СТАТИСТИК МЭДЭЭЛЛИЙН                 АЛДААГШАЛГАХ,     ХҮСНЭГТ,                 ГРАФИКБАЙГУУЛАХ АРГА  Á. Áàòìºíõ, äîêòîð (...
СТАТИСТИК АЖИГЛАЛТЫН АЛДАА Бодит байдал ба статистик ажиглалтын үр дүнгийн  тооцооны хоорондын зөрүүг ажиглалтын алдаа гэ...
АЖИГЛАЛТЫН АЛДААНЫ ТӨРӨЛ                                  Статистик                                 ажиглалтын            ...
СТАТИСТИК АЖИГЛАЛТЫН БҮРТГЭЛТИЙНАЛДААНУУД Бүртгэлтийн алдаа- Статистик ажиглалтын  дүнд авсан мэдээлэл, түүний бодит утгы...
СТАТИСТИК АЖИГЛАЛТЫН ТӨЛӨӨЛӨЛТИЙНАЛДААНУУД Энэ төрлийн алдаа нь зөвхөн статистикийн түүвэр ажиглал-  тын үед гардаг онцло...
МАНАЙ ОРНЫ НӨХЦӨЛД ГАРДАГ АЛДААСанаатай буюу бодлоготой хийсэн алдаа-Үүнд бодит байдлыг санаатайгаар өсгөсөнболон бууруул...
АРИФМЕТИК ШАЛГАЛТ Үзүүлэлтүүдийн хоорондын тоон хамааралд  үндэслэн хийдэг шалгалтыг арифметик  шалгалт гэдэг. Ж: Өмнөх ...
АРИФМЕТИК ШАЛГАЛТ -ҮРГЭЛЖЛЭЛ Дүнд нь бариулах баланслуулах шалгалт нь  арифметик шалгалтанд хамаарна. Ж: Сурагчдын нийт ...
ПРАКТИКТ АЛДААГ ИЛРҮҮЛЭХ АРГУУД Практик амьдралд мэдээллийн алдаа нь мэдээ-  ний агуулга, төрлөөсөө хамаараад өөр өөр  ба...
СТАТИСТИКИЙН ХҮСНЭГТ Хүснэгтүүд олон янз байдаг.Ж: Үржвэрийн  хүснэгт, асуулгын хуудас г.м. Статистикийн хүснэгтийн буса...
СТАТИСТИКИЙН ХҮСНЭГТИЙН ЕРӨНХИЙХЭЛБЭР, БҮТЭЦ                    Хүснэгтийн нэр    Мөрүүдийн       Багануу-   Багануу-дын Б...
ХҮСНЭТИЙН ӨГҮҮЛЭГДЭХҮҮН, ӨГҮҮЛЭХҮҮН Статистикийн хүснэгт бол тоогоор илэрхийлсэн,  нэг ёсны өгүүлбэр мєн. Өгүүлбэрт өгүүл...
ХҮСНЭГТИЙН ТӨРӨЛ, ӨГҮҮЛЭГДЭХҮҮНИЙХЭЛБЭРЭЭР Хүснэгтийн зүүн гарын өгүүлэгдэхүүний  хэлбэрээс хамааран хүснэгтийг: - энгий...
ХҮСНЭГТ БАЙГУУЛАХ ЕРӨНХИЙ ЗАРЧМУУД   Хүснэгт нь их ойлгомжтой, цомхон байх   Хүснэгтийн гарчиг,мөр,баганын доторх    нэр...
ҮРГЭЛЖЛЭЛ  Хүснэгтийн босоо шугам (багана) олон   байвал дугаарлана. Гэхдээ өгүүлэгдэхүү-   нийг А, Б гэх мэтчилэн үсгээр...
ХҮСНЭГТИЙГ УНШИХ   Хүснэгтийг тодорхой дарааллаар уншиж    ойлгоно.   Хүснэгтийн гарчигаас эхлээд мөр,    багануудын нэр...
ҮРГЭЛЖЛЭЛ  Бүтцийн шинжилгээ нь хүснэгтийн   өгүүлэгдэхүүн,өгүүлэхүүний бүтэц, гол   шинж тэмдгийг илэрхийлсэн үзүүлэлтүү...
ГРАФИК ДҮРСЛЭЛИЙН МӨН ЧАНАР     Статистик мэдээллийн график дүрслэлийн аргыг      мэдээллийн гол хэрэгсэл, судалгаа шинжи...
ҮРГЭЛЖЛЭЛ Хүснэгтээр өгөдсөн статистик үзүүлэлтүү-дийг  графикаар харуулахад тоог бодвол хүчтэй  сэтгэгдэл төрүүлж, стати...
ГРАФИКИЙН АРГЫН ҮҮСЭЛ,ХӨГЖИЛ   Статистикт график аргын түүхэн талаас нь авч    үзвэл 200 гаруй жилээр тооцож болно. 1786 ...
ҮРГЭЛЖЛЭЛ    1872 онд Петербургт болсон найман улсын олон улсын     статистикийн конгересст график дүрслэлийн тухай илтгэ...
ГРАФИК ДҮРСЛЭЛИЙН ШУ-НЫ ҮНДЭСЛЭЛ   График дүрслэлийн арга нь орсоор    “Семиотика” гэж нэрлэгддэг дүрсийн    тэмдэглэл, т...
ҮРГЭЛЖЛЭЛ Хэлний дүрслэлийн тэмлэглэл нь дотроо  байгалийн ба үүсмэл хэлний тэмдэглэл гэж  ангилагддаг. Хүний хэл яриаг ...
