Myangani hogjlin zoriltuud 2009
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

Myangani hogjlin zoriltuud 2009

on

  • 1,856 views

 

Statistics

Views

Total Views
1,856
Views on SlideShare
1,464
Embed Views
392

Actions

Likes
0
Downloads
4
Comments
0

9 Embeds 392

http://mecs-sta.blogspot.com 291
http://www.mecs-sta.blogspot.com 64
http://mecs-sta.blogspot.kr 21
http://mecs-sta.blogspot.ru 7
http://www.mecs-sta.blogspot.fr 4
http://www.mecs-sta.blogspot.de 2
http://mecs-sta.blogspot.de 1
http://mecs-sta.blogspot.tw 1
http://www.mecs-sta.blogspot.co.uk 1
More...

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

Myangani hogjlin zoriltuud 2009 Myangani hogjlin zoriltuud 2009 Document Transcript

  • МОНГОЛ УЛСЫН МЯНГАНЫХӨГЖЛИЙН ЗОРИЛТЫН ШАЛГУУРҮЗҮҮЛЭЛТҮҮДÈÉà ÒÎÎÖÎÕ ÀÐÃÀ×ËÀË Тодорхойлолт Үндэслэл Ойлголт Мэдээллийн эх үүсвэр ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîî 2009 он
  • Õàðèëöàõ õàÿã: ¯íäýñíèé Ñòàòèñòèêèéí Õîðîî Çàñãèéí ãàçðûí III áàéð Áàãà òîéðóó – 44 Óëààíáààòàð. 20À. Ìîíãîë Óëñ.E-mail: pmms_nso@mbox.mn, nso@magicnet.mn.Óòàñ/ Ôàêñ: (976)-324554Íýãòãýí áîëîâñðóóëñàí: .Òóóë ÞÕýâëýëèéí äèçàéíåð: Í. Äàâààñ¿ðýíÕýâëýëèéí õóóäàñ: 141Õýâëýñýí òîî: 1000 ø. “Óíäðàãà ïðèíò” ÕÕÊ-ä õýâëýâ. 2009 îí.
  • АгуулгаÒÎÂ×ÈËÑÎÍ ¯ÃÈÉÍ ÒÀÉËÁÀÐ ÒÀËÀÐÕÀË viiI. ТАНИЛЦУУЛГА 1I.1. МОНГОЛ УЛСЫН ИХ ХУРЛЫН ТОГТООЛ, ¹25 4I.2. МОНГОЛ УЛСЫН ИХ ХУРЛЫН ТОГТООЛ, ¹13. 5I.3. МОНГОЛ УЛСЫН МЯНГАНЫ ХӨГЖЛИЙН ЗОРИЛГО, ЗОРИЛТ, ҮЗҮҮЛЭЛТҮҮД 6II. МЯНГАНЫ ХӨГЖЛИЙН ЗОРИЛТУУДЫН ШАЛГУУР ҮЗҮҮЛЭЛТҮҮДИЙГ ТООЦОХ АРГАЧЛАЛ 11II. 1. ЯДУУРЛЫН ТҮВШИН 11II. 2. ЯДУУРЛЫН ГҮНЗГИЙРЭЛТ 13II. 3. ҮНДЭСНИЙ НИЙТ ХЭРЭГЛЭЭНД ХАМГИЙН БАГА ХЭРЭГЛЭЭТЭЙ ХҮН АМЫН ХЭРЭГЛЭЭНИЙ ЭЗЛЭХ ХУВИЙН ЖИН 15II. 4. НЭГ ХҮНД НОГДОХ ДОТООДЫН НИЙТ БҮТЭЭГДЭХҮҮН (ДНБ), ОНЫ ҮНЭЭР,МЯНГАН ТӨГРӨГ 17II. 5. ТАВ ХҮРТЭЛХ НАСНЫ ТУРААЛТАЙ ХҮҮХДИЙН ЭЗЛЭХ ХУВЬ 18II. 6. ТАВ ХҮРТЭЛХ НАСНЫ ӨСӨЛТИЙН ХОЦРОЛТТОЙ ХҮҮХДИЙН ЭЗЛЭХ ХУВЬ 21II. 7. ТАВ ХҮРТЭЛХ НАСНЫ ТУРАНХАЙ ХҮҮХДИЙН ЭЗЛЭХ ХУВЬ 23II. 8. АЖИЛЛАХ ХҮЧНИЙ ОРОЛЦООНЫ ТҮВШИН /ХУВЬ/: 24II. 9. 15-24 НАСНЫ ЗАЛУУЧУУДЫН АЖИЛГҮЙДЛИЙН ТҮВШИН /ХУВЬ/ 26II. 10. ХОТ, СУУРИНГИЙН НИЙТ ХҮН АМД ХАЯГИЙН БҮРТГЭЛГҮЙ ОРШИН СУУЖ БУЙ ХҮН АМЫН ЭЗЛЭХ ХУВЬ 27II. 11. БАГА БОЛОВСРОЛЫН ХАМРАН СУРГАЛТЫН ЦЭВЭР ЖИН 29II. 12. НЭГДҮГЭЭР АНГИД ЭЛСЭН ОРООД ТАВ ДУГААР АНГИ ХҮРТЭЛ СУРАЛЦАГЧДЫН ХУВЬ 30II. 13. 15-24 НАСНЫ ЗАЛУУЧУУДЫН БИЧИГ ҮСЭГ ТАЙЛАГДАЛТЫН ХУВЬ 32II. 14 - II. 16. БАГА, ДУНД, ДЭЭД БОЛОВСРОЛ ЭЗЭМШИЖ БАЙГАА ОХИД,ХӨВГҮҮДИЙН ÒÎÎÍÛ ХАРЬЦАА 33II. 17. ХӨДӨӨ АЖ АХУЙГААС БУСАД САЛБАРТ ЦАЛИНТАЙ АЖИЛ ЭРХЭЛЖБАЙГАА ХҮН АМЫН ДОТОР ЭМЭГТЭЙЧҮҮДИЙН ЭЗЛЭХ ХУВЬ 34II. 18. УЛСЫН ИХ ХУРАЛД СОНГОГДСОН ЭМЭГТЭЙЧҮҮДИЙН ЭЗЛЭХ ХУВЬ 36II.19. УЛСЫН ИХ ХУРАЛД НЭР ДЭВШСЭН ЭМЭГТЭЙЧҮҮДИЙН ЭЗЛЭХ ХУВЬ 37II. 20. ТАВ ХҮРТЭЛХ НАСНЫ ХҮҮХДИЙН ЭНДЭГДЛИЙН ТҮВШИН/1000 АМЬД ТӨРӨЛТ ТУТАМД/ 38II. 21. НЯЛХСЫН ЭНДЭГДЛИЙН ТҮВШИН /1000 АМЬД ТӨРӨЛТ ТУТАМД/ 40II. 22. УЛААН БУРХНЫ ЭСРЭГ ВАКЦИНЖУУЛАЛТАД ХАМРАГДСАН ХҮҮХДИЙН ХУВЬ 41II. 23. ЭХИЙН ЭНДЭГДЛИЙН ТҮВШИН /100 000 АМЬД ТӨРӨЛТ ТУТАМД/ 43 iii
  • II. 24. ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН МЭРГЭЖЛИЙН АЖИЛТАН ЭХ БАРЬСАН ТӨРӨЛТИЙН ХУВЬ 44II. 25. ЖИРЭМСЭН ЭМЭГТЭЙЧҮҮДИЙН ДУНДАХЬ ХДХВ-ИЙН ХАЛДВАРЫН ТАРХАЛТ /ХУВЬ/ 46II. 26. 15-24 НАСНЫ ЗАЛУУЧУУДЫН ДУНДАХЬ ХДХВ-ИЙН ХАЛДВАРЫН ТАРХАЛТ/ХУВЬ/ 47II. 27. СҮРЬЕЭ ӨВЧНИЙ ТАРХАЛТ /100 000 ХҮН ТУТАМД/ 49II. 28. СҮРЬЕЭГИЙН ӨВЧЛӨЛИЙН ТҮВШИН /100 000 ХҮН ТУТАМД/ 50II. 29. СҮРЬЕЭГЭЭС ШАЛТГААЛСАН НАС БАРАЛТ /100 000 ХҮН ТУТАМД/ 51II. 30. ОНОШИЛГОО, ЭМЧИЛГЭЭНИЙ ОЛОН УЛСЫН СТАНДАРТЫН ХҮРЭЭНД СҮРЬЕЭГ ИЛРҮҮЛЖ, ЭМЧИЛСЭН ТОХИОЛДЛЫН ХУВЬ 52II. 31. 5-6 НАСТАЙ ХҮҮХДИЙН ШҮД ЦООРОХ ӨВЧНИЙ ТАРХАЛТ /ХУВЬ/ 54II. 32. ОЙТ НУТГИЙН ЭЗЛЭХ ХУВЬ 55II. 33. ТУСГАЙ ХАМГААЛАЛТАД АВСАН ГАЗАР НУТГИЙН ЭЗЛЭХ ХУВЬ 57II. 34. НЭГ ХҮНД НОГДОХ НҮҮРСХҮЧЛИЙН ДАВХАР ИСЛИЙН ЯЛГАРАЛТ (тонн/хүн) 59II. 35. УЛААНБААТАР ХОТЫН АГААР ДАХЬ АЗОТЫН ДАВХАР ИСЛИЙН ӨВЛИЙН ХОНОГИЙН ДУНДАЖ АГУУЛАМЖ /мкг/м3/ 61II. 36. УЛААНБААТАР ХОТЫН АГААР ДАХЬ ХҮХЭРЛЭГ ХИЙН ӨВЛИЙН ДУНДАЖАГУУЛАМЖ /мкг/м3/ 63II. 37. ХАМГААЛАЛТАД АВСАН ГОЛ МӨРНИЙ УСНЫ УРСАЦ БҮРЭЛДЭХ УНДАРГЫН ЭХИЙН ЭЗЛЭХ ХУВЬ 64II. 38. ХАМГААЛАЛТ БАРЬЖ ТОХИЖУУЛСАН УСНЫ ЭХ ҮҮСВЭР, БУЛАГ ШАНДЫН ЭХИЙН ТОО 66II. 39. БАТАЛГААТ УНДНЫ УСНЫ ХАНГАМЖГҮЙ ХҮН АМЫН ЭЗЛЭХ ХУВЬ 67II. 40. САЙЖРУУЛСАН АРИУН ЦЭВРИЙН БАЙГУУЛАМЖИД ХАМРАГДААГҮЙ ХҮН АМЫН ЭЗЛЭХ ХУВЬ 69II. 41. ИНЖЕНЕРИЙН ШУГАМ СҮЛЖЭЭТЭЙ ОРОН СУУЦАНД АМЬДАРЧ БАЙГАА ХҮН АМЫН ЭЗЛЭХ ХУВЬ 71II. 42. ХУДАЛДААНЫ ХҮЧИН ЧАДЛЫГ БИЙ БОЛГОХОД ТУСЛАХААР ҮЗҮҮЛСЭН ХӨГЖЛИЙН АЛБАН ЁСНЫ ТУСЛАМЖИЙН /ХАЁТ/ ЭЗЛЭХ ХУВЬ 72II. 43. НИЙГМИЙН СУУРЬ ҮЙЛЧИЛГЭЭНД ҮЗҮҮЛСЭН ХӨГЖЛИЙН АЛБАНЁСНЫ ТУСЛАМЖИЙН ЭЗЛЭХ ХУВЬ 75II. 44. ДОТООДЫН НИЙТ БҮТЭЭГДЭХҮҮНД /ДНБ/ ЭКСПОРТЫН ЭЗЛЭХ ХУВЬ 77II. 45. САНХҮҮГИЙН ГҮНЗГИЙРЭЛ: ДНБ, НИЙТ МӨНГӨНИЙ ХАРЬЦАА 78II. 46. ҮНДЭСНИЙ НИЙТ ОРЛОГОД /ҮНО/ ХӨГЖЛИЙН АЛБАН ЁСНЫТУСЛАМЖИЙН ЭЗЛЭХ ХУВЬ 80II. 47. ТӨМӨР ЗАМЫН АЧАА ТЭЭВЭРЛЭЛТЭД ДАМЖИН ӨНГӨРӨХАЧААНЫ ЭЗЛЭХ ХУВЬ 81II. 48. ДОТООДЫН НИЙТ БҮТЭЭГДЭХҮҮНД ЗАСГИЙН ГАЗРЫН ГАДААД ӨРИЙН ЭЗЛЭХ ХУВЬ 82iv
  • II. 49. ЭКСПОРТОД ЗАСГИЙН ГАЗРЫН ГАДААД ӨРИЙН ЭЗЛЭХ ХУВЬ 84II. 50. ЗАСГИЙН ГАЗРЫН ОРЛОГОД ГАДААД ӨРИЙН ЭЗЛЭХ ХУВЬ 85II. 51. ЭКСПОРТОД ЗАСГИЙН ГАЗРЫН ГАДААД ӨРИЙН ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ ЭЗЛЭХ ХУВЬ 86II. 52. ЗАСГИЙН ГАЗРЫН ОРЛОГОД ГАДААД ӨРИЙН ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ ЭЗЛЭХ ХУВЬ 88II. 53. СУУРИН УТАСНЫ ЦЭГИЙН ТОО /1000 ХҮН ÒÓÒÀÌÄ/ 89II. 54. ИНТЕРНЕТ БАЙНГЫН ХЭРЭГЛЭГЧДИЙН ТОО /1000 ХҮН ÒÓÒÀÌÄ / 90II. 55. ҮҮРЭН ТЕЛЕФОН ХЭРЭГЛЭГЧДИЙН ТОО /1000 ХҮН ÒÓÒÀÌÄ/ 91II. 56. ХҮНИЙ ХӨГЖЛИЙН ИНДЕКС 93II. 57. МОНГОЛ УЛСЫН ХУУЛЬ ТОГТООМЖ ОЛОН УЛСЫН ХҮНИЙ ЭРХИЙН ГЭРЭЭ, КОНВЕНЦЭД НИЙЦЭЖ БУЙ ТАЛААРХИ ШИНЖЭЭЧДИЙН ҮНЭЛГЭЭ /ХУВЬ/ 94II. 58. ШҮҮХИЙН ШИЙДВЭР ГҮЙЦЭТГЭЛИЙН БОДИТ БИЕЛЭЛТ /ХУВЬ/ 96II. 59. ТӨЛБӨРИЙН ЧАДВАРГҮЙ ИРГЭДЭД ҮЙЛЧИЛГЭЭ ҮЗҮҮЛЖ БУЙ ӨМГӨӨЛӨГЧДИЙН ТОО 97II. 60. УЛС ТӨР, ЭДИЙН ЗАСАГ, САНХҮҮГЭЭС ХЭВЛЭЛ, МЭДЭЭЛЛИЙН ХЭРЭГСЛИЙН ХАРААТ БУС БАЙДЛЫН ТАЛААРХИ ИРГЭДИЙН ТӨСӨӨЛӨЛ 99II. 61. ТӨСӨВ, ТҮҮНИЙ ЗАРЦУУЛАЛТЫН ТАЙЛАНГ ВЕБ ХУУДСАНДАА ТОГТМОЛ БАЙРЛУУЛДАГ ТӨРИЙН БАЙГУУЛЛАГЫН ТОО 100II. 62. ТӨРИЙН БАЙГУУЛЛАГЫН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНЫ ТАЛААРХИ ИРГЭДИЙН ТӨСӨӨЛӨЛ 101II. 63. УЛСЫН ТӨСВИЙН ТӨСЛИЙГ БОЛОВСРУУЛАХ, БАТЛАХ ҮЕД САНАЛАА АЛБАН ЁСООР ИРҮҮЛСЭН ИРГЭНИЙ НИЙГМИЙН БАЙГУУЛЛАГЫН ТОО 102II. 64. БАГ, ХОРООНЫ ЗАСАГ ДАРГАД НЭР ДЭВШҮҮЛЭХЭД ОРОЛЦОХ ИРГЭДИЙН ИРЦИЙН ХУВЬ 104II. 65. АВЛИГЫН ИНДЕКС 105II. 66. УЛС ТӨР, ХУУЛЬ, ХЯНАЛТЫН БАЙГУУЛЛАГЫН ХҮРЭЭН ДЭХ АВЛИГЫН ТАЛААРХ ТӨСӨӨЛӨЛ 107II. 67. ТӨРИЙН ЗАХИРГАА БОЛОН ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ БАЙГУУЛЛАГЫН ХҮРЭЭН ДЭХ АВЛИГЫН ТАЛААРХИ ИРГЭДИЙН ТӨСӨӨЛӨЛ 109III. ХАВСРАЛТУУД 111III.1 Монгол Улсын Их Хурлын 2008 оны 13 дугаар тогтоолын хавсралт 111III.2 ҮСХ-НЫ ДАРГЫН 2008 ОНЫ 12 ДУГААР САРЫН 31-НИЙ ӨДРИЙН 182 ТООТТУШААЛЫН ХАВСРАЛТ 117ÀØÈÃËÀÑÀÍ ÌÀÒÅÐÈÀËÓÓÄ 133 
  • Товчилсон үгийн тайлбарАТГ Авлигатай тэмцэх газарБОАЖЯ Байгаль орчин, аялал, жуулчлалын яамБСШУЯ Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны яамДБ Дэлхийн БанкДНБ Дотоодын нийт бүтээгдэхүүнДЭМБ Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагаДОХ Дархлалын олдмол хомсдолЗГХЭГ Засгийн газрын хэрэг эрхлэх газарÇÒÁÕÁß Çàì òýýâýð áàðèëãà, õîò áàéãóóëàëòûí ÿàìМХЗ Мянганы хөгжлийн зорилтНХХЯ Нийгмийн хамгаалал, хөдөлмөрийн яамНҮБ Нэгдсэн үндэстний байгууллагаͯÁ ÁØÓÑÕ Í¯Á-ûí Áîëîâñðîë Øèíæëýõ Óõààí, Ñî¸ëûí Õîðîî ОУВС Олон улсын валютын санОУХБ Олон улсын хөдөлмөрийн байгууллагаӨНЭЗС Өрхийн нийгэм эдийн засгийн судалгааСЯ Сангийн яамСЕХ Сонгуулийн ерөнхий хорооҮНО Үндэсний нийт орлогоҮНБ Үндэсний нийт бүтээгдэхүүнҮСХ Үндэсний статистикийн хороо¯ÒÑ ¯íäýñíèé òîîöîîíû ñèñòåì¯ÒÅà ¯íäýñíèé òàòâàðûí åðºíõèé ãàçàðХАЁТ Хөгжлийн албан ёсны тусламжÕÀÎÑÒ Õ¿í àì, îðîí ñóóöíû òîîëëîãîХЗДХЯ Хуул зүй, дотоод хэргийн яамХДХВ Хүний дархлал, хомсдлын вирусШХБХЭ Шууд хяналттай богино хугацааны эмчилгээШЦӨ Шүд цоорох өвчинШШБЕГ Шүүхийн шийдвэр биелүүлэх ерөнхий газарЭЗХАХБ Эдийн засгийн хамтын ажиллагааны хөгжлийн байгууллага ЭМЯ Эрүүл мэндийн яамЭМСҮТ Эрүүл мэндийн статистикийн үндэсний төвvi
  • ÒàëàðõàëÄýëõèéí õ¿í òºðºëõòíèé àìüäðàëûí ÷àíàðûã õàíãàõàä ÷èãëýãäñýí Ìÿíãàíûõºãæëèéí çîðèëòûã óëñ îðîí á¿ð ººðèéí îíöëîãò íèéö¿¿ëýí õýðýãæ¿¿ëýõ òàëààðèõýýõýí ÷àðìàéëò òàâüæ áàéíà.Ìîíãîë óëñ Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòûã ¿íäýñíèé õýìæýýíä õýðýãæ¿¿ëýõ àæëûã,íýãä: äýëõèéí õýìæýýíä äýâøèãäñýí íèéòëýã çîðèëòûã á¿ðýí õýðýãæ¿¿ëýõýäòîäîðõîé õóâü íýìýð îðóóëàõ; õî¸ðò: ÌÕÇ-òîé ñàëøã¿é õîëáîîòîé ººðèéí îðíûîíöëîãèéã òóñãàñàí çàéëøã¿é øèéäâýðëýâýë çîõèõ çîðèëòûã ìºí äýâø¿¿ëýíòàâüæ øèéäâýðëýõ çàð÷ìûã áàðèìòëàí çîõèîí áàéãóóëæ áàéãàà áèëýý. ¯¿íèé íýãòîä èëðýë íü Ìîíãîë óëñûí Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòûã ºðãºæ¿¿ëýí áàÿæóóëæ,8 çîðèëãî, 21 çîðèëò, 58 øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëòèéí õ¿ðýýíä òîäîðõîéëîí áàòàëæ,õýðýãæèëòèéí ÿâöûã õî¸ð æèë òóòàìä ïàðëàìåíòààðàà õýëýëöýí ¿íýëýëò,ä¿ãíýëò ºãäºã áîëñîíä îðøèíî. Òýð÷ëýí Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòîä ñóóðèëñàí¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûã ÓÈÕ (ïàðëàìåíò)- ààðàà áàòëàí õýðýãæ¿¿ëæýõýëñýí áèëýý.Òèéìýýñ ¯íäýñíèé õºãæëèéí öîãö áîäëîãûí áîëîí ͯÁ-ààñ ãèø¿¿í îðíóóäûíõààÌÕÇ-ûí õýðýãæèëòèéã õÿíàõààð áîëîâñðóóëñàí ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéí òîîí ìýäýýëëèéíýõ ñóðâàëæûã áîëîâñðîíãóé áîëãîõîä èõýýõýí à÷ õîëáîãäîë ºãºõ áîëñîí þì.Ìîíãîë Óëñûí ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîî (¯ÑÕ)-íîîñ äýýðõè çîðèëòóóäûíõýðýãæèëòèéã õÿíàõ, ¿íýëýõ øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéí îéëãîëò, òîäîðõîéëîëòûãæèãäð¿¿ëæ, óëìààð òýäãýýðèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë, àðãà ç¿éã îëîí óëñûí íýãäìýëñòàíäàðò õýì õýìæýýíä íèéö¿¿ëýõèéã ÷óõàë÷èëæ áàéíà. Ýíý õ¿ðýýíä Ìîíãîëóëñûí ÌÕÇ-ûí õýðýãæèëòèéã õÿíàõ ìýäýýëëèéí ñàíã Äåâèíôî 5.0 ïðîãðàììûíîð÷èíä áàéãóóëàâ.Ñòàòèñòèê ìýäýýëëèéí áîäèò áàéäëûã õàíãàõ, ä¿í øèíæèëãýý õèéõ, ìýäýýëëèéíºñºí íýìýãäýæ áàéãàà îëîí òàëò õýðýãöýýã õàíãàõ, ìýäýýëëýã÷, áîäëîãîáîëîâñðóóëàã÷, ñóäëàà÷, øèíæýý÷èä áîëîí õýðýãëýã÷ íàðûã íýãäñýí àðãà ç¿éãýýðõàíãàõ çîðèëãîîð Ìîíãîë Óëñûí Çàñãèéí ãàçàð, ͯÁÕÕ-ººñ “ßäóóðàë, ÌÕÇ-ûí õýðýãæèëòèéã õÿíàõ ìýäýýëëèéí òîãòîëöîîã äýìæèõ” ÌÎÍ/05/201 òºñëèéí¯ÑÕ-íä õýðýãæ¿¿ëæ áàéãàà “Çàñàã, çàõèðãààíû ñòàòèñòèê ìýäýýëýëä ñóóðèëñàíÿäóóðàë, ÌÕÇ-ûí õýðýãæèëòèéã õÿíàõ ìýäýýëëèéí òîãòîëöîî” äýä òºñëèéíõ¿ðýýíä “Ìîíãîë Óëñûí Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéãòîîöîõ àðãà÷ëàë”-ûã ìîíãîë, àíãëè õýë äýýð áîëîâñðóóëàí áàòàëæ, õýâëýíõýðýãëýã÷ íàðò õ¿ðãýæ áàéíà.Ìîíãîë óëñûí Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí õýðýãæèëòèéã õÿíàõ ìýäýýëëèéíòîãòîëöîîã á¿ðä¿¿ëýõ, Ìîíãîë óëñûí ÿäóóðàë, ÌÕÇ-ûí õýðýãæèëòèéã õÿíàõøàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëûã áîëîâñðóóëàõàä äýìæëýã ¿ç¿¿ëñýíͯÁÕÕ, ìýðãýæëèéí ºíäºð ò¿âøèíä õàìòðàí àæèëëàñàí Ìîíãîë Óëñûíõîëáîãäîõ ÿàìä, áàéãóóëëàãóóäàä ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí õîðîîíû íýðèéíºìíººñ ã¿í òàëàðõàë èëýðõèéëüå. ¯ÑÕ-íû äàðãà Ï. ÁßÌÁÀÖÝÐÝÍ. vii
  • viii
  • I. ÒÀÍÈËÖÓÓËÃÀ Äýëõèéí 189 орны төр, засгийн 147 дээд óäèðäëàãûí (тэргүүн¿¿äèéí) îðîëöîîòîéãîîð 2000 îíû 9 ä¿ãýýð ñàðä Íüþ-Éîðê õîòíîî ÷óóëñàí ͯÁ-ûí ìÿíãàíû äýýä õýìæýýíèé óóëçàëòààð “Мянганы тунхаглал” хэмээх ò¿¿õýí баримт бичиг батлаãäàн гàðñàí билээ. Уг баримт бичигт 2015 он хүртэлх õóãàöààíä äýëõèéí õýìæýýíä íýí òýðã¿¿íä шийдвэрлэвэл зохих ядуурал, àæèëã¿éäýë, õ¿í àìûí эрүүл мэнд, боловсрол, хүрээлэн буй орчины асуудлууд тэрчлэн хөгжлийн төлөө дэлхий нийтийн түншлэлийã өрнүүлэх хүрээнд нийтийн àíõààðëûã òàòñàí тулгамдаж буй асуудлуудыг багцлан 8 зорилго, 18 зорилт, 48 үзүүлэлт бүхий Мянганы хөгжлийн зорилтыг àíõëàí дэвшүүлсэн áîëíî. Ãýñýí õýäèé ÷ äýëõèéí óëñ îðíóóäûí íèéãýì, ýäèéí çàñãèéí àìüäðàëûí íèéòëýã áîëîí ºâºðìºö îíöëîãèéã óëàì á¿ð èë¿¿ òîäîðõîé õàðãàëçàí ¿çýõ øààðäëàãàä íèéö¿¿ëýí ìÿíãàíû õºãæëèéí äýýðõè çîðèëòóóäûã áàÿæóóëàí ºðãºæ¿¿ëæ ýä¿ãýý 8 зорилго, 21 зорилт, 58 шалгуур үзүүлэлттэй áàéõààð øèíý÷ëýí áàòëààä 2008 оны 1 дүгээр сарын 15-íаас эхлэн íèéòýýðýý äàãàí ìºðäºæ, õºãæ¿¿ëýõ áîëñîí þì. Монгол улс НҮБ-ын гишүүн орнû хувьд òºðèéí òýðã¿¿íèéõýý îðîëöîí áàòëàëöñàí “Мянганы тунхаглал”-ын ¿çýë ñàíààã óäèðäëàãà áîëãîí Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòûã ¿íäýñíèé îíöëîãò íèéö¿¿ëýí õýðýãæ¿¿ëýõ òàëààð èõýýõýí ÷àðìàéëò òàâüæ èðñýí áîëíî. Ìîíãîë óëñûí õóóëü òîãòîîõ òºðèéí ýðõ áàðèõ äýýä áàéãóóëëàãà - Óëñûí Èõ Õóðàë “Õ¿íèé ýðõèéã áàòàëãààæóóëàõ, àðä÷èëñàí çàñàãëàëûã õºãæ¿¿ëýõ” çîðèëòûã ÷óõàë÷ëàí ¿çýæ äýýðõ íèéòëýã çîðèëãî, çîðèëò äýýð íýìæ îðóóëàí 2005 îíû 25 äóãààð òîãòîîëîîðîî áàòàëæ ìºðä¿¿ëñýí òºäèéã¿é, ò¿¿íèéõýý õýðýãæèëòèéã õî¸ð æèë òóòàìä ä¿ãíýí ãàðãàæ, Çàñãèéí ãàçàð íü ÓÈÕ-ä òàéëàãíàæ áàéõ æóðàìä øèëæýýä áàéíà. Èéíõ¿¿ Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòûí õýðýãæèëòèéí 
  • òàéëàíã ¿íäýñíèé õýìæýýíä áîëîâñðóóëàí ãàðãàæ õýëýëö¿¿ëýã ÿâóóëäàã, ¿íýëýëò ä¿ãíýëò ºãäºã áîëñîí íü ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëãî, çîðèëò, шалгуур үзүүлэлтүүдийã óëàì á¿ð òîäîðõîé, îíîâ÷òîé áîëãîæ õýðýãæèëòèéí ¿ð ä¿íã ñàéæðóóëàõ íºõöëèéã á¿ðä¿¿ëýõýä ò¿ëõýö ºãºõ à÷ õîëáîãäîëòîé áàéäàã. Ìîíãîë óëñûí èõ õóðàë Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòûí õýðýãæèëòèéí òóõàé òàéëàíã àâ÷ õýëýëöñýíèé ¿íäñýí äýýð 2008 оны 1 дүгээр сарын 31-ний өдрийн 13 дугаар тогтоолоор Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòûã шинэчлэн нийт 9 зорилго, 24 зорилт, 67 шалгуур үзүүлэлттэй болãон ºðãºæ¿¿ëæ баталсан болно. Òèéìýýñ Монгол улсын МХЗ-н хэрэгжилтийг хянах äýýðõ 67 шалгуур үзүүлэлт òóñ á¿ðèéí òàëààðõ ñòàíäàðò ойлголт, тодорхойлолтыг Үндэсний Статистикийн Хороонîîñ òóñãàéëàí боловсруулж, Монгол Улсын Үндэсний ñтатистикийн õорооны даргын 2008 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрийн 182 тоот тушаалаар баталж ìºðä¿¿ëýâ. Èíãýñíýýð ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëò, çîðèëãî á¿ðèéí ìºí ÷àíàðûã çºâ òàíèí ìýäýæ, îéëãîæ õýðýãæ¿¿ëýõ íýãäìýë îéëãîëò, àðãà àæèëëàãààã ¿íäýñíèé õýìæýýíä òîãòîîæ ìºðä¿¿ëýõýä íýí ÷óõàë à÷ õîëáîãäîëòîé þì. МХЗ-ын хэрэгжилтийг хянах үзүүлэлтүүд нь: 1. МХЗ-ын хэрэгжилтийг хэмжих; 2. Олон улсын болон нийслэл, аймаг хоорондын зэрэгцүүлэлт хийх үндэслэлийг хангасан, нэгдсэн ойлголт, тодорхойëîëòîä íèéöñýí байх; 3. Монгол улсын хөгжлийн гол гол чиглэлүүдийг бүрэн хамруулсан байх; 4. Олон улсын íèéòëýã стандарт, õýì õýìæýý, àðãà÷ëàë, зөвлөмжид тулгуурласан байх; 5. Тоон мэдээллийн áàÿëàã сан байгуулах нөхцлийг хангасан байх гэсэн 5 үндсэн шаардлагàä ¿íäýñëýñýí áîëíî. Монгол улсын ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòûí нийт 9 зорилго, 24 зорилтуудын хүрээнд хэрэгжилтийг хянах, ä¿ãíýõ шалгуур үзүүлэлтүүдийн ойлголт, тодорхойлолтûã íýã ìºð áîëãîõ; ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã 
  • òîîöîîëîõ àðãà ç¿é, мэдээллийн эх үүсвэр, хэрэглэх үндэслэл çýðãèéã òóñãàñàí аргачлалыг ҮСХ-ны дэргэд хэрэгжиж байгаа Çàñàã çàõèðãààíû ñòàòèñòèê ìýäýýëýëä ñóóðèëñàí ÿдуурал, МХЗ-ын õýðýãæèëòèéã õÿíàõ мэдээлийн òîãòîëöîî (PMIS) төслөөс боловсруулж, нийтийн хүртээл болгож байна. НҮБ-аас боловсруулсан олон улсын стандарт, зөвлөмж, үзүүлэлтүүдийн тодорхойлолт, ойлголт, мэдээллийн эх үүсвэртэй нийцүүлэн улмаар үндэсний түвшинд өөрийн онцлог байдлыг тусгасан нэмэлт үзүүлэлтүүдийн тодорхойлолт, тооцох арга, мэдээллийн эх үүсвэр, хэрэглэх үндэслэлийг тодорхойлж энэхүү аргачлалд тусгав. Õàðèí Монгол улсын дэвшүүлсэн 9 дүгээр зорилгын хэрэгжилтийг хянах зарим үзүүлэлтүүдийг тооцох арга зүйг судалж, боловсруулах үйл ажиллагаа үргэлжилж байãàà áîëíî. МЭДЭЭЛЛИЙН ЭХ Үзүүлэлт бүрийн тоон утга, мэдээллийн эх үүсвэрийгҮҮСВЭР: түүнийг тодорхойлогч холбогдох байгууллагууд болон Үндэсний ñтатистикийн õороо хариуцна.МЕТА Энд тухайн үзүүлэлт бүрийн холбогдох зорилго,МЭДЭЭЛЛИЙН зорилт, үзүүлэлтийн тодорхойлолт, түүнийг хэрэглэхБААЗ: үндэслэл, тооцох арга, мэдээллийн давтамж, эх үүсвэр, хариуцах байгууллагыг тодорхой тусгахыг зорилоо. ---------------oOOo------------- 
  • I.1. МОНГОЛ УЛСЫН ИХ ХУРЛЫН ТОГТООЛ2005 оны 04 сарын 21 өдөр Дугаар 25 Улаанбаатар хот Монгол Улсын Мянганы хөгжлийн зорилтыг батлах тухай 2000 онд болсон Нэгдсэн Үндэстний Байгууллага /НҮБ/-ын Мянганы дээдхэмжээний чуулга уулзалтаас баталсан “Ìÿíãàíû òóíõàãëàë” áàðèìò áè÷ãèéã ñàéøààí ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûã òîäîðõîéëîõ, ò¿¿íèéã õýðýãæ¿¿ëýõ õýðýãæèëòýä íü õÿíàëò òàâèõ àñóóäëûã ¿íäýñíèé õýìæýýíä çîõèöóóëàí, çîõèîí áàéãóóëàõ øààðäëàãàä ¿íäýñëýí Монгол Улсын Их Хурлаас ТОГТООХ нь: 1.Монгол Улсын Мянганы хөгжлийн зорилтóóäûã õàâñðàëòààð áàòàëñóãàé; 2.Монгол Улсын Мянганы хөгжлийн зорилтóóäûã õýðýãæ¿¿ëýõòýé õîëáîãäóóëàí äàðààõü àðãà õýìæýý àâ÷ õýðýãæ¿¿ëýõèéã Çàñãèéí ãàçàð /Ö. Ýëáýãäîðæ/-ò ¿¿ðýã áîëãîñóãàé: 1/ Мянганы хөгжлийн зорилтуудыг аймаг, нийслэл, бүсийн хэмжээндтодорхойлж, Засгийн газрын үйл ажиллагааны хөтөлбөр, эдийн засаг, нийгмийгхөгжүүлэх жил бүрийн үндсэн чиглэл болон цаашид батлан гаргах хөгжлийн баримтбичгүүдэд тусган, шаардагдах хөрөнгийг улсын болон орон нутгийн төсөвт төлөвлөжүе шаттайгаар хэрэгжүүлэх ажлыг зохион байгуулах; 2/ Мянганы хөгжлийн зорилтуудыí õýðýãæèëòèéí òàëààðõ ¿íäýñíèé èëòãýëèéã 2 æèë òóòàì ãàðãàæ, Óëñûí Èõ Õóðëûí õàâðûí ÷óóëãàíä òàíèëöóóëæ áàéõ; 3/ Мянганы хөгжлийн зорилтуудыг õýðýãæ¿¿ëýõ àæëûã çîõèîí áàéãóóëàõàä èðãýíèé íèéãìèéí îðîëöîîã õàíãàõ, òºð, òºðèéí áóñ áàéãóóëëàãà,õóâèéí õýâøëèéí õîîðîíä ò¿íøëýëèéã áèé áîëãîæ, òýäãýýðèéí ¿ð àøèãòàé õàìòûí àæèëëàãààã õºãæ¿¿ëýõ; 4/ Мянганы хөгжлийн зорилтуудыг õýðýãæ¿¿ëýõäýý äîòîîäûí íººö áîëîëöîîã àøèãëàõûí çýðýãöýý îëîí óëñûí áàíê, ñàíõ¿¿ãèéí áàéãóóëëàãûí äýìæëýãèéã àâ÷, ãàäààä ýõ ¿¿ñâýðýýð õàíãàõ áîëîìæòîé á¿õ àðãà õýìæýýã àâàõ òàëààð ñàíàà÷ëàãàòàé àæèëëàõ. 3.Мянганы хөгжлийн зорилтуудын үзүүлэлт, арга зүйг боловсронгуй болгох,хэрэгжилтийг үзүүлэлт бүрээр дүгнэх, хяналт тавих, төрөлжсөн болон тусгайлсансанг улсын хэмжээнд, аймаг, нийслэлийн түвшинд холбогдох мэдээллээрбүрдүүлж ажиллахыг Засгийн газар /Ö. Ýëáýãäîðæ /, Үндэсний статистикийн хороо/П.Бямбацэрэн/, Авлигатай тэмцэх газар /Ч.Сангарагчаа/, Төрийн албаны зөвлөл/Ж.Норовсамбуу/, Монгол Улсын Хүний эрхийн үндэсний комисс /Д.Солонго/-т тустус үүрэг болгосугай; 4.Энэõ¿¿ тогтоолûí áèåëýëòýä õÿíàëò òàâüæ àæèëëàõûã Òºðèéí áàéãóóëàëòûí áàéíãûí õîðîî /Ñ.Áàòáîëä/, Áàéãàëü îð÷íû áàéíãûí õîðîî /×. Ðàäíàà/,Ýäèéí çàñãèéí áàéíãûí õîðîî /Ö. Äàìäèí/, Íèéãìèéí áîäëîãûí áàéíãûí õîðîî /Ñ.Ëàìáàà/, Òºñâèéí áàéíãûí õîðîî /Ð.Áàäàìäàìäèí/-íä òóñ òóñ äààëãàñóãàé. МОНГОЛ УЛСЫН ИХ ХУРЛЫН ДАРГА Д.ЛҮНДЭЭЖАНЦАН 
