÿâ. غíºæèí ç¿ñ áîðîî îðæ, ãàçðûí ºí㺠ñýðãýâ. Àõ áàíç ìîä ç¿ñýâ. Ñàÿõàí îðñîíøèíý öàñàí äýýð àìüòíû ìºð çóðàéíà. Äàë ìºðºº äàðñàí ãýçýãòýé õ¿¿õýí áàéíà. ªâººõóòãàíû ìºðèéã àæèæ ñóóâ.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ýìýýëèéí á¿¿ðýã, õóóðàé ñ¿¿, õóóðàéí àð, ºëã¿¿ð õèéõ, äýýð äîîð Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2361.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ä¿¿ çóóí òºãðºã îëîâ. Çî÷èä Ýðäýíý-Çóó ¿çýæ ñîíèðõîâ. Áèä àìü çóóõ àÿäàæ áàéíà. Çóóõÿíäàí íü çýâýð÷ýý. Æàäíû çýâ çýâýíä èäýãäæýý. Ø¿äýíçýý çóð. Õºðºã çóðàã çóð. Ýýæãóòëûí çóóçàé õàäàæ, ààâ õàçààðûí çóóçàé õèéâ.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Çàëõóó æààë, çîîñ ÿí÷ààí, ÿðóó àÿëãóó, ÿàðóó ñàíäðóó,ÿìààíû íîîëóóð Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2371.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Äîëîîí äîëîî äº÷èí åñ. Íîõîé èä¿¿ðýý äîëîîâ. Ñàâàà óñààð çàéë. Ýíäýýñ õóðäàí çàéë. Òóëçàãàñ áàðèëàà. Ýðäýì ñóðàõûí òóëä ýíý áèåý çîðèóëàâ. Òóëãàà òóëæ ãàëàà àñààâ. Ñ¿¿íèéºðºì õàìàâ. Áàãàæíû ºðºì áàðèâ. Ýýæ ¿íýý ñààü. Ñàà ºâ÷èí àâóëòàé.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. ÿòóó øóâóó, ÿäóó ç¿ä¿¿, á¿ðýý ¿ëýýõ, òîãîî õººëºõ, ýýëæ äàðàà Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹238
  • 1.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ýð¿¿ë áèåä ñàðóóë óõààí îðøèíî. Çîâîõ öàãò íºõðèéí ÷àíàð òàíèãäàíà. Ìàíàé îðîí ýõãàçðûí õóóðàé óóð àìüñãàëòàé. ªâãºí òºìðèéí õóóðàéãàà õºðººãºº èðëýâ. Èõ ¿ä ºíãºð÷áàéõàä õààëãàíû õîíõ æèíãýíýëýý. Ìîíãîë÷óóä ýðò ¿åýñ õóâ ýäëýë õýðýãëýëèéã ýäýëæáàéæýý.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Öàà áóãà, ýýâýð ãàçàð, ä¿í÷¿¿ð ìààíü, áàãàëçóóð õîîëîé, òººðºã çàÿà Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2391.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ýäèéí àøèã ýõýíäýý, ýðäìèéí àøèã ýöýñòýý. Àìèí õóâèéí àøèã ºâñíèé ø¿¿äýðòýé àäèë.Ñ¿¿äðýýñ ººð íºõºðã¿é, ñ¿¿ëíýýñ ººð òàøóóðã¿é. ªºðºº ºìäã¿é áàéæ, ºâäºã öîîðõîéãøîîëîõ. ººðèé㺺 õýëýõýä ºíä㺺 äàðñàí øóâóó øèã, õ¿íèéã õýëýõýä õ¿ðýí ýðýýí á¿ðãýäøèã.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ìàíòóóí áóóç, çîîäîé òýæýýë, æîëîî öóëáóóð, äààãà ñàðâàà, õîæóóëûí ¸çîîð Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2401.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.ªºðèéí òîëãîé äýýðõ òýìýýã ¿çýõã¿é áàéæ, ºðººëèéí òîëãîé äýýðõ ºâñèéã çààõ. Ãèøãýõýýñýýºìíº çàìàà õàð, ýñãýõýýñýý ºìíº ýäýý ¿ç. Áèä äàâàà ãàðèãò ºíäºð äàâààãààð äàâàâ. Ýíý÷èíü õ¿äýð ýð áàéíà. Õ¿äýðèéí çààð õýðýãòýé.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. ÿ¿íèé ñààì, ¿íýãýí ëîîâóóç, òýíýã ìààíàã, öîîëòóóð áàãàæ, õîäîîäíû íóãàëóóð Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2411.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õ¿÷ òýíõýýòýé õ¿í õ¿÷òýé àéðàã óóõ ÷ áàñ ñîíèí áàéäàã ø¿¿. Õºøºº òèéø î÷èõ àðäûí çàìáàëàðñàíã¿é. Õºøèãíèé öààíà õºãæèì íàìóóõíààð ýãøèãëýíý. Ìàðãààøèéí ººõíººñºíººäðèéí óóøãè äýýð. ªãºõ õ¿í ãýäèéæ àâàõ õ¿í áºõèéíº.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.
  • 3.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ãàðòààì õººðºã, äàâæàà õ¿¿õýä, æèã¿¿ãýí äýýë, ýýëæ äóãàðàà, ã¿çýýëçãýíý ò¿¿õ, Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2421.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Èëæèãíèé ÷èõýíä óñ õèéñýí ÷ ñýãñýðíý, àëò õèéñýí ÷ ñýãñýðíý. ¿ã íü ò¿ðãýí, ¿éë íü óäààí.¿ã ìýäýõã¿é õ¿íä õýëñýí ¿ã ¿íñýíä õàÿñàí ñóâä àäèë. ¯ãèéí áîãèíî íü, òºðèéí øóäàðãà íü.Àðâàéí ãóðèë óñ äààäàã, ààâûí õ¿¿ ¿ã äààäàã.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Áîðîîõîé øèéäýì, àðèëæàà íàéìàà, íóóð öººðºì, øîîâäîð õ¿¿õýä, ãóòëûí õîíøîîð Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2431.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Àéëä î÷èõäîî íàìàð, ãýðò íü î÷èõîä õàâàð. Ñóóñàí öýöíýýñ ÿâñàí òýíýã äýýð.¯ã á¿ðóòãàòàé, óòà á¿ð ó÷èðòàé. Õýëýõ ¿ãèéí öººí íü, õèéõ àæëûí èõ íü . Õºâ õºõ òýíãýðýýñ öàâöàãààí ¿¿ë îé÷íî. Óóë äàìæèæ óóãàí ÿðãóé ã¿éíý. Çàìûí õ¿ç¿¿ óðò, çààíû õ¿ç¿¿ áîãèíî.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Äèâààæèíãèéí îðîí, ìèíèé ä¿¿, þ¿äýí ìàëãàé, ï¿íò¿¿çòýé õóóðãà, óíãàñ õèé Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2441.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Íîéðíîîñ ìîðèî ÷ºìºãíººñ õóòãàà. Óóëûí ÷èíýý õàðûã òóóëàéí ÷èíýý öàãààíààð äèéëíý.Òýìýýíä õ¿ðýõã¿é ãàðàà òýíãýð ð¿¿ ñàðâàéõ. Áàðûí ñ¿¿ë áîëîõîîð áàòãàíûí òîëãîé áîë.Õ¿íèé ýðõýíä æàðãàõàà𠺺ðèéí ýðõýíä çîâ. Õ¿íèé òîëãîéãîîð íèñýõýý𠺺ðèéí òîëãîéãîîðºíõºð.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. ÿð ò¿¿õèé, ò¿¿õèé ýä, øóðãààã ìîä, õàðàíäàà áèéð,íàìóóí 纺ëºí Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹245
  • 1.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õ¿íèé äóðààð òîñ óóõàà𠺺ðèéí äóðààð óñ óó. Ýäýýð áèåý ÷èìýõýýð ýðäìýýð áèåý ÷èìñýííü äýýð. Àõ òóë çàãàñ áàðèâ. Õîðâîîãèéí ãàéõàìøèã íü õ¿í, õ¿íèé ãàéõàìøèã íü óõààí.Óóäàì òàëä øàð ºíãèéí ºâñ õàëèóðàí õèéñíý. Õ¿í íýðýý, òîãîñ ºäºº.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ò¿ëõ¿¿ð öîîæ, ãàøóóí ºâñ, çóçààí àë÷óóð, ¿¿ëýí öîîðõîé, ç¿¿ä íîéð Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2461.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Àéëààñ ýðýõýýð àâäðàà óóäàë. Ààâ íü èðñýí òóë õ¿¿õä¿¿ä ìàãíàé õàãàðòëàà áàÿðëàâ. Ç¿ñáîðîî ãàí ãà÷ãèéã òàéëíà. Èäñýí ýð¿¿ õóâõàéð÷ èä¿¿ëñýí áóò óðãàíà. Ǻºæ áóóõàä ç¿ëýãñàéõàí, çºâëºæ õýëýëöýõýä ààâ ñàéõàí. Õàðü ãàçàð ¿ãýý áýõýë, õàëóóí çóóðàà ýâýý õè÷ýý.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Çóóõ ÿíäàí, áóò ñººã, à÷àà áàðàà, ñ¿ëæýý äýëã¿¿ð, ñººì ãààíñ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2471.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Îëçíû ¿¿äèéã íýýæ ãàðçíû õààëãûã õààõ. Äýýñíèé àõàð íü ¿ãèéí áîãèíî íü äýýð. Õàéð íüäîòðîî, õàë íü ãàäíàà. Äýýä òýíãýð õîë, äîîä ãàçàð õàòóó. Íýã òýìýýíèé õîðãîëä ìÿíãàíòýìýý õàëüòèðàõ. Íýã ¿õðèéí ýâýð äýëñýõýä ìÿíãàí ¿õðèéí ýâýð äîðãèíî.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Òàðèà áóóäàé, ñàíõ¿¿ãèéí àñóóäàë, ïèéñ¿¿ ñîðóóë, äîâ ñîíäóóë, ºíººäºð ìàðãààø Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2481.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Øàð äàãàæ áÿðóó ºâñºíä õ¿ðýõ. Íýã ëèòð áåíçèí ñàÿ òîíí óñûã áîõèðäóóëäàã. Íýã õóðóóãõàçâàë á¿õ áèå ºâäºõ. Èëæèã ýâðýý óðãàõààð ýõèéãýý ìºðãºõ. ªºõ ºãñºí õ¿íòýé ºã뺺 áîñîîäçàðãàëäàõ. Èëæèã òàðãàëáàë ýçíýý ºøèãëºíº. Òýæýýñýí áÿðóó òýðýã ýâäýíý.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.