ГРАФИК ДҮРСЛЭЛИЙН ДАВУУ ТАЛУУД     Юуны өмнө статистик мэдээллийн үнэн зөвийг шалгах      боломж өгдөг. Ж: Өрхийн түүвэри...
ҮРГЭЛЖЛЭЛ График нь үзэгдэл юмсын дотод бүтцийг  судлахад Цаг хугацааны өөрчлөлтийг судлахад Статистик олонлогын орон з...
ГРАФИК БАЙГУУЛАХАД ТАВИГДДАГ ШААРДЛАГУУД 1. График нь мэдээлэлийг жинхэнэ эх сурвалж    буюу бодит мэдээлэлээс шууд авсан ...
ГРАФИКИЙН ТӨРЛҮҮД    График дүрслэлийн хэлбэрээр нь:   - шугаман дүрслэлтэй ( муруй шугаман)   -хавтгайн дүрслэлтэй (бага...
ДИАГРАММУУД  Диаграмм нь жишигдэж байгаа   хэмжигдэхүүнүүдийн хоорондын   харьцааг дүрслэн харуулдаг график   дїрслэл юм....
ЖИШИЛТИЙН БАГАНАН ДИАГРАММ    Баганан диаграммыг     байгуулахад тэгш өнцөгт     координатын системийг     Монгол Улсын н...
ЖИШИЛТИЙН ТУУЗАН ДИАГРАММ    Үзїїлэлтїїдийг хооронд     Õºãæëèéí áýðõøýýëòýé õ¿¿õä¿¿äèéí íºõºí     нь харь-цуулан        ...
ГУРВАН ХЭМЖЭЭСТ ЭЗЛЭХҮҮНИЙДҮРСЛЭЛТЭЙ ДИАГРАММ   Нөхөн сэргээх үйлчилгээнд хамрагдсан , хамрагдаагүй хөгжлийн бэрхшээлтэй  ...
БАЙРШЛЫГ ЖИШСЭН ЦЭГЭН ДИАГРАММ: ÌÝÄËÝÃÒÑÓÓÐÈËÑÀÍ ÝÄÈÉÍ ÇÀÑÃÈÉÍ ÈÍÄÅÊÑ, ÄÝËÕÈÉÍ ÓËÑ ÎÐÍÎÎÐ            Mongolia             ...
БҮТЦИЙН ДУГУЙ ДИАГРАММ   Монгол Улсын 2007 оны ДНБ-ний салбарын бүтэц, хувиар                         15.5             18...
БҮТЦИЙН ТУУЗАН ДИАГРАММ  Эрүүл мэндийн салбарын 2004-2007 оны улсын төсвийн           хөрөнгө оруулалтын бүтэц     2007   ...
ДИНАМИК ӨӨРЧЛӨЛТИЙН ДИАГРАММУУД                               Нэг унц алтны дундаж үнийн динамик                          ...
РАДИАЛАН ДИАГРАММ   Радиалан диаграммын үндэс нь туйлын кординатын    систем байдаг.    Радиалан диаграммыг цаг хугацаан...
ЖИШЭЭ   Хүнсний захын махны борлуулалтын 12    сарын мэдээгээр хаалттай радиалан    диаграмм байгуулъяа.     Ñàðóóä     ...
РАДИАЛАН ХААЛТТАЙ ( НЭГ ОНЫ) ДИАГРАММ                              I                        100                 XII       ...
РАДИАЛАН СПИРАЛ (ХЭД ХЭДЭН ОНЫҮЗҮҮЛЭЛТТЭЙ) ДИАГРАММ                               I   .             XII                   ...
ЛОРЕНЦЫН МУРУЙ  Судлагдаж байгаа юмс үзэгдлийн   бєєгнєрлийг (нягтрал) харуулдаг график   дїрслэл юм.  Энэ нь юмс үзэгдл...
ЛОРЕНЦЫН МУРУЙ-ҮРГЭЛЖЛЭЛ    Лоренцын муруйг байгуулахдаа координатын     тэнхлэг дээр 0-100 хүртэл хувийг өсөн нэмэгдэх  ...
ЛОРЕНЦЫН МУРУЙ-ҮРГЭЛЖЛЭЛ   Иймд ижил тархалт нь квадратын диагоналын    дагуу тодорхойлогдоно. Хэрэв ижил тархалттай    б...
DISTRIBUTION OF PERCENTAGE SHARE OFCONSUMPTION BY GROUPS OF HOUSEHOLDS    Groups of household       1998                  ...
Table 4. Examples of calculation for Lorenz Curve of consumption         distribution, Mongolia, 1998, 2003               ...
Figure 3. Lorenz curve of household expenditure                  of Mongolia                                            10...
КАРТОГРАММ Этнэ нь газрын зураг дээр янз бүрийн  зураасан дүрслэл, цэг, өнгөөр тухайн  үзүүлэлтийн тархалт, нягтралыг дүр...
Õ¿Í ÀÌÛÍ ÍŸÃÒÐÀË, Á¿Ñ ÍÓÒÀÃ, ÀÉÌÃÀÀÐ, ÍÝÃÊÌ ÊÂ-Ò ÍÓÒÀÃ ÄÝÂÑÃÝÐÒ ÍÎÃÄÎÕ Õ¿ÍÈÉÒÎÎÃÎÎÐ, 2000 ÎÍÛ ÒÎÎËËÎÃÎÎÐ                  ...
Õ¿Í ÀÌÛÍ ÒÀÐÕÀËÒ , Á¿Ñ ÍÓÒÀÃ, ÀÉÌÃÀÀÐ, 1 ÖÝÃ 1000Õ¿ÍÝÝÐ, 2000 ÎÍÛ ÒÎÎËËÎÃÎÎÐ                                              ...