  • I.2. МОНГОЛ УЛСЫН ИХ ХУРЛЫН ТОГТООЛ2008 оны 01 сарын 31 өдөр Дугаар 13 Улаанбаатар хот Тогтоолд өөрчлөлт оруулах болон тогтоолын хавсралтыг шинэчлэн батлах тухайМонгол Улсын Их Хурлаас ТОГТООХ нь: 1.Монгол Улсын Мянганы хөгжлийн зорилт батлах тухай Улсын Их Хурлын2005 оны 4 сарын 21-ний өдрийн 25 дугаар тогтоолын 2 дахь хэсгийн 1 дэх заалтболон 3 дахь хэсгийг дараахь байдлаар тус тус өөрчлөн найруулсугай: 1.1 Мянганы хөгжлийн зорилтуудыг аймаг, нийслэл, бүсийн хэмжээндтодорхойлж, Засгийн газрын үйл ажиллагааны хөтөлбөр, эдийн засаг, нийгмийгхөгжүүлэх жил бүрийн үндсэн чиглэл болон цаашид батлан гаргах хөгжлийн баримтбичгүүдэд тусган, шаардагдах хөрөнгийг улсын болон орон нутгийн төсөвт төлөвлөжүе шаттайгаар хэрэгжүүлэх ажлыг зохион байгуулах; 3.Мянганы хөгжлийн зорилтуудын үзүүлэлт, арга зүйг боловсронгуй болгох,хэрэгжилтийг үзүүлэлт бүрээр дүгнэх, хяналт тавих, төрөлжсөн болон тусгайлсансанг улсын хэмжээнд, аймаг, нийслэлийн түвшинд холбогдох мэдээллээр бүрдүүлжажиллахыг Засгийн газар /С.Баяр/, Үндэсний статистикийн хороо /П.Бямбацэрэн/, Авлигатай тэмцэх газар /Ч.Сангарагчаа/, Төрийн албаны зөвлөл /Ж.Норовсамбуу/,Монгол Улсын Хүний эрхийн үндэсний комисс /Д.Солонго/-т тус тус үүрэгболгосугай. 2.Монгол Улсын Мянганы хөгжлийн зорилт батлах тухай Улсын Их Хурлын2005 оны 4 дүгээр сарын 21-ний өдрийн 25 дугаар тогтоолын хавсралтыг шинэчлэнбаталсугай. 3.Энэ тогтоол батлагдсантай холбогдуулан “Монгол Улсын Мянганы хөгжлийнзорилтыг батлах тухай” УИХ-ын 2005 оны 4 дүгээр сарын 21-ний өдрийн 25 дугаартогтоолын хавсралтыг хүчингүй болсонд тооцсугай. МОНГОЛ УЛСЫН ИХ ХУРЛЫН ДАРГА Д.ЛҮНДЭЭЖАНЦАН 
  • I.3. ÌÎÍÃÎË ÓËÑÛÍ ÌßÍÃÀÍÛ ÕªÃÆËÈÉÍ ÇÎÐÈËÃÎ, ÇÎÐÈËÒ, ¯Ç¯¯ËÝËÒ¯¯Ä ЗОРИЛГО 1. ЯДУУРАЛ, ӨЛСГӨЛӨНГ БУУРУУЛАХ 1.1 Ядуурлын түвшин /хувь/ Зорилт 1: 1.2 ßäóóðëûí ã¿íçãèéðýëò /õóâü/ Амьжиргааны доод түвшнээс доогуур орлоготой иргэдийн 1.3 Yндэсний нийт хэрэглээнд хамгийн бага эзлэх хувь хэмжээг 1990 онтой хэрэглээтэй хүн амын хэрэглээний эзлэх харьцуулахад 2015 он гэхэд 2 хувийн жин дахин бууруулах. 1.4 Нэг хүнд ногдох дотоодын нийт бүтээгдэхүүн /оны үнээр, мянган төгрөг/ 1.5 5 хүртэлх насны тураалтай хүүхдийн Зорилт 2: эзлэх хувь Хоол, тэжээлийн дуталтай 1.6 5 хүртэлх насны өсөлтийн хоцролттой хүн амын тоог 1990 онтой хүүхдийн эзлэх хувь харьцуулахад 2015 он гэхэд 6 1.7 5 хүртэлх насны туранхай хүүхдийн дахин бууруулах. эзлэх хувь Зорилт 3: 1.8 Ажиллах хүчний оролцооны түвшин Хүн амын хөдөлмөр эрхлэлтийн /хувь/ түвшинг дээшлүүлж, хөдөлмөрийн зах зээлд шилжиж буй залуучуудын ажилгүйдлийн 1.9 15-24 насны залуучуудын ажилгүйдлийн түвшинг бууруулах. түвшин /хувь/ Зорилт 4: Хүн амын төвлөрөл, шилжих 1.10 Хот, суурингийн нийт хүн амд хаягийн хөдөлгөөнтэй холбогдон гарч бүртгэлгүй оршин сууж буй хүн амын эзлэх буй сөрөг үзэгдлийг багасгах, хувь шилжин суурьшигчдыг нийгмийн суурь үйлчилгээнд хамруулах. ЗОРИЛГО 2. БYХ НИЙТЭЭР АНХАН ШАТНЫ БОЛОВСРОЛ ЭЗЭМШИХ 2.1 Бага боловсролын хамран сургалтын цэвэр жин Зорилт 5: 2.2 Нэгдүгээр ангид элсэн ороод 5 дугаар 2015 он гэхэд бүх хүүхдэд бага анги хүртэл суралцагчдын хувь боловсрол олгох. 2.3 15-24 насны залуучуудын бичиг үсэг тайлагдалтын хувь
  • ЗОРИЛГО 3. ЖЕНДЭРИЙН ТЭГШ БАЙДЛЫГ ДЭМЖИН ХӨГЖYYЛЖШИЙДВЭР ГАРГАХ ТYВШИНД ЭМЭГТЭЙЧYYДИЙН ОРОЛЦООГНЭМЭГДYYЛЭХЗорилт 6: 3.1 Бага боловсрол эзэмшиж байгаа охид,2009 он гэхэд бага болон дунд хөвгүүдийн òîîíû харьцааболовсрол эзэмшигчдийн 3.2 Ерөнхий боловсрол эзэмшиж байгаа дунд, 2015 он гэхэд бүх шатны охид, хөвгүүдийн òîîíû харьцааболовсролын байгууллагадсуралцагчдын хүйсийн зохистой 3.3 Дээд боловсрол эзэмшиж байгаа эмэгтэй,харьцааг хангах. эрэгтэйчүүдийн тооны харьцааЗорилт 7: 3.4 Хөдөө аж ахуйгаас бусад салбартЦалинтай ажил эрхэлж байгаа цалинтай ажил эрхэлж байгаа хүн амынхүн амын жендэрийн тэгш дотор эмэгтэйчүүдийн эзлэх хувьбайдлыг хангах.Зорилт 8: 3.5 Улсын Их Хуралд сонгогдсонУлс төр, шийдвэр гаргах түвшинд эмэгтэйчүүдийн эзлэх хувьэмэгтэйчүүдийн оролцоог 3.6 Улсын Их Хуралд нэр дэвшсэннэмэгдүүлэх. эмэгтэйчүүдийн эзлэх хувьЗОРИЛГО 4. ХYYХДИЙН ЭНДЭГДЛИЙГ БУУРУУЛАХ 4.1 Тав хүртэлх насны хүүхдийн эндэгдлийнЗорилт 9: түвшин /1000 амьд төрөлт тутамд/Тав хүртэлх насны хүүхдийн 4.2 Нялхсын эндэгдлийн түвшин /1000 амьдэндэгдлийг 1990 онтой төрөлт тутамд/харьцуулахад 2015 он гэхэд 4 4.3 Улаан бурхны эсрэг вакцинжуулалтаддахин бууруулах. хамрагдсан хүүхдийн хувьЗОРИЛГО 5. ЭХЧYYДИЙН ЭРYYЛ МЭНДИЙГ САЙЖРУУЛАХЗорилт 10: 5.1 Эхийн эндэгдлийн түвшин /100,000 амьдНөхөн үржихүйн эрүүл мэндийн төрөлт тутамд/шаардлагатай тусламжүйлчилгээг хүн бүрт хүргэж,эхийн эндэгдлийг 1990 онтой 5.2 Эрүүл мэндийн мэргэжлийн ажилтан эххарьцуулахад 2015 он гэхэд 4 барьсан төрөлтийн хувьдахин бууруулах. 
  • ЗОРИЛГО 6. БЭЛГИЙН ЗАМЫН ХАЛДВАРТ ӨВЧИН, ХYНИЙ ДАРХЛАЛ ХОМСДОЛЫН ВИРУС /ХДХВ/, ДАРХЛАЛЫН ОЛДМОЛ ХОМСДОЛ (ДОХ), СYРЬЕЭТЭЙ ТЭМЦЭХ, БУСАД ӨВЧНИЙГ БУУРУУЛАХ Зорилт 11: 6.1 Жирэмсэн эмэгтэйчүүдийн дундахь 2015 он гэхэд Хүний дархлал ХДХВ-ын халдварын тархалт /хувь/ хомсдолын вирус /ХДХВ/, Дархлалын олдмол хомсдол /ДОХ/ өвчний халдварыг хязгаарлах, 6.2 15-24 насны залуучуудын дундахь урьдчилан сэргийлэх. ХДХВ-ын халдварын тархалт /хувь/ 6.3 Сүрьеэ өвчний тархалт /100,000 хүн тутамд/ 6.4 Сүрьеэгийн өвчлөлийн түвшин /100,000 Зорилт 12: хүн тутамд/ 2015 он гэхэд сүрьеэ өвчний 6.5 Сүрьеэгээс шалтгаалсан нас баралт тархалтыг бууруулах. /100,000 хүн тутамд/ 6.6 Оношилгоо, эмчилгээний олон улсын стандартын хүрээнд сүрьеэг илрүүлж, эмчилсэн тохиолдлын хувь Зорилт 13: 6.7 5-6 настай хүүхдийн шүд цоорох өвчний Хүүхдийн шүд цоорох өвчний тархалт /хувь/ тархалтыг бууруулах. ЗОРИЛГО 7. БАЙГАЛЬ ОРЧНЫ ТОГТВОРТОЙ БАЙДЛЫГ ХАНГАХ 7.1 Ойт нутгийн эзлэх хувь 7.2 Тусгай хамгаалалтад авсан газар Зорилт 14: нутгийн эзлэх хувь Тогтвортой хөгжлийн зарчмыг 7.3 Нэг хүнд ногдох нүүрсхүчлийн давхар улсын хөгжлийн бодлого, ислийн ялгаралт /тонн/хүн/ хөтөлбөрт тусган хэрэгжүүлж, хот 7.4 Улаанбаатар хотын агаар дахь азотын суурин, ялангуяа Улаанбаатар давхар ислийн өвлийн хоногийн дундаж хотын агаарыг цэвэршүүлэх. агууламж /мкг/м3/ 7.5 Улаанбаатар хотын агаар дахь хүхэрлэг хийн өвлийн дундаж агууламж /мкг/м3/ Зорилт 15: 7.6 Хамгаалалтад авсан гол мөрний усны Гол, горхины усны эхийг урсац бүрэлдэх ундаргын эхийн эзлэх хувь хамгаалж, нөхөн сэргээх замаар 7.7 Хамгаалалт барьж тохижуулсан усны эх ширгэлтийг багасгах. үүсвэр, булаг шандын эхийн тоо
  • Зорилт 16: 7.8 Баталгаат ундны усны хангамжгүй хүн2015 он гэхэд баталгаат ундны амын эзлэх хувьусны хангамжгүй, сайжруулсанариун цэврийн байгууламжид 7.9 Сайжруулсан ариун цэврийнхамрагдаагүй хүн амын эзлэх байгууламжид хамрагдаагүй хүн амын эзлэххувийг бууруулах. хувьЗорилт 17: 7.10 Инженерийн шугам сүлжээтэй орон2015 он гэхэд хүн амын орон сууцанд амьдарч байгаа хүн амын эзлэхсууцны нөхцөлийг сайжруулах. хувьЗОРИЛГО 8. ХӨГЖЛИЙН ТӨЛӨӨ ДЭЛХИЙ НИЙТИЙН ТYНШЛЭЛИЙГХӨГЖYYЛЭХ 8.1 Худалдааны хүчин чадлыг бий болгоход туслахаар үзүүлсэн хөгжлийн албан ёсны тусламжийн эзлэх хувьЗорилт 18: 8.2 Нийгмийн суурь үйлчилгээнд үзүүлсэнХудалдааны болон санхүүгийн хөгжлийн албан ёсны тусламжийн эзлэхтогтолцоог хөгжүүлэх замаар хувьМянганы хөгжлийн зорилтуудыг 8.3 Дотоодын нийт бүтээгдэхүүнд экспортынхангах таатай нөхцөл бүрдүүлэх. эзлэх хувь 8.4 Санхүүгийн гүнзгийрэл: Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн, нийт мөнгөний харьцааЗорилт 19:Далайд гарцгүй Монгол Улсынонцгой хэрэгцээ, шаардлагыг 8.5 Yндэсний нийт орлогод хөгжлийн албанхаргалзан илүү тааламжтай ёсны тусламжийн эзлэх хувьнөхцөлөөр далайд гарцтайболох, гадаадад дамжин өнгөрөхтээврийн үр ашгийг дээшлүүлэх,Монгол Улсын нутаг дэвсгэрээр 8.6 Төмөр замын ачаа тээвэрлэлтэд дамжиндамжин өнгөрөх тээврийг өнгөрөх ачааны эзлэх хувьөргөжүүлэх. 8.7 Дотоодын нийт бүтээгдэхүүнд ЗасгийнЗорилт 20: газрын гадаад өрийн эзлэх хувьУрт хугацаанд гадаад, дотоодөрийн тогтвортой байдлыг 8.8 Экспортод Засгийн газрын гадаад өрийнхангах үүднээс өрийн стратегийг эзлэх хувьбий болгох, үндэсний болон 8.9 Засгийн газрын орлогод гадаад өрийнолон улсад хэрэглэж байгаа эзлэх хувьарга хэрэгслийг судалж, Монгол 8.10 Экспортод Засгийн газрын гадаад өрийнУлсын төсөв, эдийн засагт үйлчилгээний эзлэх хувьхүндрэл учруулахгүйгээр өрийг 8.11 Засгийн газрын орлогод гадаад өрийнзохицуулан шийдвэрлэж байх. үйлчилгээний эзлэх хувь 
  • 8.12 Суурин утасны цэгийн тоо /1000 хүн Зорилт 21: тутамд/ Мэдээлэл холбооны шинэ 8.13 Интернет байнгын хэрэглэгчдийн тоо технологийг хөгжүүлэх, /1000 хүн тутамд/ “Мэдээлэлжсэн нийгэм” 8.14 Үүрэн телефон хэрэглэгчдийн тоо /1000 байгуулах. хүн тутамд/ ЗОРИЛГО 9. ХYНИЙ ЭРХИЙГ БАТАЛГААЖУУЛАХ, АРДЧИЛСАН ЗАСАГЛАЛЫГ ХӨГЖYYЛЭХ 9.1 Хүний хөгжлийн индекс 9.2 Монгол Улсын хууль тогтоомж олон улсын хүний эрхийн гэрээ, конвенцэд нийцэж буй талаархи шинжээчдийн үнэлгээ /хувь/ Зорилт 22: 9.3 Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэлийн бодит Хүний эрхийн түгээмэл биелэлт /хувь/ тунхаглалыг хүндэтгэн сахиж, хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөг 9.4 Төлбөрийн чадваргүй иргэдэд үйлчилгээ хангаж, олон нийтэд мэдээллийг үзүүлж буй өмгөөлөгчдийн тоо. чөлөөтэй олж авах боломж 9.5 Улс төр, эдийн засаг, санхүүгээс хэвлэл, олгох. мэдээллийн хэрэгслийн хараат бус байдлын талаархи иргэдийн төсөөлөл 9.6 Төсөв, түүний зарцуулалтын тайланг вэб хуудсандаа тогтмол байрлуулдаг төрийн байгууллагын тоо 9.7 Төрийн байгууллагын үйл ажиллагааны талаархи иргэдийн төсөөлөл. Зорилт 23: 9.8 Улсын төсвийн төслийг боловсруулах, Ардчиллын үндсэн зарчим, хэв батлах үед саналаа албан ёсоор ирүүлсэн маягийг амьдралд хэвшүүлэх. иргэний нийгмийн байгууллагын тоо 9.9 Баг, хорооны Засаг даргад нэр дэвшүүлэхэд оролцох иргэдийн ирцийн хувь 9.10 Авлигын индекс Зорилт 24: 9.11 Улс төр, хууль хяналтын байгууллагын Авлигыг үл тэвчих уур амьсгалыг хүрээн дэх авлигын талаархи төсөөлөл нийгмийн бүх хүрээнд бий болгон 9.12 Төрийн захиргаа болон үйлчилгээний хэвшүүлэх. байгууллагын хүрээн дэх авлигын талаархи иргэдийн төсөөлөл10
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëII.Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëII. 1. ЯДУУРЛЫН ТҮВШИНХолбогдох Зорилго 1. Ядуурал, өлсгөлөнг бууруулахзорилго, Амьжиргааны доод түвшнээс доогуур Зорилт 1. зорилт: орлоготой иргэдийн эзлэх хувь, хэмжээг 1990 онтой харьцуулахад 2015 онд 2 дахин бууруулах.Үзүүлэлтийн Íèéò õ¿í àìûí äóíä ÿäóóðëûí øóãàìààñ äîîãóóð тодорхойлолт: õýðýãëýýòýé õ¿í àìûí ýçëýõ õóâèéã ÿäóóðëûí ò¿âøèí ãýíý. ßäóó õ¿íèéã ÿäóó áóñ õ¿íýýñ ÿëãàñàí õàìãèéí áàãà õýðýãëýýã õàíãàõ îðëîãûí ä¿íã ÿдуурлын шугам ãýíý. ßäóóðàë áà ò¿¿íèéã ñóäëàõ àðãà ç¿é, Ðåâàëèîí 1991 îí.Хэрэглэх үндэслэл: Энэ үзүүлэлт нь ядуурлын шугамаас доогуур хэрэглээтэй буюу ядуу хүн амын тоог хянах боломжийг олгоно. Ядуурлын талаархи шинжилгээ, судалгаанд өрхөд суурилсан судалгааны дүнгээр тодорхойлсон ядуурлын шугамыг õàðèí Хүн амын амьжиргааны доод түвшний тухай Монгол улсын хуулийн дагуу хүн амын тэтгэвэр, тэтгэмжийн доод хэмжээг тогтоож, зохицуулахад хүн амын амьжиргааны доод түвшинг тус тус õýðýãлэнэ.Тооцох арга: Өрхийн орлого (хэрэглээ), түүний хуваарилалтыг өрхийн түүвэр судалгааг үндэслэн тооцно. Бүтцийн хувьд ялгаатай өрхүүдийн орлого, хэрэглээг тооцсоны үндсэн дээр тэдгээрийг ядуурлын шугамтай харьцуулж, ядуу өрхийн тоог тодорхойлно. Түүвэр судалгааны үр дүнг тархаах онолыí äàãóó ядуурлын шугамнаас доогуур орлоготой /хэрэглээтэй/ өрх, хүн амын болон нийт ºðõ, хүн амын тоог тодорхойлно. Ингэснээр ядуу өрхийн тоог нийт өрхийн тоонд, мөн ядуу хүн амын тоог нийт хүн амын тоонд òóñ òóñ 11
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë харьцуулж, 100 - ãààð ¿ðæ¿¿ëýí ядуурлын түвшин буюу ядуурлын хамралтын түвшинг тодорхойлно. q H  100 N Энд: H – ßдуурлын түвшин, õóâü q – ßдуурлын шугамаас доогуур хэрэглээтэй хүн амын тоо N – Íийт хүн амын тооМэдээллийн эх ҮСХ-ны Амьжиргааны түвшний түүвэр судалгаагаарүүсвэр, давтамж: 2006 он хүртэл 3 жил тутам, Өрхийн нийгэм эдийн засгийн судалгаагаар (ӨНЭЗС) 2006 оноос эхлэн жил бүр тооцох боломжтой. Үзүүлэлтийн ӨНЭЗС-аар үзүүлэлтийг улсын дүн, хот, хөдөө,задаргаа: бүсээр, суурьшлаар тооцно. Ядуурлын хамралтын түвшинг нутаг дэвсгэрийн жижиг нэгжээр тодорхойлоход “Ядуурлын газрын зураглал”-ыг ашиглана. Харин ядуурлын газрын зураглалыг байгуулах мэдээллийн эх үүсвэр нь болох Хүн ам, орон сууцны тооллого, Өрхийн судалгааг явуулсан цаг хугацаа ойролцоо байх нь тухайн мэдээлэлд дүн шинжилгээ хийхэд илүү тохиромжтой. Энэ үзүүлэлтийг өрхийн тэргүүлэгчийн ерөнхий шинжүүдээр тодорхойлох боломжтой. Үзүүлэлтийн Ядуурлын шугам нь тухайн улс орны онцлог,тайлбар, хөгжлийн түвшнээс хамааран ядуурлыгхязгаарлагдмал нарийвчлалтайгаар тооцох боломжийг олгодог чбайдал: олон улсын түвшинд харьцуулалт хийх боломжгүй. Харин “ªдөрт нэг ам, доллар хүртэл орлогî”-ыг ядуурлын шугам болгох нь олон улсын түвшинд харьцуулалт хийх боломжийг олгоно. Ядуурлын шугам нь тухайн улс орны хүн амын худалдан авах чадвар, орлогын дундаж түвшин нэмэгдэхийн хэрээр өснө. Ядуурлын шугамыг нэг өрхөд ногдох хэрэглээний (орлогын) хэмжээгээр тогтооно. Ядуурлын шугамыг тогтоогоогүй тохиолдолд12
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë түүнийг хүнсний шаардлагатай хэрэгцээ болон хүнсний бус зайлшгүй хэрэгцээний нийлбэр дүнг хангах орлогын хэмжээгээр тодорхойлно. Ìîíãîë Óëñûí Õ¿í àìûí àìüæèðãààíû äîîä ò¿âøèíã òîäîðõîéëîõ òóõàé õóóëèéí (1998 îíû) 5 äóãààð ç¿éëä õ¿í àìûí àìüæèðãààíû äîîä ò¿âøèíã õýðýãëýýíèé äîîä õýìæýýã ¿íäýñëýí ¯íäýñíèé ñòàòèñòèêèéí ãàçàð òîäîðõîéëíî ìºí Хүн амын амьжиргааны доод түвшин гэж хэрэглээний доод хэмжээг мөнгөн хэлбэрээр илэрхийлснийг, хэрэглээний доод хэмжээ гэж хүний нэн тэргүүний зайлшгүй хэрэглээг хангах хүнсний болон хүнсний бус хэрэглээний сагсаар тодорхойлсон бараа, үйлчилгээний шинжлэх ухааны үндэслэлтэй тогтоосон тоо, хэмжээг ойлгоно гэж заасан байна. Хүн амын амьжиргааны доод түвшнээс доогуур хэрэглээтэй хүнийг ядуу хүн гэнэ.II. 2. ЯДУУРЛЫН ГҮНЗГИЙРЭЛТХолбогдох зорилго, Зорилго 1. Ядуурал, өлсгөлөнг бууруулахзорилт: Зорилт 1. Амьжиргааны доод түвшнээс доогуур орлоготой иргэдийн эзлэх хувь хэмжээг 1990 онтой харьцуулахад 2015 онд 2 дахин бууруулах.Үзүүлэлтийн Ядуучуудын хэрэглээний дундаж хэмжээ болонтодорхойлолт: ядуурлын шугамын хоорондын ялгааг ÿдуурлын гүнзгийрэлт ãýíý. Ядуурлын гүнзгийрэлт¿¿äèéí íèéëáýðýýð ядуучуудûã ÿäóóðëààñ ãàðãàõàä øààðäàãäàõ íààä çàõûí õºðºíãèéí õýìæýýã òîäîðõîéëíî. ßäóóðàë áà ò¿¿íèéã ñóäëàõ àðãà ç¿é, Ðåâàëèîí 1991 îí.Хэрэглэх үндэслэл: Ядуу хүнийг ядуурлаас гаргах өөрөөр хэлбэл ядуурлын шугамаас дээгүүр орлоготой болгоход шаардлагатай хөрөнгө, нөөцийг тодорхойлж, бодлого боловсруулах, øèíæèëãýý, ñóäàëãàà, çýðýãö¿¿ëýëò õèéõýä хэрэглэнэ. Ядуурлын гүнзгийрлэлт их байх нь ядуучуудын хэрэглээний дутагдал их байгааг харуулна. 13
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëТооцох арга: Ядуурлын шугамын нэгжид ногдох ядуурлын шугамаас доогуур хэрэглээтэй ядуу хүн бүрийн хэрэглээ болон ядуурлын шугамын хоорондын ялгааны нийлбэрүүдийг нийт хүн амын тоонд харьцуулж энэ үзүүлэлтийг тодорхойлно. Нийт хүн амын тоог түүвэр судалгааны дүнг тархаах онолын дагуу тооцогдсон нийт хүн амын тоогоор авна. q  z − yi  P = (1 / N) ∑  i =1 z   Энд: P– ßдуурлын гүнзгийрэлт, õóâü z– ßдуурлын шугам, òºã y– ßдуу хүний хэрэглээ, òºã i – ßдуурлын шугамаас доогуур хэрэглээтэй хүн амын тоо (i=1...q) N– Íийт хүн амын тооМэдээллийн эх ҮСХ-ны Амьжиргааны түвшний түүвэр судалгаагаарүүсвэр, давтамж: 2006 он хүртэл 3 жил тутам, Өрхийн нийгэм эдийн засгийн судалгаагаар (ӨНЭЗС) 2006 оноос эхлэн жил бүр тооцох боломжтой. Үзүүлэлтийн ӨНЭЗС-гаар үзүүлэлтийг улсын дүн, хот, хөдөө,задаргаа: бүсээр, суурьшлаар тооцно. Ядуурлын хамралтын түвшинг нутаг дэвсгэрийн жижиг нэгжээр тодорхойлоход “Ядуурлын газрын зураглал”-ыг ашиглана. Харин ядуурлын газрын зураглалыг байгуулах мэдээллийн эх үүсвэр болох Хүн ам, орон сууцны тооллого, өрхийн судалгааг явуулсан цаг хугацаа ойролцоо байх нь тухайн мэдээлэлд дүн шинжилгээ хийхэд илүү тохиромжтой. Энэ үзүүлэлтийг өрхийн тэргүүлэгчийн ерөнхий шинжүүдээр тодорхойлох боломжтой. Үзүүлэлтийн Ядуурлын шугам нь тухайн улс орны онцлог,тайлбар, хөгжлийн түвшнээс хамааран ядуурлыгхязгаарлагдмал нарийвчлалтайгаар тооцох боломжийг олгодог болбайдал: ядуурлын гүнзгийрэлт нь ядуучуудыг ядуурлаас гаргахад дутагдаж байгаа хэрэгцээг хангах хөрөнгө,14
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë нөөцийн хэмжээг тодорхойлох боловч ядуучуудын эмзэг байдлыг илэрхийлэх боломжгүй юм. Èéìýýñ äýýðõè 2 ¿ç¿¿ëýëòèéã ÿäóó÷óóäûí ýìçýã áàéäëûã èëýðõèéëäýã ÿäóóðëûí ìýäðýìæèéí ¿ç¿¿ëýëòòýé õàìò àâ÷ ¿çýõ íü ÷óõàë.II. 3. ҮНДЭСНИÉ НИÉТ ХЭРЭГЛЭЭНД ХАМГИÉН БАГА ХЭРЭГЛЭЭТЭÉХҮН АМЫН ХЭРЭГЛЭЭНИÉ ЭЗЛЭХ ХУВИÉН ЖИНХолбогдох зорилго, Зорилго 1. Ядуурал, өлсгөлөнг бууруулахзорилт: Зорилт 1. Амьжиргааны доод түвшнээс доогуур орлоготой иргэдийн эзлэх хувь хэмжээг 1990 онтой харьцуулахад 2015 онд 2 дахин бууруулах.Үзүүлэлтийн ¯íäýñíèé íèéò õýðýãëýýíä õàìãèéí áàãà õýðýãëýýòýé тодорхойлолт: õ¿í àìûí ýçëýõ õóâèéí æèí ãýäýã íü ¿íäýñíèé íèéò õýðýãëýýíä õàìãèéí áàãà õýðýãëýýòýé, õ¿í àìûí 20 õóâèéíõíû õýðýãëýýíèé ýçëýõ õóâü áîëíî. ßäóóðàë áà ò¿¿íèéã ñóäëàõ àðãà ç¿é, Ðåâàëèîí 1991 îí.Хэрэглэх үндэслэл: Хүн амын нийт хэрэглээнд хамгийн ядуу хэсгийн хэрэглээний эзлэх хувь хэмжээг илэрхийлэгч энэ үзүүлэлт нь харьцангуй тэгш бус байдлын хэмжүүр юм. Хүн амын 20 хувь болох хамгийн ядуу хэсгийнхний абсолют хэрэглээ нэмэгдсэн ч хүн амын нийт хэрэглээнд түүний эзлэх хэмжээ (хэрэв нийт хэрэглээ ижил хувиар өссөн тохиолдолд) өөрчлөгдөхгүй, (хэрэв нийт хэрэглээ илүү хувиар өссөн тохиолдолд) буурч, (нийт хэрэглээ бага хувиар өссөн тохиолдолд) өсч болно.Тооцох арга: Үндэсний түвшинд өрхийн хэрэглээ ба түүний хуваарилалтыг өрхөд суурилсан судалгааг үндэслэн тооцно. Өрхийн нийт хэрэглээг тухайн өрхөд байгаа хүний тоонд харьцуулан нэг хүнд ногдох хэрэглээний хэмжээг тодорхойлæ óëìààð ºрхийн нэг гишүүнд ногдох хэрэглээний хэмжээгээр нь өрхүүдийг ихээс нь бага руу нь эрэмбэлнэ. Эрэмбийг 5 тэнцүү бүлэгт хуваарилж, хамгийн бага 15