  • 3.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé.Áººðíèé ººõ, õóóøóóð õàéðàõ, õ¿¿ òàòàõ, ñîîòîí ÷èõ, áººí ¿¿ë Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2491.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ìàíàé õîòûí ãóäàìæ ºðãºí áºãººä ñàðóóë. Òîìäñîí ãóòàë ìóóõàé. Ýðäìèéã õè÷ýýëýýðñóðäàã. Ýðëèéã ñóðãààð îëäîã. Ýðäýìòýí ìýðãýä äóãààðóóäûã ìàãàäëàâ. Áîðîî õóð òàòàð÷,íàâ÷ öýöýã øàðëàâ. Ýðäýì ýñ ñóðâààñ õàðàãëàõ öàãò ãýìøèíý.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Çóðãèéí æààç, øèíý ñàíàà, ºðãºí øàíàà, ýýäýì õèéõ, ÿãààí òóóç Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2501.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Òîãîðóó õººðõºí, òîîäîã ìóóõàé. Çóí ìàë òàðãàëæ, öàãààí èäýý ýëáýãøèâ. Ýíý áîë ìèíèéòºðñºí íóòàã. Ýðäýíèéí ÷óëóóãààð ãî¸ë ÷èìýãëýëèéí ç¿éë õèéäýã. Òàðèàëàí÷èä òºìñ, ëóóâàí,ñîíãèíî òàðèâ. Öàãèéí þìûã öàãò íü õèé. Öîîõîð ìîðü öîãèíî.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ýýð¿¿ëèéí óòàñ, ìºíãºí ýýìýã, ÿíæóóð òàìõè, ýýçãèé áóöàëãàõ, öîîõîð èðâýñ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2511.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ìàíéà ñóðãóóëü ìÿíãààä õ¿¿õýäòýé. Íîì èõ óíø. Õóí óñíû øóâóó. Íàìàéã Áîëä ãýäýã. ßìààÿðãóéíä äóðòàé. Ìóóã ìàðò. Ñàéíûã äàãà. Ýìèéí óðãàìëààð ýì õèéäýã. Ìîäûã õºðººãººðõºðººäíº. Ãóðèëûã óëààí áóóäàéãààð õèéäýã. Õîíèí ñ¿ðýã òàë ä¿¿ðýí áýë÷èâ.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé.¿ðýý ìîðü, ýð¿¿ë ÷èéðýã, ààðö ø¿¿õ, ñóâàã øóóäóó, øèð¿¿í áîðîî, Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2521.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.
  • Áàãàäñàí ãóòàë õºë áàðèíà. Ñîëîíãî äîëîîí ºíãºòýé. Ýìýý ºâººãºº õàéðëàæ áàé. Ñàéíçàìààð ò¿ðãýí ÿâíà. ªã뺺 ýðò öýâýð àãààðò ãàð. Ìàíàé óëñûí íóòàã ºðãºí óóäàì. Àõ íüñóðãàäàã, ä¿¿ íü ñîíñäîã. Àðèóí öýâðèéã ñàõèâàë ºâ÷ëºõã¿é.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Øîðãîîëæíû ¿¿ð, øóëóóí øóäàðãà,óóðãà øèëá¿¿ð, ÷ºëºº çºâøººðºë, õàø ÷óëóó Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2531.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.¯çãýý õýò ÷àíãà äàðæ áèòãèé áè÷. Áóóðëààñ ¿íýí çºâ ¿ã ñîíñîîðîé. Ìîíãîëä æèë, ñàð,ºäðèéã àìüòíû íýðýýð íýðëýäýã. È÷ã¿¿ð ìýò ÿâäëûã ÿòãàæ îðõèãòóí. Óóëûí ÷èìýã ìîä,óëñûí ÷èìýã ýðäýìòýí. Óíàñàí ìîä îéí äàðàìò, óõààíã¿é íî¸í òºðèéí äàðàìò.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. ÷èñ÷¿¿ òîðãî, ÷èíæ¿¿ íîãîî, àäèë ÷àöóó, õîðèî öýýð, óóðãàíû öýýæ Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2541.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Áóëãèéí ýõýíä ìîðü õàðæ áîëîõã¿é-ëóñ áóçàðòàíà. Ãàçàðò øààñàí ãàäàñ îðõèäîãã¿é-ãàðòºðãºñ îðîõòîé àäèë. Øóâóóíû ºíäãèéã õàãàëæ áîëîõã¿é-õ¿¿õýä öîîõîð í¿¿ðòýé ãàðíà. Íÿëõíîãîî òàñàëæ áîëîõã¿é-ýýæèéí ìººì ºâäºíº. Ãýðèéí áàãàíà òýâýð÷ çîãñäîãã¿é-çîâëîíõóðààäàã.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ãàöóóðûí øèëì¿¿ñ, àëõ ö¿¿ö, öîâîî æààë, öàãàà èäýý, õýýë õàõóóëü Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2551.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ñàíààíû õèðèéã õýëýëöýæ àðèëãàíà,ñàâíû õèðèéã óãààæ àðèëãàíà. Õîíü öººòèéí õîðìîéáîãèíî, óõààí ìóóòûí õîøóó áîãèíî. Áóëæ áîëäîãã¿é áóë õàð ÷óëóó(ñ¿¿äýð). Óðóó í¿¿õýäáóõàí áÿðóó ò¿ð¿¿ëíý. Óéãàã¿é õ¿í óóë í¿õýëíý. Äàññàí ãàçðûí äààâóó 纺ëºí.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.
  • 3.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Õýðñ¿¿ õ¿¿õýä, õîò õ¿ðýý, á¿ä¿¿í íàðèéí, õóó÷èí íàéç, õóóç ñàõàë Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2561.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.ªºðºº îé÷ñîí õ¿¿õýä óéëäàãã¿é. ׺òãºðèéí áàãà íü àäòàé. Íàâòãàð ýìãýí íàÿí õóìñòàé(àðàã).Ìîãîé ãóðàâ òàñðàâ÷ ã¿ðâýëèéí ÷èíýý. Õýðýýíä õàðâàñàí ñóì çàðààíä òóñàõ. Èõ òîãîîíûõóñìûã ãóðâàí æèë õóñäàã. Çóóí ÿìààíä æàðàí óõíà.2.Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.3.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé.Õººðõºí õ¿¿õýí, õîîñîí õîäîîä, õîëáîî ñ¿ëáýý, õèæýýë àâãàé,õàòóó õîðâîî Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2571.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ñàéí õ¿íèé ñàíàà òàðèà àäèë, ìóó õ¿íèé ñàíàà ìîãîé àäèë. Ýðäìèéí äýýä ýâ, ýðõìèéíäýýä ýõ. ¯õñýí áóóðûí òîëãîéíîîñ àìüä àò àéíà. Èøèãíèé ýâýð óðãàæ ýõèéí äýëýí ÷è÷íý.¯íýý ¿õýõäýý ñ¿¿ îðîâ. Ñ¿¿íä õàëàõäàà òàðàã ¿ëýýâ. Òîñ ã¿çýýëýõ ãýýä òóãàëàà ã¿çýýëýõ2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Çàõèàíû õàðèó, õàëóóí õîîë, äóëààí õàøàà, á¿ëýýí àìüñãàë, óóëûí õàæóó3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2581.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õýë ÿñã¿é ÷ õýðýì íóðààíà. Ìóó áóõ òîëãîé äýýðýý øîðîî öàöäàã. Ýëãýí õýä ººä òºëãºí õóöìºðãºíº. Àéñàí õ¿íä àðãàë õºäºëíº. Àéñàí õ¿íä àëñûí óóë õºäºëíº. Ìóó äàðõíû í¿¿ðñ èõ,ìóó ìóæààíû áàãàæ èõ. Øóíàë èõýäâýë øóëàì áîëíî.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé.¿¿ä õààëãà, óðèà äóóäëàãà, óóð í¿ä¿¿ð, ¿¿ðèéí òóÿà, ñýð¿¿í àãààð3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2591.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.
  • Áîäñîí îëîí ç¿éëýýñ á¿òñýí íýã ç¿éë äýýð. Áýëòãýë ñàéí áîë àæèë ñàéí, áèë¿¿ ñàéí áîëõóòãà õóðö. ªìä õèéæ ºãºõ õ¿íã¿é áîëîâ÷ ºì÷èéã íü õóâààõ òºðºë îëîí. Õàãàðõàéãààõàòãàâààñ óðàí, õîéäîõîî áîäâîîñ öýöýí. Õýëýõ íü óóëûí ÷èíýý, õèéõ íü õýäãýíèé ÷èíýý.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé.Õàëáàãà ñýðýý, øèðýý ñàíäàë, ààâûí ñóðãààë, íîîðîã öààñ, áóóðûí îðîî3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2601.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ñàéí ìîðü ãýæ ýìýýëäýý áóñ, ñàéõàí ç¿ñ ãýæ äýýëýíäýý áóñ. Áýðõýä á¿¿ öóõàëä, õÿëáàðòá¿¿ õàíõàëç. ßàðàâ÷ ÿâãàí á¿¿ ñóó, ÿäðàâ÷ òàøóóðàà á¿¿ òóë. غíºä îðîéã¿é, øºëºíääýýæã¿é. Îðîéòâîë ýðòëýõýä áýðõ, äîðîéòâîë äýãæèõýä áýðõ.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé.Óóãàí õ¿¿, õóóëü öààç, ýð¿¿ çààõ, õýìæýý äàìæàà, äîõèî çàíãàà3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2611.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ýðãýõ õîðâîîãèéí æàì, ýëýãäýõ íàñíû òîéðîã ãýæ ñîíèí ÷àìèí þì äàà. Áàãøèéí ñóðãóóëüä¿¿ðãýæ óëààí äèïëîì ºâºðëºñºí õîðèí õýäýí íàñòàé çàëóó òºðæ ºññºí Àëòàé íóòàãòààî÷èæ, àæèë àìüäðàëûí ãàðààãàà ýõýëæ áàéñàí öàã ñàÿõàí.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Óëèàñ õàéëààñ, òàðèà õóðààëò, òóøààë øèéäâýð, õàøàà õîðîî, æèøýý ¿ç¿¿ëýõ3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2621.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ýìýý ýýæýýðýý äýýñ òîîõûã çààëãàëàà. Òýð ¿åèéí áàéëäàí äàãóóëàã÷èä ò¿ìíèé ãàçàðäàéëààð ìîðäîõîä ñ¿ð èõòýé öýðãèéí æàíæèí íü øèâýýëñýí æàãñààëûí ºìíº ãàðààäõîéëîãèéí ìàõ èäñýí öýðã¿¿ä õî¸ð àëõààä ãýæ òóøààäàã áàéñàí þì.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Øààçãàé àëàã, ààëçíû òîð, äîëîîâîð õóðóó, òîîíîíû äààãà, õè÷ýýë çààëò3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.
  • Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2631.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õ¿í çºâõºí æàðãàõ õèéãýýä çîâîõûí òºëºº òºðäºã áèø, ¿¿ðä ìºíõ ¿ëäýõ õºäºëìºð á¿òýýëèéíòºëºº òºðäºã þì. Ãîëûí äýýðõ ºòãºí ìàíàí á¿¿äèéí øèíãýðýõýä 캺ãíèé õ¿ðýý èõýäòîäîðñîí áàéâ. Ààãèì õàëóóí ¿äýä Äàëõàà ãóàé ÷ºäºð òóøààãàà àâààä ñàíä ìýíä ãàðëàà.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Äààìàé ñàéí, ýìýýëèéí îëîì, àòèðàà ñóóõ, óòàà áààãèõ, í¿¿ðíèé áàòãà3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2641.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Îðõîí ãîëûí Óëààí öóòãàëàí îëîí ¿åä òàõèãäñàí ñ¿ð õ¿÷ èõòýé áºãººä òàâàí ëàíãèéí ìºíãºíåìá¿¿ ºðãºëòýé áàéæýý. Ìàíàé îðíû íýõìýëèéí ¿éëäâýð¿¿äýä ÿíç á¿ðèéí äààëèìáà, òîðãî,öýìáý ¿éëäâýðëýæýý. Ä¿¿ãèéíõ íü õºëèéíõ íü óë ã¿âòð¿¿òýí öýâð¿¿òñýí áàéíà.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Á¿ðýý áèøã¿¿ð, Ẻñ õóóðñ,öýâð¿¿ ãºâäð¿¿, õ¿¿ðçãýíý õîðõîé, îãîòíû ãºë÷ãèé3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2651.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Àìüäðàë õýìýýõ àãóó èõ òîéðîãò õ¿í ãýæ ºãººìºð ñýòãýëòýé àìüòàí ìàíñóóðàí ä¿éíãýòâýëäîðîéòîõ íü õÿëáàð àæýý. Òýðòýýõ óóëûí áýëä õºðººí äóó õàíãèíàíà. Òîâóó ãóàé àëòàííóóõòàé ø¿ðýí õººð㺺 ãàðãàí õîë îéðûí õ¿ì¿¿ñòýé òàìõèëíà.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Çóðààñ õèãýýñ, ýä àãóóðñ, äýãýý ãîãöîî, äààí÷ ñàéí, ýëýã äîîã3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2661.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.
  • Òýð íîäíèí æèë Î÷èð ãóàéí íàÿí íàñíû íàéðàí äýýð åðººë àéëòãàí ìÿëààñàí þì. Ìàíàéîðíû óóëàðõàã íóòàãò àãóé õîíãèë ýëáýã. Çàðèì íü áîñîî õ¿í ÿâàõ àðãàã¿é çºâõºí ìºëõºæÿâàõóéö ÷ áàéäàã. Íàìðûí ñýð¿¿í øºíº õîíèíû äýðãýä ñýð¿¿í õîíîõ ñàéõàí.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Õóÿã äóóëãà, äýí áóóäàë, äýíä¿¿ õàéðàí, ÷èéäýí äýíë¿¿, ä¿¿ã¿¿ð øèäýõ3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2671.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õººðõèé ýõèéíõýý à÷èéã ¿ð íü õýäèé õàðèóëàâ÷Õºõ¿¿ëñýí ñ¿¿íèéäóñëûã ã¿éöýýæ ÷àääàã ñàí áèë ¿¿Öàã ìº÷ ýðãýõ á¿ðèéäÖàöëàà ºðãºñºí ýýæ ìèíü.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Æèíãýð ãè÷èé, ºðºì 纺õèé, ìàíäàðâàà öýöýã, øèë¿¿ñíèé íîãóóë, íîéðìîãëîííîçîîðîõ3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2681.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ø¿ãýë äóóãàðàíãóóò òàìèð÷èä çîãñîñõèéí òîãëîëò äóóñàâ. Öîîõîð ìîðü íü öîãèîòîé äîî õº×îíîí õºíæèë äýëãýýñòýé äýý õº õýìýýí äóóëàõ íü íýãèéã áîäîãäóóëíà. Äàâñ, ø¿¿ õóðààæäóóñìàãö õóðäàí ìîðü õººæ óóðãàëàõ áîëîâ.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Íóðøàà ÿðèà, ÷óëóóí í¿¿ðñ, ºì㺺ëæ õàìãààëàõ, ãóòëûí ºñãèé, õàìàð ñàìñàà3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2691.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ñ¿¿ëèéí ¿íýýíèéõýý õºõèéã øóâòðàõ ñàíààòàé áàéòàë áàéäàë ººð áîëæ àæèë øóâòðàõáîëîîã¿é ãýëýý. Îðîí äýýð õºëáºð÷ áàéãàà áóëèà ýð äîòíî íºõ𺺠õàðñíàà áîëü¸ õýìýýíäóó àëäàâ. Õºìºë ,òààíà õàíõàëñàí õºäººä íàìàðòàà ñàéõàí.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Õîðîìñîã ñààäàã, ìºíãºí òîâðóó, ñààä òîòãîð, ¿ð÷ëýýñ ñóóõ, õèóð äàðöàã3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.
  • Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2701.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Óð àâààä óóð õèéõ ãýòýë óð íü äóòààä óóð íü õ¿ð÷ýý. Óóë íü áè öàãààí óóë öýöýã îëõýìýýõýä íü îëíûã îëíî õýìýýãýýä óëàà õèéæ óëàà õàíçàðòàë ÿâààä èðëýý. Äóòóó ÷àíàæáîëãîñîí ò¿¿õèé ìàõ ò¿¿æ èäýýä öàäàõ øèã áîëäîã þì. Ãóòëûí çóóçàé õàíçàðëàà ÿàíà.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Õèéë õºãæèì, òàðèàí øàãøóóðãà, ÷èã÷èé õóðóó, øóëãà äóëüòèðàà, ìîðü þ¿ëýõ3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2711.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.×àöóó íàñíû çàëóóñûí òýì¿¿ëýë íýãýí áóé. Ýýð¿¿ õýëòýé õ¿íèé ìàøèíû ÷èðã¿¿ëèéã ãîëãàðãàâ. ¨îçã¿é ýð ÿàðóó áîëîõîîð ä¿¿ã¿¿ð øèäýâ. Óóðàã ñ¿¿íèé àìòûã øèìæ, óóðãà áàðüñàíýð áîëäîã þì. Çóóçàé õîëáîõ õóðäàí äààãàòàé áîëîõ ñàíàà áàéíà.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Á¿ðõýýðèéí ýýðìýã, ýýðýì òàë, ìîðèíû ìóíäàà, áàæóóíû íàâ÷, õèíø¿¿ õÿðâàñ3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2721.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Íîîëóóð ìóøãèæ õîìîîë ò¿¿õ õýìýýãýýä õºãèéí àæèë îëîí áàéíà. Ãýðèéí á¿ðýýñèéã õóóòàòààä äýýëèéí õîðìîé õ¿¿ òàòàæ õàÿàä òîõüã¿é õýìýýäýã íü ÿðøèã áàéíà. ªºõ ºãñºí õ¿íòýéºã뺺 áîñîîä çàðãàëäàíà õýìýýõèéí ó÷ðûã òàíüöãàà.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Õºñðèé ÿñ, ñ¿ìèéí òóóðü, ìîðèíû æ¿÷ýý, àäàðìàà ýýäðýý, öàí õ¿¿ðýã3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2731.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.
  • Õàäàí äýýð ãàð÷ õàä ò¿¿æ èäýýä ºã뺺㿿ð õºäºëñíºº ìàðòæýý. Ýð¿¿ òîëãîé çààõàà ÷àìààðçààëãàõã¿é. Òîãîîãîî çàéëæ ñóóãàà á¿ñã¿éã õýí ÷ çàéë ãýæ õýëýýã¿é ø¿¿ äýý. Çàðãà ø¿¿õòîãòîîëä ãàðûí ¿ñýã çóðààã¿é õýìýýæ ñ¿¿ ø¿¿æ áàéñàí àâãàé äóóãàðàâ.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Á¿ãýýí ç¿ñ, ìîõîî õóòãà, õººðºãíèé äààëèí, õ¿äðèéí çààðü, ààø àðàíøèí3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2741.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Äàäàë ñóðààã¿é õ¿íýýð òàòëàãà òàòóóëáàë à÷àà íü õàçàéíà õýìýýäýã ¿íýí ¿¿? Øàðãóóøóóðõàé áè÷èõã¿é áîë øàòàõóóí ò¿ãýýã¿¿ð õààíà ø¿¿. Áè õààíà òºðºº âý? Àëñûí áàðààãõàðààä õ¿¿ãýý äàëëàâ. Áàðàà òàâàð òàëëàõ õýìýýãýýä ñ¿éä áîëîõ þì.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Õýýðèéí ãàëóó, íýýëò õèéõ, ò¿¿âýð çîõèîë, íººö áîëîëöîî, íóóö õóéâàëäààí3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2751.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Çýý áîëîõ ºãººìºð ñýòãýëòýé òýð õ¿í áîäîõ, áóäàõ àæëûã ¿òýð ò¿ðãýí ãàðäàí õèéõäýý òóí ÷ãàðòäàãã¿é àæýý. Ýëýãíèé ºâ÷èíä òýð ¿ðýë ýìèéã àâàà÷èæ ºã뺺. Ä¿¿ãèéí ãóòàë áàãàäñàíààñõºëèéíõ íü ÷èã÷èé õóðóó öýâð¿¿òñýí áàéíà.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Õºëèéí æèéðýã, õººæ ÿâóóëàõ, òýýâðèéí æîëîî÷, øîí çîîõ, áèåý òîîõ3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2761.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ýíý ãîëûí óñ ñ¿ðõèé áàãàäñàí áàéíà. Ýýæ òýìýýíèé íîîñîîð äýýñ òîìëîî. ßâãàí ãàðìààðãàðàãòóí. Ñ¿ðýíãèéí òýæýýñýí áààâãàéí áàìáàðóóø õ¿íýýñ áèø¿¿ðõýæ áàéñíàà òîãëîííààääàã áîëëîî. Àìãàëàí àëõ áàðèàä õóëãàíà àëàõààð óðàãøàà àëõàâ.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé.̺í㺠çýýëýõ, àìü çóóõ, ø¿ä çóóõ, ñààëèéí ¿íýý, çóóõ ÿíäàí3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.
  • Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2771.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Íàìðûí øàð íàð íàä äýýð ÷àì äýýð òóñíà. Íàéãàí íàéãàõ óëèðàëä íü áèä áàñ íàéãàíà.Õóëãàíà õºåºãºº õóðààäàã øèã àðàé ë ãàíö íýãýýð íü 纺ëã¿é ÿâæ, õàâàð õóðãàíû õºãíº,òóãàëûí çýëýíä áîîõ, àòãà ÷èìõ íîãîîí ºâñ àâäàã þì.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Òóóâðûí çàì, ãýýæ õàÿõ, íóñ íèéõ, àéæ ýìýýõ, øààçàí äîëîîõ3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2781.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Áóãà õàíäãàé óðàìäàæ óóë óñûã áàÿñãàõàä ¿õýð øàð 캺ðºëäºí ìàë÷èí õ¿íèéã çóãààöóóëíà.Óðãààä óäñàí ìîäîä ºìõºð÷ ºãºðøèí ìóóäíà. ͺ㺺俿ë íü ºíººõ äàìàðòàé õàð þìûã àâ÷ÿâàõàä òýýðòýé, ÷èõýíä ÷èéðòýé ãýæ õýýð õºñºð îðõèæýý.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Õîîëîé ñººõ, ãàðàà ýýõ, áóëààæ ø¿¿ðýõ, í¿¿ðýý óãààõ, ñàëõè ¿ëýýõ3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2791.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Çýýð, îîíûí àðüñààð õèéñýí ñàâõèí õ¿ðýì, øàòðûí á¿ðýí ñèéëáýðòýé øèðýýã õ¿ì¿¿ñ èõñîíèðõîæ áàéâ. Áºõ ìºðºí ñóìûí á¿õ òýìýýíèé áºõ áîñîî. Þóõàí õýýõíýýð á¿¿ çàëõóóð.Õóóðàéãààð õóóðàéäàæ, ç¿ëã¿¿ðýýð ç¿ëãý. Òóóø øóãàìûã òîîíîëæèí áîëãî.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Èíýýä õàíèàä, çýý õ¿¿, ýìýý ýýæ, ººõºíä îðîîõ, õàðààë åðººë3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2801.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Àãóó óõààíòíû øèíæ íü öººí ¿ãýýð èõèéã ÿðèõàä áàéíà.×èíèé àìüä ÿâàõ õýäèé ÷èíýý äóðòàéáàéãàà øèã ÷èíü õ¿í áàñ òºäèé äóðòàé áàéãàà. ªºðèéíõºº àìüäðàëûã õàéðëàäàã øèãýý
  • õ¿íèéõèéã òýãæ õàéðëàõ õýðýãòýé.Õýðýâ ÷è ýðäýìã¿é áîë áîëîâñðîëòîé õ¿íèé ä¿ðá¿¿ ¿ç¿¿ë.Òýãýõ íü àíõèëàì ¿íýðã¿é öààñàí öýöýã ìýò þì.Õ¿í òºðâºë íýãýí ¿å, ºâñ óðãàâàëíýãýí íàìàð.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. ºí㺠õººõ, 纺æ áóóõ, áóóç õóóøóóð, áîîâ áîîðöîã, õàíóóð òººí¿¿ð3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2811.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Òóñ áîëîõ íºõºð ãóðàâ. Óñ áîëîõ íºõºð ãóðàâ. Òóñ áîëîõ íü øóëóóí íºõºð, øóäàðãà íºõºð,èõèéã äóóëñàí íºõºð áîëíî. Óñ áîëîõ íü í¿¿ð òàë çàñàã÷, çóñàð áÿëäóó÷, öóóðäàã àìò íºõºðáîëíî.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Õóäàëäàà íàéìàà, òýæýýë áîðäîî, çîäîîí í¿äýýí, óðàëäààí òýìöýýí, õàäààñ ¿äýýñ3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2821.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ìèíèé àðàíøèíÁóóðûí ø¿äíèé õàíãèíàõ ºâ뺺ðÁóäàðãàíàò ãîâèéíõîî ºâºë溺íä áàéõäààÕàíäãàé àÿíäàà õºëðºì çóíààÕàðàõ ãýæ õ¿ñäýã øèãýý, áèÀëòàí ãîâüäîî äàâõèæ ÿâàõäààÀãëàãõàí õàíãàéäàà î÷èõ ñîí ãýæ ÿàðäàã àà.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Æàãñààë öóãëààí, õýð¿¿ë ìàðãààí, çîõèîë á¿òýýë, ñóäàëãàà õèéõ, ìýäýý äóóëãàõ3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2831.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õóâèí õºíºã, öàð äîìáî, øàíàãà õàëáàãà, öàöàë ìîäíû øîð õ¿ðòýë ìîä þìñàíæ. Áàñ ãýðèéíäîòóóð öàâàã, òóóðãà, ¿ä, ºðõ, äýâñãýð, øèðäýã õ¿ðòýë áèí áèò¿¿ ¿ñòýé øèð ýñâýë èëãý.Ýìãýí, ýìãýí ÷ ãýæ äýý, àâãàé ÷ ãýìýýð þìóó, ¿ë ìýäýã áóóðàë ñàí÷èã, ñóëàðñàí æàâæ,
  • àíüñàãà, õ¿ç¿¿íèé ¿ð÷ëýýã íü àíçààðàõã¿é áîë çàëóóõàí ÷ ãýæ áîëîõîîð õèæýýë íàñíû ýõíýðìýíä óñ ñîëüæ, ºâºë溺 äóëààí, òîõèòîéã õýëýëöýýä, çàã ºðäºí öàé ÷àíàâ.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Íèéëìýë ºã¿¿ëáýð, àñàðãàà ñóâèëãàà, óéëààí ìàéëààí, õýëõýý õîëáîî,äýýëèéí ýñã¿¿ð3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2841.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õèéë÷èí õ¿¿ ñàíõ¿¿ãèéí ¿ëäýãäëýý óðüäààñ ñóäàëæ, òîîöñîíîî äàõèí çýýë àâàõóóëàõààðñýð¿¿í, øóóãèàí äýðëýí õýâòýõ àðçãàð ¿ñòýé, ÿðàí í¿¿ðòýé, Óäâàë íýðò íàãàö ðóóãàà þëäòýéòîëãîéãîî èëáýí àÿàðõàí îéðòîâ.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Ñîíãóóëèéí õóóëü, òîðãóóëü íîãäóóëàõ, òîîñ øîðîî, æîíõóó çóóðàõ, òîãëîîì íààäàì3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2851.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ñàðëàãèéã àíõ Òºâäèéí öàñò îðíîîñ ä¿¿ã¿¿ðäýæ àâ÷ èðñýí ãýõ áºãººä ìàõ íü áîòãèðñîí õàðøºë áîëíî. Õîíõ äàìàð õîðæèãíîæ, õî¸ð ëàì áóâòíàíà. Òýð ÷ºòãºð àëü äèâàíãàðûíäèâààæèíä òîíèëñîí àæ. Ãàçàð øîðîîíû àæèëä æîîòóó, çýýò¿¿, õ¿ðç, ëîîì õýðýãòýé. Çààâàëæóóç òýðãýýð çóãààëàõ øààðäëàãàã¿é. Àçõ¿¿ áàéâàë ¸îç õ¿¿ãýýð öîõèíî. Õ¿¿äèé ä¿¿ðýí ìºíãºõ¿¿ëýâ õýìýýí ç¿¿äëýâ.2.Óðò ýãøèã á¿õèé õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Øóóãèõ øààãèõ, øèéãýõ õ¿¿ãýõ, øèâðýý áîðîî, øààçãàéí øàõòíàà, áàðõèðàà òýìýý3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2861.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õºõºº ºâëèéí õ¿éäýñ, õºõºº øóâóóíû ñàíãàñ. Àòãà ãóðèë àñãàðàõ, ¿ìõ ìàõ ¿ìõëýõ, ÷èìõáóäàà ÷èìõëýõ. Ò¿¿õèé óñ óóâààñ ò¿¿õèé ÿð øàâíà. ¯ãýýð ¿õ¿¿ëýõýýð èëäýýð ¿õ¿¿ë. Ëõ¿íäýâãóàé ãóàíçíààñ åýâýí, ãîéìîí, øèéãóà õóäàëäàæ àâàâ. Áóëãà,ñóóñà, õ¿äýð, óóëü, òîíøóóë,ñàðûã àí àãíóóðûí õóóëèàð àãíàæ óñòãàõûã õîðèãëîæýý. Ýðäýíèéí õ¿¿ ñàí àðâèäòóãàé.2. “àãíóóðûí” ãýñýí ¿ãèéã óòãàò õýñãýýð çàäàëæ,òàéëáàðëà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.
  • Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2871.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.ªíººãèéí ìîíãîë õ¿í öàã õóãàöààã åâðîï ìàÿãààð òîîëæ áàéíà. Ýðò öàãò áîë öàã õóãàöààãíàðèéí õóâü, õóâü, ìº÷, öàã ãýõ ìýòýýð òîîë áàéæýý. ¯¿íä íàðèéí õóâü íü ñåêóíïä, õóâü íüìèíóò, ìº÷ íü àðâàí òàâàí ìèíóò, öàã íü äºðâºí ìº÷ áóþó æàðàí õóâü þì. Åâðîïûí òîîëëûãàðãûí òîîëîë, Àçûí òîîëëûã áèëãèéí òîîëîë ãýíý.2. “õóãàöààã” ãýñýí ¿ãèéã óòãàò õýñãýýð çàäàëæ,òàéëáàðëà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2881.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ñààíä äàéðóóëàí ºðººë òàòàíãè áîëñîí ¿ë òàíèõ õ¿äýð ÷èéðýã ýð, ºâä㺺 íóãàëàí áàäàðáàðèí ãóéëãà ãóéõ àõóéä çýýë ø¿¿ðäýõ öýâýðëýã÷ àìàíäàà þì áóâòíàí, ýð÷ëýí øóóãèõ äàëàéäýýã¿¿ð íèñýõ öàõëàéã õàðàí ñàíààøèðíà.2. “ñàíààøèðíà” ãýñýí ¿ãèéã óòãàò õýñãýýð çàäàëæ,òàéëáàðëà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2891.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Çàðëàë óíøèæ áàéãàà õ¿ì¿¿ñ äýýð í¿¿ðýý óãààãààã¿é óäñàíäàà õàð öàðàéòàé þì øèãõàðàãäàõ, ¿¿ðýã ¿¿ð÷, ñàâàà ìîä òóëñàí, çýðëýãøñýí áàéðûí ýöýíõèé õ¿í õ¿ð÷ èðýâ.Ñýãñèéòýë óðò óðãàñàí òîëãîéí ¿ñýíä íü áóóðàë ñóóãààã¿é ìºðòºº áèò¿¿ óðãàñàí ñàõàë íüõàðèí áóóðàëòàæ ÿâàà àæ. ¯ñòýé äýýëýý çàì çóóðàà ìóëçëóóëñàí óó, ýñâýë èäýõ þìíààñ ºã÷èõñºí ¿¿, õ¿íèéõáîëîëòîé ººðò òîìäñîí áîãèíî õàíöóéòàé íýã ìóó íýëèéñýí íîîðõîé þì ºìññºí íü áèåèéãíü á¿ëýýö¿¿ëäýãã¿é áîëîëòîé.2. “òîìäñîí” ãýñýí ¿ãèéã óòãàò õýñãýýð çàäàëæ,òàéëáàðëà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.
  • Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2901.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Âàíãèéí õ¿ðýýíèé óðä õàðàãäàõ Áóëãàí óóëûí øóâòàðãà Áàéøèíò, ªëèéí äàâààíû ìîäîä ¿ëìýäýã íîãîîí òóÿà òàòàí, æàðãàëòàé õîñóóäûí á¿ëýýí àìüñãàë ëóãàà àäèë ñàëõèí óðüõíààð¿ëýýæ, õºõ òýíãýð ñàéõàí á¿ñã¿éí í¿ä øèã òóíãàëàãõíààð ìèøýýñýí õàâðûí íàëãàð ºäºðËõàì òîõîéí ÷èíýý áÿöõàí ¿ðýý òýâðýí “Õ¿¿äýý íýð õàéðëà” õýìýýí îðæ èðñýí ñýí.2. “òóíãàëàãõíààð” ãýñýí ¿ãèéã óòãàò õýñãýýð çàäàëæ,òàéëáàðëà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2911.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Áîð òàëûí çîî íÿëõàð÷ äýëõèé ýýýæ äýëýãíýýäÝâò øóâóóäûí öóâàà ¿¿ëýí ñ¿âýã÷èéã ñ¿âëýý䯿ëýí ãèâë¿¿ðèéí öààíààñ ñàðàí øàãàëçñààðÁ¿ðäñýí óñíàà îðîîä è÷èíã¿éðýí öýìöýãíýõ ¿åñÖýðãýýñ áóóñàí çàëóó áîëçîîò õ¿íäýý çîðèîäÖýìöãýð øàðãûí çàäãàé ñóìàí õàòèðààíä îí öàã íèñýí èðíýì.2. “øóâóóäûí” ãýñýí ¿ãèéã óòãàò õýñãýýð çàäàëæ,òàéëáàðëà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2921.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Èí÷ õîðîì á¿ðèéí ýðèõýí öóâàà õýëõýæÝðäýíèéí àëòàí ¿ñãèéí óðàí ìýëìèé àìñõèéõ çàìã¿éÖýöãèéí áàëàíä ýðâýýõèé øàíäàæ áèåñèéã õººöºë人äÖýí òîãîðóó áàéãàëèéí çàÿàíû öàì á¿æãýý äýãëýýäÄýýä òýíãýðò ãóäàéñàí ãóðâàí ìàðàë òîõèîãîîäÄýëõèéí äàãóóë àíèâàëçàí æèëèéõ¿é îí öàã ÿàðàí íèñ÷ îäíîì.2. “õººöºëäººä” ãýñýí ¿ãèéã óòãàò õýñãýýð çàäàëæ,òàéëáàðëà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.
  • Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2931.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Áàéãàëü åðòºíöèéí ìºíõèéí õºäºë㺺í ãýíýò çîãñîæ, ýíý ë õýâýýð á¿õ þì õºøñºí øèãñàíàãäàõóéä, ÷èõ ä¿ëèéðýí, ãàãöõ¿¿ òàðõè òîëãîé áèò¿¿ í¿ðãýëýí áàéõ ìýò áàéñíàà, õýíãýðýãìºãººðñ æèíãýíýí æèíãýíýæ, íýí àëñààñ á¿¿ð ò¿¿ð ñîíñòîí óäòàë õàíãèíàñààð áàéõ íüøóóãèàíò îð÷ëîíãèéí äóóäëàãà ìýò àâàé. Ñóëüäñàí ìîðèí õºëºðñºí ÷èõýý ãàíõóóëæ, õààÿàíýã òóðãèàä, áºæèð áºæèð àëõàõàä, öîíîñîí øîðîî ¿ë ìýäýã øèðõèéíý.2. “õºäºëãººí” ãýñýí ¿ãèéã óòãàò õýñãýýð çàäàëæ,òàéëáàðëà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2941.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Îäîî ãîâèéí ìàë÷íû àìüäðàë íýí õ¿íäýð÷ áàéíà. Ýðò öàãò áîë çýýð îîíûí àðüñààð ãóòàëõóâöñàà õèéæ, ºâºë õàâðûí õàòóó òàð÷èã öàãèéã äàâäàã áàéñàí áîë ºíºº ¿åä õÿìä òºñºð¿íýòýé ýäýëãýý ñàéòàé, äààâóó äààëèìáà õîìñòîæ, èëò ¿ã¿éëýãäýõ áîëñíûã íèé íóóã¿éõýëìýýð áàéíà.2. “õîìñòîæ” ãýñýí ¿ãèéã óòãàò õýñãýýð çàäàëæ,òàéëáàðëà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2951.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Íýãýí õýðýì ìîäíû äàìæèí ìº÷èð äýýð ¿ñðýí õàðàéæ áàéãààä óíòàæ áàéñàí ÷îíûí äýýðãýíýò îé÷æýý. ×îíî äàâõèéí áîñîí õàðàéæ, ò¿¿íèéã ø¿¿ðýí èäýõèéã çàâäñàíä õýðýì “Íàìàéãòàâüæ ºãºº÷” õýìýýí ãóéâ.2. “÷îíî” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí á¿ðýí õóâèëëààð õóâèëãà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.
  • Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2961.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õ¿íèé ãàð áîë ÿìàãò þìàíä õ¿ð÷ áàéäàã ó÷ðààñ õÿëáàðõàí õèðòýæ áîõèðäîíî. Ãàðàà ÿìàãòàðèóí öýâýð áàéëãàõã¿é áîë ýëäýâ õàëäâàðò ºâ÷íèé íÿí íààëäàæ, õóìñ õóðóóíû çàâñàðòºñºæ ¿ðæèíý. Èéìýýñ ãàðàà óãààæ, öýâýðëýõã¿é áîë ºâ÷èí òàðààõ àþóëòàé.2. “õ¿í” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí á¿ðýí õóâèëëààð õóâèëãà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2971.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ìîíãîë÷óóä ÿìàð íýãýí áóðõàí ø¿òýýí ø¿òýæ áàéñàíã¿é. Õàðèí “äýýä ø¿òýýí-òýíãýð”,“äýðãýäýõ ø¿òýýí-ýöýã ýõ”, “äîîðõ ø¿òýýí-ãàçàð” ãýñýí öîðûí ãàíö ¿çýë áàðèìòëàëòàéáàéñààð ºíººã õ¿ðëýý. Äýýðõ õºõ òýíãýðòýý á¿õ àìüäðàë, ¿éëñýý äààòãàí ø¿òíý. Äîîðõ áîðäýëõèéãýý òýæýýæ òýòãýõ, òóëæ áîñîõ, øèíãýæ óóñàõ ãàçàð ìèíü ãýæ ø¿òíý. Äýðãýäýý áàéõýöýã ýõýý à÷òàíû äýýä à÷òàí ãýæ á¿õ íàñààðàà à÷èéã íü õàðèóëàõûí òºëºº ýðìýëçýíý. ªºðóëñ ¿íäýñòýíä òºäèéëºí ñàéí îéëãîãäîõã¿é ýíý ¿ãèéí öààíà ã¿íçãèé óòãà àãóóëãà íóóãäæýý.2. “áóðõàí” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí á¿ðýí õóâèëëààð õóâèëãà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2981.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ãîâèéí çàëóóñ õîò ñóóðèíû ãÿë öàë àìüäðàë, ýðõ ÿìáûã øîõîîðõîõ áîëñíîîð àäóóíäýðýìãèé ìîíãîë çàíãàà ãýýæ, ìàëààñ õîëäîõëîîð ñóíàëçñàí ñàéõàí óóðãà õóéâ, ãàíçàãàþóãàà ñàãñàëçóóëñàí áîðæèãîí õèéöòýé ýìýýë ãºëºì ÷ í¿äíèé ãýì áîëæ áàéíà. ¯¿íèéã òºðçàñàãòàà õàíäàæ õóðëûí ýíý èíäðýýñ ñîíîðäóóëúÿ ãýæ ªìíºãîâü àéìãèéí Ñýâðýé ñóìûíìàë÷èí Ãýíäýí ãóàé õýëñýí þì.2. “ìàë÷èí” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí á¿ðýí õóâèëëààð õóâèëãà.
  • 3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹2991.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õ¿ç¿¿ òîëãîéã¿é áàéòàë ìºðãºìòãèé, õºë ãàðã¿é áàéòëàà ã¿éìõèé, íóãàñ íóðóóã¿é áàéòëààäààìòãàé, íóãàëóóð õîîëîéã¿é áàéòàë õ¿íãýíýìòãèé.2. “òîëãîé” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí á¿ðýí õóâèëëààð õóâèëãà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3001.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Äîëèíãîðûí íàñ ãó÷ààä, öàðàé íü ìàõëàã õºõ, íóðóó ºíäºð, áèå òýãø, ãýçýã á¿ä¿¿í õàð, çàííü òºëºâ, óõààí ñýðãýëýí áîëîâ÷ ¿ñýã òàíèõã¿é, ãàãöõ¿¿ õàð áîð àæèëä ãàâøãàé, àäóó ìàëääàäàìãàé íýãýí. Ò¿¿íèé ýõíýð Ìÿäàã íàñ õîðèí õî¸ð, ààø çàí ñàéòàé, àæèë ñàéòàé ÷ áàÿíÁîëäûí çàðö. Àëñ ãàçðààñ òýí¿¿÷èëæ ÿâñàí àäãèéí ÿäóó àéëûí á¿ñã¿é.2. “çàðö” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí á¿ðýí õóâèëëààð õóâèëãà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3011.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Áàÿí Áîëäûí íàñ íü äº÷ººä, òîëãîé íü õàëçàí, ãýäýñ íü á¿ä¿¿í, ñàõàë íü áèò¿¿, í¿ä íüóëáàð, çàí íü òºâ áîëîâ÷ çàëü íü èõ áîëîëòîé. ×èñ÷¿¿íýýñ äýýø õóâöàñ ¿ë ýäëýõ áºãººäñàéí õóâöàñã¿é. Ò¿¿íèé ýõíýð Äýæèä íàñ äº÷ õýð, ààø çàí õóðäàí, ¿ã õýë øèð¿¿í, ñàíààñýòãýë ñàéíã¿é, ýä þìàíä õàðàì÷ áèëýý. Áîëä õýäèéãýýð øóëóóí õ¿í áîëîâ÷ ýõíýð íüýëäâýýð ýâäýíý.2. “ýâä” ãýñýí ¿ãèéã öàãààð òîäîòãîí õîëáîõ íºõöºëèéí õóâèëëààð õóâèëãà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.
  • Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3021.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ñ¿ðýíõ¿¿ ¿¿íèéã ñîíèðõîõ íü áàãà, ò¿¿íèéã øèìòýõ íü èõ òóë, ÷èãëýñýí ç¿ã øóíàæ, äàâõèíºíãºðºõ áºãººä øóâóóí ñààðàë ¿äýø áîëòîë ºã뺺íèé õýâýýð õàòèðñààð íàðèéí ñàéõàíäºðâºí õºë íü óóë, óõààãèéí òîîñûã áóäðóóëñààð ÿâàõàä íü îéð çýðãýëäýý ñóóñàí àéëûíõºãøèä çàëóóñ ò¿¿íèé áàðààã õàðæ ãàéõíà. Èéì ñàéõàí ìîðü óíàñàí õ¿í õààøàà ÿâíà ãýæøèðòñýýð õîöîðíî…. Øóâóóí ñààðàë ìîðü íü Ñ¿ðýíõ¿¿ãèéí óíàà, ñ¿¿ìýëçýí ñ¿¿ìýëçýíõàðàãäàõ íü Ñ¿íæèäìààãèéí íóòàã.2. “øóíà” ãýñýí ¿ãèéã öàãààð òîäîòãîí õîëáîõ íºõöºëèéí õóâèëëààð õóâèëãà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3031.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Äýëõèéä õîñã¿é äóóÓðòûí äóó áîë ìîíãîëûí àðä ò¿ìíèé äóóíû óðëàãèéí ñîíãîäîã õýëáýð, îðãèë íü þì. Äóóíäìîíãîë îðíû òàë õýýðèéí óóæèì àÿñ, îé õºâ÷èéí ñ¿ð æàâõëàí, õ¿í çîíû àìüäðàë, ñýòãýëèéíóâèäàñ á¿ðýí øèíãýñýí áàéäàã. Ýíý äóó íü ºí㺺 ãýíýò ººð÷ëºí, ºãñºæ, óðóóäàí,øóðàíõàéëàõ çàâñàðò íü óðàí íóãàëààãààð õ¿íèé ñýòãýë ñàíààã ÷èìýãëýõ ìýò. “Óðòûí äóóíûãàéõàìøãèéã õýëýõýä õýö¿¿. ßàãààä ãýâýë òýð íü ÿðóó íàéðàã, ò¿¿õ, óãñààòíû ç¿é, õºãæèì,äóóëàà÷èéí àâèàç¿éí îëîí áàÿëãèéã ººðòºº àãóóëñàí áàéäàã” ãýæ äóó ñóäëàà÷ ýðäýìòýäáè÷æýý.2. “àãóóë” ãýñýí ¿ãèéã öàãààð òîäîòãîí õîëáîõ íºõöºëèéí õóâèëëààð õóâèëãà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3041.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Óóðûí òýðýãíèé ò¿¿õÌàíàé óëñ ìÿíãà õî¸ð çóóí êèëîìåòð óðò òºìºð çàìòàé. Àíõíû òºìºð çàìûã 1939 îíäÝðýýí öàâààñ ×îéáàëñàí õîò õ¿ðòýë 237 êèëîìåòð óðò ýíý çàì ç¿¿í ãóðâàí àéìãèéã Îðîñ
  • óëñòàé õîëáîæ, 2 äàõü òºìºð çàì íü Îðîñûí Íàóøêà ºðòººíººñ Óëààíáààòàð õîò õ¿ðòýëòàâüæ 1949 îíä àøèãëàëòàíä îðóóëæýý. Òºìºð çàì íü ìàíàé îðíûã õºðø óëñóóäòàé õîëáîæ,ìàøèí òåõíèê, òºõººðºìæ, áàðàà, ìàòåðèàëûí èõýíõèéã òýýâýðëýæ áàéíà. Îðîñûí õîëáîîíûóëñ, Á¿ãä Íàéðàìäàõ Õÿòàä Àðä Óëñ, àçè, åâðîïûí áóñàä óëñòàé òºìºð çàìààð øóóäõîëáîãäñîíîîð ýäèéí çàñãèéí õýëõýý õîëáîî óëàì ºðãºæèæ, à÷àà òýýâýðëýëò ýðñ íýìýãäñýíáàéíà.2. “òàâü” ãýñýí ¿ãèéã íºõöºëä¿¿ëýí õîëáîõ íºõöºëèéí õóâèëëààð õóâèëãà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3051.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Òóëãàíä àðãàëûí ãàë ÷èìýýã¿éõýí àñíà. Ñýãñ¿¿ðãýí äýýë íºìðºí ãàëûí çàõàä ñóóãàà ºâãºíãààíñàà õààÿà íýã ÷èìýýã¿é ñîðæ, ãàë øèðòýí áîäëîãîøèðíî. Ãàäàà õîòîëñîí ¿õýð ìàë ÷àíèð ÷èìýýã¿é áºãººä ýíý çóóð õºäºëæ áàäàð÷ áàéãàà þì ãýâýë ãàíöõàí òóëãàí äàõü ãàëàòàë òýíäýýñ ÷ ÷èìýý ¿ë ãàðíà. Áè àíèð ÷èìýýã¿éä àâòàí ãàëûí òóõàé áîäîí ñóóíà.Ýíýõ¿¿ àíèð ÷èìýýã¿é àñäàã ãàë ãàãöõ¿¿ òàëûí ìàë÷èí “ìîíãîë” áèäýíä áàéõ àãààä ýíýãàëûã ø¿òýí ýöýã ºâãºä ìèíü àìü çóóæ èðæýý.2. “àñ” ãýñýí ¿ãèéã íºõöºëä¿¿ëýí õîëáîõ íºõöºëèéí õóâèëëààð õóâèëãà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3061.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Òàøàà íü òýâõèéæ, õàâèðãàíû ÿñ íü çóðàéñàí ÿëãóóí ñààðàë ìîðü íü òîãòîæ ÿäàí, ãóàñàéõàí äºðâºí õºëººðºº ýýëæëýí ãàçàð öàâ÷èëæ, óðàí ñàéõàí òîëãîéãîî èéø òèéø ñýæèõ íüàãààðò äýãäýæ, ¿¿ëýíä óìáàí àëäàõ áîëîâ÷, äýýð íü óíàñàí ¿çýñãýëýíò îõèí àæèãã¿é ñóóæ¿ã¿¿ëýëäýõ áºãººä ¿ã õýëýëöýí õè÷ýýíã¿éëýí ààøëàõ íü áàãà õ¿¿õýä ìýò õºíãºìñºã ýåâýð¿¿,õàñûí ºíãºòýé äºðâºëæèí öàãààí ø¿äýý ÿðàëçóóëàí ¿å ¿å èíýýìñýãëýí ìèøýýõýä íü ¿íñýæøèìáýë õàíàøã¿é áèçýý.2. “òîãò” ãýñýí ¿ãèéã íºõöºëä¿¿ëýí õîëáîõ íºõöºëèéí õóâèëëààð õóâèëãà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.
  • Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3071.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ò¿¿õÈæèéãýý í¿äíèé õîð ãàðãàõ ãýýä õàæóóëààä îðõèìîãö ë “Àà, ÷è õýâòýýä àâàâ óó?” ãýñýí øèãóéëààä óíàäàã ¿ð áàéäàã. Ò¿¿í ë¿ãýý àäèë ò¿¿õ ãýäýã áîë õ¿íèéã óíòàõ ãýýä ç¿¿ðìýãëýìýãö ë¿ðãýëæ ñýðýýãýýä ýõýëäýã “õýë ìýäýõã¿é õ¿¿õýä” þì. ªíãºðñíèé ò¿¿õ íü ¿ðãýëæ äóóäàæñýðýýäýã “õýë ìýäýõã¿é õ¿¿õýä” þì.2. “óéë” ãýñýí ¿ãèéã íºõöºëä¿¿ëýí õîëáîõ íºõöºëèéí õóâèëëààð õóâèëãà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3081.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Öýöýã á¿õýí îíäîî. Ãàë àäèë óëàëçàí áàéäàã ñàðíàé, òýíãýð àäèë öýíõýðëýí áàéäàã óäâàë,óñíû àð äýýð ÷èìýã áîëñîí àëòàðãàíà, óóë òàëûí ÷èìýã áîëñîí ä¿íæèíãàðàâ, ñàëõèíäáºíæèãíºõ人 äóóãàðàõ íü ë äóòóó áàéäàã õîíõîí öýöýã, ñàö áàñ öýöýãëýõäýý ãýðýëòýõ íü ëäóòóó áàéäàã àëòàí çóë, ÿíàã õàëóóí ñýòãýëèéí áýëýã áîëñîí áýð öýöýã, ÿðóó ¿çýìæèéíòýìäýã áîëñîí õàéòàí öýöýã, àëü öýöãèéã òîîëæ áàðàõ âý.2. “ áîë” ãýñýí ¿ãèéã áèåýð òºãñãºõ íºõöºëèéí õóâèëëààð õóâèëãà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹309
  • 1.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ãàëò òýðýãíèé öîíõîîð õàòàí Òóóëûí òîðãîí àðòàé òóíãàëàã àðèóõàí óñûã õàðààäøàëãàëòàíä óíààä òîëãîé áºõãºð ÿâñàí ìèíèé øàíàëàë, öýýæíèé ãóíèã ãýýãäýí àðèóñ÷ñýòãýë ñýðãýýä ÿâ÷èõëàà. Í¿äýíä óíàñàí ñ¿¿äýð, ç¿ðõýíä õóðãàñàí óéòãàðûã õàòàí Òóóëûíóñàí óãààæ òîðãîí äîëãèîñîíäîî òîãëîí àâ÷ îäñîí áèç ýý ãýæ áîäîãäîíî. Öýðýíïàãìàýã÷èéí ÿâóóëñàí òýðëýã, çàõèäàë õî¸ðûã Äýíäýâ àõàä õ¿ðãýæ ºãººä, òýð ýðèéí õºøèæ õºðñºíñýòãýëèéã á¿ëýýö¿¿ëæ ìàãíàéíûõ íü ¿ð÷ëýýñèéã òýíèéëãýâýë ñóðãóóëüä îðæ ÷àäààã¿é ÷ ãýëýýìèíèé íàñíû õýðýã á¿òýõ þì øèã áîäîãäîíî.2. “ óéä” ãýñýí ¿ãèéã áèåýð òºãñãºõ íºõöºëèéí õóâèëëààð õóâèëãà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3101.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Íÿëõûí ãýíýí àéäñûã ìèíüÕºõººðºº ¿ðãýýñýí èæèéÍàðàíä íàìàéã ¿íñ¿¿ëýõ ãýæĺðººíä õ¿ðãýñýí ààâÑ¿¿ äýâñýæ òîññîíÕî¸ð õàëóóí óóëÑ¿¿äðýýñ õ¿ðòýë õàðàìëàæ ºñãºñºíÈæèé ààâ õî¸ð.2. “ ¿íýñ” ãýñýí ¿ãèéã áèåýð òºãñãºõ íºõöºëèéí õóâèëëààð õóâèëãà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3111.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.
  • “Åðòºíöºä õ¿í áîëæ òºðºõ íü ìàø ÷óõàë” õýìýýí äýýäýñ ìýðãýä íîìëîæýý. Õºâã¿¿í ñàÿíÿðàéëìàãö ºëñºâ÷ ººðºº èäýæ ¿ë ÷àäíà. Äààðàâ÷ ººðºº ºìñºæ ¿ë ÷àäíà. Öàðàé ºíãèéãøèíæèëæ, óéëáàë ò¿¿íèé óë çîâíèíî. غíèéí íîéðûã ¿ë áîäîí ýíýðýíã¿é ñóâèëíà. ªâäºõ,óíòàõ, èäýõèéã ãýýíý. Ýõ áîëñîí õ¿í àðâàí ñàð áîëòîë õ¿÷ òàìèðûã áàðæ, øàíàëàí òýýæ,ãàíö áèåä çîâëîí õ¿ëýýí òýñâýðëýæ íÿðàéëñíûã òóéëààñ õ¿íäýòãýí ñàíàãàëçâàë çîõèíî.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3121.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ñýòãýëèéí öàíãààÖóñíû ãàëÍàñíû õºëÕîðâîîãèéí àðãàìæààÀçûí òýíãýð ¿ð ìèíü äýýÀàâ ýýæ õî¸ðòîî èð äýý, èð.2. “ èð” ãýñýí ¿ãèéã áèåýð òºãñãºõ íºõöºëèéí õóâèëëààð õóâèëãà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3131.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õýäèéãýýð èõ ýðäýìòýé ìýðãýí áîëîâ÷Õýðýâ áóñäàä º÷¿¿õýí ýðäýì áàéâààñ ñóðòóãàéÕýçýýä òýð ìýò ñóðàëöàæ ÿâáààñÕýòýðõèé õàìãèéã ìýäýã÷ áîëîõ áîëíî.2. “ ñóð” ãýñýí ¿ãèéã áèåýð òºãñãºõ íºõöºëèéí õóâèëëààð õóâèëãà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.
  • Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3141.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Íîìèí õºõ òýíãýðèéí äîîð ñîõîð íîìèí îð÷ëîí åðòºíöèéí ãýðýë ãýãýýã ýñ ¿çýâ÷ ººðèéíõºººâºðìºö àìüäðàëààð æàðãàëòàéõàí àæ òºðºõ àæýý. ̺íãºí õàçààðûí ãàí àìãàéã òàñ çóóíõàäóóðàõ øàðãàë ìîðèíû íóðóóí äýýð äºðººãºº òàñ æèéí, æîëîîãîî øóäàðãààð àòãàíäàðöàãëàõ áîð õ¿¿ã õàðàõàä íýí áàõäàëòàé.2. “¸âîð ” ãýñýí ¿ãèéã áèåýð òºãñãºõ íºõöºëèéí õóâèëëààð õóâèëãà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3151.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Çóíû øºíèéí ¿äýø ÿíæèéí ñ¿ìèéí ýðãýí òîéðîí íàì ã¿ì àãààä ýðò äýýð íýãýí öàãò ýíäõààä, íî¸ä, õàòàä òýðã¿¿òýí ÿìáàòíóóä çóãààöàí åðòºíöèéí ò¿ìýí æàðãàëä óìáàæ áàéñàí áóéçà.2. “ õàäàð” ãýñýí ¿ãèéã öàãààð òºãñãºõ íºõöºëèéí õóâèëëààð õóâèëãà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹316
  • 1.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ýíý òóøàà òàâüñàí ÷ºäºð òóøàà, ñàíäëûí òóøàà ÷ºòãºð àâñàí ìýò àëãà áîë÷èõæýý. Õàøèíõýýðýý óíààä òàðâàãà çóðàì àãíàíõàí çºí㺺𺺠òàéâàí ÿâñàí òýð õ¿í ãýíýòèéíõ¿¿ áóõèìäóó, ñàíäðóó, áóäëèó áîë÷èõ ãýæ äýý.2. “ ñàíäàð” ãýñýí ¿ãèéã áèåýð òºãñãºõ íºõöºëèéí õóâèëëààð õóâèëãà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3171.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Äàâðàõ, õýòðýõ, á¿ðýëãýõ, ñ¿éòãýõ, äàâàìãàéëàõ, èõýðõýã ÿðüäàã, áàðäàì õººð¿¿ ãîî÷èéãîìãîðõîã áàðäàì ãýíý. Òàâüòàðã¿é, ä¿éëãýð, õºíãºí áàëìàä, àãñàí ñîãòóóã äîëãèí áàëìàäãýíý. Ãýíýí, ìóíõàã, ýðã¿¿ õàðàíõóé, óõààí ñýõýýã¿é, ìàíãóó ìýýíýãèéã òýíýã ìóíõàã ãýíý.2. “ õýòýð ” ãýñýí ¿ãèéã öàãààð òºãñãºõ íºõöºëèéí õóâèëëààð õóâèëãà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3181.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õàøèí ìîõîî, ãýäýí ãîäîí, äîðîé ìº÷èä, õîéðãî çàëõóó, ìàðòàõ ìóíãèíàõûã ¿õýýíö äîðîéãýíý. Äîãøèí, õýäýð õýðöãèé, îìãîëîíã õàòàí äîãøèí ãýíý. Àðãàëàí ãýíýä¿¿ëýõ, çóñàðçóéãàð, ìýëçýõ áóöàõ, óðâàõ íÿöàõûã çàëüõàé ãàæóó ãýíý. Õàòãàõ, ã¿òãýõ, óíàãààõ, íýðìýõ,áÿëäóó÷ëàõ, ñàéìøðàõûã õîâ÷ áÿëäóó÷ ãýíý.2. “ ìýëç ” ãýñýí ¿ãèéã öàãààð òºãñãºõ íºõöºëèéí õóâèëëààð õóâèëãà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.
  • Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3191.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õ¿ðýë èë¿¿ð, áîëîð ñîðóóëÝýæèéí èë¿¿ð, õàéðóóë, áàðèóë ãóðàâÝã÷èéí ýýð¿¿ë, õàéðóóë, áàëëóóð ãóðàâÝëýý, õýðýý, ãàëóó ãóðàâ ýðãýí äýýã¿¿ð ýðãýëäýíý.Ìÿíãàí õààíû ìÿíãàí ìºíãºí áºìáºãèéãÌÿíãàí õààíû ìÿíãàí ìºíãºí áºìáºã áèø ãýýäßìàð ìÿíãàí õààíû ìÿíãàí ìºíãºí áºìáºãèéãÌÿíãàí õààíû ìÿíãàí ìºíãºí áºìáºã ãýõ þì áý?2. “ õàéð” ãýñýí ¿ãèéã öàãààð òºãñãºõ íºõöºëèéí õóâèëëààð õóâèëãà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3201.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õîòãîð äîòîð îãîòîð îãîòíî.Çóðãààí íàñòàé áóðõèÇóðìàíä ç¿¿ñýí óðõèÇóóí ìîäíû ãîðõèÇ¿¿í ÷èõíèé ãàðõè.Àðûí òýð íóóðÀðãàã¿é òîì íóóðÀâäðûí òýð í¿¿ðÀëàãã¿é õ¿ðýí í¿¿ð.2. “ ç¿¿” ãýñýí ¿ãèéã öàãààð òºãñãºõ íºõöºëèéí õóâèëëààð õóâèëãà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.
  • Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3211.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.̺íãºí õîíõÕºíãºí õîíõÃàíãàí äàíõÍèìãýí ëîíõ.Óóë, óóëü, óë ãóðâàí íýð ¿ãÓëàéõ, óéëàõ, óëëàõ ãóðâàí ¿éë ¿ã.Öàñ, öààñ, öàðñ öàâ öàãààíÇîñ, çýñ, öóñ öºì óëààí.Ãýðèéí ãàíö òîì äàí òóóðãàÃàëûí ãàíö òîì ãàí òóëãà.2. “ õºòºë ” ãýñýí ¿ãèéã öàãààð òºãñãºõ íºõöºëèéí õóâèëëààð õóâèëãà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3221.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õºðø ºâºº ººðººÕºðñ øîðîî óõààäÍàðñ, öàðñ òàðèëàà.Ààâûí õàð ìîðèéãÝýæèéí àëàã ìîðü ãýæÝýæèéí àëàã ìîðèéãÀàâûí õàð ìîðü ãýæ ìàðãàëäàâ.Æàð ãàðóé îîíîÇóó ãàðóé çýýð.2. “ õºäºë ” ãýñýí ¿ãèéã öàãààð òºãñãºõ íºõöºëèéí õóâèëëààð õóâèëãà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹323
  • 1.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Øèðìýí òîãîîØèðìýë øèðäýãØèðýí áîãöØèëýí áºãæ.Õóø íàìàð ºâºëã¿éÍîâ íîãîîíîîðîî áàéõààñÕóñ íàìàð ºâºëã¿éÍîâ íîãîîíîîðîî áàéäàãã¿é.2. “ õ¿ëõ ” ãýñýí ¿ãèéã öàãààð òºãñãºõ íºõöºëèéí õóâèëëààð õóâèëãà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3241.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Òóéëûí îëîíÒóóëàéí àðüñÒóóëûí ãîëûíÒóëûí õàéðñ.Öîõ, ÷èõ, äóõ ãóðàâ ãýýäÖîõ, ÷èõ, äóõ ãóðâàà òîîëîîðîé.Óñ ñàéòàé áóëàã¯ñ ñàéòàé áóëãà.2. “ çàëáèð” ãýñýí ¿ãèéã öàãààð òºãñãºõ íºõöºëèéí õóâèëëààð õóâèëãà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3251.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Òàðàãíû òàõèð õàëáàãàÒàðâàãàíû ìàõèð õàëáàãà.
  • Òàðãàí òàðëàí ñàðëàãÄàðãàð òîðãîí òýðëýã.Àðàã øýýçãèé ìîäÀëàã øààçãàéí ºä.Àðûí óóëûí àñãàÀâäðûí óðäàõ àäàñãà.2. “ îñãî” ãýñýí ¿ãèéã öàãààð òºãñãºõ íºõöºëèéí õóâèëëààð õóâèëãà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3261.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ýð¿¿, íóðóó, äýë¿¿, áóëóó äºðâèéíÀëü íü íóãàñòàé âý?Ìèíèé ìîðü çýýðä ìîðüÿéäýë ñàéòàé òàðãàí ìîðü×èíèé ìîðü õóë ìîðüÕîë îéðäîî àëäàðòàé ìîðü.Íîãòîîðîî íîãòîëáîë íîãòëîîðîé×àãòààðàà ÷àãòàëáàë ÷àãòëààðàé.2. “ ãýëäýð ” ãýñýí ¿ãèéã öàãààð òºãñãºõ íºõöºëèéí õóâèëëààð õóâèëãà.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹ 3271.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Ç¿éð öýöýí ¿ã ªíäºð óóëûã õàéðõàí ãýæ äóóä ªâãºí íàñòàíòàé çîëãîâîë ààâ ãýæ áîä Àÿí çàìä ãàðàõûí ºìíº õýë àì, õýð¿¿ë øóóãèàíààñ òýâ÷èí öýýðëý. Àðõèéã àõìàä íàñòàé õ¿íèé äýðãýä óóäàãã¿é Ãààíñíû òîëãîé õýýðýýñ îëáîë àâàõûã öýýðëý Ãàëûí õàé÷èéã àíãàéëãàæ òàâèõûã öýýðëý.2.“ñýðãý” ãýñýí ¿ãèéã áèåýð òºãñãºõ íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3.Äàðààõ ¿éë ¿ãèéã ìîíãîë áè÷ãýýð áè÷.
  • ¿¿ñëýý, ÷àíààðàé, õè÷ýýâýë, àìàðúÿ,áîäóóçàé Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹ 3281.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ìîíãîë óëñûí áîëîâñðîëûí õóóëü øèíý÷ëýãäýí, áîëîâñðîëûã õºãæ¿¿ëýõ ¿çýë áàðèìòëàëáàòëàãäàí, ýíý õè÷ýýëèéí æèëýýñ ýõëýí áîëîâñðîëûí íèéò áàéãóóëëàãóóäàä ìºðäºæ ýõýëíý.Ãýíýò äàéñíû ñóì ýõ îðíîî ñýòãýëäýý òýýæ ÿâñàí áààòàðëàã ýðèéí öýýæèíä òóñàõàä í¿äèéãíü öóñ á¿ðõýâ.2.“òàøóóðàà ºðãººä” îíöîëñîí ¿ãèéã á¿òöýýð çàäàëæ,òóñ á¿ðèéã íýðëýæ áè÷.3.Äàðààõ õîëáîî ¿ãèéã ìîíãîë áè÷èãò áóóëãààðàé. Õàñ òàìãà, õàæóóëæ õýâòýõ, ãýðèéí õàÿã, õèéë õºãæèì, õèðñíèé ýâýð Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3291.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Áºâ ẺðºíõèéÁºíäãºð áºìáºãèéãÁºíäãºð Ẻðººð íüÁºìáºð¿¿ëýí áºìáºð¿¿ëýí ºíõð¿¿ëíý.Á¿òýí íîìûí ñàéõàí äàðäàñÁ¿ä¿¿í ìîäíû æààõàí òàéðäàñ.2.“ºíõºð” ãýñýí ¿ãèéã áèåýð òºãñãºõ íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3301.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Òýð óðò õºðººÝíý õóðö ñýðýý.Ñ¿ðýã ãàëóóÑ¿ðëýã óóëñ.Øàð øàð íàð øàðíàØîð øîð ãîë óðñàíà.Àÿãàíä õèéñýí àéðàãÀéðãàíä õèéñýí àÿãà.2.“óðñ” ãýñýí ¿ãèéã áèåýð òºãñãºõ íºõöºëººð õóâèëãààðàé.