КАРТОГРАММ:ÌÝÄËÝÃÒ ÑÓÓÐÈËÑÀÍ ÝÄÈÉÍ ÇÀÑÃÈÉÍÈÍÄÅÊÑ Á¿Ñ ÍÓÒÃÈÉÍ ÇÀÐÈÌ ÎÐÍÎÎÐ      .                 Russia                  ...
ÒӨÐÑÍӨӨÑ ÕÎÉØÕÈ ØÈËÆÈÕ ÕӨÄӨËÃӨӨÍÈÉÓËÀÀÍÁÀÀÒАÁÐ ÕÎÒ ÓÐÓÓ ÷ÈÃËÝÑÝÍ ÓÐÑÃÀË, Á¿ÑÍÓÒÃÀÀÐ, ÌŸÍ.Õ¿Í, 2000 ÎÍÛ ÒÎÎËÎÎÃÎÎÐ         ...
КАРТОГРАММ   Аø èãò ì àëò ì àëû í áàéðø ëàëын кàðò î ãðàì ì                                                    51
КАРТОГРАММ.   ¯ð òàðèàíû íýã ãà-ãèéí óðãàöûí ãàçàð ç¿éí áàéðøëàë                                                         52
КАРТОДИАГРАММ  Газрын зураг дээр диаграммыг   байрлуулах замаар тэдгээрийг хослуулан   ашигласан дүрслэлийг картодиаграмм...
КАРТОДИАГРАММ.   À,Á, á¿ñ íóòãèéí òàâàí õîøóó ìàëûí á¿òýö                                                54
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

статистик мэдээллийн алдааг шалгах, хүснэгт, график

6,675

Published on

0 Comments
15 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total Views
6,675
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
9
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
15
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Transcript of "статистик мэдээллийн алдааг шалгах, хүснэгт, график"

  1. 1. СТАТИСТИК МЭДЭЭЛЛИЙН АЛДААГШАЛГАХ, ХҮСНЭГТ, ГРАФИКБАЙГУУЛАХ АРГА Á. Áàòìºíõ, äîêòîð (Ph.D) ÌÓÈÑ-èéí ÝÇÑ- èéí ñòàòèñòèêèéí òýíõìèéí ýðõëýã÷
  2. 2. СТАТИСТИК АЖИГЛАЛТЫН АЛДАА Бодит байдал ба статистик ажиглалтын үр дүнгийн тооцооны хоорондын зөрүүг ажиглалтын алдаа гэдэг. Алдааг хамгийн бага хэмжээнд багасгахын тулд: - Статистик ажиглалт явуулах хүмүүсээ сайн сургах - Ажиглалтын асуулга, маягтыг бөглөсөн байдалд тусгай хэсэгчилсэн болон бүгдийг нь хамруулсан шалгалтыг хийх - Статистикийн мэдээллийг цуглуулсны дараа логик болон арифметик шалгалтыг хийх. 2
  3. 3. АЖИГЛАЛТЫН АЛДААНЫ ТӨРӨЛ Статистик ажиглалтын алдаа Бүртгэлтийн Төлөөллийн алдаа алдаа Тохиолдлын Системтэй Тохиолдлын Системтэй алдаа алдаа алдаа алдаа 3
  4. 4. СТАТИСТИК АЖИГЛАЛТЫН БҮРТГЭЛТИЙНАЛДААНУУД Бүртгэлтийн алдаа- Статистик ажиглалтын дүнд авсан мэдээлэл, түүний бодит утгын хооронд гарсан зөрүү Бүртгэлтийн тохиолдлын алдаа- орон алдах, тоог буруу бөглөх, өөр нүдэнд андуурч бичих зэрэг цэвэр анхааралгүй хийсэн тохиолдлын алдаа Бүртгэлтийн системтэй алдаа гэдэг нь яваан- даа хуримтлагдаад эцсийн д үнд их нөлөө үзүүлдэг алпааг хэлдэг.Ж: Оронг дэвшүүлс- нээс үүсдэг алдаа, нэгжийг буруу тавьснаас үүсдэг алдаа гэх мэт 4
  5. 5. СТАТИСТИК АЖИГЛАЛТЫН ТӨЛӨӨЛӨЛТИЙНАЛДААНУУД Энэ төрлийн алдаа нь зөвхөн статистикийн түүвэр ажиглал- тын үед гардаг онцлогтой. Төлөөлөлтийн алдаа нь түүвэрлэн авсан статистикийн олонлог нийт олонлогоо төлөөлж чадахгүй нөхцөлд үүсдэг. Төлөөлөлтийн санамсаргүй алдаа нь түүвэрлэн авсан олонлог нийт олонлогоо бүрэн төлөөлж чадахгүй хэтэрхий цөөн нэгж сонгосон тохиолдолд үүсдэг үүсдэг. Энэ нь онолын хувьд байх ёстой алдаа бөгөөд гагцхүү түүнийг хамгийн бага түвшинд байхаар түүвэрлэлтийг зөв явуулах шаардлагатай. Төлөөлөлтийн системтэй алдаа нь түүвэрлэлтийн арга, зарчмыг баримтлаагүйгээс үүсдэг. Ж: Нөхөн үржихүйн эрүүл мэндийн судалгаанд хамрагдах өрхүүдийг сонгохдоо гол төлөв хүүхэд төрүүлсэн эмэгтэйчүүдтэй өрхүүдийг сонгосноос, эсвэл дан ганц ядуу өрхүүдийг сонгосноос бодит байдалтай таарахгүй дүн гарсан гэх мэт 5
  6. 6. МАНАЙ ОРНЫ НӨХЦӨЛД ГАРДАГ АЛДААСанаатай буюу бодлоготой хийсэн алдаа-Үүнд бодит байдлыг санаатайгаар өсгөсөнболон бууруулсан мэдээллийн алдаа орно.Ж: Боловсролын салбарт Сангийн яамнаас ерөнхий боловс- ролын сургуулийн зардлыг сурагчдын тоотой уялдуулан олгодогтой холбоотойгоор сургуулиуд суралцагчдынхаа тоог бодит байдлаас өсгөн мэдээлж болно. Сургууль завсардсан хүүхдийн тоо нь тухайн орон нутгийн засаг даргын ажлыг үнэлэх шалгуурт ороход бодит тоог бууруулж мэдээлэх явдал гарч байсан.