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë хэрэглээтэй бүлэгт /20 хувийн/ хамаарч байгаа хүн амын хэрэглээний нийт хэмжээг тодорхойлно. Хамгийн бага õýðýãëýýòýé бүлгийн хэрэглээний нийлбэрийг хүн амын нийт хэрэглээний дүнд харьцуулж, 100 - гааð ¿ðæ¿¿ëíý. Cons20% PC, 20%  3  100 NC Энд: PC, 20% - ¯íäýñíèé íèéò õýðýãëýýíä õàìãèéí áàãà õýðýãëýýòýé õ¿í àìûí õýðýãëýýíèé ýçëýõ õóâü Cons20% - Õамгийн бага хэрэглээтэй хүн амын (20 хувийнхны) хэрэглээ NC - ¯ндэсний буюу хүн амын нийт хэрэглээ, төгрөгМэдээллийн эх ҮСХ-ны Амьжиргааны түвшний түүвэр судалгаагаарүүсвэр, давтамж: 2006 он хүртэл 3 жил тутам, Өрхийн нийгэм эдийн засгийн судалгаагаар (ӨНЭЗС) 2006 оноос эхлэн жил бүр тооцох боломжтой. Үзүүлэлтийн ӨНЭЗС-аар үзүүлэлтийг улсын дүн, хот, хөдөө,задаргаа: бүсээр, суурьшлаар тооцно.Үзүүлэлтийн Нэг хүнд ногдох хэрэглээний хэмжээг өрхөдтайлбар, суурилсан судалгааны мэдээллийг үндэслэнхязгаарлагдмал тодорхойлно. Орлогын хуваарилалт нь хэрэглээтэйбайдал: харьцуулахад илүү тэгш бус байдаг бөгөөд хэрэглээ нь бодит байдлыг илүү илэрхийлдэг. Хэрэглээ нь баялгийн хуваарилалтыг хэмжихэд илүү ойр, ялангуяа хөгжиж байгаа улс орнуудад хэрэглээний үзүүлэлтийг хэрэглэх нь илүү тохиромжтой гэж үздэг байна. Энэ үзүүлэлт нь ядуурлын тэгш бус байдлын зөрүүг бүрэн илэрхийлдэггүй сул талтай.16
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëII. 4. НЭГ ХҮНД НОГДОХ ДОТООДЫН НИЙТ БҮТЭЭГДЭХҮҮН (ДНБ), ОНЫ ҮНЭЭР, МЯНГАН ТӨГРӨГХолбогдох зорилго, Зорилго 1. Ядуурал, өлсгөлөнг бууруулахзорилт: Зорилт 1. Амьжиргааны доод түвшнээс доогуур орлоготой иргэдийн эзлэх хувь хэмжээг 1990 онтой харьцуулахад 2015 онд 2 дахин бууруулах.Үзүүлэлтийн Íýã õ¿íä íîãäîõ ÄÍÁ íü òухайн нутаг дэвсгэрттодорхойлолт: амьдарч байгаа нэг хүнд ногдох ÄÍÁ-íèé хэмжээ þì. ДНБ нь улс орны хил хязгаарын дотор нэг жилийн хугацаанд эдийн засгийн болон нийгмийн үйлчилгээний хүрээнд шинээр бүтээгдсэн нэмэгдэл өртгийн нийлбэр áîëíî. ¯íäýñíèé òîîöîîíû ñèñòåì. Äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë, ¯ÑÕ.Хэрэглэх үндэслэл: Энэ үзүүлэлт нь улс орны баялгийг илэрхийлэх бөгөөд ДНБ-ий тооцоо нь нутаг дэвсгэрийн зарчимд тулгуурлаж эдийн засгийн харъяат болон харъяат бус бүх нэгжүүдийг хамруулна. Бараа, үйлчилгээ нь ДНБ-ий тооцооны гол объект бөгөөд түүнийг үйл ажиллагааны хүрээний бусад хэлбэрээс ялгах шалгуур нь бусдын хэрэгцээнд зориулан төлбөртэй үйлдвэрлэх, эсвэл үйлчлэх явдал юм. ДНБ-ий тооцоонд дараах 3 төрлийн үнэ хэрэглэнэ. Үүнд: үндсэн үнэ, үйлдвэрлэгчийн үнэ, худалдан авагчийн үнэ. ҮТС-ийн арга зүйд үнэ бүрдэх зарчмыг үндсэнд нь үйлдвэрлэлийн ба арилжааны хүрээний гэсэн 2 үндсэн агуулгаар ойлгодог. Үйлдвэрлэлийн хүрээнийхэнд үндсэн үнийг, арилжааны хүрээнийхэнд үйлдвэрлэгчийн болон худалдан авагчийн үнийг тус тус хамруулдаг.Тооцох арга: Тухайн нутаг дэвсгэрийн хүрээнд нэг жилийн хугацаанд дотоод, гадаадын эдийн засгийн харъяатуудын (аж ахуйн нэгж, байгууллага, иргэд) шинээр бий болгосон нэмэгдэл өртөг буюу эцсийн бүтээгдэхүүний нийлбэрийг тухайн нутаг, дэвсгэрт 17
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë амьдарч байгаа хүн амын жилийн дундаж тоонд харьцуулна. Àéìàã, íèéñëýëèéí ÄÍÁ-èé òîîöîîã ýäèéí çàñãèéí ¿éë àæèëëàãààíû ñàëáàðóóäààð, ¿éëäâýðëýëèéí àðãààð òîîöíî. Ñàëáàðóóäûí íýìýãäýë ºðòãèéã òîîöîõäîî íèéò ¿éëäâýðëýëòýýñ çàâñðûí õýðýãëýýã õàñíà. Àéìàã, íèéñëýëýýñ ÄÍÁ-èéã òîîöîæ ¯Ñ-íä èð¿¿ëýõ áºãººä ÄÍÁ- èé ýíý òîîöîîíû ä¿íã ¯ÑÕ øàëãàí õÿíàæ, çîõèõ çàñâàðëàëò òîîöîîã òóñãàíà. Ýíýõ¿¿ çàñâàðëàëò íü àæ àõóéí íýãæ, áàéãóóëëàãûí ìýäýýëëèéã ¯ÒÅÃ- ûí ìýäýýëýëòýé òóëãàæ õÿíàõ ÿâöàä ãàðàõ íýìýëò ººð÷ëºëò, óëñûí ò¿âøèíä íýãòãýãäñýí ò¿¿âýð ñóäàëãààíû ¿ð ä¿íã àéìàã, íèéñëýëèéí òîîöîîíä õóâààðèëæ òóñãàõ ìºí óëñûí õýìæýýíä íýãòãýãäñýí àëáàí áóñ ñåêòîðûí òîîöîîíû òàðõààëòûã àéìàã, íèéñëýëèéí òîîöîîíä õóâààðèëàí òàðõààõ çýðýã çàñâàðëàëòóóä áàéíà. Жилийн дундаж хүн амын тоог тухайн оны эхний болон эцсийн хүн амын тооны нийлбэрийг 2-т хувааж тооцно. GDP gdp  N mean Энд: gdp - Нэг хүнд ногдох ДНБ, òºã perper - ДНБ-ий хэмжээ, оны үнээр, төгрөгөөр GDP Nmean - Жилийн дундаж хүн амын тоо Мэдээллийн эх Монгол Улсын статистикийн эмхтгэл, жил бүрүүсвэр, давтамж: тооцно. Àéìàã, íèéñëýëä õèéõ ñàëáàðûí íýìýãäýë ºðòãèéí òîîöîî íü òóõàéí ñàëáàðààñ øàëòãààëæ, óðãàö õóðààëòûí ìýäýý, ìàë òîîëëîãî, íèëýíõ¿é ñóäàëãààíä õàìðàãäñàí àæ àõóéí íýãæèéí òîîöîîíä òóëãóóðëàíà.Үзүүлэлтийн Улсын дүн, бүс, аймаг, нийслэлээр мөн зэрэгцүүлэхзадаргаа: үнээр тооцох боломжтой.18
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëҮзүүлэлтийн Олон улсын түвшинд харьцуулалт хийх тайлбар, боломжгүй, бусад улс, оронтой харьцуулахын хязгаарлагдмал тулд худалдан авах чадвараар илэрхийлсэнбайдал: (PPP-purchasing power parity) ДНБ-ий нэг хүнд ногдох хэмжээг тооцох шаардлагатай. Үзүүлэлтийг тодорхойлох мэдээллийн эх үүсвэр хангалттай, тооцоход хялбар зэрэг давуу талтай.II. 5. ТАВ ХҮРТЭЛХ НАСНЫ ТУРААЛТАЙ ХҮҮХДИЙН ЭЗЛЭХ ХУВЬХолбогдох зорилго, Зорилго 1. Ядуурал, өлсгөлөнг бууруулахзорилт: Зорилт 2. Хоол, тэжээлийн дуталтай хүн амын тоог 1990 онтой харьцуулахад 2015 онд 6 дахин бууруулах.Үзүүлэлтийн Тав хүртэлх насны тураалтай хүүхдийн эзлэх хувьтодорхойлолт: нь òàâ õ¿ðòýëõ íàñíû хүүхдийн тухайн насанд байвал зохих биеийн æèí íü АНУ-ын ЭМСҮТ/ДЭМБ- аас боловсруулсан îëîí óëñûí стандарт жингийн голчоос 2(3) стандарт õàçàéëòààð äîîãóóð áàéãàà 5 хүртэлх насны хүүхдийн энэ насны нийт хүүхдийн д¿нд эзлэх хувь, хэмжээ áîëíî. Òàâ хүртэлх насны хүүхдийн тухайн насанд байвал зохих биеийн жин нь АНУ-ын ЭМСҮТ/ ДЭМБ-аас боловсруулсан стандарт æèíãèéí голчоос 2 стандарт хазайлтаар доогуур байвал äóíä õýëáýðèéí тураалтай, õýðýâ 3 стандарт хазайлтаар доогуур áîë хүнд õýëáýðèéí òóðààëòàé ãýæ ¿çíý. Îëîí ¿ç¿¿ëýëòèéí á¿ëãèéí ò¿¿âýð ñóäàëãàà. ͯÁ-ûí Õ¿¿õäèéí ñàí. World Development Indicators -2007.Хэрэглэх үндэслэл: Хүүхдийн хоол, тэжээлийн дутал нь ядуурал, боловсролын бага түвшин, эрүүл мэндийн үйлчилгээний хүртээмжтэй холбоотой тул МХЗ- уудыг хэмжих шалгуур үзүүлэлт болгон авсан. Хүүхдийн хоол, тэжээлийн дутал нь хүүхдийн эндэгдэл, эрсдлийг нэмэгдүүлэх, хүүхдийн хөгжлийг сааруулах, мөн цаашдын эрүүл мэндэд нь нөлөөлөх зэрэг олон сөрөг үр дагавартай. 19
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëÒîîöîõ àðãà: Энэ үзүүлэлтийг тооцоход ДЭМБ-аас боловсруулсан тусгай программыг ашиглана. Судалгаанд хамрагдсан 5 хүртэлх насны хүүхэд бүрийн биеийн өндөр/урт болон биеийн жинг хүүхдийн нас, хүйсийн талаархи мэдээлэлтэй холбон боловсруулна. Үүнд хүүхдийн биеийн жинг тухайн хүүхдийн өндөр, уртын хэмжээнд харьцуулсан харьцаа нь стандарт жингийн голчоос 2 (3) стандарт хазайлтаар доогуур байгаа 5 хүртэлх насны хүүхдийн тоог судалгаанд хамрагдсан 5 хүртэлх насны нийт хүүхдийн тоонд харьцуулæ, 100 - ãààð ¿ðæ¿¿ëíý. MNw MN1 = ⋅ 100 N u5 Энд: MN1 - 5 хүртэлх насны тураалтай хүүхдийн эзлэх хувь MNw - Ñтандарт жингийн голчоос 2 (эсвэл 3) стандарт хазайлтаар доогуур æèíòýé 5 хүртэлх насны хүүхдийн тоо Nu5 - 5 хүртэлх насны нийт хүүхдийн тоо Тухайн насанд байвал зохих биеийн жин нь хоол тэжээлийн хурц ба архаг /урт хугацааны/ дутлыг хэмжих үзүүлэлт бөгөөд жишиг голчоос 2 стандарт хазайлтаар доогуур байвал дунд зэргийн, 3 стандарт хазайлтаар доогуур байвал тураалын хүнд хэлбэр гэж үзнэ.Мэдээллийн эх ҮСХ-ны Хүүхэд хөгжил судалгаагаар 5 жил тутамдүүсвэр, давтамж: тооцох боломжтой.Үзүүлэлтийн Үзүүлэлтийг улсын болон бүсийн түвшинд хүүхдийнзадаргаа: нас, хүйсээр, эхийн боловсролын түвшин зэргээр тодорхойлîõ болîìæòîé. 20
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëҮзүүлэлтийн Тухайн насанд байвал зохих биеийн жин гэсэнтайлбар, үзүүлэлт нь хүүхдийн биеийн жинг хүүхдийн насандхязгаарлагдмал харьцуулах ба тухайн хүүхдийн өндөр, тухайнбайдал: өндөрт байâàë çîõèõ жин гэсэн 2 үзүүлэлтийн аль алинаас нь хамааралтай учир тайлбарлахад хүндрэлтэй хэдий ч энэõ¿¿ òîîöîõ программын дагуу боловсруулсан мэдээллийн дүн нь олон улсын болон үндэсний түвшинд харьцуулалт хийх боломжийг олгоно. Олон улсын стандарт нь тухайн улс орны онцлогийг бүрэн харуулах боломжгүй. Мэдээллийг түүвэр судалгаагаар 5 жил тутам цуглуулдаг ба түүврийн хэмжээнээс хамаарч мэдээллийг одоогоор аймгаар тооцох боломжгүй байна. Аймгаар тооцохын тулд судалгааны түүврийн хэмжээг нэмэгдүүлэх шаардлагатай. Гэхдээ ЭМЯ-ны статистик мэдээлэлд 5 хүртэлх насны хүүхдийн áèåèéí жин, өндөр, уртын талаархи мэдээлэл тусгагдан бодлого боловсруулах, бодлогын хэрэгжилтийг хянахад ашиглаж байна. II. 6. ТАВ ХҮРТЭЛХ НАСНЫ ӨСӨЛТИЙН ХОЦРОЛТТОЙ ХҮҮХДИЙНЭЗЛЭХ ХУВЬХолбогдох зорилго, Зорилго 1. Ядуурал, өлсгөлөнг бууруулахзорилт: Зорилт 2. Хоол, тэжээлийн дутàãäалтай хүн амын тоог 1990 онтой харьцуулахад 2015 онд 6 дахин бууруулах.Үзүүлэлтийн Тав хүртэлх насны өсөлтийн хоцроãäîлттой тодорхойлолт: хүүхдийн эзлэх хувь нь хүүхдийн тухайн насанд байвал зохих биеийн өндөр нь ÀÍÓ-ûí ЭМСҮТ/ ДЭМБ-аас боловсруулсан îëîí óëñûí стандарт өндрийн голчоос 2(3) стандарт хазайлтаар доогуур байгаа 5 хүртэлх насны хүүхдийн ýíý íàñíû íèéò õ¿¿õäèéí ä¿íä ýçëýõ хувь áîëíî. ªñºëòèéí õîöðîëòòîé: 5 хүртэлх насны хүүхдийн тухайн насанд байвал зохих биеийн ºíäºð нь АНУ-ын ЭМСҮТ/ ДЭМБ-аас боловсруулсан стандарт өндрийн голчоос 2 стандарт хазайлтаар доогуур байвал äóíä õýëáýðèéí õîöðîãäîëòòîé, õýðýâ 3 стандарт хазайлтаар доогуур áîë хүнд 21
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë õýëáýðèéí õîöðîëòòîé гэнэ. Îëîí ¿ç¿¿ëýëòèéí á¿ëãèéí ò¿¿âýð ñóäàëãàà. ͯÁ-ûí Õ¿¿õäèéí ñàí. World Development Indicators-2007.Хэрэглэх үндэслэл: Хүүхдийн хоол, тэжээлийн дутал нь ядуурал, боловсролын түвшин, эрүүл мэндийн үйлчилгээний хүртээмжтэй холбоотой үзүүлэлт тул МХЗ-ыг хэмжих шалгуур үзүүлэлт болгон авсан. Хүүхдийн хоол, тэжээлийн дутал нь хүүхдийн эндэгдэл, эрсдлийã нэмэгдүүлэх, тэдгээрийн хөгжлийг сааруулах, мөн цаашдын эрүүл мэндэд нь нөлөөлөх зэрэг сөрөг үр дагавартай.Òîîöîõ àðãà: 5 хүртэлх насны ºсөлтийн хоцролттой хүүхдийн тоог 5 хүртэлх насны нийт хүн амын тоонд харьцуулж, 100-гаар үржүүлнэ. MNh MN2   100 Nu5 Энд: MN2 - 5 хүртэлх насны өсөлтийн хоцролттой хүүхдийн эзлэх хувь MNh - Ñтандарт өндрийн голчоос 2 (эсвэл 3) стандарт хазайлтаар доогуур ºíäºðòýé 5 хүртэлх насны хүүхдийн тоо Nu5 - 5 хүртэлх насны нийт хүүхдийн тооМэдээллийн эх ҮСХ-ны Хүүхэд хөгжил судалгаагаар 5 жил тутамдүүсвэр, давтамж: тооцно.Үзүүлэлтийн Үзүүлэлтийг үндэсний болон бүсийн түвшиндзадаргаа: хүүхдийн нас, хүйсээр, эхийн боловсролын түвшин зэргээр тодорхойлж болно. Үзүүлэлтийн Энэ үзүүлэлт нь хоол, тэжээлийн урт хугацаандтайлбар, хуримтлагдсан дутагдлыг харуулíа. Жишээ ньхязгаарлагдмал өдөр тутам авах ёстой уургийн дутагдал. Дээрхибайдал: үзүүлэлтийн адил судалгааны түүврийн хэмжээнээс хамаарч мэдээллийг одоогоор зөвхөн улс, бүсийн түвшинд тодорхойлж байна.22
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëII. 7. ТАВ ХҮРТЭЛХ НАСНЫ ТУРАНХАЙ ХҮҮХДИЙН ЭЗЛЭХ ХУВЬХолбогдох зорилго, Зорилго 1. Ядуурал, өлсгөлөнг бууруулахзорилт: Зорилт 2. Хоол, тэжээлийн дутàãäалтай хүн амын тоог 1990 онтой харьцуулахад 2015 онд 6 дахин бууруулах.Үзүүлэлтийн Тав хүртэлх насны òóðàíõàé õ¿¿õäèéí ýçëýõ õóâü тодорхойлолт: íü òàâ õ¿ðòýëõ íàñíû íèéò õ¿í àìûí дунд тухайн насны хүүхдийн биеийн өндөрт зохицох биеийн жин нь ЭМСҮТ/ДЭМБ-аас боловсруулсан îëîí óëñûí стандарт жингийн голчоос 2 (3) стандарт хазайлтаар доогуур байгаа 5 хүртэлх насны хүүхдийн эзлэх хувь, хэмжээ áîëíî. Òàâ хүртэлх насны хүүхдийн тухай áèåèéí ºíäºðò çîõèöîõ биеийн жин нь АНУ-ын ЭМСҮТ/ ДЭМБ-аас боловсруулсан стандарт жингийн голчоос 2 стандарт хазайлтаар доогуур байвал äóíä õýëáýðèéí тураíõàé, õýðýâ 3 стандарт хазайлтаар доогуур áîë хүнд õýëáýðèéí òóðàíõàé гэнэ. Îëîí үçүүëýëòèéí áүëãèéí òүүâýð ñóäàëãàà. ͯÁ-ûí Õүүõäèéí ñàí. World Development Indicators-2007.Õýðýãëýõ ¿íäýñëýë: Хүүхдийн хоол, тэжээлийн дутал нь ядуурал, боловсролын бага түвшин, эрүүл мэндийн үйлчилгээний хүртээмжээс хамааралтай бөгөөд хүүхдийн нас барах эрсдлийг нэмэгдүүлэх, õ¿¿õäèéí хөгжлийг сааруулах мөн цаашдын эрүүл мэндэд нь нөлөөлөх зэрэг сөрөг үр дагавартай байдаг учраас бүрэн хянаж, холбогдох арга хэмжээг авах шаардлагатай.Тооцох арга: 5 хүртэлх насны, туранхай хүүхдийн тоог 5 хүртэлх насны хүн амын тоонд харьцуулж, 100-гаар үржүүлнэ. MNhw MN3   100 Nu5 23
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë Энд: MN3 - 5 хүртэлх насны туранхай хүүхдийн эзлэх хувь MNhw - Ñтандарт ºíäºðò çîõèöîõ жингийн голчоос 2 (эсвэл 3) стандарт хазайлтаар доогуур байгаа 5 хүртэлх насны хүүхдийн тоо Nu5 - 5 хүртэлх насны нийт хүүхдийн тоо.Ìýäýýëëèéí ýõ ҮСХ-ны Хүүхэд хөгжил судалгаагаар 5 жил тутамд¿¿ñâýð, äàâòàìæ: тооцно.¯ç¿¿ëýëòèéí Үзүүлэлтийг үндэсний болон бүсийн түвшиндçàäàðãàà: хүүхдийн нас, хүйсээр, эхийн боловсролын түвшингээр тодорхойлох боломжтой. Үзүүлэлтийн Энэ үзүүлэлт нь хоол, тэжээлийн урт хугацаандтайлбар, хуримтлагдсан дутагдлыг харуулна. Хоол,хязгаарлагдмал тэжээллийн дутал нь ихэнхи тохиолдолд зөвхөнбайдал: хүнд өвчлөлтэй холбоотойгоор жин алдахыг илэрхийлнэ. Хүүхдийн хоол, тэжээлийн дутлûг судлаж, дүгнэхэд тураалтай, өсөлтийн хоцролтой, туранхай гэсэн дээрхи 3 үзүүлэлтийг хамтад нь авч үзэх шаардлагатай.II. 8. АЖИЛЛАХ ХҮЧНИЙ ОРОЛЦООНЫ ТҮВШИН /ХУВЬ/Холбогдох зорилго, Зорилго 1. Ядуурал, өлсгөлөнг бууруулахзорилт: Зорилт 3. Хүн амын хөдөлмөр эрхлэлтийн түвшинг дээшлүүлж, хөдөлмөрийн зах зээлд шилжиж буй залуучуудын ажилгүйдлийн түвшинг бууруулах.Үзүүлэлтийн Ажиллах хүчний оролцооны түвшин нь хөдөлмөрийн тодорхойлолт: насны (15-59 íàñ) хүн амын дунд ажиллах хүч буюу ажил эрхэлж байгаа болон àæèë èäýâõèòýé ýðæ, õàéæ áàéãàà, àæèëëàõàä áýëýí àжилгүй хүн амын эзлэх хувь áîëíî. Õºäºëìºðèéí òóõàé õóóëü, Ñòàòèñòèêèéí ýìõòãýë. Õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí ¿íäñýí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä, ÎÓÕÁ Æåíåâ õîò, 2002 îí.24
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëÕýðýãëýõ ¿íäýñëýë: Ýíýõ¿¿ ¿ç¿¿ëýëò íü õөдөлмөрийн насны хүн амын ажил эрхлэлтийн байдал, эдийн засагт хөдөлмөрийн насны хүн амыг ажлын байраар хангах зорилтын хэрэгжилтийг хянах хэмжүүр болно.Тооцох арга: Ажиллах хүч буюу эдийн засгийн идэвхитэй хүн амын тоог хөдөлмөрийн насны нийт хүн амын тоонд харьцуулж, 100 - ãààð ¿ðæ¿¿ëíý. Lf PLF   100 LF Энд: PLF - Ажиллах хүчний оролцооны түвшин, хувь Lf - Ажиллах хүч, хүний тоо LF - Хөдөлмөрийн насны хүн амын тоо Хөдөлмөрийн тухай Монгол улсын хуульд зааснаар хөдөлмөрийн насны хүн амд 16-59 насны хүн амыг хамруулна.Ìýäýýëëèéí ýõ ҮСХ-ны Хүн амын ажил эрхлэлтийн жилèéí òàéëàí,¿¿ñâýð, äàâòàìæ: æèë бүр тооцно.Үзүүлэлтийн Улсын дүн, бүс, аймаг, нийслэлээр тодорхойлжзадаргаа: болно.Үзүүлэлтийн Ажиллах хүч буюу эдийн засгийн идэвхитэй хүнтайлбар, амын тоонд Олон улсын хөдөлмөрийн байгууллага хязгаарлагдмал (ОУХБ)-ын аргачлалын дагуу ажиллагчид,байдал: хөдөлмөр, халамжийн үйлчилгээний хэлтэст бүртгэлтэй ажилгүйчүүдийг хамруулна.Ýäèéí çàñãèéí èäýâõèòýé õ¿í àìûã óðò õóãàöààãààð áóþó õóàíëèéí æèëýýð õýìæèãäýõ áàéíãûí èäýâõèòýé õ¿í àì ãýñýí 2 àðãààð òîäîðõîéëíî. Ýíä àæèëëàõ õ¿÷ áóþó ýäèéí çàñãèéí èäýâõèòýé õ¿í àìûã “áàéíãûí èäýâõè” ãýñýí îéëãîëòîä òóëãóóðëàæ òîäîðõîéëíî. Õºäºëìºðèéí íàñíû àæèë ýðõýëäýãã¿é, õºäºëìºð, õàëàìæèéí ¿éë÷èëãýýíèé õýëòýñò á¿ðòãýëã¿é õ¿ì¿¿ñ, õºäºëìºðèéí íàñíû ñóðàëöàã÷èä, õóãàöààò öýðãèéí àëáàí õààã÷èä, õîðèãäîë õ¿ì¿¿ñèéã àæèëëàõ õ¿÷èíä õàìààðóóëààã¿é áîëíî. 25
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëII. 9. 15-24 НАСНЫ ЗАЛУУЧУУДЫН АЖИЛГҮЙДЛИЙН ТҮВШИН /ХУВЬ/Холбогдох зорилго, Зорилго 1. Ядуурал, өлсгөлөнг бууруулахзорилт: Зорилт 3. Хүн амын хөдөлмөр эрхлэлтийн түвшинг дээшлүүлж, хөдөлмөрийн зах зээлд шилжиж буй залуучуудын ажилгүйдлийн түвшинг бууруулах.Үзүүлэлтийн 15-24 íàñíû çàëóó÷óóäûí àæèëã¿éäëèéí ò¿âøèí òîäîðõîéëîëò: ãýäýã íü 15-24 насны ажилгүйчүүдийн òîîã ýíý íàñíû эдийн засгийн идэвхитэй хүн амын тоонд õàðüöóóëñàí õàðüöàà þì. Àæèëã¿é÷¿¿ä ãýäýã íü àæèëëàõ õ¿÷èíä õàìààðàãäàõ òóõàéí õóãàöààíä àæèë, õºäºëìºð ýðõëýýã¿é áàéãàà áîëîí òóõàéí äîëîî õîíîãò àæèë ýðõëýýã¿é áîëîâ÷ àæèë ýðõëýõýä áýëýí áàéñàí, àæèë õºäºëìºð èäýâõèòýé õàéñàí, àæèë õºäºëìºð ýðõëýäýãã¿é ÷ àæèë ýðõëýõ áîëîìæòîé áàéãàà ºâ÷ëºë, ãýìòýë, àìðàëò, ÷ºëºº, öàã àãààðûí òààã¿é áàéäàë, àæèëä îðîõ ºðãºä뺺 ºãñºí áîëîí ÿðèëöëàãàíä îðîõîîð õ¿ëýýæ áàéãàà, àæèë îëäîõã¿é çýðãýýñ øàëòãààëàí àæèë èäýâõèòýé õàéõã¿é õ¿íèéã àæèëã¿é÷¿¿ä ãýæ òîäîðõîéëíî. Õºäºëìºðèéí òóõàé õóóëü, Ñòàòèñòèêèéí ýìõòãýë.Хэрэглэх үндэслэл: Энэ үзүүлэлт нь эдийн засагт залуучуудын ажиллах хүчийг хэрхэн ашиглаж байгааг харуулах ба залуучуудад зориулсан ажлын байр бий болгох стратегийг хэмжих хэмжүүр болно.Тооцох арга: 15-24 насны ажилгүйчүүдийн тоог энэ насны эдийн засгийн идэвхитэй хүн амын тоонд харьцуулж, 100 - ãààð ¿ðæ¿¿ëíý. UEmp1 (15-24) PUEmp(15-24)   100 LF(15-24) Энд: PUEmp(15-24) - 15-24 насны залуучуудын ажилгүйдлийн түвшин, хувь UEmp1(15-24) - 15-24 насны ажилгүйчүүдийн тоо26
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë LF(15-24) - 15-24 насны эдийн засгийн идэвхитэй хүн амын тооМэдээллийн эх ҮСХ-ны Хүн амын ажил эрхлэлтийн æèëèéí òàéëàí,үүсвэр, давтамж: Á¿ðòãýëòýé àæèëã¿é÷¿¿äèéí ñàðûí ìýäýý, жил бүр тооцно.Үзүүлэлтийн Улсын түвшин, бүс, аймаг, нийслэл, хүйсээр, æèë задаргаа: á¿ð òîîöíî.Үзүүлэлтийн Залуучуудад тулгарч байгаа бэрхшээлийн нэг ньтайлбар, ажилгүйдэл байдаг. Олон улс, орнуудад залуучуудынхязгаарлагдмал ажил эрхлэлтийн түвшин доогуур хэмжээтэй байна.байдал: Тэдний зарим нь цөөн, зарим нь олон цагаар ажиллаж байгаа ч тухайн ажилдаа тохирохгүй бага хэмжээний цалин авдаг. Ихэнх хөгжиж байгаа улс орнуудын эдийн засгийн зогсонги байдал, албан сектор дахь ажилгүйдэл зэрэг нь залуучуудад, ялангуяа залуу эмэгтэйчүүдэд хүндээр тусч байна. Тиймээс бүрэн бус ажил эрхлэлт, албан бус сектор, боловсрол эзэмших боломж, ажиллах хүчний оролцоо зэргийг залуучуудын ажилгүйдлийн талаарх үзүүлэлтүүдээр баяжуулах шаардлагатай.II. 10. ХОТ, СУУРИНГИЙН НИЙТ ХҮН АМД ХАЯГИЙН БҮРТГЭЛГҮЙОРШИН СУУЖ БУЙ ХҮН АМЫН ЭЗЛЭХ ХУВЬХолбогдох зорилго, Зорилго 1. Ядуурал, өлсгөлөнг бууруулахзорилт: Зорилт 4. Хүн амын төвлөрөл, шилжих хөдөлгөөнтэй холбогдон гарч буй сөрөг үзэгдлийг багасгах, шилжин суурьшигчдыг нийгмийн суурь үйлчилгээнд хамруулах.Үзүүлэлтийн Хот, суурингийн нийт хүн амын äóíä хаягийнтодорхойлолт: бүртгэлгүйгээр оршин сууж буй хүн амын тоо, хэмжээг хувиар илэрхийлñíèéã õîò, суурингийн нийт хүн амд хаягийн бүртгэлгүй оршин сууж буй хүн амын эзлэх хувь ãýíý. Хот, суурингийн хүн амд аймгийн төв, нийслэл, тосгоны хүн амыг хамруулна. 27
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë Çàñàã çàõèðãààíû òóõàéí íýãæ õîðîî, áàãò àëáàí ¸ñîîð á¿ðòã¿¿ëýýã¿é, õàÿãèéí á¿ðòãýëã¿éãýýð 180-ààñ äýýø õîíîãîîð îðøèí ñóóã÷èéã õàÿãèéí бүртгэлгүй оршин суугч гэíý. Хэрэглэх үндэслэл: Хүн амын хот, суурин газар руу чиглэсэн шилжих хөдөлгөөн сүүлийн жилүүдэд эрс нэмэгдэж, шилжин ирэгчид нь албан ёсоор бичиг баримтаа шилжүүлээгүй, бичиг баримтын зөрчилтэй, хаягийн бүртгэлгүй зэрэг шалтгаанаас болоод нийгмийн суурь үйлчилгээнд бүрэн хамрагдаж чадахгүй байна. Энэ үзүүлэлт нь суурин газар руу чиглэсэн шилжих хөдөлгөөнд албан бусаар оролцогчдын хувь, хэмжээг харуулах бөгөөд шилжих хөдөлгөөнийг удирдах, зохицуулах талаар төрөөс явуулж буй бодлого, үйл ажиллагааны хэрэгжилтийг хянах хэмжүүр болно. Тооцох арга: Хот, сууринд хаягийн бүртгэлгүй оршин сууж буй хүн амын тоог хот, суурингийн нийт хүн амын тоонд харьцуулж, 100-ãààð ¿ðæ¿¿ëíý. URPu PURu   100 Nu Энд: PURu - Хот, суурингийн нийт хүн амд хаягийн бүртгэлгүй оршин сууж буй хүн амын эзлэх хувь URPu - Хот, сууринд хаягийн бүртгэлгүй оршин сууж буй хүн амын тоо Nu - Хот, суурингийн нийт хүн амын тооҮзүүлэлтийн Сүүлийн жилүүдэд хүн амын хот, суурин газартайлбар, руу чиглэсэн шилжих хөдөлгөөн эрс нэмэгдэж,хязгаарлагдмал шилжин ирэгчид нь албан ёсоор бичиг баримтаа байдал: шилжүүлээгүй, бичиг баримтын зөрчилтэй, хаягийн бүртгэлгүй зэрэг шалтгаанаас болоод нийгмийн суурь үйлчилгээнд бүрэн хамрагдаж чадахгүй байна. Энэ талын мэдээллèéí òàéëàí îäîîãîîð áîëîâñðîãäîîã¿é байна.28