  • 3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3311.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ñýð ñýð ñàëõèÑ¿ð ñ¿ð ¿ëýýíý.Àëàã òóãàëÀðàã ñàâàð.Îðîîöîëäîîòîé îëîí îëñíûÎðîîöîëäîîã íü îëîõ ãýýäÎðîîöîëäîîã íü îëîëã¿éÎðîîöîëäîîòîé íü îëëîî.2.“¿ëýý” ãýñýí ¿ãèéã áèåýð òºãñãºõ íºõöºëººð õóâèëãààðàé.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3321.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ìîäíû øèëì¿¿ñÍ¿äíèé ñîðìóóñ.Õóëàí æîðîîÑóðàí æîëîî.Ãîëûí ÷óëóó ìºëãºðÓóëûí ÷óëóó áàðçãàð.Õóñ ìîäîí ñàíäàëÕóø ìîäîí øàë.2.“ñîðìóóñ” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3331.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.
  • Ñàâðûã õóñààð çîðíîØàâðûã óñààð çóóðíà.Øàíõ ñàéòàé øàðãàÑàâàã ñàéòàé ñàðëàã.Ýðã¿¿ áÿðóó¯¿ãýýð ÿâàâ óó,Ò¿¿ãýýð ÿâàâ óó.Òàðüñàí àðâàí õóøÒàéðñàí ãóðâàí õóñ.2.“áÿðóó” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3341.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õóð äýëòýé õóë ìîðüÕóðä èõòýé áîð ìîðüÕóâ ÷èõòýé õàð ìîðüÀëü íü ÷ àÿòàéõàí ìîðü.Ýíý øèëì¿¿ñØèíý øèëì¿¿ñØèíý øèëì¿¿ñÒîì øèëì¿¿ñ.2.“ìîðü” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3351.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ø¿ðýí õººðºãíèé õèëýí äààëèíØèëýí õººðºãíèé õ¿ðýí äààëèí.Îðîî áóóðàë äîðîî áóñãàíàÆîðîî ñààðàë æîëîî äóãòàðíà.Ýðõ õî¸ð õóâ õàð èøèãÈõýð ìóõàð èæèë èøèã.Ìàëààñ ñààñàí øèíãýí ñ¿¿Òàëààñ ò¿¿ñýí øèíýõýí ø¿¿.
  • 2.“õººðºã” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3361.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Óðüä ýðò óðãàñàíÓðä óóëûí óëèàñ óóÓðò óðò óðãàñàíÓðä ãîëûí õàéëààñ óó.Ýðýýí òàõèíû ýðýýí äààõüÝðýýí äàõíû ýðýýí äààõüÈâ èæèëõýí ýðýýí äààõü.2.“óóë” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3371.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ãóðâóóë ã¿éæ ãóðãóóë áàðèíàĺðâ¿¿ë ã¿éæ ã¿ðâýë áàðèíà.ªºðèéíõºº ºðººíèé îðûãªã뺺 ººðºº õóðààãààðàé.Óóëûí áóãà óóëàíäàà óðàìäàíàÓëààí áóõ óóðàíäàà óðàìäàíà.2.“áóõ” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3381.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Ñ¿¿ëýí ø¿¿ð
  • Ñ¿ðëýí ø¿¿ð õî¸ðûíÑ¿¿ëýí ø¿¿ð íü áºõ ¿¿Ñ¿ðëýí ø¿¿ð íü áºõ ¿¿?Ìÿíãàí ãàíãàí ìºíãºí ãîðõèíûÍýã ãàíãàí ìºíãºí ãîðõè íüÍèìãýí õºíãºí ìºíãºí ãîðõè.2.“ø¿¿ð” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3391.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.ªíäºð äýýðýýñÁºíäãºð ºíäºãÁºíäºã áºíäºãÁºìáºðºí ºíõºðíº.Àðûí óóëûí àðâàí òàâàí òàðâàãàíûÒàâ íü ÿàñàí òàðãàí òàðâàãà âý?Àëàã ¿ðýý ÷ àëàã àäóóíäàà àëãàÀëãà áîëñîí àðäàã ¿ðýý ÷ àëãà.2.“òàðâàãà” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3401.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.ÿéäýëòýé ã¿éäýëã¿é ìîðèéãÿéëãýæ áàéãààä ã¿éäëèéã íü ìýäíý.ÿéëãýæ ¿çýõã¿é áîëÿéäýëòýé ã¿éäýëã¿éã íü ìýäýõã¿é.Õàð õýýð ¿ðýýÃàðààíä ò¿ð¿¿ëæ ãàðàâ óóÁîð õýýð ¿ðýýÁàðèàíä ò¿ð¿¿ëæ îðîâ óó.2.“ã¿é” ãýñýí ¿ãèéã íºõöºëä¿¿ëýí õîëáîõ íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.
  • Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3411.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Æîðîî ìîðèíû æîëîîã íü äàðâàëÆîðîî íü îðîõîîñÆîðîî ìîðèíû æîëîîã íü äàðàõã¿é áîëÆîðîîãîîð ÿâàõã¿é.Õààíû øàð àëòàí áºìáºãÕàòíû õºõ ìºíãºí áºìáºãÓëñûí óëààí õ¿ðýë áºìáºã.2.“äàð” ãýñýí ¿ãèéã íºõöºëä¿¿ëýí õîëáîõ íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3421.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Áàðòàà èõòýé ºðòºº õýðòýé çàìààðÅðã¿¿ëæ õàòèðóóëàõäàà ÿäðààã¿é þì ÷èíüÁàðòàà áàãàòàé ºðòºº õýðòýé çàìààðÅðã¿¿ëæ õàòèðóóëàõäàà ÿäðàõã¿é.Õýðìýí äýýð óíàñàí õÿðóóãÕýðýý èðýýä õºëººðºº ñóóãààäÕýëýýðýý äîëîîõûã ¿çýâ ¿¿.2.“õàòèð” ãýñýí ¿ãèéã íºõöºëä¿¿ëýí õîëáîõ íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3431.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Íàðñ ìîäíû íààíàÍàéìàí öàðñ ìîäÖàðñ ìîäíû öààíà
  • Íàÿí íàðñ ìîä.Ààâûí àëàã ìîðüÀðãàìæààãàà ÷èðýýäÀðààð ãàðàâ óó, ºâðººð ãàðàâ óó.2.“÷èð” ãýñýí ¿ãèéã íºõöºëä¿¿ëýí õîëáîõ íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3441.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Àðûí àðâàí òàâàí òàðãàí òàðëàíÕàð ñàðëàãèéí òàðãèéãÒàðàã áèø ãýæ ýñ óóãààäßìàð àðâàí òàâàí òàðãàí òàðëàíÕàð ñàðëàãèéí òàðãèéãÒàðàã ìºí ãýæ óóõ âý?Èë ¿ãòýé õ¿íÈð ñàéòàé õóòãà.2.“óó” ãýñýí ¿ãèéã íºõöºëä¿¿ëýí õîëáîõ íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3451.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.×àâãàíöûí õ¿¿×àöàðãàíàòûí àðààð×àöàðãàíà÷èëáàë ÷àöàðãàíà÷ëààðàé.Öàãààí, óëààí õî¸ð äóíãèéíÖàãààí íü óëààí äîòîðòîéÓëààí íü öàãààí äîòîðòîé.2. “÷àâãàíö” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.
  • Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3461.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õîéãóóð ÿâàà õîðü ãàðóéÕîíãîð àëàã ãàëóóÕîéãóóð ãàðàõ íü óóÓðäóóð ãàðàõ íü óó.Äàëàíãèéí ýíãýðèéíÄàëàí öàãààí ãýðèéíÄàí öàãààí äààâóóí á¿ðýýñ.2. “ãàëóó” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3471.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Áàëëóóðààð áàëëàæ çóðàã çóðëààÄàëëóóðààð äàëëàæ çóðàì àãíàëàà.Òýð ýðýã äýýð õàð òàðëàí áÿðóóØàð ýðýã äýýð áîð òàðëàí áÿðóó.2. “áàëëóóð” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3481.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷.Õ¿ì¿¿ñèéã ºí㺠ºíãèéí ëÿíõóà öýöýãòýé ç¿éðëýæ áîëîõ áºãººä òýãýõäýý òîãòìîë óñàíäóðãàäàã öýíõýð, óëààí, øàð, öàãààí ºíãèéí ëÿíõóàòàé ç¿éðëýæ áîëîõ áà òýäãýýð íü öóãààðààóñàíä óðãàäàã õýäèé ÷ íýã õýñýã íü óñàí äýýð, íºãºº íü óñíû ãàäàðãà äýýð, ãóðàâ äàõü íüóñíààñ äýýø óñàíä õ¿ðýëã¿é óðãàäàã áèëýý.2. “óñ” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.
  • 3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3491.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Òîìîîõîí ãóàëèí ìîä èõ ìºðºíä õºâæ ÿâæ áîëîõ áºãººä òýð íü áàðóóí ç¿¿í ýðãèéíàëèíä ÷ ýñ îéðòâîë èõ ìºðíèé òýõèé äóíä ýñ æèâáýë óñíû õàÿëãà ò¿¿íèéã ýðýã äýýð ãàðãàæýñ õàÿâàë õ¿í ò¿¿íèéã ýñ áàðüæ òîãòîîâîë óñíû ýðã¿¿ëãýä ýñ îðâîë äîòðîîñîî ýñ ºìõºðâºëõºâñººð ÿâààä ýöýñ íü äàëàé òýíãèñò õ¿ðíý.2. “ìºðºí” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷. Ìîíãîë áè÷ãýý𠺺ðèé㺺 ñîðü¸ ¹3501.Ìîíãîë áè÷ãýýð õºðâ¿¿ëýí öýâýð ñàéõàí áè÷. Àëñûí äºðººíä äºðººëºõèéí öàãò èæèé, - Çàìäàà ñàéí ÿâààðàé,ìèíèé õ¿¿ õýìýýí áàðóóí õàöðûã ìèíü ¿íýñýí õîöîðíî. Àëñûí àÿíààñ äºðºº ìóëòëàí áóóõûí öàãò èæèé, -Ñàéí ÿâæ èðýâ ¿¿, ìèíèé õ¿¿ õýìýýí ç¿¿í õàöðûã ìèíü ¿íýñýí óãòàíà. Õàãàöëààð õóâààãäñàí èæèéí õàéð ñàÿ á¿òýí áîëæ, íàäàä øèíãýíý.2. “äºðºº” ãýñýí ¿ãèéã íýðèéí íºõöºëººð á¿ðýí õóâèëãààðàé.3. Äàðààõ õýñãèéã áè÷ãèéí ãàëèãààð õºðâ¿¿ëæ áè÷.