  7. 7. АРИФМЕТИК ШАЛГАЛТ Үзүүлэлтүүдийн хоорондын тоон хамааралд үндэслэн хийдэг шалгалтыг арифметик шалгалт гэдэг. Ж: Өмнөх оны эцсийн хүн + Төрсөн хүүхдийн тоо – Нас барсан хүний тоо =Тухайн оны эцсийн хүн амын тоо Ж: Дүгнэгддэг үзүүэлтүүдийг дүндээ барьж байгаа эсэхийг шалгах, улсын дүнг аймаг, хотын дүнгээр таарч байгааг шалгах, аймгийн дүнг сумдын дүнгээр таарч байгаатай шалгах 7
  8. 8. АРИФМЕТИК ШАЛГАЛТ -ҮРГЭЛЖЛЭЛ Дүнд нь бариулах баланслуулах шалгалт нь арифметик шалгалтанд хамаарна. Ж: Сурагчдын нийт тоог дотор нь х үйс, анги, насаар ангилан мэдээлдэг тохиолдолд эдгээр төрлүүдийн дүн нь нийт дүндээ балансалж байгааг шалгана.
  9. 9. ПРАКТИКТ АЛДААГ ИЛРҮҮЛЭХ АРГУУД Практик амьдралд мэдээллийн алдаа нь мэдээ- ний агуулга, төрлөөсөө хамаараад өөр өөр байдаг. Маш том утгатай, маш бага утгатай үзүүлэлтийг шалгаж үзэх Аливаа үзүүлэлт тоо мэдээлэл нь дээд, доод утгатай тэрнээс дээш доош байх ёсгүй үзүүлэлт байдаг.
  10. 10. СТАТИСТИКИЙН ХҮСНЭГТ Хүснэгтүүд олон янз байдаг.Ж: Үржвэрийн хүснэгт, асуулгын хуудас г.м. Статистикийн хүснэгтийн бусад хүснэгтүүдээс ялгагдах онцлог нь статистикийн анхан шатны мэдээллийн нэгтгэлийн үр дүнг агуулдаг Статистикийн хүснэгт гэдэг бол статистикийн тоо мэдээг агуулсан босоо багана, хєндлєн мөрнүүдийн огтлолцсон тогтолцоо юм. 10
  11. 11. СТАТИСТИКИЙН ХҮСНЭГТИЙН ЕРӨНХИЙХЭЛБЭР, БҮТЭЦ Хүснэгтийн нэр Мөрүүдийн Багануу- Багануу-дын Багануу- Багануу- ерөнхий агуулга дын нэр нэр дын нэр дын нэр А 1 2 3 ...... Мөрүүдийн нэр Мөрүүдийн нэр ....... Дүнгийн мөр Багануудын дүн 11
  12. 12. ХҮСНЭТИЙН ӨГҮҮЛЭГДЭХҮҮН, ӨГҮҮЛЭХҮҮН Статистикийн хүснэгт бол тоогоор илэрхийлсэн, нэг ёсны өгүүлбэр мєн. Өгүүлбэрт өгүүлэхүүн, өгүүлэгдэхүүн байдгийн адилаар статистик хүснэгт нь өгүүлэхүүн, өгүүлэгдэхүүнтэй байдаг. Өгүүлэгдэхүүн нь нийлбэр үзэгдлийг тодорхойлогч бөгөөд ихэвчлэн хүснэгтийн зүүн гар талд хэвтээ шугам (мєр) -нд байрлагдана. Өгүүлэхүүн нь тухайн нийлбэр үзэгдлийг бүхэлд нь эсвэл аль нэг хэсгийн шинж тэмдгийн үзүүлэлтийг харуулж, хүснэгтийн баруун гар талд босоо шугам (багана) -нд байрладаг. 12
  13. 13. ХҮСНЭГТИЙН ТӨРӨЛ, ӨГҮҮЛЭГДЭХҮҮНИЙХЭЛБЭРЭЭР Хүснэгтийн зүүн гарын өгүүлэгдэхүүний хэлбэрээс хамааран хүснэгтийг: - энгийн - нийлмэл хүснэгт гэж 2 ангилдаг. Нийлмэл хүснэгтийг дотор нь: - бүлэглэсэн - хосолсон гэж 2 ангилдаг. 13
  14. 14. ХҮСНЭГТ БАЙГУУЛАХ ЕРӨНХИЙ ЗАРЧМУУД  Хүснэгт нь их ойлгомжтой, цомхон байх  Хүснэгтийн гарчиг,мөр,баганын доторх нэр товчхон,ойлгомжтой, цомхон байх  Хүснэгтийн гарчигт судлаж байгаа үзэгдэл, гол шинж тэмдэг,цаг хугацаа, орон зай тодорхой байх  Хүснэгтийн баганууд доороо дүнтэй байх  Том хүснэгтэд 5 мөр тутамд 2 мөрний зай авах 14
  15. 15. ҮРГЭЛЖЛЭЛ  Хүснэгтийн босоо шугам (багана) олон байвал дугаарлана. Гэхдээ өгүүлэгдэхүү- нийг А, Б гэх мэтчилэн үсгээр, өгүүлэхүү- нийг 1, 2, 3, 4 гэх мэтчилэн дугаарлана.  Хүснэгтийг бөглөх үед уг тоо мэдээлэл байх үндэслэлгүй бол зураас (-) эсвэл (x) тэмдэг тухайн үед тоо мэдээлэл нь үл мэдэгдэх тохиолдолд цуваа цэг (...) -ээр илэрхийлнэ.  Хүснэгтийн нүдэнд маш бага тоог 0.0 гэж тэмдэглэнэ 15