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëII. 11. БАГА БОЛОВСРОЛЫН ХАМРАН СУРГАЛТЫН ЦЭВЭР ЖИНХолбогдох зорилго, Зорилго 2. Бүх нийтээрээ анхан шатны боловсролзорилт: эзэмших Зорилт 5. 2015 он гэхэд бүх хүүхдэд бага боловсрол олгох Үзүүлэлтийн Áага боловсролд хамрагдвал зохих насны тодорхойлолт: нийт хүүхдүүäээс бага боловсролд хамрагдаж буй хүүхдийн òîîã õóâèàð èëýðõèéëñíèéã áага боловсролын хамран сургалтын цэвэр жин ãýíý. Бага боловсролд çохих íàñíû õ¿í àìä 6-11 насны нийт хүн амыã õàìðóóëíà. ͯÁ, ÌÕÇ-ûí ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéí îéëãîëò, òîäîðõîéëîëò, ÁÑØÓß.Хэрэглэх үндэслэл: Энэ үзүүлэлт нь бага боловсролд хамрагдвал зохих насны хүүхдүүд нь сургуульд бүрэн хамрагдаж байгаа эсэхийг өөрөөр хэлбэл, бага боловсролын үйлчилгээний хүртээмжийг хянана. МХЗ болон бүх нийтийн боловсролын Дакарын үйл ажиллагааны хүрээ зэрэгт дэвшүүлсэн ”Бүх нийтийг бага боловсролд хамруулах зорилго”-ыг үнэлэхэд ач холбогдолтой үзүүлэлт юм. Энэ шалгуур үзүүлэлтийн утга нь 100-д ойрхон байх тусам хамран сургалт өндөр байгааг илэрхийлнэ.Тооцох арга: Áага боловсролд çохих буюу 6-11 насандаа хамрагдсан хүүхдийн тоог 6-11 насны нийт хүн амын тоонд харьцуулан 100 - ãààð ¿ðæ¿¿ëíý. SPS (6-11) GPPR   100 N(6 -11) Энд: GPPR - Бага боловсролын хамран сургалтын цэвэр жин SPS(6-11) - Зохих /6-11 нас/ насандаа бага боловсролд хамрагдаж байгаа хүүхдийн тоо N(6-11) - Бага боловсрол эзэмшвэл зохих 6-11 насны хүн амын тоо 29
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëМэдээллийн эх БСШУЯ-ны суралцагчдын тайлан (ангиар), ЕБС-дүүсвэр, давтамж: суралцдаггүй 8-15 насны хүүхдийн тайлан, ҮСХ-ны суурин хүн амын жилийн эцсийн мэдээ, жил бүр тооцох боломжтой.Үзүүлэлтийн Улсын түвшин, бүс, аймаг, нийслэлээр мөн õ¿í задаргаа: àìûí хүйсээр гаргах боломжтой.Үзүүлэлтийн Бага боловсролын хамран сургалтын цэвэртайлбар, жин нь бага боловсрол олгох шатны сургуульдхязгаарлагдмал суралцагчдыг давхардуулан мэдээллэх, хүүхдийнбайдал: насыг зөв тооцдоггүй, сургуулиуд нэг хүүхдэд ногдох хувьсах зардлаар санхүүжилт авч байгаа тохиолдолд анги улирсан, шилжсэн, сургуулиас гарсан хүүхдийн тоог давхардуулан мэдээëлэх нь нийтлэг байгаа ó÷èð мэдээллийн бодит байдалд нөлөөлж байна. Боловсролын тогтолцоо12 жилийн сургалтад шилжиж байгаатай холбогдуулан 2008-2009 оны хичээлийн жилээс эхлэн бага сургуульд сурах насны хүүхдийн тоог 6-11 насаар авна.II. 12. НЭГДҮГЭЭР АНГИД ЭЛСЭН ОРООД ТАВ ДУГААР АНГИ ХҮРТЭЛСУРАЛЦАГЧДЫН ХУВЬХолбогдох Зорилго 2. Бүх нийтээрээ анхан шатны боловсролзорилго, зорилт: эзэмших Зорилт 5. 2015 он гэхэд бүх хүүхдэд бага боловсрол олгохҮзүүлэлтийн Òухайн жилд тавдугаар ангид амжилттай элñсэнтодорхойлолт: суралцагчдын тоог 4 жилийн өмнө нэгдүгээр ангид элссэн суралцагчдын тоонд харьцуулсан харьцааã íэгдүгээр ангид элсэн ороîä òàâäóгаар анги õ¿ðòýë ñóðàëöàã÷äûí õóâü ãýíý. ͯÁ, ÌÕÇ-ûí ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéí îéëãîëò, òîäîðõîéëîëò, ÁÑØÓß.Хэрэглэх Энэ үзүүлэлт нь бага боловсролын дотоод үр ашгийгүндэслэл: илэрхийлнэ. Энэ үзүүлэлтийн чанарт сургалтын чанар хангалтгүй байх, сургалтын шууд ба шууд бус30
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë зардлын хэмжээ, багшийн мэргэжлийн ур чадвар, харьцаа, хангамж, суралцагчдын ар гэрийн байдал, анги танхим, сургалтын материалын хүрэлцээ зэрэг хүчин зүйлсүүд нөлөөлнө.Тооцох арга: 5 дугаар ангид элсэн орсон хүүхдийн тоог тухайн оноос 4 жилийн өмнө 1 дүгээр ангид элсэгчдийн тоонд харьцуулж, 100 - ãààð ¿ðæ¿¿ëíý. Тухайн жилд нэгдүгээр ангид элсэн орсон хүүхдийн тооноос тавдугаар анги хүртэл /n+4/ суралцах хугацаандаа анги улирсан болон сургууль завсардсан хүүхдийн тоог хасч тооцно. CPSn+4 PCR   100 CPS1 Энд: PCR - 1-р ангид элсэн суралцсаар 5-р ангид элсэгчдийн хувийн жин CPSn+4 - 5-р ангид элсэн орсон хүүхдийн тоо (n + 4 онд) CPS1 - 1-р ангид элсэн суралцсан хүүхдийн тоо (n онд)Ìýäýýëëèéí ýõ БСШУЯ-ны суралцагчдын тайлан (ангиар), жил бүр¿¿ñâýð, äàâòàìæ: тооцно.¯ç¿¿ëýëòèéí Улсын түвшин, бүс, аймаг, нийслэлээр, мөнçàäàðãàà: суралцагчдын хүйсээр тодорхойлíî.Үзүүлэлтийн Шинээр элссэн, àíãè улирсан, анги алгассан,тайлбар, тухайн хичээлийн жилд шилжих хөдөлгөөндхязгаарлагдмал орсон хүүхдийн талаарх мэдээллийг тооцоондбайдал: хамруулдаггүй нь энэ үзүүлэлтийн сул тал болно. 31
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëII. 13. 15-24 НАСНЫ ЗАЛУУЧУУДЫН БИЧИГ ҮСЭГ ТАЙЛАГДАЛТЫНХУВЬХолбогдох зорилго, Зорилго 2. Бүх нийтээрээ анхан шатны боловсрол зорилт: эзэмших Зорилт 5. 2015 он гэхэд бүх хүүхдэд бага боловсрол олгох Үзүүлэлтийн ªдөр тутмын амьдралд богино хэмжээнийòîäîðõîéëîëò: өгүүлбэрийг уншиж, бичиж, ойлгох чадвартай 15-24 насны õ¿í àìûí òîîã õóâèàð илэрхийлñíèéã 15-24 насны залуучуудын бичиг үсэг тайлагдалтын хувь гэíý. Àëü íýã õýëýýð (áè÷ãèéí òºðºë, õýëáýðýýñ ¿ë õàìààðàí) õàìãèéí ýíãèéí áîãèíî ºã¿¿ëáýðèéã óíøèæ, îéëãîæ, áè÷èæ ÷àääàã, ýíý ÷àäâàð íü òîäîðõîé õóãàöàà ºíãºðñºí ÷ õýâýýð õàäãàëàãäàæ ¿ëäñýí õ¿íèéã áè÷èã ¿ñýã ìýääýã ãýæ ¿çíý. Õàðèí àëü íýã õýëýýð (áè÷ãèéí òºðºë, õýëáýðýýñ ¿ë õàìààðàí) õàìãèéí ýíãèéí áîãèíî ºã¿¿ëáýðèéã óíøèæ, îéëãîæ, áè÷èæ ÷àääàãã¿é, ò¿¿í÷ëýí óíøèõ, áè÷èõ ÷àäâàðàà òîäîðõîé õóãàöààíû äàðàà àëäñàí õ¿íèéã áè÷èã ¿ñýã ìýääýãã¿é ãýæ ¿çíý. ͯÁ, ÁØÓÑÕ.Õýðýãëýõ ¿íäýñëýë: Энэ үзүүлэлт нь õүн амын боловсролын түвшинг илэрхийлæ, бага боловсролын хамралтын байдал болон бага боловсролын үр ашгийг тооцоход ашиглагдана.Тооцох арга: Бичиг үсэгт тайлагдсан 15-24 насны хүн амын тоог тухайн насны нийт хүн амын тоонд харьцуулж 100 - ãààð ¿ðæ¿¿ëíý. LP1(15-24) LR15-24   100 N(15-24) Энд: LR(15-24) - 15-24 насны хүн амын бичиг үсэг тайлагдалтын түвшин, хувь LP1(15-24) - 15-24 насны, бичиг үсэг тайлагдсан хүн амын тоо N(15-24) - 5-24 насны нийт хүн амын тоо 132
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëМэдээллийн эх ҮСХ-нû õүн ам, орон сууцны тооллогоор 10 жилүүсвэр, давтамж: тутамд тооцно.Үзүүлэлтийн Улсын түвшин, бүс, аймаг, нийслэлээр, мөн хүйсээрзадаргаа: тодорхойлíо.Үзүүлэлтийн Залуучуудын бичиг, үсгийн мэдлэгийн түвшинтайлбар, нь насанд хүрэгчдийнхтэй харьцуулахад хурданхязгаарлагдмал өөрчлөгддөг тул ойр ойрхон тооцох шаардлагатай.байдал: Бичиг, үсэг тайлагдалтын хувь өндөр байх нь бага боловсролд хамралтын байдал төдий чинээ сайн байгааг илтгэнэ. Хүн амын бичиг, үсгийн мэдлэг хот, хөдөөгөөр ялгаатай байдаг нь сургууль, бусад нөөцийн хүрэлцээ, хүүхдийн ажил эрхлэхэд шаардагдах цаг хугацаа, сургууль завсардалт зэргээс шалтгаалдаг. Мөн бичиг, үсгийн мэдлэгийг газар зүйн байршил, ястан үндэстнээр тодорхойлох нь чухал.II. 14- II. 16. БАГА, ДУНД, ДЭЭД БОЛОВСРОЛ ЭЗЭМШИЖ БАЙГААОХИД, ХӨВГҮҮДИЙН ÒÎÎÍÛ ХАРЬЦААХолбогдох зорилго, Зорилго 3. Жендýрийн тэгш байдлыг дэмжинзорилт: хөгжүүлж, шийдвэр гаргах түвшинд эмэгтэйчүүдийн оролцоог нэмэгдүүлэх Зорилт 6. 2009 он гэхэд бага болон дунд боловсрол эзэмшигчдийн дунд, 2015 он гэхэд бүх шатны боловсролын байгууллагад суралцагчдын хүйсийн зохистой харьцааг хангахҮзүүлэлтийн Бага, дунд, дээд боловсрол эзэмшиж байгаа охид,тодорхойлолт: хөвгүүдийн тооны харьцаа нь тухайн шатны (бага, дунд, дээд) боловсролын сургуульд элссэн эмэгтэй хүүхдийн тоог ýðýãòýé хүүхдийн тоонд харьцуулсан харьцаа юм. ͯÁ, ÌÕÇ-ûí ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéí îéëãîëò, òîäîðõîéëîëò, ÁÑØÓß.Хэрэглэх үндэслэл: Боловсрол нь хүний хөгжлийн нэг гол хүчин зүйл. 33
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëÒîîöîõ àðãà: Бага /дунд, дээд/ боловсрол эзэмшиж байгаа охидын тоог тухайн шатны боловсрол эзэмшиж буй хөвгүүдийн тоонд харьцуулíà. Fi RFMEi  Mi Энд: RFEMi - Бага, дунд, дээд боловсрол эзэмшигч охид, хөвгүүдийн тооны харьцаа (i= 1 áîë áàãà; i=2 áîë äóíä; i = 3 áîë äýýä) Fi - Бага, дунд, дээд боловсрол эзэмшигч охидын тоо Mi - Бага, дунд, дээд боловсрол эзэмшигч хөвгүүдийн тоо Мэдээллийн эх БСШУЯ-ны суралцагчдын тайлан (ангиар), дээдүүсвэр, давтамж: боловсролын түвшний суралцагчдын тайлан (мэргэжил, анги, хүйсээр), жил бүр тооцно.Үзүүлэлтийн Улсын түвшин, бүс, аймаг, нийслэлээр òîîöîõ задаргаа: боломжтой.Үзүүлэлтийн Энэ үзүүлэлт нь зөвхөн тухайн боловсролыгтайлбар, эзэмшихээр элссэн насны хүн амын хүйсийн бүтцийгхязгаарлагдмал харуулна. Тухайн шатны боловсролын насны хүнбайдал: амын хүйсийн харьцаа нь 1-д ойрхон утгатай байна. Ýíý ¿ç¿¿ëýëòèéí óòãà íü õ¿í àìûí òºðñºí òóõàéí îíû õ¿éñèéí õàðüöààíààñ õàìààðàëòàé.II. 17. ХӨДӨӨ АЖ АХУЙГААС БУСАД САЛБАРТ ЦАЛИНТАЙ АЖИЛЭРХЭЛЖ БАЙГАА ХҮН АМЫН ДОТОР ЭМЭГТЭЙЧҮҮДИЙН ЭЗЛЭХ ХУВЬХолбогдох зорилго, Зорилго 3. Жендерийн тэгш байдлыг дэмжинзорилт: хөгжүүлж, шийдвэр гаргах түвшинд эмэгтэйчүүдийн оролцоог нэмэгдүүлэх Зорилт 7. Цалинтай ажил эрхэлж байгаа хүн амын жендэрийн тэгш байдлыг хангахҮзүүлэлтийн Хөдөө аж ахуйгаас бусад салбарт цалинтай ажилтодорхойлолт: эрхэлж байгаа хүн амын дóнд энэ салбаруудад34
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë цалинтай ажил эрхэлж байгаа эмэгтэйчүүдийн òîîã õóâèàð èëýðõèéëñíèéã õөдөө аж ахуйгаас бусад салбарт цалинтай ажил эрхэлж байгаа õ¿í àìûí äîòîð ýìýãòýé÷¿¿äèéí ýçëýõ õóâü ãýíý. Хөдөө аж ахуйн бус салбарт аж үйлдвэр, áàðèëãà болон үйлчилгээг хамруулна. Îëîí óëñûí ñàëáàðûí àíãèëàë.Õýðýãëýõ ¿íäýñëýë: Энэ үзүүлэлт нь хөдөлмөрийн насны эмэгтэйчүүдэд хөдөлмөрийн зах зээл хэр зэрэг нээлттэй байгааг харуулна. Ингэснээр зөвхөн эмэгтэйчүүдийн хөдөлмөр эрхлэх боломж бус мөн хөдөлмөрийн зах зээлийн уян хатан байдлаар илэрхийлэгдэх эдийн засгийн үр ашиг, өөрчлөлтөд дасан зохицох чадвар зэргийг ч харуулна. Эмэгтэйчүүд нь эрэгтэйчүүдтэй харьцуулахад өрхийн бизнест цалин хөлсгүй оролцох, албан бус секторт хамрагдах нь илүү түгээмэл байна.Тооцох арга: ХАА-н салбарт цалинтай ажиллагч эмэгтэйчүүдийн тоог мөн салбарын нийт ажиллагчдын тоонд харьцуулж, 100 - ãààð ¿ðæ¿¿ëíý. WEmpna WEmpR na   100 Empna Энд: WEmpRn - Хөдөө аж ахуйн бус салбарт цалинтай ажиллагч эмэгтэйчүүдийн хувийн жин WEmpna - ХАА-н бус салбарт цалинтай ажиллагч эмэгтэйчүүдийн тоо Empna - ХАА-н бус салбарт цалинтай ажиллагчдын тооМэдээллийн эх ҮСХ-ны Хүн амын ажил эрхлэлтийн судалгаа, жилүүсвэр, давтамж: бүр тооцно.Үзүүлэлтийн Улсын түвшин, бүс, аймаг, нийслэлээр òîîöîõ задаргаа: болоìæòîé. 35
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëҮзүүлэлтийн Ýíý ¿зүүлэлтийг тооцох олон улсын тодорхойтайлбар, аргачлал байдаг хэдий ч улс орон бүр ажилхязгаарлагдмал эрхлэлтийн байдал, ялангуяа хагас цагийнбайдал: ажил эрхлэгчид, оюутан, цэрэг, өрхийн бизнест цалин хөлсгүй оролцогчдын хувьд тухайн улс орны тодорхойлолтыг ашигладаг байж болох юм. Мэдээллийн өөр өөр эх үүсвэрүүд, ялгаатай ойлголт, тодорхойлолт, хамралтаас шалтгаалж, хөдөө аж ахуй дахь хөдөлмөр эрхлэлт дутуу бүртгэгдэх хандлага байдаг байна. II. 18. УЛСЫН ИХ ХУРАЛД СОНГОГДСОН ЭМЭГТЭЙЧҮҮДИЙН ЭЗЛЭХХУВЬХолбогдох зорилго, Зорилго 3. Жендýрийн тэгш байдлыг дэмжинзорилт: хөгжүүлж, шийдвэр гаргах түвшинд эмэгтэйчүүдийн оролцоог нэмэгдүүлэх Зорилт 8. Улс төр, шийдвэр гаргах түвшинд эмэгтэйчүүдийн оролцоог нэмэгдүүлэх. Үзүүлэлтийн Улсын Их Хуралд сонгогдсон нийт гишүүдийн ä¿íä тодорхойлолт: эмэгтэй ãèø¿¿äèéí эзлэх õóâü хэмжээ áîëíî. Õàðèí àéìàã, íèéñëýëèéí ò¿âøèíä áîë àéìàã, íèéñëýëèéí Èðãýäèéí õóðàëä ñîíãîãäñîí ãèø¿¿äèéí ä¿íä ýìýãòýé ãèø¿¿äèéí ýçëýõ òîî õýìæýýã õóâèàð èëýðõèéëíý.Хэрэглэх үндэслэл: Үндэсний парламент дахь эмэгтэйчүүдийн төлөөлөл нь эмэгтэйчүүдийн нийгэм, улс төрийн харилцаанд гүйцэтгэх үүрэг, оролцоо òýäíèé óëñ òºðèéí èäýâõè, ÷àäâàð, óëñ îðíû õºãæèë, õ¿éñèéí òýãø áàéäëûã илэрхийлнэ.Тооцох арга: УИХ-д сонгогдсон эмэгтэйчүүдийн тоог УИХ-ын нийт гишүүдийн тоонд харьцуулж, 100 - ãààð ¿ðæ¿¿ëíý. Õàðèí àéìàã, íèéñëýëèéí ò¿âøèíä àéìàã, íèéñëýëèéí Èðãýäèéí õóðàëä ñîíãîãäñîí ýìýãòýé ãèø¿¿äèéí òîîã àéìàã, íèéñëýëèéí èðãýäèéí õóðàëä ñîíãîãäñîí íèéò ãèø¿¿äèéí òîîíä õàðüöóóëæ, 100-ãààð ¿ðæ¿¿ëíý.36
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë PMw PVw   100 PM Энд: PVw - УИХ-д суудалтай эмэгтэйчүүдийн эзлэх хувь PMw - УИХ-д суудалтай эмэгтэйчүүдийн тоо PM - УИХ-èéí нийт гишүүдийн тооМэдээллийн эх Сонгуулийн Ерөнхий Хороо áîëîí îðîí íóòãèéí үүсвэр, давтамж: ñîíãóóëèéí õîðîîны мэдээлэлд үндэслэн сонгуулийн оноор буюу 4 жил тутам тооцно.Үзүүлэлтийн Улсын түвшин, аймаг, нийслэлээр гарна.задаргаа:Үзүүлэлтийн Шийдвэр гаргах үйл явц дахь эмэгтэйчүүдийн бодиттайлбар, оролцоог энэ үзүүлэлт бүрэн илэрхийлэхгүй.хязгаарлагдмалбайдал:II.19. УЛСЫН ИХ ХУРАЛД НЭР ДЭВШСЭН ЭМЭГТЭЙЧҮҮДИЙН ЭЗЛЭХХУВЬХолбогдох зорилго, Зорилго 3. Жендýрийн тэгш байдлыг дэмжинзорилт: хөгжүүлж, шийдвэр гаргах түвшинд эмэгтэйчүүдийн оролцоог нэмэгдүүлэх Зорилт 8. Улс төр, шийдвэр гаргах түвшинд эмэгтэйчүүдийн оролцоог нэмэгдүүлэх.Үзүүлэлтийн Улсын Их Хуралд нэр дэвшигчдèéí ä¿íä íýð тодорхойлолт: äýâøñýí эмэгтэйчүүдийн эзлэх хувü áîëíî. Õàðèí àéìàã, íèéñëýëèéí ò¿âøèíä àéìàã, íèéñëýëèéí Èðãýäèéí õóðàëä íýð äýâøñýí ýìýãòýé÷¿¿äèéí ýçëýõ õóâü õýìæýýã èëýðõèéëíý.Хэрэглэх үндэслэл: Үндэсний парламент дахь эмэгтэйчүүдийн төлөөлөл нь эмэгтэйчүүдийн íèéãýì, улс төрèéí харилцаанд гүйцэтгэх үүрэг тэдний улс төрийн идэвхи, чадвар, улс орны хөгжил, хүйсийн тэгш байдлыг илэрхийлнэ. 37
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëÒîîöîõ àðãà: УИХ-д нэр дэвшсэн эмэгтэйчүүдийн тоог УИХ-д нэр дэвшсэн нийт íýð äýâøèã÷äèéí тоонд харьцуулж, 100 - ãààð ¿ðæ¿¿ëíý. Õàðèí àéìàã, íèéñëýëèéí ò¿âøèíä àéìàã, íèéñëýëèéí Èðãýäèéí õóðàëä íýð äýâøñýí ýìýãòýé÷¿¿äèéí òîîã íèéò íýð äýâøèã÷äèéí òîîíä õàðüöóóëæ 100-ãààð ¿ðæ¿¿ëíý. PCw Pwcand   100 PC Энд: Pwcand - УИХ-д нэр дэвшсэн эмэгтэйчүүдийн эзлэх хувь PCw - УИХ-д нэр дэвшсэн эмэгтэйчүүдийн тоо PC - УИХ-д нэр дэвшсэн нийт хүний тооМэдээллийн эх Сонгуулийн Ерөнхий Хороо áîëîí îðîí íóòãèéí үүсвэр, давтамж: ñîíãóóëèéí õîðîîны мэдээлэлд үндэслэн сонгуулийн оноор буюу 4 жил тутам тооцно.Үзүүлэлтийн Улсын түвшин, аймаг, нийслэлээр òîîöîõ задаргаа: боломжтой.Үзүүлэлтийн Зөвхөн шийдвэр гаргах түвшинд эмэгтэйчүүдийнтайлбар, оролцоог илэрхийлнэ.хязгаарлагдмалбайдал:II. 20. ТАВ ХҮРТЭЛХ НАСНЫ ХҮҮХДИЙН ЭНДЭГДЛИЙН ТҮВШИН/1000 АМЬД ТӨРӨЛТ ТУТАМД/Холбогдох зорилго, Зорилго 4. Хүүхдийн эндэгдлийг бууруулахзорилт: Зорилт 9. Тав хүртэлх насны хүүхдийн эндэгдлийг 1990 онтой харьцуулахад 2015 онд 4 дахин бууруулах.Үзүүлэлтийн Тав хүртэлх насны хүүхдийн эндэгдлийн түвшинтодорхойлолт: /1000 амьд төрөлт тутамд/ нь тухайн жилд амьд төрсөн 1000 хүүхдэд ногдох тухайн жилд тав хүртэлх насандаа эндсэн хүүхдийн тоо áîëíî. Ñîöèàëüíàÿ38
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë ñòàòèñòèêà. 2003 ã. ÌÃÓÝÑÈ. Ýð¿¿ë Ìýíäèéí ßàì, Ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿ç¿¿ëýëò. 2004 îí.Хэрэглэх үндэслэл: Энэ үзүүлэлт нь хүүхдийн амьдарч байгаа нийгэм, эдийн засаг, хүрээлэн буй орчны нөхцөл байдал, эрүүл мэндийн үйлчилгээний чанар зэргийг илэрхийлнэ. Улс орнуудад хүүхдийн өвчлөлийн талаарх мэдээлэл заримдаа дутмаг байдаг тул хүүхдийн эндэгдлийн түвшинг хүн амын эмзэг хэсгийг тодорхойлоход ашиглана. 18 ба түүнээс доош насны хүн амын нас баралтын 90 гаруй хувийг тав хүртэлх насны хүүхдийн эндэгдэл эзэлдэг байна.Òîîöîõ àðãà: Òухайн жилд эндсэн òав хүртэлх насны хүүхдийн тоог тухайн жилд амьд төрсөн нийт хүүхдийн тоонд харьцуулж, 1000-р үржүүлнэ. U5M U5MR   1000 LB Энд: U5MR - 5 хүртэлх насны хүүхдийн эндэгдлийн түвшин (1000 амьд төрөлтөд ногдох) U5M - 5 хүртэлх насны эндсэн хүүхдийн тоо LB - Íèéò àìüä òºðºëòèéí тоо Àìüä òºðºëò: æèðýìñëýëòèéí õóãàöààíààñ õàìààðàõã¿éãýýð åðäèéí òºðºëòººð ýñõ¿ë ìýñ àæèëáàðààð óðãèéã óìàéíààñ ãàðãàí àâññíû äàðàà íÿðàé àìüñãàëæ áàéñàí ýñâýë àìüäûí áóñàä ÿìàð íýãýí øèíæ òýìäýã, ººðººð õýëáýë ç¿ðõíèé öîõèëò, õ¿éíèé ñóäàñíû ëóãøèëò, áóë÷èíãèéí òîäîðõîé õºäºë㺺í èëýð÷ áàéâàë õ¿é ýñâýë ýõýñèéã íü ñàëãàñàí ýñýõèéã íü õàðãàëçàõã¿éãýýð àìüä òºðºëòºä òîîöíî. Мэдээллийн эх ЭМЯ-ны Õ¿í àìûí ºâ÷ëºë, ýíäýãäëèéí ñàðûí үүсвэр, давтамж: òàéëàí, ҮСХ-ны Õүн амын ердийн хөдөлгөөний æèëèéí òàéëàí, жил бүр тооцно. 39
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëҮзүүлэлтийн Улсын түвшин, бүс, аймаг, нийслэлээр, эндсэнзадаргаа: хүүхдийн хүйсээр тодорхойлох боломжтой.Үзүүлэлтийн Тав хүртэлх насны хүүхдийн эндэгдлийн талаархтайлбар, мэдээлэл нь насанд хүрэгчдийн нас баралтынхязгаарлагдмал талаарх мэдээллээс илүү нарийвчлалтайгаар, цагбайдал: хугацаандаа гардаг.II. 21. НЯЛХСЫН ЭНДЭГДЛИЙН ТҮВШИН /1000 АМЬД ТӨРӨЛТТУТАМД/Õîëáîãäîõ çîðèëãî, Зорилго 4. Хүүхдийн эндэгдлийг бууруулахçîðèëò: Зорилт 9. Тав хүртэлх насны хүүхдийн эндэгдлийг 1990 онтой харьцуулахад 2015 онд 4 дахин бууруулахҮзүүлэлтийн Нялхсын эндэгдлийн түвшин /1000 амьд тодорхойлолт: төрөлт тутамд/ ãýäýã нь тухайн жилд амьд төрсөн 1000 хүүхдэд ногдох, нэг хүртэлх насандаа /0-364 хоногтой/ эндсэн хүүхдийн тоо áîëíî. Нэг хүртэлх насны хүүхдэд 0-11 ñàð 28 õîíîãòîé хүүхдийг хамруулна. Ñîöèàëüíàÿ ñòàòèñòèêà. 2003 ã. ÌÃÓÝÑÈ. Ýð¿¿ë ìýíäèéí ÿàì, ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿íäñýí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä. 2004 îí.Хэрэглэх үндэслэл: Нялхсын эндэгдэл нь тав хүртэлх насны хүүхдийн эндэгдлийн нэг чухал бүрэлдэхүүн хэсэг болно. Энэ үзүүлэлт нь хүүхдийн амьдарч байгаа нийгэм, эдийн засаг, хүрээлэн буй орчны нөхцөл байдлыг /эрүүл мэндийн үйлчилгээг оруулан/ илэрхийлнэ.Тооцох арга: Тухайн жилд нэг хүртэлх насандаа эндсэн хүүхдийн тоог тухайн жилд амьд төрсөн хүүхдийн тоонд харьцуулж, 1000-р үржүүлíý. Нэг хүртэлх насны хүүхдэд 0-364 хоногтой хүүхдийг хамруулна. U1M IMR   1000 LB Энд: IMR - Нялхсын эндэгдлийн түвшин (1000 амьд төрөлтөд ногдох)40
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë U1M – хүртэлх насандаа эндсэн хүүхдийн тоо 1 LB – Íèéò àмьд òºðºëòèéí òîî Àìüä òºðºëò: æèðýìñëýëòèéí õóãàöààíààñ õàìààðàõã¿éãýýð åðäèéí òºðºëòººð ýñõ¿ë ìýñ àæèëáàðààð óðãèéã óìàéíààñ ãàðãàí àâññíû äàðàà íÿðàé àìüñãàëæ áàéñàí ýñâýë àìüäûí áóñàä ÿìàð íýãýí øèíæ òýìäýã, ººðººð õýëáýë ç¿ðõíèé öîõèëò, õ¿éíèé ñóäàñíû ëóãøèëò, áóë÷èíãèéí òîäîðõîé õºäºë㺺í èëýð÷ áàéâàë õ¿é ýñâýë ýõýñèéã íü ñàëãàñàí ýñýõèéã íü õàðãàëçàõã¿éãýýð àìüä òºðºëòºä òîîöíî.Мэдээллийн эх ЭМЯ-ны Õ¿í àìûí ºâ÷ëºë, ýíäýãäëèéí ñàðûí үүсвэр, давтамж: òàéëàí, ҮСХ-ны Õүн амын ердийн хөдөлгөөний мэдээ, жил бүр тооцно.Үзүүлэлтийн Улсын түвшин, бүс, аймаг, нийслэлээр, эндсэнзадаргаа: хүүхдийн хүйсээр тооцох боломжтой.Үзүүлэлтийн Нялхсын эндэгдлийн түвшин нь тав хүртэлхтайлбар, насны хүүхдийн эндэгдлийн нэг хэсэг тул энэхязгаарлагдмал хоёр үзүүлэлтийг тооцох мэдээллийг нэг ижил эхбайдал: үүсвэрээс авч тооцно.II. 22. УЛААН БУРХНЫ ЭСРЭГ ВАКЦИНЖУУЛАЛТАД ХАМРАГДСАНХҮҮХДИЙН ХУВЬÕîëáîãäîõ çîðèëãî, Хүүхдийн эндэгдлийг бууруулах Зорилго 4. çîðèëò: Зорилт 9. Тав хүртэлх насны хүүхдийн эндэгдлийг 1990 онтой харьцуулахад 2015 онд 4 дахин бууруулах.Үзүүлэлтийн Óëààí áóðõíû ýñðýã âàêöèíæóóëàëòàä õàìðàãäñàí тодорхойлолт: õ¿¿õäèéí õóâü ãýäýã íü 1 хүртэлх насны хүүхдийн óлаан бурхны эсрэг вакцинжуулалтад хамрагдаëòûí òîî, хэмжээг õóâèàð илэрхийлнэ. ÄÝÌÁ, Õ¿í àì ç¿éí ñòàòèñòèê. 41
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëХэрэглэх үндэслэл: Энэ үзүүлэлт нь тухайн улс, орны хүүхдийн эрүүл мэндийн үйлчилгээний хүртээмж, чанарыг харуулна. Вакцинжуулалт нь тав хүртэлх насны хүүхдийн эндэгдлийг бууруулахад нөлөөлдөг гол хүчин зүйл бөгөөд улаан бурхан өвчин нь хүүхдийн эндэгдлийн гол шалтгаан болно. Хөгжиж байгаа улс, орнуудын Засгийн газраас улаан бурхан, сахуу, хөхүүл ханиад, татранги өвчний эсрэг вакцинжуулалтад хүүхдүүдийг бүрэн хамруулах нэгдсэн арга хэмжээг тогтмол авч байна. Òîîöîõ àðãà: Улаан бурхны эсрэг вакцинжуулалтад хамрагдсан нэг хүртэлх насны хүүхдийн тоог нэг хүртэлх насны нийт хүүхдийн тоонд харьцуулж, 100 - ãààð ¿ðæ¿¿ëíý. MICh MIR   100 Nu1 Энд: MIR - Улаан бурхны эсрэг вакцинжуулалтад хамрагдсан нэг хүртэлх насны хүүхдийн хувийн жин MICh - Улаан бурхны эсрэг вакцинжуулалтад хамрагдсан нэг хүртэлх насны хүүхдийн тоо Nu1 - Нэг хүртэлх насны нийт хүүхдийн тоо /0-11 сар 28 хоногтой/Мэдээллийн эх ЭМЯ-ны Äàðõëààæóóëàëòàä õàìðàãäñàí 0-15үүсвэр, давтамж: íàñòàé õ¿¿õäèéí íýãäñýí á¿ðòãýë, 0-15 íàñòàé õ¿¿õäèéã äàðõëààæóóëàõ òºëºâëºãºº, õàìðàëòûí ñàðûí á¿ðòãýë, Õ¿¿õäèéí óðüä÷èëàí ñýðãèéëýõ òàðèëãûí êàðò, ҮСХ-ны Ñуурин хүн амын жилийн эцсийн мэдээ, жил бүр тооцно.Үзүүлэлтийн Улсын түвшин, бүс, аймаг, нийслэлээр, хүүхдийнзадаргаа: хүйсээр тодорхойлох боломжтой.42
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëҮзүүлэлтийн Улаан бурхны эсрэг вакцины эхний тунг товлолынтайлбар, дагуу 8-11 сартай хүүхдэд хийнэ. Улаан бурхны хязгаарлагдмал эсрэг вакцинжуулалтад ядаж нэг удаа хамрагдсанбайдал: хүүхдийг энэ тооцоонд хамруулна.II. 23. ЭХИЙН ЭНДЭГДЛИЙН ТҮВШИН /100 000 АМЬД ТӨРӨЛТТУТАМД/Холбогдох зорилго, Зорилго 5. Эхчүүдийн эрүүл мэндийг сайжруулахзорилт: Зорилт 10. Нөхөн үржихүйн эрүүл мэндийн шаардлагатай тусламж үйлчилгээг хүн бүрт хүргэж, эхийн эндэгдлийг 1990 онтой харьцуулахад 2015 он гэхэд 4 дахин бууруулах.Үзүүлэлтийн Эхийн эндэгдлийн түвшин /100 000 амьд төрөлттодорхойлолт: тутамä/ нь тухайн жилд амьд төрсөн 100 000 хүүхдэд ногдох жирэмсэн буюу жирэмсний дараах, мөн хүүхэд төрүүлэх үеийн хүндрэлээс хамаарч нас барсан эхчүүдийн тоо þì. Жирэмсний хугацаанд болон төрөх үедээ эсвэл төрснөөс хойш 42 хоногийн дотор жирэмслэлтийн байрлал, үргэлжилсэн хугацаанаас үл хамааран жирэмслэлт, төрөлт болон түүнийг удирдахтай холбоо бүхий шалтгаанаар эх эндэхийг эхийн эндэгдэл гэнэ. ÄÝÌÁ. Õ¿í àì ç¿éí ñòàòèñòèê.Хэрэглэх үндэслэл: Жирэмслэлтэй холбоотой эндэгдлийг хянаж, эх, хүүхдийн эрүүл мэндийг хамгаалах төрийн бодлогод тусгана. Эдгээр эндэгдлүүд нь тухайн хүний эрүүл мэндийн байдал, боловсролын түвшин, жирэмсний болон хүүхэд төрүүлэх үеийн эрүүл мэндийн үйлчилгээний хүртээмжийг хянах шаардлагатай олон хүчин зүйлсээс хамаарна. Тооцох арга: Тухайн жилд эндсэн эхийн тоог тухайн жилд амьд төрсөн нийт хүүхдийн тоонд харьцуулж, 100 000-р үржүүлж тооцно. MM MMR   100 000 LB 43
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë Энд: MMR - Эхийн эндэгдлийн түвшин (100 000 амьд төрөлт тутамд) MM - Эндсэн эхийн тоо LB – Íèéò àмьд òºðºëòèéí òîî Àìüä òºðºëò: æèðýìñëýëòèéí õóãàöààíààñ õàìààðàõã¿éãýýð åðäèéí òºðºëòººð ýñõ¿ë ìýñ àæèëáàðààð óðãèéã óìàéíààñ ãàðãàí àâññíû äàðàà íÿðàé àìüñãàëæ áàéñàí ýñâýë àìüäûí áóñàä ÿìàð íýãýí øèíæ òýìäýã, ººðººð õýëáýë ç¿ðõíèé öîõèëò, õ¿éíèé ñóäàñíû ëóãøèëò, áóë÷èíãèéí òîäîðõîé õºäºë㺺í èëýð÷ áàéâàë õ¿é ýñâýë ýõýñèéã íü ñàëãàñàí ýñýõèéã íü õàðãàëçàõã¿éãýýð àìüä òºðºëòºä òîîöíî.Мэдээллийн эх ЭМЯ-ны Õ¿í àìûí ºâ÷ëºë, ýíäýãäëèéí ñàðûí үүсвэр, давтамж: òàéëàí, ҮСХ-ны Õүн амын ердийн хөдөлгөөний мэдээ, жил бүр тооцно.Үзүүлэлтийн Улсын түвшин, бүс, аймаг, нийслэлээр, мөн эхийнзадаргаа: насны бүлэг, боловсролын түвшнээр тодорхойлох боломжтой.II. 24. ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН МЭРГЭЖЛИЙН АЖИЛТАН ЭХ БАРЬСАНТӨРӨЛТИЙН ХУВЬХолбогдох зорилго, Зорилго 5: Эхчүүдийн эрүүл мэндийг сайжруулахзорилт: Зорилт 10: Нөхөн үржихүйн эрүүл мэндийн шаардлагатай тусламж үйлчилгээг хүн бүрт хүргэж, эхийн эндэгдлийг 1990 онтой харьцуулахад 2015 он гэхэд 4 дахин бууруулах.Үзүүлэлтийн Эрүүл мэндийн мэргэжлийн ажилтан эх барьсантодорхойлолт: төрөлтийн хувь нь жирэмсний үед эмнэлгийн хяналтанд хамрагдаж, зөвлөгөө авах, эх барих, шинээр төрсөн хүүхдийг асрах талаар тусгайлан сургасан эмнэлгийн ажилтны эх барьсан төрөлтийн тоо хэмжээг илэрхийлнэ. ÄÝÌÁ, Õ¿í àì ç¿éí ñòàòèñòèê.44
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëХэрэглэх үндэслэл: Эхийн эндэгдлийн шалтгааныг нарийвчлан тогтооход хүндрэлтэй бөгөөд энэ нь нас баралтын шалтгааны талаар өргөн хүрээний мэдээлэл шаарддаг. Жирэмсний болон хүүхэд төрүүлэх, ялангуяа хүндрэл гарсан үеийн эрүүл мэндийн үйлчилгээний талаархи мэдээлэл авч болох хамгийн өргөнөөр хэрэглэгддэг үзүүлэлт нь эрүүл мэндийн мэргэжлийн ажилтан эх барьсан төрөлтийн хувь юм.Тооцох арга: Жирэмсний үед хяналт тавих, асрах, зөвлөгөө өгөх, эх барих, шинээр төрсөн хүүхдийг асрах талаар тусгай сургасан эмнэлгийн ажилтны эх барьсан төрөлтийн тоог нийт òºðºëòèéí тоонд харьцуулж, 100-ãаар үржүүлнэ. BUPT1 BUPT   100 ÒB Энд: BUPT - Эрүүл мэндийн мэргэжлийн ажилтан эх барьсан төрөлтийн хувь BUPT1 - Эрүүл мэндийн мэргэжлийн ажилтан эх барьсан òөрөлтийн тоо TB - Íèéò òºðºëòèéí тооМэдээллийн эх ЭМЯ-ны Төрсөн эхийн мэдээллийн хуудас,үүсвэр, давтамж: ҮСХ-ны Õүн амын ердийн хөдөлгөөний мэдээ, жил бүр тооцно.Үзүүлэлтийн Улсын түвшин, бүс, аймаг, нийслэлээр тооцохзадаргаа: боломжтой.Үзүүлэлтийн Эрүүл мэндийн мэргэжлийн ажилтан нь зохихтайлбар, ёсоор сургалтанд хамрагдсан, шаардлагатай тоногхязгаарлагдмал төхөөрөмж, эм тариатай байх ёстой. Уламжлалтбайдал: аргаар эх барьдаг хүмүүс нь богино хугацааны сургалтанд хамрагдсан байсан ч эрүүл мэндийн мэргэжлийн ажилтанд хамаарахгүй. 45
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëII. 25. ЖИРЭМСЭН ЭМЭГТЭЙЧҮҮДИЙН ДУНДАХЬ ХДХВ-ИЙНХАЛДВАРЫН ТАРХАЛТ /ХУВЬ/Холбогдох зорилго, Зорилго 6. Бэлгийн замын халдварт өвчин, Хүний зорилт: дархлал хомсдолын вирус /ХДХВ/, Дархлалын олдмол хомсдол /ДОХ/, сүрьеэтэй тэмцэх, бусад өвчнийг бууруулах Зорилт 11. 2015 он гэхэд Хүний дархлал хомсдолын вирус /ХДХВ/, Дархлалын олдмол хомсдол /ДОХ/ өвчний халдварыг хязгаарлах, урьдчилан сэргийлэх. Үзүүлэлтийн Жирэмсэн эмэгтэйчүүдийн дундахь ХДХВ-ийнтодорхойлолт: тархалт /хувь/ нь жирэмсэн эмэгтэйчүүдийн дунд байгаа ХДХВ-ийн халдвартай жирэмсэн эмэгтэйчүүдийн тоо, хэмжээг илэрхийлнэ. ÄÝÌÁ, Õ¿í àì ç¿éí ñòàòèñòèê.Хэрэглэх үндэслэл: ХДХВ нь ДОХ-оор өвчлөх гол шалтгаан болно. ДОХ-оор өвдсөн хүн ямар нэгэн эмчилгээгүйгээр дунджаар 9 жил амьдардаг байна. Одоогийн байдлаар энэ өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх ямар нэгэн вакцин гараагүй. Тархалт өндөр үед (жирэмсэн эмэгтэйчүүдийн дунд халдвар 1 хувиас илүү байх) жирэмсэн эмэгтэйчүүдийн дундахь тархалт нь насанд хүрсэн нийт хүн амын дундахь тархалтын адил байдаг байна. Тархалт бага үед эрсдэл өндөртэй бүлэгт хамаарах хүн амын дундахь тархалтаар ХДХВ-ийн халдварыг хэмждэг, Óчир нь энэ тохиолдолд жирэмсэн эмэгтэйчүүдийн дундахь тархалт бага байдаг байна.Тооцох арга: ХДХВ-ын халдвартай жирэмсэн эмэгтэйчүүдийн тоог нийт жирэмсэн эмэгтэйчүүдийн тоонд харьцуулж, 100 - ãààð ¿ðæ¿¿ëíý. IPWHIV IRPWHIV   100 PW46
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë Энд: IRPWHIV - Жирэмсэн эмэгтэйчүүдийн дундахь ХДХВ –ын халдварын тархалт, хувь IPWHIV - ХДХВ-ын халдвартай жирэмсэн эмэгтэйчүүдийн тоо PW - Нийт жирэмсэн эмэгтэйчүүдийн тооМэдээллийн эх ЭМЯ-ны Õàëäâàðò ºâ÷íèéã ìýäýýëëýõ õóóäàñ,үүсвэр, давтамж: ÁÇÄÕûã ìýäýýëýõ õóóäàñ, жил бүр тооцно.Үзүүлэлтийн Улсын түвшин, бүс, аймаг, нийслэлээр тооцохзадаргаа: боломжтой.Үзүүлэлтийн Тандалт судалгааны үр дүнг хот, хөдөөгөөр гаргахтайлбар, шаардлагатай боловч улс орнуудын туршлагаасхязгаарлагдмал харахад халдварын талаарх хөдөөгийн хүнбайдал: амын мэдээлэл хомс байдаг. Тиймээс жирэмсэн эмэгтэйчүүдийн талаарх үзүүлэлтийг нийслэл, бусад хот суурин, хөдөөгийн үзүүлэлтүүдийн медианаар авах нь зүйтэй гэж үздэг. Энэ үзүүлэлтийг тооцохдоо жирэмсэн эмэгтэйчүүдийн цусны шинжилгээг үндэслэнэ.II. 26. 15-24 НАСНЫ ЗАЛУУЧУУДЫН ДУНДАХЬ ХДХВ-ИЙН ХАЛДВАРЫНТАРХАЛТ /ХУВЬ/Холбогдох зорилго, Зорилго 6. Бэлгийн замын халдварт өвчин, Хүний зорилт: дархлал хомсдолын вирус /ХДХВ/, Дархлалын олдмол хомсдол /ДОХ/, сүрьеэтэй тэмцэх, бусад өвчнийг бууруулах Зорилт 11. 2015 он гэхэд Хүний дархлал хомсдолын вирус /ХДХВ/, Дархлалын олдмол хомсдол /ДОХ/ өвчний халдварыг хязгаарлах, урьдчилан сэргийлэх. Үзүүлэлтийн 15-24 насны залуучуудын дундах ХДХВ-ын тархалттодорхойлолт: /хувь/ нь 15-24 насны íèéò залуучуудын дунд ХДХВ-ûн халдвартай залуучууд хэдэн хувийг эзэлж байгааг илэрхийлнэ. ÄÝÌÁ, Õ¿í àì ç¿é, ºâ÷ëºëèéí ñòàòèñòèê. 47
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëХэрэглэх үндэслэл: ХДХВ нь ДОХ-оор өвчлөхөд хүргэдэг. ДОХ-оор өвчилсөн хүн нь ямар нэгэн эмчилгээгүйгээр дунджаар 9 жил амьдардаг байна. Одоогийн байдлаар энэ өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх вакцин байхгүй. Шинээр бүртгэгдэж байгаа ХДХВ-ийн тохиолдлын тал хувь нь 24 ба түүнээс доош насны хүн амын дунд байдаг байна.Òîîöîõ àðãà: ХДХВ-ийн халдвар авсан 15-24 залуучуудын тоог 15-24 насны хүн амын тоонд харьцуулж, 100 - ãààð ¿ðæ¿¿ëíý. IPHIV (15-24) IRPHIV,(1 5-24)   100 N(15-24) Энд: IRP(HIV,15-24) - 15-24 íàñíû залуучуудын дундахь ХДХВ-ийн тархалтын хувь IP(HIV15-24) - ХДХВ-ийн халдвар авсан 15-24 насны хүн амын тоо 15-24 насны хүн амын тоо N(15-24) - Мэдээллийн эх Õàëäâàðò ºâ÷íèéã ìýäýýëýõ õóóäàñ, ÁÇÄÕûã үүсвэр, давтамж: ìýäýýëýõ õóóäàñ, ҮСХ-ны Ñуурин хүн амын жилийн эцсийн мэдээ, жил бүр тооцно.Үзүүлэлтийн Улсын түвшин, бүс, аймаг, нийслэлээр, мөн хүйсээрзадаргаа: тодорхойлох боломжтой.Үзүүлэлтийн Тандалт судалгааны үр дүнг хот, хөдөөгөөр гаргахтайлбар, шаардлагатай боловч улс орнуудын туршлагаасхязгаарлагдмал харахад хөдөөгийн хүмүүсийн халдварын талаархбайдал: мэдээлэл хомс байдаг байна. Тиймээс 15-24 насны жирэмсэн эмэгтэйчүүдийн талаарх үзүүлэлтийг нийслэл хот, бусад хот суурин, хөдөөгийн үзүүлэлтүүдийн óòãûí медианаар авах нь зүйтэй гэж үздэг. Энэ үзүүлэлтийг тооцохдоо 15-24 насны жирэмсэн эмэгтэйчүүдийн цусны шинжилгээг үндэслэнэ.48
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëII. 27. СҮРЬЕЭ ӨВЧНИЙ ТАРХАЛТ /100 000 ХҮН ТУТАМД/Холбогдох зорилго, Зорилго 6. Бэлгийн замын халдварт өвчин, Хүний зорилт: дархлал хомсдолын вирус /ХДХВ/, Дархлалын олдмол хомсдол /ДОХ/, сүрьеэтэй тэмцэх, бусад өвчнийг бууруулах Зорилт 12. 2015 он гэхэд сүрьеэ өвчний тархалтыг бууруулах.Үзүүлэлтийн Сүрьеэ өвчний тархалт нь нийт хүн амын дундтодорхойлолт: сүрьеэгээр өвчлөгчдийн тоог 100000 хүнд ногдохоор илэрхийлнэ. ÄÝÌÁ, Õ¿í àì ç¿é, ºâ÷ëºëèéí ñòàòèñòèê.World Development Indicators 2007.Хэрэглэх үндэслэл: Хүн амын амьжиргааны түвшин, хүрээлэн байгаа орчны бохирдол нь нийгмийн халдварт өвчний тархалтын нэг шалтгаан нь болдог. Ядуурал, тэгш бус байдалтай тэмцэх гол хөтөлбөрүүдийн нэг нь сүрьеэ өвчнийг илрүүлж, эмчлэх явдал юм.Òîîöîõ àðãà: Сүрьеэ ºâ÷òэй хүн амын тоог жилийн äóíäàæ хүн амын тоонд харьцуулж, 100 000-р үржүүлнэ. Ptub PT = ⋅ 100 000 Nend Энд: PT - Сүрьегийн тархалтын түвшин (100000 õ¿í тутамд) Ptub - Сүрьеэтэй нийт өвчтөний тоо Nend - Жилийн ýöñèéí хүн амын тоо Мэдээллийн эх ЭМЯ-ны Øèíýýð èëýðñýí ñ¿ðüåý ºâ÷íèéã ìýäýýëëýõ үүсвэр, давтамж: хуудас, ҮСХ-ны Ñуурин хүн амын жилийн эцсийн мэдээ, жил бүр тооцно. 49
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëҮзүүлэлтийн Улсын түвшин, бүс, аймаг, нийслэлээр, мөн хүнзадаргаа: амын насны бүлэг, хүйсээр гаргах боломжтой.Үзүүлэлтийн Яамдаас мэдээлж байгаа сүрьеэгийн тохиолдлуудтайлбар, нь хүн амын дунд байгаа сүрьеэ өвчтэй хүмүүсийнхязгаарлагдмал нэг хэсэг нь л байдаг, өөрөөр хэлбэл өвчлөл дутуу байдал: бүртгэгддэг.Хэрэглэх үндэслэл:II. 28. СҮРЬЕЭГИЙН ӨВЧЛӨЛИЙН ТҮВШИН /100 000 ХҮН ТУТАМД/Холбогдох зорилго, Зорилго 6. Бэлгийн замын халдварт өвчин, Хүнийзорилт: дархлал хомсдолын вирус /ХДХВ/, Дархлалын олдмол хомсдол /ДОХ/, сүрьеэтэй тэмцэх, бусад өвчнийг бууруулах Зорилт 12. 2015 он гэхэд сүрьеэ өвчний тархалтыг бууруулах.Үзүүлэлтийн Сүрьеэ өвчний өвчлөлийн түвшин нь тухайн жилдтодорхойлолт: шинээр бүртгэгдсэн сүрьеэгийн тохиолдлын тоог 100 000 хүнд ногдохоор илэрхийлнэ. ÄÝÌÁ, Õ¿í àì ç¿é, ºâ÷ëºëèéí ñòàòèñòèê.Хэрэглэх үндэслэл: Хүн амын амьжиргааны түвшин, хүрээлэн байгаа орчны бохирдол нь нийгмийн халдварт өвчний тархалтын нэг шалтгаан нь болдог. Ядуурал, тэгш бус байдалтай тэмцэх гол хөтөлбөрүүдийн нэг нь сүрьеэ өвчнийг илрүүлж, эмчлэх явдал.Тооцох арга: Тухайн жилд шинээр бүртгэгдсэн сүрьеэгийн тохиолдлын тоог жилийн äóíäàæ хүн амын тоонд харьцуулж 100 000-р үржүүлнэ. RNCtub IOT   100 000 Nmean Энд: IOT - Сүрьеэгийн өвчлөлийн түвшин (100000 хүн амд) 50
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë RNCtub - Шинээр бүртгэгдсэн сүрьеэгийн тохиолдлын тоо Nmean - Жилийн дундаж хүн амын тоо Хүн амын жилийн дундаж тоог тухайн оны эхний болон эцсийн хүн амын тооны нийлбэрийг 2-т хувааж тооцно.Мэдээллийн эх ЭМЯ-ны Øèíýýð èëýðñýí ñ¿ðüåý ºâ÷íèéã ìýäýýëëýõ үүсвэр, давтамж: хуудас, ҮСХ-ны Ñуурин хүн амын жилийн эцсийн мэдээ, жил бүр тооцно.Үзүүлэлтийн Улсын түвшин, бүс, аймаг, нийслэлээр, хүн амын задаргаа: насны бүлэг, хүйсээр тооцох боломжтой.Үзүүлэлтийн Шинээр сүрьеэ өвчнөөр өвчилж байгаа хүмүүсийнтайлбар, бүртгэл дутуу байх, он дамжин бүртгүүлэх зэрэгхязгаарлагдмал тохиолдол олон байдаг. байдал:II. 29. СҮРЬЕЭГЭЭС ШАЛТГААЛСАН НАС БАРАЛТ /100000 ХҮНТУТАМД/Холбогдох зорилго, Зорилго 6. Бэлгийн замын халдварт өвчин, Хүний зорилт: дархлал хомсдолын вирус /ХДХВ/, Дархлалын олдмол хомсдол /ДОХ/, сүрьеэтэй тэмцэх, бусад өвчнийг бууруулах Зорилт 12. 2015 он гэхэд сүрьеэ өвчний тархалтыг бууруулах.Үзүүлэлтийн Сүрьеэгээс шалтгаалсан нас баралт нь тайлангийнтодорхойлолт: жилд сүрьеэ өвчнөөс шалтгаалан нас барсан хүний тоог 100 000 хүн амд ногдохоор илэрхийлнэ. ÄÝÌÁ, Õ¿í àì ç¿é, ºâ÷ëºëèéí ñòàòèñòèê.Хэрэглэх үндэслэл: Хүн амын амьжиргааны түвшин, хүрээлэн байгаа орчны бохирдол нь нийгмийн халдварт өвчний тархалтын нэг шалтгаан нь болно. Ядуурал, тэгш бус байдалтай тэмцэх гол хөтөлбөрүүдийн нэг нь сүрьеэ өвчнийг илрүүлж, эмчлэх явдал юм. 51
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëТооцох арга: Тухайн жилд сүрьеэ өвчний улмаас нас барсан тохиолдлын тоог æèëèéí äóíäàæ õ¿í àìûí тоонд харьцуулж 100 000-р үржүүлнэ. Dtub DRtub   100 000 Nmean Энд: DRtub - Сүрьеэгийн нас баралтын түвшин (100000 хүн тутамд) Dtub - Сүрьеэ өвчний улмаас нас барсан хүний тоо Nmean - Жилийн дундаж хүн амын тоо Хүн амын жилийн дундаж тоог тухайн оны эхний болон эцсийн хүн амын тооны нийлбэрийг 2-т хувааж тооцно.Мэдээллийн эх ЭМЯ-ны Øèíýýð èëýðñýí ñ¿ðüåý ºâ÷íèéã ìýäýýëëýõ үүсвэр, давтамж: хуудас, ҮСХ-ны Ñуурин хүн амын жилийн эцсийн мэдээ, жил бүр тооцно.Үзүүлэлтийн Улсын түвшин, бүс, аймаг, нийслэлээр тооцохзадаргаа: боломжтой.Үзүүлэлтийн Энэ үзүүлэлтийг үнэн зөв тооцохын тулд нас барсантайлбар, хүний нас баралтын шалтгааны талаарх мэдээлэлхязгаарлагдмал нарийн, үнэн зөв байх шаардлагатай.байдал:II. 30. ОНОШИЛГОО, ЭМЧИЛГЭЭНИЙ ОЛОН УЛСЫН СТАНДАРТЫНХҮРЭЭНД СҮРЬЕЭГ ИЛРҮҮЛЖ, ЭМЧИЛСЭН ТОХИОЛДЛЫН ХУВЬХолбогдох зорилго, Зорилго 6. Бэлгийн замын халдварт өвчин, Хүнийзорилт: дархлал хомсдолын вирус /ХДХВ/, Дархлалын олдмол хомсдол /ДОХ/, сүрьеэтэй тэмцэх, бусад өвчнийг бууруулах Зорилт 12. 2015 он гэхэд сүрьеэ өвчний тархалтыг бууруулах.Үзүүлэлтийн Оношилгоо, эмчилгээний олон улсын стандартынтодорхойлолт: хүрээнд илрүүлж, эмчилсэн сүрьеэгийн тохиолдлын52
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë хувь нь Шууд Хяналттай Богино Хугацааны Эмчилгээнд (ШХБХЭ/DOTS) хамрагдсан сүрьеэтэй өвчтөнүүдээс бүрэн эдгэрсэн тохиолдлыг хувиар илэрхийлнэ. ÄÝÌÁ, Õ¿í àì ç¿é, ºâ÷ëºëèéí ñòàòèñòèê.Хэрэглэх үндэслэл: Сүрьеэ нь амьсгалын замаар халдварладаг өвчин учраас өвчлөлийн тохиолдлыг анхнаас нь илрүүлж, эмчлэх нь үр дүнтэй. Зөвлөмж болгож байгаа хамгийн өртөг багатай арга нь Шууд Хяналттай Богино Хугацааны Эмчилгээ (ØÕÁÕÝ/DOTS) юм.Тооцох арга: Тайлангийн жилд ШХБХЭ-ний дүнд бүрэн эдгэрсэн өвчтөний тоог тайлангийн өмнөх жилд (12-15 сарын өмнө) ШХБХЭ-нд хамрагдсан түрхэц нь эерэг байгаа сүръеэгийн тохиолдлын тоонд харьцуулж, 100 - ãààð ¿ðæ¿¿ëíý. DTD OTS PRTD OT S   100 TCDOTS Энд: PRTDOTS- Шууд хяналттай богино хугацааны эмчилгээгээр эдгэрсэн тохиолдлын хувийн жин /ШХБХЭ/ DTDOTS - Тайлангийн жилд ШХБХЭ-ний дүнд бүрэн эдгэрсэн өвчтөний тоо TCDOTS - Тайлангийн өмнөх жилд (12-15 сарын өмнө) ШХБХЭ-нд хамрагдсан түрхэц нь эерэг байсан сүрьеэгийн тохилдлын тооМэдээллийн эх ЭМЯ-ны Øèíýýð èëýðñýí ñ¿ðüåý ºâ÷íèéã ìýäýýëëýõ үүсвэр, давтамж: хуудас, æèë á¿ð òîîöíî.Үзүүлэлтийн Улсын түвшин, бүс, аймаг, нийслэлээр тооцохзадаргаа: боломжтой.Үзүүлэлтийн Хөгжиж байгаа улс орнуудад албан ёсоор яамдаастайлбар, мэдээлэгдэж байгаа сүрьеэгийн тохиолдлын тоохязгаарлагдмал нь нийт хүн амын дунд тархсан сүрьеэгийн зөвхөнбайдал: нэг хэсэг байдаг байна. 2006 оны тооцоогоор ШХБХЭ–нд сүрьеэгийн шинэ тохиолдлын 27 хувь нь 53