  16. 16. ХҮСНЭГТИЙГ УНШИХ  Хүснэгтийг тодорхой дарааллаар уншиж ойлгоно.  Хүснэгтийн гарчигаас эхлээд мөр, багануудын нэр, тоог ээлжлэн харж, хүснэгтэд харуулсан үзүүлэлтүүдийн ерөнхий агуулга, утга санааг ойлгодог.  Хүснэгтэд дүн шинжилгээ хийх үйл явц нь бүтцийн ба агуулгын гэсэн 2 чиглэлтэй байдаг. 16
  17. 17. ҮРГЭЛЖЛЭЛ  Бүтцийн шинжилгээ нь хүснэгтийн өгүүлэгдэхүүн,өгүүлэхүүний бүтэц, гол шинж тэмдгийг илэрхийлсэн үзүүлэлтүүд, тэдгээрийн задаргаа зэрэгт төвлөрдөг.  Агуулгын шинжилгээ нь хүснэгтийн доторх тодорхой үзүүлэлтийн агуулга, түүгээр илрэх зүй тогтол, харьцуулалт, өөрчлөлтийн чиг хандлага, түүнд хийх дүгнэлтэд чиглэгддэг. 17
  18. 18. ГРАФИК ДҮРСЛЭЛИЙН МӨН ЧАНАР  Статистик мэдээллийн график дүрслэлийн аргыг мэдээллийн гол хэрэгсэл, судалгаа шинжилгээ-ний үр дүнг дүрслэн харуулах шинжлэх ухааны онцгой хэл гэж үздэг.  Статистикийн график нь тоон үзүүлэлтүүдийг геометрийн дүрс, шугам, газар зүйн карт, схем байдлаар дүрслэн харуулдаг.  Графикийн аргын тусламжтайгаар судалж байгаа юмс үзэгдлийн бүтэц, цаг хугацааны динамик өөрчлөлт, шинж тэмдгүүдийн харилцан уяалдаа, байршилийн тархалтыг харах, илүү ойлгомтой, өрөнхий төсөөлөл авах боломжтой болдог. 18
  19. 19. ҮРГЭЛЖЛЭЛ Хүснэгтээр өгөдсөн статистик үзүүлэлтүү-дийг графикаар харуулахад тоог бодвол хүчтэй сэтгэгдэл төрүүлж, статистик ажиглалтын үр дүнг илүү ойлгомжтой, илүү сайн тайлбарлах боломжтой болдог. График нь судлаж байгаа юмс үзэгдлийг танин мэдэх, анхдагч мэдээллийг нэгтгэн дүгнэх арга болдог. 19
  20. 20. ГРАФИКИЙН АРГЫН ҮҮСЭЛ,ХӨГЖИЛ Статистикт график аргын түүхэн талаас нь авч үзвэл 200 гаруй жилээр тооцож болно. 1786 онд английн эдийн засагч Уильям Плейфеилрийн “Арилжаа ба улс тєрийн атлас” бїтээлдээ статистикийн мэдээл-лийг шугаман, секторон болон бусад диаграммуудаар анх дүрслэн харуулээ. XIX зууны туршид график дїрслэлийн талаар эдийн засагчид ихээхэн анхаарч олон улсын конгересс, олон улсын статистикийн институтийн чуулганаар авч хэлэлцэж байжээ. Ийнхүү XIX зууны 2-р хагасаас графикийн аргыг єргєнєєр хэрэглэх болсон. 20
  21. 21. ҮРГЭЛЖЛЭЛ  1872 онд Петербургт болсон найман улсын олон улсын статистикийн конгересст график дүрслэлийн тухай илтгэл тавьж хэлэлцїїлэн графикийн аргыг хэрэглэх зөвлөмж гаргаж байв.  1897 онд Францийн физиологоч эрдэмтэн Э.Ж.Марья өөрийн бүтээлдээ графикийн аргын олон тооны хувилбаруудыг авч үзсэний дотор статистикт графикийн аргын үүргийг тодорхойлсон нь ач холбогдол өгсөн. Энэхүү бүтээлдээ графикийн арга нь статистик шинжилгээний үр дїнг дүрслэн харуулах төдийгүй түүний судалгааны аргыг тодорхойлсон байдаг.  1886 онд Английн биологч, статистикч Ф.Гальтон корреляцийн талбайг анх хэрэглэсэн.  1914 онд немцийн эрдэмтэн Ф.Ауэрбах график дүрслэлийн тухай бүтээлдээ түүний мєн чанар, онцлог, давуу талыг тодорхойлжээ. 21