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë хамрагдсан ба үүнээс зөвхөн 19 хувь нь амжилттай эдгэрсэн байна.II. 31. 5-6 НАСТАЙ ХҮҮХДИЙН ШҮД ЦООРОХ ӨВЧНИЙ ТАРХАЛТ /ХУВЬ/Холбогдох зорилго, Зорилго 6. Бэлгийн замын халдварт өвчин, Хүнийзорилт: дархлал хомсдолын вирус /ХДХВ/, Дархлалын олдмол хомсдол /ДОХ/, сүрьеэтэй тэмцэх, бусад өвчнийг бууруулах Зорилт 13. Хүүхдийн шүд цоорох өвчний тархалтыг бууруулах.Үзүүлэлтийн 5-6 настай хүүхдийн шүд цоорох өвчний тархалт ньтодорхойлолт: 5-6 насны хүн амын дунд байгаа шүд цоорох өвчтэй (нэг буюу түүнээс дээш цоорсон, нэг буюу түүнээс дээш ломбодсон, нэг буюу түүнээс дээш цоорлын улмаас авагдсан шүдтэй) хүүхдийн тоо, õýìæýý áîëíî. ÄÝÌÁ, Õ¿í àì ç¿é, ºâ÷ëºëèéí ñòàòèñòèê.Хэрэглэх үндэслэл: Шүд цоорох өвчин нь дэлхийн олон орныг хамарсан олон шалтгаант архаг халдварт өвчин юм. ДЭМБ- ын хэмжүүрийн дагуу хүн амын дундах шүд цоорох өвчний тархалтыг хүн амын нас, шүд цоорох өвчний хэд хэдэн бүлгээр сонгон авч тухайн улс орны ерөнхий үзүүлэлтийг дүгнэдэг ба бага насны хүүхдийн шүд цоорох өвчний байдлыг 5-6 настай хүүхдийн үзүүлэлтээр төлөөлүүлэн дүгнэнэ. Сүүлийн жилүүдэд хөгжингүй орнуудын хүн ам ялангуяа хүүхэд, залуучуудын дунд шүд цоорох өвчний тархалт буурч байгаа хэдий ч хөгжиж буй орнуудын дунд өсөн нэмэгдсээр байна. Сүүн шүдний цоорлын өвчний өндөр тархалт нь байнгын шүдний өвчлөлд шууд нөлөөтэй байдаг бөгөөд шүд цоорох өвчин нь хүн амын амны хөндийн эрүүл мэнд төдийгүй ерөнхий биеийн эрүүл мэндэд сөргөөр нөлөөлдөг.54
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëТооцох арга: Шүд цоорох өвчтэй 5-6 насны хүүхдийн тоог энэ насны хүүхдийн тоонд харьцуулж, 100 - ãààð ¿ðæ¿¿ëíý. PC PC(5-6)   100 N5-6 ) Энд: PC(5-6) - 5-6 настай хүүхдийн шүд цоорох өвчний тархалт /хувь/ PC - Шүд цоорох өвчтэй 5-6 насны хүүхдийн тоо N(5-6) - 5-6 насны хүн амын тооМэдээллийн эх ЭМЯ-ны Шүдний өвчлөлтэй тэмцэх хөтөлбөрийнүүсвэр, давтамж: түүвэр судалгаагаар 3-5 жилд тооцно.Үзүүлэлтийн Улсын түвшин, бүс, аймаг, нийслэлээр гаргахзадаргаа: боломжтой.Үзүүлэлтийн 5-6 насны хүүхдийн шүдийг эрүүл байлгахын тулдтайлбар, урьдчилан сэргийлэх арга хэмжээ авах, 1, 3 настайхязгаарлагдмал хүүхдийн шүдний өвчлөлийн байдал, жирэмсэнбайдал: эмэгтэйчүүдийн хооллолт, хүүхдийн хооллолтын талаарх мэдээллийг мөн цуглуулж дүн шинжилгээ хийх шаардлагатай.II. 32. ОЙТ НУТГИЙН ЭЗЛЭХ ХУВЬХолбогдох зорилго, Зорилго 7. Байгаль орчны тогтвортой байдлыгзорилт: хангах Зорилт 14. Тогтвортой хөгжлийн зарчмыг улсын хөгжлийн бодлого, хөтөлбөрт тусган хэрэгжүүлж, хот суурин, ялангуяа Улаанбаатар хотын агаарыг цэвэршүүлэх. 55
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëҮзүүлэлтийн Ойт нутгийн эзлэх хувь нь нийт газар нутгийнтодорхойлолт: хэмжээнд ойт нутгийн эзлэх хэмжээг хувиар илэрхийлж харуулна. Ойт нутагт байгалийн ба таримал ой хамаарна. Таримал ойн 10-аас доошгүй хувьд мод ургасан, эсвэл ургуулахаар хүлээгдэж байгаа, мөн 0.5 гектараас дээш талбайн мод нь хамгийн багаар 5 метр ургах боломжтой байх ёстой. Ойт нутаг нь мод ургасан байх, тухайн газрыг өөр зориулалтаар ашиглахгүй байх гэсэн 2 үндсэн шаардлагыг хангасан байна. Îéí òóõàé õóóëüХэрэглэх үндэслэл: Ой нь модон болон модон бус материал түүхий эдийн эх үүсвэр болох ба үерээс хамгаалах, биологийн төрөл зүйлсийн амьдрах орчинг бүрдүүëэх, нүүрстөрөгч хуримтлуулах, усны хагалбар газар болон хөрсийг хамгаалах зэргээр хүний амьдралд олон чухал үүргийг гүйцэтгэдэг. Дэлхий дахинд их хэмжээний ойт нутаг сүйрэх, ойг өөр зориулалтаар ашиглах зэрэг сөрөг үзэгдлүүд гарсаар байна. Иймд ойг хамгаалах, зохистой ашиглах асуудал хурцаар тавигдаж байна. Тооцох арга: Ойгоор бүрхэгдсэн нутаг дэвсгэр, талбайн хэмжээг нийт нутаг дэвсгэрийн талбайн хэмжээнд харьцуулж, 100 - ãààð ¿ðæ¿¿ëíý. FA PFA   100 TA Энд: PFA - Ойгоор бүрхэгдсэн талбайн эзлэх хувь FA - Ойгоор бүрхэгдсэн талбай TA - Монгол улсын нутаг дэвсгэрийн хэмжээ.Мэдээллийн эх БОАЖЯ-ны Îй нөөц, түүний ашиглалт, хамгаалалт,үүсвэр, давтамж: нөхөн сэргээлтийн тайлан, жилээр тооцно.Үзүүлэлтийн Улсын түвшин, бүс, аймаг, нийслэлээр тооцохзадаргаа: боломжтой.56
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëҮзүүлэлтийн Үндэсний хэмжээний тооллого тогтмол хугацаандтайлбар, явàãäаàгүйгээс зарим үед мэдээлэл хуучирсанхязгаарлагдмал байдаг. Цаг агаарын болон газар зүйн байдлаасбайдал: шалтгаалан улс орнуудад ой хэр зэрэг чухал байх нь харилцан адилгүй байж болно. Зарим улс оронд нийт ойгоор бүрхэгдсэн газар нутгийн (байгалийн ба таримал) хэмжээг тооцоонд авах нь устаж байгаа байгалийн ойн хэмжээг дутуу тооцох сөрөг талтай. Манай орны хувьд ойн талаархи мэдээлэл хомс. II. 33. ТУСГАЙ ХАМГААЛАЛТАД АВСАН ГАЗАР НУТГИЙН ЭЗЛЭХ ХУВЬХолбогдох зорилго, Байгаль орчны тогтвортой байдлыгзорилт: хангах Зорилго 7. Тогтвортой хөгжлийн зарчмыг улсын хөгжлийн бодлого, хөтөлбөрт тусган Зорилт 14. хэрэгжүүлж, хот суурин, ялангуяа Улаанбаатар хотын агаарыг цэвэршүүлэх.Үзүүлэлтийн Тусгай хамгаалалтад авсан газар нутгийн эзлэх хувьтодорхойлолт: нь улсын болон орон нутгийн түвшинд хамгаалалтад авсан гэж тодорхойлогдсон газар нутгийн хэмжээг хувиар илэрхийлнэ. Үүнд ус бүхий газар нэгэн адил хамаарна. Òóñãàé õàìãààëàëòòàé ãàçàð íóòãèéí òóõàé õóóëü.Хэрэглэх үндэслэл: Хамгаалалттай газар нутаг нь биологийн төрөл зүйлийг хамгаалахаас гадна нийгмийн болон эдийн засгийн үнэт зүйл болж байна. Тухайлбал, усны хагалбар газрыг элэгдэхээс хамгаалах, хөгжиж байгаа чөлөөт цаг, аялал жуулчлалын салбарыг дэмжих, шинжлэх ухаан, боловсрол, судалгаанд хэрэглэх, соёлын болон материаллаг бус үнэт зүйлийг бүрдүүлэх зэрэг болно.Тооцох арга: Тусгай хамгаалалтад авсан газар нутгийн хэмжээг нийт газар нутгийн хэмжээнд харьцуулж, 100 - ãààð ¿ðæ¿¿ëíý. 57
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë SPA PSPA   100 TA Энд: PSPA - Тусгай хамгаалалтад авсан газар нутгийн эзлэх хувь SPA - Тусгай хамгаалалтанд авсан газар нутгийн хэмжээ TA - Монгол улсын нутаг дэвсгэрийн хэмжээ. Мэдээллийн эх БОАЖЯ-ны Ãазрын нэгдмэл сангийн хэмжээ,үүсвэр, давтамж: бүтцийн тайлан, жил бүр тооцно.Үзүүлэлтийн Улсын түвшин, бүс, аймаг, нийслэлээр тооцохзадаргаа: боломжтой.Үзүүлэлтийн Бүхэлдээ тусгай хамгаалалттай газар ãýäýã íü тайлбар, õэтрүүлэн ашиглахыг хориглосон байгалийн онгонхязгаарлагдмал байдалд хадгалагдаж байгаа газар.байдал: Хэсэгчилсэн тусгай хамгаалалттай газар ãýäýã íü Экологийн зарим зүйл төрөлд хэрэгцээтэй нөхцлийг бүрдүүлэх, амралтын бүс байгуулах зэрэг тусгай зориулалтаар ашиглахаар зохион байгуулсан газрыг хэлнэ. Тусгай хамгаалалтад авсан гэдэг нь тухайн газар нутгийг бодитоор хамгаалагдсан байдлыг илэрхийлдэггүй. Энэ үзүүлэлт нь биологийн төрөл зүйлийг хамгаалах талаарх Засгийн газрын боäлого, зорилтыг илэрхийлэх боловч бодлогын үр ашгийг хэмждэггүй. Мөн тусгай хамгаалалтад авагдахаар заагдаагүй боловч биологийн төрөл зүйлийг хамгаалахад чухал үүрэгтэй бусад газар нутгийн талаар мэдээлэл өгдөггүй зэрэг сул талтай. 58
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëII. 34. НЭГ ХҮНД НОГДОХ НҮҮРСХҮЧЛИЙН ДАВХАР ИСЛИЙН ЯЛГАРАЛТ(тонн/хүн)Холбогдох зорилго, Зорилго 7. Байгаль орчны тогтвортой байдлыгзорилт: хангах Зорилт 14. Тогтвортой хөгжлийн зарчмыг улсын хөгжлийн бодлого, хөтөлбөрт тусган хэрэгжүүлж, хот суурин, ялангуяа Улаанбаатар хотын агаарыг цэвэршүүлэх.Үзүүлэлтийн Нэг хүнд ногдох нүүрсхүчлийн давхар ислийнтодорхойлолт: ялгарал гэдэг нь хүний үйл ажиллагааны (үйлдвэрлэл ба хэрэглээ) үр дүнд бий болсон нийт нүүрсхүчлийн давхар ислийн ялгарлыг нийт хүн амын тоонд харьцуулсан хэмжээ áîëíî. Àãààðûí ÷àíàðûí õóóëü.2002 îí.Хэрэглэх үндэслэл: Õ¿í àìûí ýð¿¿ë, íàéäâàðòàé îð÷èíä àìüäðàõ íºõöëèéã õàíãàõ áîäëîãûã áîëîâñðóóëàõ.Тооцох арга: Í¿¿ðñõ¿÷ëèéí ÿëãàðàëòûí õýìæýýã ìýðãýæëèéí áàéãóóëëàãà òóñãàé ëàáîðàòîðèéí õýìæèõ õýðýãñëýýð òîäîðõîéëíî. Нүүрсхүчлийн ялгаралтын хэмжээг жилийн дундаж хүн амын тоонд харьцуулна. CO2 CO2 per  Nmean Энд: CO2 per - Нүүрсхүчлийн давхар ислийн ялгаралт (нэг хүнд ногдох) CO2 - Нүүрсхүчлийн ялгаралт Nmean - Æилийн дундаж õүн амын тоо Хүн амын жилийн дундаж тоог тухайн оны эхний болон эцсийн хүн амын тооны нийлбэрийг 2-т хувааж тооцно.Мэдээллийн эх БОАЖЯ-ны Àãààðûí áîõèðäëûí ñóäàëãààíûүүсвэр, давтамж: òàéëàí, æèë á¿ð òîîöíî. 59
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëҮзүүлэлтийн Улсын түвшинд тооцох боломжтой.задаргаа:Үзүүлэлтийн Нүүрсхүчлийн давхар ислийн хувьд улс орнуудынтайлбар, хооронд харьцуулалт хийснээс тухайн улсынхязгаарлагдмал өөрийн үзүүлэлтийн хандлагыг ажигласан нь илүүбайдал: бодитой мэдээлэл өгнө. Агаарын бохирдлыг ихэнх оронд хүхрийн давхар исэл, азотын давхар исэл, озон, тooсонцор, нүүрстөрөгчийн дутуу исэл зэрэг 6-8 үзүүлэлтээр хянадаг. Хүлэмжийн хийнүүдээс хамгийн гол үүргийг нүүрсхүчлийн хий гүйцэтгэнэ. Хатуу болон бусад органик түлшний шаталт, цементийн үйлдвэрлэл, ой огтлох зэрэг газар ашиглатын бусад өөрчлөлт нь нүүрстөрөгчийг хий хэлбэрээр агаарт ялгаруулíа. Энэ нь агаар мандал, далайн гадаргын хоорондын солилцоо, усны гадарга далайн гүн хоорондын солилцоо, газар ашиглалтын улмаас үүдэх ялгаралт ба шингээлт, ургамлын бүрхэвчийн шингээлт зэргээр тодорхойлîãäîíî. Озоны давхрагыг хамгаалах тухай Венийн конвенц /1985/, Монреалийн протоколд озон задлагч бодисын үйлдвэрлэл, хэрэглээг бууруулах замаар эдгээр бодисын хэмжээг бууруулах, улмаар хэрэглэхээ болих нь зүйтэй гэж заасан байна. Эдгээр бодисын хэрэглээг багасгах, аюул багатай бодисоор орлуулах нь озоны давхрагыг нөхөн сэргээхэд тустай. Хүлэмжийн хийн бүртгэлд уур амьсгалын өөрчлөлтийн асуудлаархи Засгийн газар хоорондын мэргэжилтний хэсгийн (УАӨЗГХМХ) батласан арга зүйг баримтлана. Хүлэмжийн хийн хэмжээг УАӨЗГХМХ-ийн аргачлалд заасны дагуу эрчим, үйлдвэрлэлийн процесс, хөдөө аж ахуй, газар ашиглалт ба ой, хог хаягдал гэсэн эдийн засгийн 5 салбараар тооцíî. Хүлэмжийн хийн тооллогод нүүрсхүчлийн хий СО2, намгийн хий / метан СН4, азотын намгийн хийн метан СН4, азотын дутуу исэл N2O, азотын исэл NOx, нүүрстөрөгчийн дутуу исэл/угаарын хий CO зэрэг үндсэн хүлэмжийн хийн ялгаралт, шингээлтийг хамруулна.60
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë Хүлэмжийн хийг CO2-т шилжүүлэх: Агаар мандалд явагддаг хүлэмжийн үзэгдэлд хий тус бүр харилцан адилгүй нөлөөлдөг учир уур амьсгалын дулааралтад оруулж буй хувь нэмэр нь адилгүй байна. Иймээс агаарт ялгарах хэмжээгээр нь тэдгээрийг хооронд нь харьцуулж болохгүй, харин тэдгээрийг CO2-т шилжүүлнэ. Энэ нь нэгж хүлэмжийн хий хичнээн нэгж СО2-той тэнцэхийг тооцсон үзүүлэлт болно. C(XXэх)+ (ХХү)+ (ХХхаа) + (ХХга) + (ХХхх). Энд: С - нийт нүүрс хүчлийн ялгаралт. II. 35. УЛААНБААТАР ХОТЫН АГААР ДАХЬ АЗОТЫН ДАВХАР ИСЛИЙНӨВЛИЙН ХОНОГИЙН ДУНДАЖ АГУУЛАМЖ /мкг/м3/Холбогдох зорилго, Зорилго 7. Байгаль орчны тогтвортой байдлыгзорилт: хангах Зорилт 14. Тогтвортой хөгжлийн зарчмыг улсын хөгжлийн бодлого, хөтөлбөрт тусган хэрэгжүүлж, хот суурин, ялангуяа Улаанбаатар хотын агаарыг цэвэршүүлэх.Үзүүлэлтийн Óëààáààòàð õîòûí àãààð äàõü àçîòûí äàâõàð тодорхойлолт: èñëèéí ºâëèéí õîíîãèéí äóíäàæ àãóóëàìæ ãýäýã íü ºâëèéí õîíîãèéí àãààð ìàíäëûí á¿òýö äýõ àçîòûí äàâõàð èñëèéí õýìæýý áîëíî. Àãààðûí ÷àíàðûí õóóëü.2002 îí.Хэрэглэх үндэслэл: Азотын давхар исэл нь агаар мандалд удаан хугацаагаар нүүдэллэж тухайн нутаг орныг бохирдуулахын зэрэгцээ уушигны өвчнийг сэдрээж, амьсгалын замын халдварт өвчний тэсвэрлэх чадварыг бууруулдаг. Энэ бодис нь цочроох үйлчилгээтэй ба амьсгалын замаар орсон азотын давхар ислийн 80-90% нь амьсгалын замын салстад шингэдгээс ихэнхи нь уушгинд шингэдэг байна. Иймд азотын давхар исэл нь уушигны эдийг цочроох ба амьсгалын замын халдварт өртөмтгий байдлыг нэмэгдүүлдэг бөгөөд гуурсан хоолойн багтраа болон бронхиттой хүний мэдрэгшлийг 61
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë ихэсгэдэг áà àзотын давхар ислийн архаг нөлөө нь амьсгалын замын өвчний тохиолдлыг нэмэгдүүлэх, уушигны хамгаалах механизмыг бууруулах, зүрх судасны архаг өвчнийг сэдрээх явдал юм.Òîîöîõ àðãà: Лабораторийн хэмжилтийг хийж, мэдээллийг боловсруулдаг òóñãàé программын дагуу тооцно. Àзотын ислийг олон төрлийн түлш болон бусад бүтээгдэхүүнд орж буй азотын хольцийн хэмжээгээр нь тоäîðõîéëíî.Мэдээллийн эх БОАЖЯ-ны Îрчны чанарын үзүүлэлт, төлөвүүсвэр, давтамж: байдлын тайлан, жил бүр тооцно.Үзүүлэлтийн Улсын түвшин, бүс, аймаг, нийслэлээр тооцохзадаргаа: боломжтой.Үзүүлэлтийн Агаарын бохирдлыг ихэнх оронд хүхрийн давхартайлбар, исэл, азотын давхар исэл, озон, тooсонцор,хязгаарлагдмал нүүрстөрөгчийн дутуу исэл зэрэг 6-8 үзүүлэлтээрбайдал: хянадаг. Улаанбаатар хот болон 20 аймгийн төвийн агаарын бохирдлыг зөвхөн хүхрийн давхар исэл, азотын давхар исэл гэсэн 2 үзүүлэлтээр хэмжиж байна. Тиймээс энэ үзүүлэлт агаарын бохирдлын хэмжээг иж бүрнээр илэрхийлж чадахгүй. 2009 оноос Улаанбаатар хотын агаарын бохирдлыг /чанарыг/ 4-6 үзүүлэлтээр хэмжилт хийх боломж бүрдэнэ. Азотын давхар исэл нь авто тээврийн хэрэгслийн дотоод хөдөлгүүрийн шаталт, цахилгаан халаагуур, цахилгаан станц, химийн үйлдвэр, хог шатаах зуух зэрэг агаар бохирдуулагч өндөр температурт шаталт явуулдаг эх үүсвэрээс ялгарна. Хэмжих нэгж нь тонн буюу 1000 тонн хийн ялгаруулалтын тодорхой хугацаанд өөрчлөгдөх хувь юм.62
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëII. 36. УЛААНБААТАР ХОТЫН АГААР ДАХЬ ХҮХЭРЛЭГ ХИЙНӨВЛИЙН ДУНДАЖ АГУУЛАМЖ /мкг/м3/Холбогдох зорилго, Зорилго 7. Байгаль орчны тогтвортой байдлыгзорилт: хангах Зорилт 14. Тогтвортой хөгжлийн зарчмыг улсын хөгжлийн бодлого, хөтөлбөрт тусган хэрэгжүүлж, хот суурин, ялангуяа Улаанбаатар хотын агаарыг цэвэршүүлэх.Үзүүлэлтийн Óëààáààòàð õîòûí àãààð äàõü õ¿õýðëýã õèéí ºâëèéí тодорхойлолт: äóíäàæ àãóóëàìæ ãýäýã íü ºâëèéí àãààð ìàíäëûí á¿òýöäýõ õ¿õýðëýã õèéí õýìæýý áîëíî. Àãààðûí ÷àíàðûí õóóëü.2002 îí.Хэрэглэх үндэслэл: ДЭМБ-ын судалгаагаар жил бүр 1200 сая хүн хүхрийн давхар ислийн хор нөлөөнд өртөж байна. Гол нөлөө нь амьсгалын замыг нарийсгадаг ба хүхрийн исэлд хордсон хүн цээж давчдах, шуухитнах, амьсгаа давчдах зэрэг шинж тэмдгүүд илэрнэ. Хүхрийн давхар ислийн архаг нөлөө нь амьсгалын замын өвчний тохиолдлыг ихэсгэх, уушигны хамгаалах механизмыг бууруулах, зүрх, судасны архаг өвчнийг сэдрээх хор нөлөөтэй.Òîîöîõ àðãà: Лабораторын хэмжилтийг хийж, мэдээллийг боловсруулдаг программын дагуу тооцно.Мэдээллийн эх БОАЖЯ-ны Îрчны чанарын үзүүлэлт, төлөвүүсвэр, давтамж: байдлын тайлан, жил бүр тооцно.Үзүүлэлтийн Улсын түвшин, бүс, аймаг, нийслэлээр гаргахзадаргаа: боломжтой.Үзүүлэлтийн Улаанбаатар агаарын бохирдлыг зөвхөн тайлбар, хүхрийн давхар исэл, азотын давхар исэл гэсэнхязгаарлагдмал 2 үзүүлэлтээр хэмжиж байна. Тиймээс энэ үзүүлэлтбайдал: агаарын бохирдлын хэмжээг иж бүрнээр илэрхийлж чадахгүй. 2009 оноос Улаанбаатар хотын агаарын 63
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë бохирдлыг /чанарыг/ 4-6 үзүүлэлтээр хэмжилт хийх боломж бүрдэнэ. Хүхрийн давхар ислийн агууламж маш өндөр байхад эрүүл хүмүүст ч шуухитнах, цээжээр давчдах, амьсгаа давчдах зэрэг шинж тэмдгүүд илэрнэ. Хүхрийн давхар исэл нь хүхэр агуулсан түлшний /нүүрс, дизель/ дутуу шаталт, металл боловсруулах үйлдвэрийн үйл ажиллагааны дүнд үүсдэг. Агаарт ялгарч байгаа хүхрийн ислийг голдуу түлш болон бусад бүтээгдэхүүнд орж буй хүхрийн хольцын хэмжээгээр нь тооцоолж мөн хэмжилтийн аргаар тодорхойлно.II. 37. ХАМГААЛАЛТАД АВСАН ГОЛ МӨРНИЙ УСНЫ УРСАЦБҮРЭЛДЭХ УНДАРГЫН ЭХИЙН ЭЗЛЭХ ХУВЬХолбогдох зорилго, Зорилго 7. Байгаль орчны тогтвортой байдлыгзорилт: хангах Зорилт 15. Гол, горхины усны эхийг хамгаалж, нөхөн сэргээх замаар ширгэлтийг багасгахҮзүүлэлтийн Óëñûí íèéò ãîë ìºðíèé óðñàö á¿ðýëäýõ óíäàðãûí тодорхойлолт: ä¿íä óлсын болон орон нутгийн тусгай хамгаалалтад авсан гол мөрний урсац бүрэлдэх ундаргын эхийн ýçëýõ õýìæýýã õýëíý. Мөрөн, гол, усны эх үүсвэр, усны сав газрыг улсын болон орон нутгийн тусгай хамгаалалтад авах асуудлыг тусгай хамгаалалттай газар нутгийн тухай хуулиар зохицуулна. Усны сав газар гэж гадаргын ус хурах талбай, газрын доорхи ус агуулсан чулуулаг бүхий орчинг хэлнэ. Óñíû òóõàé õóóëü, ÁÎÀÆß.Хэрэглэх үндэслэл: “Монгол орны гол мөрөн, усны эхийг хамгаалах Засгийн газрын санаачлага” хөтөлбөрийн дагуу гол мөрний усны нөөцийн 70-80 хувь нь бүрддэг сав газрын эхэн хэсгийг улсын тусгай хамгаалалтад авна гэж заасан.Тооцох арга: Гол мөрний урсац бүрэлдэх ундрагын эхийн нийт талбайн хэмжээг хамгаалалтад авсан гол мөрний64
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë урсац бүрэлдэх ундрагын эхийн эзлэх талбайн хэмжээнд харьцуулж, 100 - ãààð ¿ðæ¿¿ëíý. SWS PPSWS   100 PSWS Энд: PPSWS – хамгаалалтад авсан гол мөрний урсац бүрэлдэх ундрагын эхийн хамгаалалтад авсан талбайн эзлэх хувь SWS – Ãол мөрний урсац бүрэлдэх /70-80 хувь/ ундрагын эхийн нийт талбай PSWS - Õамгаалалтад авсан гол мөрний урсац бүрэлдэх ундрагын эхийн нийт талбайМэдээллийн эх БОАЖЯ-ны Óс ашиглалт, хамгаалалтын тайлан,үүсвэр, давтамж: жил бүр тооцно.Үзүүлэлтийн Улсын түвшинд тооцох боломжтой.задаргаа:Үзүүлэлтийн Гол горхи хатаж, ширгэх горимын талаархтайлбар, нарийвчилсан судалгаа хомс учир тэдгээрийнхязгаарлагдмал үргэлжлэх хугацааг тогтоох боломж бүрдээгүй байна.байдал: Улсын болон орон нутгийн тусгай хамгаалалтад авсан гол мөрний урсац бүрэлдэх ундаргын эхийн тоо, хэмжээг хувиар илэрхийлнэ. Мөрөн, гол, усны эх үүсвэр, усны сав газрыг улсын болон орон нутгийн тусгай хамгаалалтад авах асуудлыг тусгай хамгаалалттай газар нутгийн тухай хуулиар зохицуулна. Усны сав газар гэж гадаргын ус хурах талбай, газрын доорхи ус агуулсан чулуулаг бүхий орчинг хэлнэ. Онцгой болон энгийн хамгаалалтын бүс гэдэгт усны эх, ундарга, нөөцийг хомсдох, бохирдохоос хамгаалах зорилгоор тогтоосон зурвас газрыг; усны  сан  бүхий газрын эргээс 200 метрээс доошгүй зайд энгийн хамгаалалтын бүсийг, 100 метрээс доошгүй зайд  эрүүл ахуйн бүсийг тус тус тогтооно. 65
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëII. 38. ХАМГААЛАЛТ БАРЬЖ ТОХИЖУУЛСАН УСНЫ ЭХ ҮҮСВЭР,БУЛАГ ШАНДЫН ЭХИЙН ТООХолбогдох зорилго, Зорилго 7. Байгаль орчны тогтвортой байдлыгзорилт: хангах Зорилт 15. Гол, горхины усны эхийг хамгаалж, нөхөн сэргээх замаар ширгэлтийг багасгах.Үзүүлэлтийн Хамгаалалт барьж тохижуулсан усны эх үүсвэр,тодорхойлолт: булаг шандын эхийн тоо болно. Тухайн усны эх үүсвэр, булаг, шандын эхийг тойруулан хамгаалалтын бүс тогтоож хайс, хашаа барьж тохижуулсан мөн моджуулсан байна. Óñíû òóõàé õóóëü, ÁÎÀÆß.Хэрэглэх үндэслэл: Усны эх үүсвэр, гол, горхи, булаг шанд нь хүний үйл ажиллагаа болон байгалийн үзэгдлээс шалтгаалан ихээр ширгэн үгүй болж байна. Эдгээр нь мөн хүн амын ундны усны хангамж, улмаар эрүүл мэндийн асуудал, хүрээлэн байгаа орчны экологийг хангах бодлого боловсруулах, судалгаа, шинжилгээ хийх, хяналт тавих шаардлагатай байна.Тооцох арга: Хамгаалалт барьж тохижуулсан усны эх үүсвэр, булаг шандын эхийн тооны нийлбэрээр тодорхойлогдоно. Мэдээллийн эх БОАЖЯ-ны Óс ашиглалт, хамгаалалтын тайлан,үүсвэр, давтамж: жил бүр тооцно.Үзүүлэлтийн Улс, бүсийн түвшин, аймаг, нийслэлээр тодорхойлжзадаргаа: болно.Үзүүлэлтийн Жил бүр аймаг, нийслэлээр тоолж авах ёстойтайлбар, боловч ñ¿¿ëèéí æèë¿¿äýä бүх аймагт тооллогохязгаарлагдмал хийгдээгүй байна. байдал:66