  22. 22. ГРАФИК ДҮРСЛЭЛИЙН ШУ-НЫ ҮНДЭСЛЭЛ  График дүрслэлийн арга нь орсоор “Семиотика” гэж нэрлэгддэг дүрсийн тэмдэглэл, түүний ситемийн талаар судалдаг ШУ-ны салбараас үүсэлтэй.  Энэхүү ШУ –д дүрслэлийн тэмдэглэлийг хэлний ба хэлний бус гэж – ангилдаг. Хэлний бус тэмлэглэлд биднийг хүрээлэн байгаа ертөнцийн талаах ойлголт өгдөг тэмдэглэл, Ж: хэмжих багаж төхөөрөмжийн хэмжээс, хуваарь ордог. 22
  23. 23. ҮРГЭЛЖЛЭЛ Хэлний дүрслэлийн тэмлэглэл нь дотроо байгалийн ба үүсмэл хэлний тэмдэглэл гэж ангилагддаг. Хүний хэл яриаг үсгэнд оруулж тэмдэглэж байгааг байгалийн хэлний дүрсэн тэмдэглэл гэдэг. Тэгвэл математик, химийн томьёо, тэмдэглэл, график дүрслэл нь хүний бүтээсэн үүсмэл хэлний тэмдэглэлд ордог. 23
  24. 24. ГРАФИК ДҮРСЛЭЛИЙН ДАВУУ ТАЛУУД  Юуны өмнө статистик мэдээллийн үнэн зөвийг шалгах боломж өгдөг. Ж: Өрхийн түүвэрийн төлөөллийг шалгахдаа хүн амын нас,хүйсийн пирамид байгуулж, хүн амын тоологын дүнгээр гарсан пирамидтай тулган шалгадаг.  Үзэгдэл юмсын зүй тогтол, хоорондын холбоог графикаас харж болдог.  Үзэгдэл юмсийн хоорондын хамаарал, нөлөөлөх шалтгааныг илрүүлэхэд чухал үүрэгтэй байдаг.Ж: Үзүүлэлтүүдийн хооронд корреляцийн хамаарал байгаа эсэхийг шалгахдаа цэгэн график байгуулж үздэг. 24
  25. 25. ҮРГЭЛЖЛЭЛ График нь үзэгдэл юмсын дотод бүтцийг судлахад Цаг хугацааны өөрчлөлтийг судлахад Статистик олонлогын орон зайны тархалтыг судлахад өргөн ашиглагддаг. 25
  26. 26. ГРАФИК БАЙГУУЛАХАД ТАВИГДДАГ ШААРДЛАГУУД 1. График нь мэдээлэлийг жинхэнэ эх сурвалж буюу бодит мэдээлэлээс шууд авсан үнэн зєв мэдээнд тулгуурлана. 2. График нь хүн хараад шууд ойлгогдохуйц, тоо мэдээлэдээ таарсан оновчтой дүрслэл сонгосон байна. 3. Графикийн хуваарь шулууныг цэгээр тусгаарлаж тодорхойлсон тоогоор уншихуйц байдлаар байрлуулна. 26
  27. 27. ГРАФИКИЙН ТӨРЛҮҮД  График дүрслэлийн хэлбэрээр нь: - шугаман дүрслэлтэй ( муруй шугаман) -хавтгайн дүрслэлтэй (баганан,туузан,квадрат, дугуй, секторон, тусгай дүрсэн, цэгэн) - эзлэхүүний дүрслэлтэй (3 хэмжээст огторгуйд дїрслэгдэх) гэж 3 ангилдаг.  График байгуулах аргаар нь: - диаграмм (бүтцийн,жишсэн, динамик) -статистикийн карт (картограмм,картодиаграмм) гэж 2 ангилдаг. 27
  28. 28. ДИАГРАММУУД  Диаграмм нь жишигдэж байгаа хэмжигдэхүүнүүдийн хоорондын харьцааг дүрслэн харуулдаг график дїрслэл юм.  Статистик мэдээлэлийн график дүрслэлийн аргуудаас нэлээд өргөн дэлгэрсэн арга нь диаграмм юм.  Диаграммыг баганан, туузан, квадрат секторон, дүрсэн, шугаман, радиалан гэж ангилдаг. 28
  29. 29. ЖИШИЛТИЙН БАГАНАН ДИАГРАММ  Баганан диаграммыг байгуулахад тэгш өнцөгт координатын системийг Монгол Улсын нийт малын тоо, сая толгойгоор ашиглана. 40  Баганан диаграммыг 35 31.3 32.9 33.6 Ìàëûí òîî, ñàÿ òîë. 28.6 29.3 30.2 завсартай ба завсаргүй 30 26.1 23.9 байгуулж болно. 25 20 Завсартай тохиолдолд 15 багана хоорондын 10 интервал ижил байх 5 0 ёстой. 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 Îí 29
  30. 30. ЖИШИЛТИЙН ТУУЗАН ДИАГРАММ  Үзїїлэлтїїдийг хооронд Õºãæëèéí áýðõøýýëòýé õ¿¿õä¿¿äèéí íºõºí нь харь-цуулан ñýðãýýõ ¿éë÷èëãýýíä õàìðàãäààã¿é судлахад нэлээд єргєн øàëòãààí, õóâèàð, 2005 хэрэглэгддэг график нь туузан диаграмм юм. Ñàíõ¿¿ãèéí áîëîìæã¿é 32.1 Энэ нь тэгш єнцєгт Õààíà õàíäàõàà ìýäýõã¿é 18 координатын систем 15.3 дэх баганан Õýðýãã¿é ãýæ ¿çäýã диаграммыг цагийн ͺõºí ñýðãýýëòèéí òàëààð ìýäýõã¿é 14.5 зїїний дагуу 90 хэмээр Îðîí íóòàãò òèéì 10.5 эргїїлсэн-тэй адил ¿éë÷èëãýý áàéõã¿é Õ¿í õ¿÷íèé áîëîëöîî 6.3 дүрслэл юм. áàéõã¿é Áóñàä 3.3 0 5 10 15 20 25 30 35 30
  31. 31. ГУРВАН ХЭМЖЭЭСТ ЭЗЛЭХҮҮНИЙДҮРСЛЭЛТЭЙ ДИАГРАММ Нөхөн сэргээх үйлчилгээнд хамрагдсан , хамрагдаагүй хөгжлийн бэрхшээлтэй хүүхдүүдийн эзлэх хувь, хүйсээр, 2005 он 80 70 60 73.1 50 69.3 40 30 20 26.9 30.7 10 0 Ýðýãòýé Ýìýãòýé Õàìðàãäààã¿é Õàìðàãäñàí 31
  32. 32. БАЙРШЛЫГ ЖИШСЭН ЦЭГЭН ДИАГРАММ: ÌÝÄËÝÃÒÑÓÓÐÈËÑÀÍ ÝÄÈÉÍ ÇÀÑÃÈÉÍ ÈÍÄÅÊÑ, ÄÝËÕÈÉÍ ÓËÑ ÎÐÍÎÎÐ Mongolia 32
  33. 33. БҮТЦИЙН ДУГУЙ ДИАГРАММ Монгол Улсын 2007 оны ДНБ-ний салбарын бүтэц, хувиар 15.5 18.8 5.8 10.9 30.0 19.0 ÕÀÀ, àí àãíóóð, îéí àæ àõóé, çàãàñ áàðèëò Óóë óóðõàé, îëáîðëîõ ¿éëäâýð Áººíèé áîëîí æèæèãëýí õóäàëäàà, ãýð àõóéí áàðààíû çàñâàðëàõ ¿éë÷èëãýý Òýýâýð, àãóóëàõûí àæ àõóé, õîëáîî Áîëîâñðóóëàõ ¿éëäâýð Áóñàä 33
  34. 34. БҮТЦИЙН ТУУЗАН ДИАГРАММ Эрүүл мэндийн салбарын 2004-2007 оны улсын төсвийн хөрөнгө оруулалтын бүтэц 2007 31.7 16.6 61.7 2006 42.6 13.3 44.2 2005 62.3 31.3 16.8 2004 43.7 41.4 14.8 0 20 40 60 80 100 120 Хөрөнгө оруулалт Их засвар Тоног төхөөрөмж 34
  35. 35. ДИНАМИК ӨӨРЧЛӨЛТИЙН ДИАГРАММУУД Нэг унц алтны дундаж үнийн динамик 660.85 604.43 700 600 444.83 409.18 387.64 384.15 500 363.59 331.03 310.06 ам.доллар 294.19 278.98 279.07 271.00 400 300 200 100 0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 35
  36. 36. РАДИАЛАН ДИАГРАММ Радиалан диаграммын үндэс нь туйлын кординатын систем байдаг. Радиалан диаграммыг цаг хугацааны үечлэлийн їед мэдээлэлийг дүрслэхэд ашигладаг. Мэдээлэлийг спираль хэлбэрээр улирлын шинжтэй хэлбэлзэлийг дүрсэлэхэд гол т өлөв ашигладаг. Радиалан диаграммыг дотор нь хаалттай диаграмм, спиралан диаграмм гэж 2 ангилдаг 36
  37. 37. ЖИШЭЭ Хүнсний захын махны борлуулалтын 12 сарын мэдээгээр хаалттай радиалан диаграмм байгуулъяа. Ñàðóóä 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Ìàõ áîðëóóëàëò 42.5 31.2 44.6 22.4 24.2 34.2 45.3 52.4 72.1 84.9 62.4 43.5 (ìÿíãàí êã) 37
  38. 38. РАДИАЛАН ХААЛТТАЙ ( НЭГ ОНЫ) ДИАГРАММ I 100 XII II 80 60 XI III 40 20 X 0 IV 111 IX V VIII VI VII 38
  39. 39. РАДИАЛАН СПИРАЛ (ХЭД ХЭДЭН ОНЫҮЗҮҮЛЭЛТТЭЙ) ДИАГРАММ I . XII 400 300 II XI 200 III 100 X 0 IV IX V VIII VI VII 2000 2001 2002 39
  40. 40. ЛОРЕНЦЫН МУРУЙ  Судлагдаж байгаа юмс үзэгдлийн бєєгнєрлийг (нягтрал) харуулдаг график дїрслэл юм.  Энэ нь юмс үзэгдлийн тархалтын шинж чанарыг тодорхойлын тулд Паретогийн шинжилгээний математик томъёололыг хэрэглэсэн америкийн статистикч М.О.Лоренцын нэрээр статистик графикт нэрлэгдсэн. 40