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëII. 39. БАТАЛГААТ УНДНЫ УСНЫ ХАНГАМЖГҮЙ ХҮН АМЫН ЭЗЛЭХХУВЬХолбогдох зорилго, Зорилго 7. Байгаль орчны тогтвортой байдлыгзорилт: хангах Зорилт 16. 2015 он гэхэд баталгаат ундны усны хангамжгүй, сайжруулсан ариун цэврийн байгууламжид хамрагдаагүй хүн амын эзлэх хувийг бууруулах.Үзүүлэлтийн Баталгаат ундны усны хангамжгүй хүн амын эзлэхтодорхойлолт: хувь íü нийт хүн амын дунд төвлөрсөн болон төвлөрсөн бус усан хангамж, хамгаалагдсан худаг, булаг шанднаас ундны усаа авч хэрэглэж чадахгүй байгаа хүн амын тоог хувиар илэрхийлнэ. Төвлөрсөн усан хангамж нь ус олборлох, цэвэрлэх, дамжуулах зориулалт бүхий шугам сүлжээ, барилга байгууламжийг ашиглан хэрэглэгчийг стандартын шаардлагад нийцсэн цэвэр усаар хангах систем áîëíî. ͯÁ, ÌÕÇ-ûí ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéí îéëãîëò, òîäîðõîéëîëò, ÇÒÁÕÁß.Хэрэглэх үндэслэл: Энэ үзүүлэлт нь баталгаат ундны усны хангамжийг сайжруулах бодлого боловсруулах үндэс болно. Баталгаагүй ундны ус нь олон төрлийн өвчнийг үүсгэх эх үүсвэр болдог. Дэлхий нийтийн усан хангамж болон ариун цэврийн үнэлгээний 2000 оны тайланд “1000 метрээс илүүгүй зайнаас ус авах боломжтой, нэг хүнд өдөрт 20 литр ус ногдох боломжтой бол баталгаат усны боломжит хангамжтай гэж үзнэ” гэж заасан байна. Ундны усны хүрэлцээ, хэмжээг хэмжихэд хэцүү байдаг, тиймээс баталгаат ундны усаар хангаж байгаа усны эх үүсвэрийг орлуулах үзүүлэлт болгож авч болдог байна.Тооцох арга: Баталгаат ундны хангамжгүй хүн амын тоог òóõàéí жилийн äóíäàæ хүн амын тоонд харьцуулж, 100 - ãààð ¿ðæ¿¿ëíý. 67
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë PWASDWS PP WASDWS   100 N mean Энд: PPWASDWS - Баталгаат ундны усны хангамжгүй хүн амын эзлэх хувь PWASDWS - Баталгаат ундны усны хангамжгүй хүн амын тоо N mean - Жилийн дундаж хүн амын тоо Хүн амын жилийн дундаж тоог тухайн оны эхний болон эцсийн хүн амын тооны нийлбэрийг 2-т хувааж тооцно.Мэдээллийн эх ХАОСТ-оор 10 жил, Өрхийн түүвэр судалгаануудаасүүсвэр, давтамж: 3-5 жилийн давтамжтайгаар, захиргааны мэдээллээс жил бүр тооцно.¯ç¿¿ëýëòèéí Улсын дүн, бүс, аймаг, нийслэлээр гаргахçàäàðãàà боломжтой. Бусад улс, орнуудын туршлагаар тооллого болон өрхийн судалгааны үр дүн нь хүн амын бодит хэрэглээг захиргааны мэдээллээс илүү бодитойгоор харуулдаг.Үзүүлэлтийн Ундны усны хангамжтай гэдэг нь орон нутгийн иргэдтайлбар, тэрхүү эх үүсвэрээс хэрэгцээгээ хангаж, заавалхязгаарлагдмал ашигладаг гэсэн ойлголт биш юм. Захиргааны байдал: мэдээлэл нь ундны усыã одоогийн байгаа эх үүсвэрýýñ хэрэглэж байгаа эсэхээс үл хамаарч зөвхөн байгаа эх үүсвэрийн тоог нь мэдээлдэг. Èéìýýñ тооллого болон түүвэр судалгааны мэдээллийг ¿íäýñëýí баталгаат ундны усны хангамжгүй хүн амын эзлэх хувийг тодорхойлж байх нь илүү бодитой юм. Баталгаат ундны усны хангамжгүй хүн амын эзлэх хувь нь нийт хүн амын дунд төвлөрсөн болон төвлөрсөн бус усан хангамж, хамгаалагдсан худаг, булаг шанднаас ундны усаа авч хэрэглэж чадахгүй байгаа хүн амын тоог хувиар илэрхийлнэ. Төвлөрсөн усан хангамж нь ус олборлох, цэвэрлэх, дамжуулах зориулалт бүхий68
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë шугам сүлжээ, барилга байгууламжийг ашиглан хэрэглэгчийг стандартын шаардлагад нийцсэн цэвэр усаар хангах систем юм. Төвлөрсөн бус усан хангамж нь ус олборлож, зөөвөрлөн түгээж, хэрэглэгчийг стандартын шаардлагад нийцсэн цэвэр усаар хангах систем болно. Ус хангамжийн эх үүсвэр нь гүний худаг, ус цуглуулах шугам, усан сан, насосны станц, цэвэршүүлэх байгууламж болно.II. 40. САЙЖРУУЛСАН АРИУН ЦЭВРИЙН БАЙГУУЛАМЖИДХАМРАГДААГҮЙ ХҮН АМЫН ЭЗЛЭХ ХУВЬХолбогдох зорилго, Байгаль орчны тогтвортой байдлыг Зорилго 7. зорилт: хангах Зорилт 16. 2015 он гэхэд баталгаат ундны усны хангамжгүй, сайжруулсан ариун цэврийн байгууламжид хамрагдаагүй хүн амын эзлэх хувийг бууруулах Үзүүлэлтийн Ñàéæðóóëñàí àðèóí öýâðèéí áàéãóóëàìæèä тодорхойлолт: õàìðàãäààã¿é хүн амын эзлэх хувь нь ялгадас зайлуулах эрүүл ахуйн шаардлага хангасан байгууламжààð õàíãàãäààã¿é хүн амын тоог хувиар илэрхийлнэ. Ñàéæðóóëñàí àðèóí öýâðèéí áàéãóóëàìæèä ариутгах татуурга бүхий ариун цэврийн байгууламж, энгийн бөгөөд хамгаалагдсан, агааржуулалттай гадаа жорлонгоос төвлөрсөн муу усны хоолойд холбогдсон ус татах хураагууртай жорлон хамаарна. Ариутгах татуурга гэж хэрэглээнээс гарсан бохир усûã цуглуулах, татан зайлуулах, цэвэрлэх зориулалт бүхий шугам сүлжээг хэлнэ. ͯÁ, ÌÕÇ-ûí ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéí îéëãîëò, òîäîðõîéëîëò, ÇÒÁÕÁß.Хэрэглэх үндэслэл: Сайжруулсан ариун цэврийн байгууламж нь хот, хөдөөгийн хүн амын аль алинд нь чухал бөгөөд түүний хангамжийн байдлыг хянах, бодлого боловсруулах үндэс болно. 69
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëТооцох арга: Сайжруулсан ариун цэврийн байгууламжид хамрагдаагүй хүн амын тоог æèëèéí дундаж хүн амын тоонд харьцуулж, 100 - ãààð ¿ðæ¿¿ëíý. PWAISF PPWAISF   100 N mean Энд: PPWAISF – Ñайжруулсан ариун цэврийн байгуулам- -жид хамрагдаагүй хүн амын эзлэх хувь PWAISF - Õайжруулсан ариун цэврийн байгуулам- -жид хамрагдаагүй хүн амын тоо N mean - Æилийн дундаж хүн амын тоо Хүн амын жилийн дундаж тоог тухайн оны эхний болон эцсийн хүн амын тооны нийлбэрийг 2-т хувааж тооцно.Мэдээллийн эх ХАОСТ-оор 10 жил, Өрхийн түүвэр судалгаанаасүүсвэр, давтамж: 3-5 жилийн давтамжтайгаар, захиргааны мэдээллээс жил бүр тооцно.¯ç¿¿ëýëòèéí Улсын дүн, бүс, аймаг, нийслэлээр тооцохçàäàðãàà боломжтой.Үзүүлэлтийн Захиргааны мэдээлэл нь ихэвчлэн ариун цэврийнтайлбар, байгууламжийг тухайн хэрэглэгч хэрэглэж байгаа хязгаарлагдмал эсэхээс үл хамаарч, байгууламжийн тоогоорбайдал: мэдээлэдэг. Иймд сайжруулсан ариун цэврийн байгууламжид хамрагдаагүй хүн амын эзлэх хувийг тодорхойлохдоо тооллого болон түүвэр судалгааны мэдээллийг ашиглах нь бодит байдлыг илүү илэрхийлнэ. Гэхдээ судалгаа, тооллого явагдсан хугацааны хоорондын ялгаа урт, тогтмол бус байх зэрэг хүндрэлүүд гар÷ áîëíî.70
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëII. 41. ИНЖЕНЕРИЙН ШУГАМ СҮЛЖЭЭТЭЙ ОРОН СУУЦАНДАМЬДАРЧ БАЙГАА ХҮН АМЫН ЭЗЛЭХ ХУВЬХолбогдох зорилго, Зорилго 7. Байгаль орчны тогтвортой байдлыгзорилт: хангах Зорилт 17. 2015 он гэхэд хүн амын орон сууцны нөхцлийг сайжруулахҮзүүлэлтийн Инженерийн шугам сүлжээтэй орон сууцандтодорхойлолт: амьдарч байгаа хүн амын эзлэх хувь нь нийт хүн амаас төвлөрсөн шугам сүлжээ бүхий орон сууцанд амьдарч байгаа хүн амын тоог хувиар илэрхийлнэ. Төвлөрсөн шугам сүлжээ гэж хот, суурин газрын хүн амыг цэвэр ус, дулаан, цахилгаанаар хангах, бохир усыг татан зайлуулах, цэвэрлэх зориулалт бүхий шугам сүлжээ, барилга, байгууламж болно. Шугам сүлжээ гэсэн ойлголтод цэвэр ус дамжуулах, хуваарилах, хэрэглэгчдэд хүргэх, хэрэглээнээс гарсан бохир усыг татан зайлуулах байгууламжийг хамааруулна. ͯÁ, ÌÕÇ-ûí үçүүëýëòүүäèéí îéëãîëò, òîäîðõîéëîëò, ÇÒÁÕÁß.Хэрэглэх үндэслэл: Энэ үзүүлэлт нь хүн амын эрүүл ахуйн шаардлага хангасан сууцны хангамжийн түвшинг илэрхийлж, хот, суурингийн агаарын бохирдол, хүн амын дундах халäварт өвчний дэгдэлт, өвчлөлөөс сэргийлэх зэрэг олон талт арга хэмжээг хэрэгжүүлэх нөхцлийн нэг үндэс болно. Тооцох арга: Инженерийн шугам сүлжээтэй орон сууцанд амьдарч байгаа хүн амын тоог жилийн эцсийн хүн амын тоонд харьцуулж, 100 - ãààð ¿ðæ¿¿ëíý. PLHCESN PPLHCESN = ⋅ 100 N end Энд: PPLHCESN - Инженерийн шугам сүлжээтэй орон сууцанд амьдарч байгаа хүн амын эзлэх хувь PLHCESN - Инженерийн шугам сүлжээтэй орон сууцанд амьдарч байгаа хүн амын тоо Nend - Жилийн эцсийн хүн амын тоо 71
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëМэдээллийн эх ХАОСТ-оор 10 жил, Өрхийн түүвэр судалгааíаас 3-үүсвэр, давтамж: 5 жилийн давтамжтайгаар, захиргааны мэдээллээс жил бүр тооцно.Үзүүлэлтийн эх Улсын дүн, бүс, аймаг, нийслэлээр гаргахүүсвэр, давтамж: боломжтой.Үзүүлэлтийн Захиргааны мэдээлэл нь ихэвчлэн хүн амын оронтайлбар, сууцны хангамжийн талаарх одоогийн байгаа хязгаарлагдмал байдлыг мэдээлдэг бол тооллого болон түүвэрбайдал: судалгааны мэдээллээр хүн амын орон сууцны хангамжийн талаархи өргөн хүрээтэй дэлгэрэнгүй мэдээлэл авах давуу талтай. Бусад улс, орнуудын туршлагаар тооллого болон өрхийн судалгааны үр дүн нь хүн амын бодит хэрэглээг захиргааны мэдээллээс илүү бодитойгоор харуулдаг байна. Гэхдээ тооллого болон судалгааны хоорондын хугацаа урт, тогтмол хугацаанд явагддаггүй зэрэг хүндрэлүүд байдаг. II. 42. ХУДАЛДААНЫ ХҮЧИН ЧАДЛЫГ БИЙ БОЛГОХОД ТУСЛАХААРҮЗҮҮЛСЭН ХӨГЖЛИЙН АЛБАН ЁСНЫ ТУСЛАМЖИЙН /ХАЁТ/ ЭЗЛЭХХУВЬХолбогдох зорилго, Зорилго 8. Хөгжлийн төлөө дэлхий нийтийнзорилт: түншлэлийг хөгжүүлэх Зорилт 18. Худалдааны болон санхүүгийн òîãòîëöîîã хөгжүүлэх замаар Мянганы Хөгжлийн зорилтуудыг хангах таатай нөхцлийг бүрдүүлэх Үзүүлэлтийн Худалдааны хүчин чадлыг бий болгоход туслахаартодорхойлолт: үзүүлсэн ХАЁТ-ын эзлэх хувь нь ХАЁТ-ыг хүлээн авсан улсын үндэсний нийт орлогод /ҮНО/ экспорт болон худалдаанд чиглэгдсэн салбарóóäыг хөгжүүлэхэд олгосон хөгжлийн нийт тусламжийн ýçýëæ áóé хэмжээг õóâèàð илэрхийлнэ. Хөгжлийн албан ёсны тусламж нь хөгжиж буй орнуудын сайн сайхан байдал, эдийн засгийн хөгжлийг дэмжих зорилгоор албан ёсны секторт олгосон тусламж буюу 72
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë зээлээс бүрдэнэ. Хөгжлийн албан ёсны тусламжийн зээл нь хөнгөлөлттэй нөхцлөөр олгогдох бөгөөд энэ нь тусламжийн 25 буюу түүнээс дээш хувийн тусламжийн элементүүдийг агуулна. Үндэсний нийт орлого (ҮНО) нь хаана үйлдвэрлэгдсэнээс үл хамаарч манай орны эдийн засгийн харъяатуудын эзэмшиж байгаа үйлдвэрлэлийн хүчин зүйлсийн орлогын нийлбэр үзүүлэлт юм. ¯íäýñíèé òîîöîîíû ñèñòåì, ͯÁ, ÌÕÇ-ûí ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéí îéëãîëò, òîäîõîéëîëò.Хэрэглэх үндэслэл: Дэлхийн худалдааны байгууллагын 2001 оны Дохагийн чуулганаар хандèвлагч улс, орнууд хөгжиж байгаа, ялангуяа буурай хөгжилтэй улс орнуудын хөгжилд дэмжлэг үзүүлэх, тэдгээрийн худалдааны хүчин чадлыг нэмэгдүүлэх, улмаар дэлхийн зах зээлд гаргахààð àâñàí амлалтûí õýðýãæèëòèéã õÿíàõ ÿâäàë þì. Үүнд: - худалдааны чиглэлээр үзүүлсэн техникийн тусламжийн ил тод байдлыг хэмжих; - мэдээлэл солилцох; - давхардлаас сэргийлэх ба давхардлыг багасгах; - техникийн хүчин чадал болон чадавхийг бий болгох талаар авсан Дохагийн амлалтыг хэрхэн хэрэгжүүлж байгаа явцыг тооцох, үнэлэх; - зохицуулалт хийх;Тооцох арга: Худалдааны хүчин чадлыг бий болгоход туслахаар ìàíàé óëñàä үзүүлсэн ХАЁТ-ийн хэмжээг òóõàéí æèëèéí ¯ÍÎ-ûí хэмжээнд харьцуулж, 100 - ãààð ¿ðæ¿¿ëíý. ¯ÍÎ-ûã òîîöîõäîî òºëáºðèéí òýíöëýýñ óðñãàë äàíñíû öýâýð îðëîãî, óðñãàë øèëæ¿¿ëãèéí àæèë÷äûí ãóéâóóëãûí ä¿íã àâíà. Óðñãàë øèëæ¿¿ëãèéí àæèë÷äûí ãóéâóóëãûí ä¿íã íýìæ àâàõûí ó÷èð íü ãàäààäàä àæèëëàæ áóé ìàíàé èðãýä ººðñäèéí öàëèí õºëñíººñ øèëæ¿¿ëæ áàéãàà ãýæ ¿çíý. 73
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë Òºëáºðèéí òýíöëýýñ àâ÷ áóé óðñãàë äàíñíû öýâýð îðëîãî, óðñãàë øèëæ¿¿ëãèéí àæèë÷äûí ãóéâóóëãûí ä¿íã ãàäààä õ¿÷èí ç¿éëèéí îðëîãî ãýæ íýðëýíý. Ýíý ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä íü àì. äîëëàðààð ãàðäàã òóë òàéëàíò æèëèéí àì.äîëëàðûí òºãðºãòýé õàðüöóóëñàí äóíäàæ õàíøààð ¿ðæ¿¿ëæ, ÄÍÁ äýýð íýìíý. ODA trade PODA trade   100 GNI Энд: PODAtrade - Худалдааны хүчин чадлыг бий болгоход туслахаар үзүүлсэн ХАЁТ-ийн хувь ODAtrade - Монгол улсын худалдааны хүчин чадлыг бий болгоход туслахаар үзүүлсэн ХАЁТ-ийн хэмжээ GNI - Үндэсний нийт орлогоМэдээллийн эх Хандивлагч улс, орнуудаас хэрэгжүүлсэн үйлүүсвэр, давтамж: ажиллагааны тоо ба зарцуулсан хөрөнгийн хэмжээний талаарõè Сангийн яамны тайлан, ¯ÑÕ- íû ДНБ-ий үйлдвэрлэлийн аргын тооцоо, Монгол банкны Төлбөрийн тэнцлýýñ æèë á¿ð òîîöíî.Үзүүлэлтийн Хөгжиж буй орнуудын хүлээн авсан хөгжлийн албантайлбар, ёсны тусламжийг хэмжих нь хоёр талын болонхязгаарлагдмал олон улсын байгууллага гэсэн эх үүсвэрээс хийгдэжбайдал: буй хөнгөлөлттэй санхүүжилтийн ашиглалтыг харуулна. Мөнгөөр болон бараагаар эргүүлж төлөх нөхцөлгүйгээр хуваарилсан хөрөнгийг тусламж гэнэ. Хөнгөлөлтийн түвшин нь зээлийн нөхцөлөөр тодорхойлогдоно. Тухайлбал, хүүний хувь, төлөх болон хөнгөлсөн хугацаа зэрэг болно. Хандивлагч улс, орнууд “үйл ажиллагаа” гэсэн ойлголтыг өөр өөрөөр хэрэглэдэг. Зарим нь үзүүлсэн тусламжийн талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл бий болгохын тулд үйл ажиллагаагаа нарийвчлан задалж мэдээлдэг бол зарим нь цогцоор нь нэг74
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë үйл ажиллагаа болгон мэдээлдэг байна. Зарим хандивлагчдын талаарх мэдээллийн санд байгаа бичлэг нь хэрэгжүүлсэн үйл ажиллагаанаасаа олон байдаг. Мөн аргачлалын зөрүү гардаг. Зарим хандивлагчид үйл ажиллагаа болгоны худалдаатай холбоотой хэсгийг тусгаарлан мэдээлдэг байхад нөгөө хэсэг нь цогцоор нь мэдээлдэг байна. Энэ үзүүлэлт нь санхүүгийн болон олон улсын хамтын ажиллагааны бусад үзүүлэлттэй уялдаатай. II. 43. НИЙГМИЙН СУУРЬ ҮЙЛЧИЛГЭЭНД ҮЗҮҮЛСЭН ХӨГЖЛИЙНАЛБАН ЁСНЫ ТУСЛАМЖИЙН ЭЗЛЭХ ХУВЬХолбогдох зорилго, Зорилго 8. Хөгжлийн төлөө дэлхий нийтийнзорилт: түншлэлийг хөгжүүлэх Зорилт 18. Худалдааны болон санхүүгийн тогтолцоог хөгжүүлэх замаар Мянганы Хөгжлийн зорилтуудыг хангах таатай нөхцлийг бүрдүүлэх Үзүүлэлтийн Нийгмийн суурь үйлчилгээнд үзүүлсэн хөгжлийнтодорхойлолт: албан ёсны тусламжийн (ХАЁТ) эзлэх хувь нь хөгжлийн албан ёсны тусламжийн хорооноос үзүүлсэн тусламжийн нийт хэмжээнд эрүүл мэнд, боловсрол, хооллолт, цэвэр усны болон бохирын шугамыí үйлчилгээнд зориулж хандивласан тусламжийн ýçëýõ хэмжээг хувиар илэрхийлнэ. Суурь боловсролд бага боловсрол, залуучууд болон насанд хүрэгчдэд зориулсан амьдралын суурь ур чадвар эзэмшүүлэх сургалт, хүүхдийн сургуулийн өмнөх боловсрол õàìààðíà. Анхан шатны эрүүл мэндийн үйлчилгээнд анхан шатны тусламж, ò¿¿íèéã үзүүлэх дэд бүтэц, хоол тэжээлийн суурь хангамж, халдварт өвчний хяналт, эрүүл мэндийн ажилтнуудын хөгжил зэрэг хамаарна. ͯÁ ÌÕÇ-ûí ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéí îéëãîëò, òîäîðõîéëîëò. 75
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëХэрэглэх үндэслэл: Õүсэлтээ илэрхийлсэн хөгжингүй болон хөгжиж байгаа улс орнуудын хооронд ХАЁТ-ийн 20 õóâü болон үндэсний төсвийн 20 хувийг нийгмийн суурь хөтөлбөрүүдэд зориулан байршуулахаар 1995 оны Копенгагены Нийгмийн хөгжлийн дэлхийн чуулганаар тохирсон òîõèðîëöîîíû õýðýãæèëòèéã õÿíàõ. Эдгээр хөтөлбөрүүдэд суурь боловсрол, суурь эрүүл мэнд, хүн ам болон нөхөн үржихүйн эрүүл мэндийн хөтөлбөрүүд, ядууралд чиглэгдсэн ус болон ариун цэврийн төслүүд хамрагдсан байна. Тооцох арга: Нийгмийн суурь үйлчилгээнд үзүүлсэн ХАЁТ-ийн хэмжээг òóõàéí îðîíä ¿ç¿¿ëñýí ХАЁТ-ийн нийт хэмжээнд харьцуулж, 100 - ãààð ¿ðæ¿¿ëíý. ODA basic SS PODAbasic SS   100 ODA Энд: PODAbasic SS - Нийгмийн суурь үйлчилгээнд үзүүлсэн ХАЁТ-ийн хувийн жин ODA basic SS - Монгол улсын нийгмийн суурь үйлчилгээнд үзүүлсэн ХАЁТ-ийн хэмжээ ODA - Монгол улсад үзүүлсэн ХАЁТ-ийн нийт хэмжээМэдээллийн эх Хандивлагч улс, орнуудаас хэрэгжүүлсэн үйлүүсвэр, давтамж: ажиллагааны тоо ба зарцуулсан хөрөнгийн хэмжээний талаарõè ìýäýýëëèéã Сангийн яамны тайлан, ДНБ-ий үйлдвэрлэлийн аргын тооцоо, Монгол банкны Төлбөрийн тэнцлýýñ æèë á¿ð òîîöíî.Үзүүлэлтийн Íийгмийн суурь үйлчилгээ íü зөвхөн ядуурлыгтайлбар, бууруулахад чиглэгдсэн тохиолдолд óсан хангамжхязгаарлагдмал болон ариун цэврийн байгууламжийн талаархбайдал: тусламжийг тодорхойлдог.76
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëII. 44. ДОТООДЫН НИЙТ БҮТЭЭГДЭХҮҮНД /ДНБ/ ЭКСПОРТЫН ЭЗЛЭХХУВЬХолбогдох зорилго, Зорилго 8. Хөгжлийн төлөө дэлхий нийтийнзорилт: түншлэлийг хөгжүүлэх орилт 18. Худалдааны болон санхүүгийн тогтолцоог хөгжүүлэх замаар Мянганы Хөгжлийн Зорилтуудыг хангах таатай нөхцлийг бүрдүүлэхҮзүүлэлтийн ÄÍÁ-ä ýêñïîðòûí ýçëýõ õóâü íü ДНБ-èé хэдэнтодорхойлолт: хувийг áараа, үйлчилгээний экспорт эзэлж байгааг èëýðõèéëíý. ÄÍÁ íü óëñ îðíû õèë õÿçãààðûí äîòîð íýã æèëèéí õóãàöààíä ýäèéí çàñãèéí áîëîí íèéãìèéí ¿éë÷èëãýýíèé õ¿ðýýíä øèíýýð á¿òýýãäñýí íýìýãäýë ºðòãèéí íèéëáýð þì. Ìîíãîë Óëñûí Ñòàòèñòèêèéí ýìõòãýëХэрэглэх үндэслэл: Улс, орны эдийн засгийн нийлүүлэлтийн ерөнхий тэнцлийг хангахад экспортын хүчин зүйл онцгой ач холбогдолтой. Гадаад худалдааны эргэлт нь дотоодын зах зээл дэх эрэлт, нийлүүлэлтийн импортûã тохируулагч параметр þì. Ýêñïîðò íü ìакро эдийн засгийн эрэлт, нийлүүлэлтэд õýðõýí íºëººëæ áóé нөлөөллийг судлана.Тооцох арга: Бараа, үйлчилгээний нийт экспортын хэмжээг ДНБ- д харьцуулж, 100-ãààð ¿ðæ¿¿ëíý. ДНБ нь худалдан авагчийн үнээр тооцсон бараа, үйлчилгээний эцсийн хэрэглээний нийлбэрээс (завсрын хэрэглээнээс бусад бүх хэрэглээ) бараа, үйлчилгээний импортын өртгийг хассантай тэнцэнэ. Àìåðèê äîëëàðààð ¿íýëñýí áàðàà, ¿éë÷èëãýýíèé ãàäààä õóäàëäààíû ìýäýýã òóõàéí æèëèéí áîëîí óëèðëûí àìåðèê äîëëàðòàé õàðüöàõ àëáàí ¸ñíû äóíäàæ õàíøààð áîäîæ òºãðºãò øèëæ¿¿ëíý. Exp PEXP   100 GDP 77
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë Энд: PEXP - ДНБ-д бараа, үйлчилгээний экспортын эзлэх хувь Exp - Бараа, үйлчилгээний экспортын хэмжээ (сая төгрөг) GDP - ДНБ-ий хэмжээ, оны үнээр (сая төгрөг)Мэдээллийн эх ¯ÑÕ - íîîñ ¿éëäâýðëýëèéí àðãààð òîäîðõîéëñîí үүсвэр, давтамж: ÄÍÁ, Ìîíãîë áàíêíû òºëáºðèéí òýíöýë, жил бүр тооцно.Үзүүлэлтийн Áàðàà, ¿éë÷èëãýý íü ÄÍÁ-èé òîîöîîíû ãîë îáúåêò тайлбар, áºãººä ò¿¿íèéã ¿éë àæèëëàãààíû õ¿ðýýíèé áóñàä хязгаарлагдмал õýëáýðýýñ ÿëãàõ øàëãóóð íü áóñäûí õýðýãöýýíä байдал: çîðèóëàí òºëáºðòýé ¿éëäâýðëýõ, ýñâýë ¿éë÷ëýõ ÿâäàë þì. Бараа, үйлчилгээний экспорт íü òухайн оршин суугчид гадаад орнуудаас худалдаа, хилийн худалдаа, бэлэг, тусламжаар авсан эд зүйлс, үйлчилгээг хэлнэ.II. 45. САНХҮҮГИЙН ГҮНЗГИЙРЭЛ: ДНБ, НИЙТ МӨНГӨНИЙХАРЬЦААХолбогдох зорилго, Зорилго 8: Хөгжлийн төлөө дэлхий нийтийнзорилт: түншлэлийг хөгжүүлэх Зорилт 18: Худалдааны болон санхүүгийн тогтолцоог хөгжүүлэх замаар Мянганы Хөгжлийн Зорилтуудыг хангах таатай нөхцлийг бүрдүүлэх Үзүүлэлтийн Ñàíõ¿¿ãèéí ã¿íçãèéðýë íü ñàíõ¿¿ãèéí ¿éë÷èëãýý тодорхойлолт: òóõàéí îíä õýð çýðýã íýìýãäýæ, õ¿ðòýýìæòýé áîëæ áàéãààã èëýðõèéëíý. Ýíý íü М2–мөнгийг ДНБ-д харьцуулñан õàðüöàà þì. Ìàêðî ýêîíîìèêà, 2000 ã.Хэрэглэх үндэслэл: Энэ үзүүлэлт нь санхүүгийн үйлчилгээний нийлүүлэлтийн хөрвөх чадварыг тодорхойлоход хэрэглэнэ.78