  41. 41. ЛОРЕНЦЫН МУРУЙ-ҮРГЭЛЖЛЭЛ  Лоренцын муруйг байгуулахдаа координатын тэнхлэг дээр 0-100 хүртэл хувийг өсөн нэмэгдэх (кумулятив) хэлбэрийг ашигладаг. Абсцисс тэнхлэгт єсєн нэмэгдэх давтамж хувиар, ординат тэнхлэгт судалж байгаа юм үзэгдлийн өсөн нэмэгдсэн харьцангуй давтамжийг байрлуулдаг. Энэхүү абсцисс ба ординат тэнхлэг өсөн нэмэгдэх давтамж нь ижил хуваариар байгуулсан учраас квадрат дүрс байгуулна. Иймд ижил тархалт нь квадратын диагоналын дагуу тодорхойлогдоно. Хэрэв ижил тархалттай биш байвал диагоналын дээд хэсэгт эсвэл доод хэсэгт муруйн шугамаар дүрслэгдэнэ. 41
  42. 42. ЛОРЕНЦЫН МУРУЙ-ҮРГЭЛЖЛЭЛ Иймд ижил тархалт нь квадратын диагоналын дагуу тодорхойлогдоно. Хэрэв ижил тархалттай биш байвал диагоналын дээд хэсэгт эсвэл доод хэсэгт муруйн шугамаар дүрслэгдэнэ. 42
  43. 43. DISTRIBUTION OF PERCENTAGE SHARE OFCONSUMPTION BY GROUPS OF HOUSEHOLDS Groups of household 1998 2003 Lowest 20% 5.6 5.9 Second 20% 10.0 10.6 Third 20% 13.8 15.3 Fourth 20% 19.4 22.2 Highest 20% 51.2 46.0 Source: World Bank, World Development Indicators, 2003 Household Income and Expenditure Survey, 2003,NSO, 43
  44. 44. Table 4. Examples of calculation for Lorenz Curve of consumption distribution, Mongolia, 1998, 2003 Percentage Percentage share of share of Equal size of Cumulative, consumption, Cumulative consumption, Cumulative distribution,X% X% X(98) of X(98) X(03) of X(03) 0 0 0 0 0 0Lowest 20% 20 20 5,6 5,6 5,9 5,9Second 20% 20 40 10,0 15,6 10,6 16,5Third 20% 20 60 13,8 29,4 15,3 31,8Fourth 20% 20 80 19,4 48,8 22,2 54 Highest 20% 20 100 51,2 100,0 46,0 100 100 100,0 100,0Source: World Bank, World Development Indicators, 2003 Household Income and Expenditure Survey, 2003,NSO, 44
  45. 45. Figure 3. Lorenz curve of household expenditure of Mongolia 100 Perfect Equality 90 Non-perfect Percentage of total expenditure 80 Equality, 1998 Non-perfect 70 Equality, 2003 60 50 40 30 20 10 0 Lowest Second Third Fourth Highest 20% 20% 20% 20% 20% Groups of households by expenditure 45
  46. 46. КАРТОГРАММ Этнэ нь газрын зураг дээр янз бүрийн зураасан дүрслэл, цэг, өнгөөр тухайн үзүүлэлтийн тархалт, нягтралыг дүрслэн харуулсан график юм. Картограмм нь суурь өнгийн болон цэгийн гэсэн 2 төрөлтэй байдаг. 46
  47. 47. Õ¿Í ÀÌÛÍ ÍŸÃÒÐÀË, Á¿Ñ ÍÓÒÀÃ, ÀÉÌÃÀÀÐ, ÍÝÃÊÌ ÊÂ-Ò ÍÓÒÀÃ ÄÝÂÑÃÝÐÒ ÍÎÃÄÎÕ Õ¿ÍÈÉÒÎÎÃÎÎÐ, 2000 ÎÍÛ ÒÎÎËËÎÃÎÎÐ 47
  48. 48. Õ¿Í ÀÌÛÍ ÒÀÐÕÀËÒ , Á¿Ñ ÍÓÒÀÃ, ÀÉÌÃÀÀÐ, 1 ÖÝÃ 1000Õ¿ÍÝÝÐ, 2000 ÎÍÛ ÒÎÎËËÎÃÎÎÐ 48
  49. 49. КАРТОГРАММ:ÌÝÄËÝÃÒ ÑÓÓÐÈËÑÀÍ ÝÄÈÉÍ ÇÀÑÃÈÉÍÈÍÄÅÊÑ Á¿Ñ ÍÓÒÃÈÉÍ ÇÀÐÈÌ ÎÐÍÎÎÐ  . Russia 5.68 Kazakhstan Mongolia 3.60 4.23 Korea Japan China 7.74 8.25 3.49 Source: WB Institute, KAM 49
  50. 50. ÒӨÐÑÍӨӨÑ ÕÎÉØÕÈ ØÈËÆÈÕ ÕӨÄӨËÃӨӨÍÈÉÓËÀÀÍÁÀÀÒАÁÐ ÕÎÒ ÓÐÓÓ ÷ÈÃËÝÑÝÍ ÓÐÑÃÀË, Á¿ÑÍÓÒÃÀÀÐ, ÌŸÍ.Õ¿Í, 2000 ÎÍÛ ÒÎÎËÎÎÃÎÎÐ 50
  51. 51. КАРТОГРАММ Аø èãò ì àëò ì àëû í áàéðø ëàëын кàðò î ãðàì ì 51
  52. 52. КАРТОГРАММ. ¯ð òàðèàíû íýã ãà-ãèéí óðãàöûí ãàçàð ç¿éí áàéðøëàë 52
  53. 53. КАРТОДИАГРАММ  Газрын зураг дээр диаграммыг байрлуулах замаар тэдгээрийг хослуулан ашигласан дүрслэлийг картодиаграмм гэдэг.  Энэ нь статистикийн үзүүлэлтийг диаграммаар газар зүйн ялгавартайгаар харуулсан картограммаас илүү нарийн дүрслэл юм. 53
  54. 54. КАРТОДИАГРАММ. À,Á, á¿ñ íóòãèéí òàâàí õîøóó ìàëûí á¿òýö 54

×