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëТооцох арга: Манай улсын эдийн засгийн онцлог байдлыг харгалзан дээрх аргачлалаар буюу М2-ийг ДНБ- д харьцуулан тооцох нь санхүүгийн гүнзгийрлийг судлах нэг арга болíî. Мөнгө М2 нь мөнгө М1 буюу улсын болон хувийн секторын харилцах дансан дахь мөнгө, иргэдийн хугацаагүй хадгаламж, банкны гадуурх бэлэн мөнгө болон бараг мөнгөнөөс бүрдэнэ. Бараг мөнгөнд иргэд, байгууллагуудын хугацаатай хадгаламжууд, гадаад валютын хадгаламж хамаарна. Ýíý ¿ç¿¿ëýëò íü ñанхүүгийн үйлчилгээ нь ядуу хүмүүст хэр зэрэг хүрч байгааг òîäîðõîéëíî. М2–мөнгийг ДНБ-д харьцуулан тооцно. M2 FD   100 GDP Энд: FD - Ñанхүүгийн гүнзгийрэл, хувь M2 - Õарилцах данс, хугацаагүй хадгаламж, банкны гадуурхи бэлэн болон бараг мөнгө (сая төгрөг) GDP - ДНБ-ий хэмжээ, оны үнээр (сая төгрөг)Мэдээллийн эх Монгол банкны тайлан, жил бүр тооцно.үүсвэр, давтамж:Үзүүлэлтийн Олон улсын хэмжээнд харьцуулж үзэхэд нэгтайлбар, талаар давуу талтай үзүүлэлт. Манай улс олонхязгаарлагдмал улсын валютын сангаас гаргасан стандартынбайдал: дагуу батласан үзүүлэлтүүдээр мөнгөний бодлогоо тодорхойлдог. Манай улсын хувьд энэ үзүүлэлтийг тооцохдоо зөвхөн М2 мөнгийг авч үзэж байгаа нь макро эдийн засгийн хөгжил болон санхүүгийн үзүүлэлтийн онцлогтой холбоотой. Үнэт цаасны зах зээл хөгжөөгүй зэрэг шалтгаанаар зөвхөн банкны эргэлдэх мөнгөөр нийлүүлэлтийг тооцдог. 79
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëII. 46. ҮНДЭСНИЙ НИЙТ ОРЛОГОД /ҮНО/ ХӨГЖЛИЙН АЛБАН ЁСНЫТУСЛАМЖИЙН ЭЗЛЭХ ХУВЬХолбогдох зорилго, Зорилго 8. Хөгжлийн төлөө дэлхий нийтийнзорилт: түншлэлийг хөгжүүлэх Зорилт 19. Далайд гарцгүй Монгол орны онцгой хэрэгцээ, шаардлагыг харгалзан Монгол улс илүү тааламжтай нөхцлөөр далайд гарцтай болох, гадаадад дамжин өнгөрөх тээврийн үр ашгийг дээшлүүлэх, Монгол Улсын нутаг дэвсгэргээр дамжин өнгөрөх тээврийг өргөжүүлэх.Үзүүлэлтийн ¯íäýñíèé íèéò îðëîãîä õºãæëèéí àëáàí ¸ñíûтодорхойлолт: òóñëàìæèéí ýçëýõ õóâü íü Ìîíãîë Óëñûí õ¿ëýýí àâñàí ÕÀ¨Ò-ûí íèéò õýìæýý íü ìàíàé óëñûí ¿íäýñíèé íèéò îðëîãûí /ҮНО/ õýäýí õóâèéã á¿ðä¿¿ëæ áàéãààã èëýðõèéëíý. ¯íäýñíèé íèéò îðëîãî (¯ÍÎ) íü õààíà ¿éëäâýðëýãäñýíýýñ íü øàëòãààëàõã¿éãýýð ìàíàé îðíû ýäèéí çàñãèéí õàðúÿàòóóäûí ýçýìøèæ áàéãàà ¿éëäâýðëýëèéí õ¿÷èí ç¿éëñèéí îðëîãûí íèéëáýð ¿ç¿¿ëýëò áîëíî. ¯íäýñíèé òîîöîîíû ñèñòåì. ͯÁ, ÌÕÇ-ûí ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéí îéëãîëò, òîäîðõîéëîëòóóä.Хэрэглэх үндэслэл: Далайд гарцгүй улс орны хөгжлийн зорилтдоо хүрэхэд шаардлагатай байгаа хэрэгцээг илэрхийлнэ. Õºãæèæ áóé, äàëàéä ãàðöã¿é óëñ îðíóóäàä òîãòâîðòîé õºãæèõ õºãæëèéí òóñëàìæ îëãîõ õýðýãöýýòýé áàéäàã. Тооцох арга: ¯ÍÎ-ûã òîîöîõäîî òºëáºðèéí òýíöëýýñ óðñãàë äàíñíû öýâýð îðëîãî, óðñãàë øèëæ¿¿ëãèéí àæèë÷äûí ãóéâóóëãûí ä¿íã àâíà. Óðñãàë øèëæ¿¿ëãèéí àæèë÷äûí ãóéâóóëãûí ä¿íã íýìæ àâàõûí ó÷èð íü ãàäààäàä àæèëëàæ áóé ìàíàé èðãýä ººðñäèéí öàëèí õºëñíººñ øèëæ¿¿ëæ áàéãàà ãýæ ¿çíý. Òºëáºðèéí òýíöëýýñ àâ÷ áóé óðñãàë äàíñíû öýâýð îðëîãî, óðñãàë øèëæ¿¿ëãèéí àæèë÷äûí ãóéâóóëãûí 80
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë ä¿íã ãàäààä õ¿÷èí ç¿éëèéí îðëîãî ãýæ íýðëýíý. Ýíý ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä íü àì. äîëëàðààð èëýðõèéëýãääýã òóë òàéëàíò æèëèéí àì.äîëëàðûí òºãðºãòýé õàðüöóóëñàí äóíäàæ õàíøààð ¿ðæ¿¿ëæ, ÄÍÁ äýýð íýìíý. Ìîíãîë óëñûí õ¿ëýýí àâñàí ХАЁТ-ийн нийт хэмжээг үндэсний нийт орлогод харьцуулж, 100-ãààð ¿ðæ¿¿ëíý. ODA PODAin GNI   100 GNI Энд: PODAin GNI - ҮНО-д Монгол улсын хүлээн авсан ХАЁТ-ийн эзлэх хувь ODA - Монгол улсын хүлээн авсан ХАЁТ-ийн нийт хэмжээ GNI - Үндэсний нийт орлогоМэдээллийн эх ¯ÑÕ-íû ÄÍÁ-íèé ¿éëäâýðëýëèéí àðãûí òîîöîî,үүсвэр, давтамж: Ìîíãîë áàíêíû òºëáºðèéí òýíöýë, æèë á¿ð òîîöíî.II. 47. ТӨМӨР ЗАМЫН АЧАА ТЭЭВЭРЛЭЛТЭД ДАМЖИН ӨНГӨРӨХАЧААНЫ ЭЗЛЭХ ХУВЬХолбогдох зорилго, Зорилго 8. Хөгжлийн төлөө дэлхий нийтийнзорилт: түншлэлийг хөгжүүлэх Зорилт 19. Далайд гарцгүй Монгол орны онцгой хэрэгцээ, шаардлаыг харгалзан Монгол улс илүү тааламжтай нөхцлөөр далайд гарцтай болох, гадаадад дамжин өнгөрөх тээврийн үр ашгийг дээшлүүлэх, Монгол Улсын нутаг дэвсгэрээр дамжин өнгөрөх тээврийг өргөжүүлэх.Үзүүлэлтийн Төмөр замын ачаа тээвэрлэлтэд äàìæèí ºíãºðºõ тодорхойлолт: à÷ààíû ýçëýõ õóâü ãýäýã íü òóõàéí óëñûí òөмөр замààð äàìæèí ºíãºðñºí áóñàä óëñ îðíû à÷àà íü òóõàéí óëñûí òºìºð çàìààð òýýñýí íèéò 81
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë à÷ààíû õýäýí õóâèéã ýçýëæ áàéãààã илэрхийлнэ. Ýêîíîìè÷åñêàÿ ñòàòèñòèêà.2000 ã.Хэрэглэх үндэслэл: Òºìºð çàìûí òýýâýð íü õºäºë㺺íèé àþóëã¿é áºãººä òàñðàëòã¿é æèãä àæèëëàãàà, à÷ààã äàìæèí ºíãºð¿¿ëýõ õ¿÷èí ÷àäàë, ¿íý òàðèôèéí õóâüä õàðüöàíãóé õÿìä çýðãýýðýý òýýâðèéí áóñàä òºð뺺ñ äàâóó òàëòàé. Ìàíàé óëñûí íèéò à÷àà ýðãýëòýä òºìºð çàìûí òýýâðèéí ýçëýõ õóâèéí æèí çîíõèëäîã áºãººä ýêñïîðò, èìïîðò, äàìæèí ºíãºðñºí à÷ààã óëñ õîîðîíä òýýâýðëýõýä ãîë ¿¿ðãèéã ã¿éöýòãýäýã. Тооцох арга: Òºìºð çàìààð òóõàéí æèëä äàмжин өнгөрсөн ачааны хэмжээг төмөр замààð òýýñýí ачааны дүнд харьцуулж, 100-ãààð ¿ðæ¿¿ëíý. TF PTFrw   100 RTF Энд: PTFrw - Төмөр замын ачаа тээвэрлэлтэд дамжин өнгөрөх ачааны эзлэх хувь TF - Дамжин өнгөрсөн нийт ачааны хэмжээ RTF - Төмөр замаар тээсэн нийт ачааны хэмжээ ÇÒÁÕÁß-нààс жил бүр тооцно.Үзүүлэлтийн Төмөр замаар дамжин өнгөрñºí çºâõºí ачааны задаргаа: ерөнхий дүнг илэрхийлнэ. Ачааны төрөл, урсгалààð òîîöîæ ãàðãàõ áîëîìæã¿é.II. 48. ДОТООДЫН НИЙТ БҮТЭЭГДЭХҮҮНД ЗАСГИЙН ГАЗРЫНГАДААД ӨРИЙН ЭЗЛЭХ ХУВЬХолбогдох зорилго, Зорилго 8. Хөгжлийн төлөө дэлхий нийтийнзорилт: түншлэлийг хөгжүүлэх Зорилт 20. Урт хугацаанд гадаад, дотоод өрийн тогтвортой байдлыг хангах үүднээс өрийн стратегийг бий болгох, үндэсний ба олон улсад хэрэглэж байгаа арга хэрэгслийг судалж, Монгол Улсын төсөв, эдийн засагт хүндрэл учруулахгүйгээр өрийг зохицуулан шийдвэрлэж байх82
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëҮзүүлэлтийн Äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íä Çàñãèéí ãàçðûí тодорхойлолт: ãàäààä ºðèéí ýçëýõ õóâü íü ДНБ-ий хэдэн хувийг Засгийн газрын гадаад өр бүрдүүлж байгааг илэрхийлнэ. Ìàêðî ýêîíîìèêà, 2000 ã.Хэрэглэх үндэслэл: Энэ үзүүлэлт нь Засгийн газрын гадаад өр тогтвортой байгаа эсэхийг харуулах бөгөөд өрийг урт хугацаанд тогтвортой байлгах зорилттой уялдаíà. Çàñãèéí ãàçðûí өр íü засгийн газрûí çýýë õóäàëäàà, òàòâàð, òºëáºð, õîõèðîë çýðãýýñ á¿ðäýíý. Гадаад өр íü ýдийн засгийн харъяат бус этгээдэд төлөх өр áîëíî.Òîîöîõ àðãà: Засгийн газрын гадаад өрийн òàéëàíò æèëèéí нийт дүнг дотоодын нийт бүтээгдэхүүнд харьцуулж, 100-ãààð ¿ðæ¿¿ëíý. PGEDGDP  GED  100 GDP Энд: PGEDGDP - ДНБ-д засгийн газрын гадаад өрийн эзлэх хувь GED - Засгийн газрын гадаад өрийн хэмжээ GDP - Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн,оны үнээрÌýäýýëëèéí ýõ Ñß-íû Çàñãèéí ãàçðûí ãàäààä ºðèéí òàéëàí, ¿¿ñâýð, äàâòàìæ: ¯ÑÕ-íû ÄÍÁ-èé òîîöîî, æèë á¿ð òîîöîæ ãàðãàíà.Үзүүлэлтийн Өрийн үйлчилгээний хариуцлагыг хүлээх үүргийнтайлбар, биелэлтийг хангахын тулд жижиг, нээлттэй эдийнхязгаарлагдмал засагтай улс орнуудын экспорт, импортын хэмжээбайдал: нь харьцангуй өндөр байх боломжтой байдаг. ¯ндэсний нийт бүтээгдэхүүнд өрийн эзлэх хувь, олон улсын нөөцийн (өрийг хамруулсан) хөрөнгө болон тухайн жилийн өрийн төлбөрийн хоорондын харьцаа зэрэг өрийн бусад үзүүлэлтүүдийг хамт авч үзэх хэрэгтэй. 83
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëII. 49. ЭКСПОРТОД ЗАСГИЙН ГАЗРЫН ГАДААД ӨРИЙН ЭЗЛЭХ ХУВЬХолбогдох зорилго, Зорилго 8. Хөгжлийн төлөө дэлхий нийтийнзорилт: түншлэлийг хөгжүүлэх Зорилт 20. Урт хугацаанд гадаад, дотоод өрийн тогтвортой байдлыг хангах үүднээс өрийн стратегийг бий болгох, үндэсний ба олон улсад хэрэглэж байгаа арга хэрэгслийг судалж, Монгол Улсын төсөв, эдийн засагт хүндрэл учруулахгүйгээр өрийг зохицуулан шийдвэрлэж байх.Үзүүлэлтийн Экспортод засгийн газрын гадаад өрийнтодорхойлолт: үйлчилгээний эзлэх хувь нь экспортын бараа, бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний орлого дахь засгийн газрын гадаад өрийн хүү, хорогдуулалтын òºëáºðèéí õýìæýýã хувиар илэрхийлнэ. Ìàêðî ýêîíîìèêà, 2002 ã.Õýðýãëýõ ¿íäýñëýë: Энэ үзүүлэлт нь Засгийн газрын гадаад өр тогтвортой байгаа эсэхийг харуулах бөгөөд урт хугацаанд өрийг тогтвортой байлгах зорилттой уялдаíà. Òîîöîõ àðãà: Засгийн газрын тайлант жилийн гадаад өрийн дүнг тайлант жилийн экспортын нийт дүнд харьцуулж, 100-гààð ¿ðæ¿¿ëíý. GEDO PEDGexp = ⋅ 100 Exp Энд: PEDGexp - Экспортод засгийн газрын гадаад өрийн эзлэх хувь GEDO - Засгийн газрын гадаад өрийн хэмжээ Exp - Экспортын нийт хэмжээМэдээллийн эх Ñß-íû Çàñãèéí ãàçðûí ãàäààä ºðèéí òàéëàí,үүсвэр, давтамж: ¯ÑÕ-íû ÄÍÁ-èé òîîöîî, æèë á¿ð òîîöîæ ãàðãàíà.84
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëҮзүүлэлтийн Өрийн үйлчилгээний хариуцлагыг хүлээх үүргийнтайлбар, биелэлтийг хангахын тулд ялангуяа өрийнхязгаарлагдмал үйлчилгээний хэмжээ нь засгийн газрын орлогоосбайдал: өндөр байх тохиолдолд жижиг, нээлттэй эдийн засагтай улс орнуудын экспорт, импортын хэмжээ нь харьцангуй өндөр байх боломжтой байдаг. Нийт өрийн үйлчилгээ нь урт хугацааны нийт өрийн үйлчилгээний төлбөр юм. Үүнд: улсын áîëîí хувийн баталгаагүй өр мөн îлон улсын валютын сангийн зээл, богино хугацааны зээлийн өрийг õàìðóóëíà. ¯ндэсний нийт бүтээгдэхүүнд өрийн эзлэх хувь, олон улсын нөөцийн (өрийг хамруулсан) хөрөнгө болон тухайн жилийн өрийн төлбөрийн хоорондын харьцаа зэрэг өрийн бусад үзүүлэлтүүдийг хамт авч үзэх хэрэгтэй. II. 50. ЗАСГИЙН ГАЗРЫН ОРЛОГОД ГАДААД ӨРИЙН ЭЗЛЭХ ХУВЬХолбогдох зорилго, Зорилго 8. Хөгжлийн төлөө дэлхий нийтийнзорилт: түншлэлийг хөгжүүлэх Зорилт 20. Урт хугацаанд гадаад, дотоод өрийн тогтвортой байдлыг хангах үүднээс өрийн стратегийг бий болгох, үндэсний ба олон улсад хэрэглэж байгаа арга хэрэгслийг судалж, Монгол Улсын төсөв, эдийн засагт хүндрэл учруулахгүйгээр өрийг зохицуулан шийдвэрлэж байх Үзүүлэлтийн Засгийн газрын орлогод гадаад өрийн эзлэх хувь ньтодорхойлолт: засгийн газрын орлогын хэдэн хувийг гадаад өр эзэлж байгааг илэрхийлнэ. Ìàêðî ýêîíîìèêà, 2002 ã.Õýðýãëýõ ¿íäýñëýë: Энэ үзүүлэлт нь гадаад өрийн үйлчилгээ тогтвортой байгаа эсэхийг харуулах бөгөөд урт хугацаанд өрийг тогтвортой байлгах зорилттой уялдаíà.Тооцох арга: Тайлант жилийн гадаад өрийн үйлчилгээний дүнг засгийн газрын тайлант оны нийт орлогын хэмжээнд харьцуулж, 100-ãààð ¿ðæ¿¿ëíý. 85
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë EDO PEDGov.rev   100 Gov. rev Энд: PEDGov.rev - Засгийн газрын орлогод гадаад өрийн эзлэх хувь EDO - Засгийн газрын гадаад өрийн хэмжээ Gov. rev - Засгийн газрын нийт орлогоМэдээллийн эх Ñß-íû Çàñãèéí ãàçðûí ãàäààä ºðèéí òàéëàí,үүсвэр, давтамж: ¯ÑÕ-íû ÄÍÁ-íèé òîîöîî, æèë á¿ð òîîöîæ ãàðãàíà.Үзүүлэлтийн Өр нь эдийн засгийн өсөлт, нийгмийн хөгжлийгтайлбар, хангах, ядуурлыг арилгах асуудлыг хязгаарлажхязгаарлагдмал байдаг хүчин зүйл бөгөөд өрийн үйлчилгээнийбайдал: дарамт мөн бэлэн мөнгөний урсгалыг ч илэрхийлíý. Гэхдээ төлөвлөгдсөн өрийн нийт хэмжээ гэж тодорхойлогдох шаардлагатай бэлэн мөнгөний урсгалыг харуулахгүй.II. 51. ЭКСПОРТОД ЗАСГИЙН ГАЗРЫН ГАДААД ӨРИЙНҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ ЭЗЛЭХ ХУВЬХолбогдох зорилго, Зорилго 8. Хөгжлийн төлөө дэлхий нийтийнзорилт: түншлэлийг хөгжүүлэх Зорилт 20. Урт хугацаанд гадаад, дотоод өрийн тогтвортой байдлыг хангах үүднээс өрийн стратегийг бий болгох, үндэсний ба олон улсад хэрэглэж байгаа арга хэрэгслийг судалж, Монгол Улсын төсөв, эдийн засагт хүндрэл учруулахгүйгээр өрийг зохицуулан шийдвэрлэж байхҮзүүлэлтийн Ýêñïîðòîä Çàñãèéí ãàçðûí ãàäààä ºðèéí тодорхойлолт: ¿éë÷èëãýýíèé ýçëýõ õóâü íü áараа, бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний экспортûí õýäýí õóâèéã засгийн газрын гадаад өрèéí ¿éë÷èëãýý á¿ðä¿¿ëæ байгааг илэрхийлнэ. Ìàêðî ýêîíîìèêà, 2002 ã. Энэ үзүүлэлт нь гадаад өрийн үйлчилгээ тогтвортой байгаа эсэхийг харуулах бөгөөд урт хугацаанд өрийг тогтвортой байлгах зорилттой уялдàíà. Мөн86
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëХэрэглэх үндэслэл: валютын орлогоос өрийн үйлчилгээний төлбөрт çàðöóóëàõ зарлагыг хэмжèíý. Çàñãèéí ãàçðûí ãàäààä ºðèéí ¿éë÷èëãýýíèé õýìæýýã áàðàà, ¿éë÷èëãýýíèé ýêñïîðòîä õàðüöóóëæ, 100- ãààð ¿ðæ¿¿ëíý.Тооцох арга: GEDS PGEDSexp   100 Exp Энд: PGEDSexp - Экспортод засгийн газрын гадаад өрийн үйлчилгээний эзлэх хувь GEDS - Засгийн газрын гадаад өрийн үйлчилгээний хэмжээ Exp - Экспортын нийт хэмжээМэдээллийн эх Ñß-íû Çàñãèéí ãàçðûí ãàäààä ºðèéí òàéëàí, үүсвэр, давтамж: ¯ÑÕ-íû ÄÍÁ-èé òîîöîî, æèë á¿ð òîîöîæ ãàðãàíà.Үзүүлэлтийн Өр нь эдийн засгийн өсөлт, нийгмийн хөгжлийг хангах,тайлбар, ядуурлыг арилгах асуудлыг хязгаарлаж байдагхязгаарлагдмал хүчин зүйл бөгөөд өрийн үйлчилгээний дарамт мөнбайдал: бэлэн мөнгөний урсгалыг ч илэрхийлíэ. Гэхдээ төлөвлөгдсөн өрийн үйлчилгээний нийт хэмжээ íü тодорхойлогдох шаардлагатай бэлэн мөнгөний урсгалыг харуулахгүй. Бараа, үйлчилгээний экспорт нь ажилчдын мөнгөн шилжүүлгийг багтаасан, гадаадад зарсан бараа, үйлчилгээний үр дүн учир зарим /жишээ нь: төлбөр нь төлөвлөснөөс хамаагүй бага байх, экспортын орлого тогтворгүй байх, тухайн улс тодорхой хэмжээний гадаад валютыг авчрах их хэмжээний тусламж авсан зэрэг/ тохиолдолд ашиглахад үр өгөөж багатай. 87
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëII. 52. ЗАСГИЙН ГАЗРЫН ОРЛОГОД ГАДААД ӨРИЙН ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙЭЗЛЭХ ХУВЬХолбогдох зорилго, Зорилго 8. Хөгжлийн төлөө дэлхий нийтийнзорилт: түншлэлийг хөгжүүлэх Зорилт 20. Урт хугацаанд гадаад, дотоод өрийн тогтвортой байдлыг хангах үүднээс өрийн стратегийг бий болгох, үндэсний ба олон улсад хэрэглэж байгаа арга хэрэгслийг судалж, Монгол Улсын төсөв, эдийн засагт хүндрэл учруулахгүйгээр өрийг зохицуулан шийдвэрлэж байх.Үзүүлэлтийн Засгийн газрын орлогод гадаад өрийн үйлчилгээтодорхойлолт: хэдэн хувийг эзэлж байгааг илэрхийлнэ. Ìàêðî ýêîíîìèêà, 2002 ã.Õýðýãëýõ ¿íäýñëýë: Энэ үзүүлэлт нь гадаад өрийн үйлчилгээ тогтвортой байгаа эсэхийг харуулах бөгөөд урт хугацаанд өрийг тогтвортой байлгах зорилттой уялдàíà. Нийт өрийн үйлчилгээ íü урт хугацааны нийт өрийн үйлчилгээний төлбөр юм. Үүнд улсын баталгаатай, хувийн баталгаагүй өр мөн ОУВС-ын зээл, богино хугацааны зээлийн өрийг хамруулна.Тооцох арга: Тайлант оны гадаад өрийн үйлчилгээний хэмжээг засгийн газрын тайлант оны нийт орлогын хэмжээнд харьцуулж, 100-ãààð ¿ðæ¿¿ëíý. AEDS PEDSgov.rev   100 Gov. rev Энд: PEDSgov.rev - Засгийн газрын орлогод гадаад өрийн үйлчилгээний эзлэх хувь AEDS - Засгийн газрын гадаад өрийн үйлчилгээний хэмжээ Gov. rev - Засгийн газрын нийт орлого88
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëМэдээллийн эх СЯ-наас жил бүр тооцно.үүсвэр, давтамж:Үзүүлэлтийн Өр нь эдийн засгийн өсөлт, нийгмийн хөгжлийгтайлбар, хангах, ядуурлыг арилгах асуудлыг хязгаарлажхязгаарлагдмал байдаг хүчин зүйл бөгөөд өрийн үйлчилгээнийбайдал: дарамт мөн бэлэн мөнгөний урсгалыг ч илэрхийлдэг. Гэхдээ төлөвлөгдсөн өрийн үйлчилгээний нийт хэмжээ гэж тодорхойлогдох шаардлагатай бэлэн мөнгөний урсгалыг харуулахгүй.II. 53. СУУРИН УТАСНЫ ЦЭГИЙН ТОО /1000 ХҮН ÒÓÒÀÌÄ/Холбогдох зорилго, Зорилго 8. Хөгжлийн төлөө дэлхий нийтийнзорилт: түншлэлийг хөгжүүлэх Зорилт 21. Мэдээлэл холбооны шинэ технологийг хөгжүүлэх, “Мэдээлэлжсэн нийгэм” байгуулах.Үзүүлэлтийн Нийт ярианы сүлжээний холболтын байгууламжидтодорхойлолт: /АТС/ холбогдсон суурин телефоны шугамын тоог 1000 хүнд ногдох хэмжээгээр илэрхийлнэ. Суурин телефоны шугам гэж нийтийн ярианы сүлжээний холболтын байгууламжид хэрэглэгчийн төхөөрөмжийг /АТС/ холбосон шугам áóþó öýãèéã хэлнэ. ͯÁ, ÌÕÇ-ûí ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéí îéëãîëò, òîäîðõîéëîëò.ÌÕÕÒÃ.Õýðýãëýõ ¿íäýñëýë: Ýíý ¿ç¿¿ëýëò íü òåëåôîí õàðèëöààíû õºãæëèéí òóõàéí óëñûí ò¿âøèíã õàðóóëäàã õàìãèéí ºðãºí òàðõñàí, íèéòëýã õýìæèãäýõ¿¿í áîëíî.Тооцох арга: Суурин утасны нийт тоог жилийн дундаж хүн амын тоонд харьцуулж, 1000-аар үржүүлнэ. Жилийн дундаж хүн амын тоог тухайн оны эхний болон эцсийн хүн амын тооны нийлбэрийг 2-т хувааж тооцно. NTL TL per  1000 N mean 89
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë Энд: TL per - Суурин утасны цэгийн тоо, 1000 хүнд ногдох NTL - Ñуурин утасны тоо N mean - Жилийн дундаж хүн амын тооМэдээллийн эх МХХТГ-ын Õàðèëöàà õîëáîî, ìýäýýëëèéí үүсвэр, давтамж: òåõíîëîãèéí ¿éë÷èëãýýíèé òàéëàí, жил бүр тооцно.Үзүүлэлтийн Улс, бүсийн түвшин, аймаг, нийслэлээр гаргахзадаргаа: боломжтой.Үзүүлэлтийн Суурин телефон цэгийн /шугамын/ талаархтайлбар, мэдээллийг ихэвчлэн засаг захиргааны мэдээллээрхязгаарлагдмал цуглуулдаг.байдал:II. 54. ИНТЕРНЕТ БАЙНГЫН ХЭРЭГЛЭГЧДИЙН ТОО /1000 хүн òóòàìä /Холбогдох зорилго, Зорилго 8. Хөгжлийн төлөө дэлхий нийтийнзорилт: түншлэлийг хөгжүүлэх Зорилт 21. Мэдээлэл холбооны шинэ технологийг хөгжүүлэх, “Мэдээлэлжсэн нийгэм” байгуулах.Үзүүлэлтийн Èíòåðíåò áàéíãûí õýðýãëýã÷äèéí òîî íü 1000 õ¿í тодорхойлолт: òóòàìä íîãäîõ èíòåðíåò áàéíãûí õýðýãëýã÷ íàðûí òîîã èëýðõèéëíý..Интернет гэдэг дэлхий дахины мэдээллийн нэгдсэн сүлжээ бөгөөд сүлжээний төгсгөлийн төхөөрөмж компüютер бîëíî. Dial- up болон түрээсийн шугам, өргөн зурвасын хэрэглэгчдийг нийтэд нь интернетийн байнгын хэрэглэгч гэнэ. Dial-up гэдэг нь телефон шугам ба модемоор дамжин интернетед холбогдох боломж юм. ÌÕÕÒÃ.Хэрэглэх үндэслэл: Хөгжлийн процесст оролцож байгаа хүмүүсийн харилцаа холбоог шаардлагатай дэд бүтэцгүйгээр төсөөлөхийн аргагүй. Ìýäýýëýë õàðèëöàà,90
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë õîëáîîíû òåõíîëîãèéí õ¿ðòýýìæ, õ¿í àìä ìýäýýëýë, ìýäëýãèéã îëãîõ áîëîìæîîð õèð õàíãàãäàæ áàéãààã õÿíàíà.Тооцох арга: Интернет хэрэглэгчдийн тооны нийлбэрийг жилийн дундаж хүн амын тоонд харьцуулж 1000-аар үржүүлнэ. NIU IU per   1000 N mean Энд: IUper - Èнтернет байнгын хэрэглэгчдийн тоо, 1000 хүнд тутамд NIU - Èнтернет хэрэглэгчдийн тоо Nmean - Жилийн дундаж хүн амын тоо Жилийн дундаж хүн амын тоог тухайн оны эхний болон эцсийн хүн амын тооны нийлбэрийг 2-т хувааж тооцно.Мэдээллийн эх МХХТГ-ын Õàðèëöàà õîëáîî, ìýäýýëëèéí үүсвэр, давтамж: òåõíîëîãèéí ¿éë÷èëãýýíèé òàéëàí, жил бүр тооцно.Үзүүлэлтийн Улсын түвшин, нийслэл, аймгаар òîîöîõ задаргаа: шаардлагатай. Одоогоор улсын түвшинд òîîöîæ байна.Үзүүлэлтийн Интернет хэрэглэгчдийн талаарх мэдээллийн чанартайлбар, харилцан адилгүй байдаг. Урьдчилсан төлбөртхязгаарлагдмал интернетийн карт, үнэгүйгээр интернетэд орох,байдал: интернет кафе зэрэг олон нийтийн үйлчилгээний цэгүүдээс интернетэд орох зэрэг өргөн боломжууд нь мэдээллийн бодит байдалд нөлөөлнө.II. 55. ҮҮРЭН ТЕЛЕФОН ХЭРЭГЛЭГЧДИЙН ТОО /1000 хүн òóòàìä/Холбогдох зорилго, Зорилго 8. Хөгжлийн төлөө дэлхий нийтийнзорилт: түншлэлийг хөгжүүлэх Зорилт 21. Мэдээлэл холбооны шинэ технологийг хөгжүүлэх, “Мэдээлэлжсэн нийгэм” байгуулах. 91
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëҮзүүлэлтийн Үүрэн телефоны õýðýãëýã÷äèéí тоо ãýäýã нь 1000тодорхойлолт: õ¿í òóòàìä íîãäîõ сүлжээнд холбогдох боломжтой үүрэн телефоны технологи ашигласан гар утасны үйлчилгээний эрхтэй зөөврийн утасны тоо áîëíî. ÌÕÕÒÃ.Хэрэглэх үндэслэл: Хөгжлийн процесст оролцож байгаа хүмүүсийн харилцаа холбоог шаардлагатай дэд бүтэцгүйгээр төсөөлөхийн аргагүй. Энэ дэвшлүүдийг хөдөөгийн хүн ам хүртэж, ашигласнаар бараа, бүтээгдэхүүний зах зээлийн үнийг мэдэх, ингэснээр бараа бүтээгдэхүүнээ зах зээлийн өрсөлдөөнт үнээр худалдах боложтой болно. Мөн е-сургалт нэвтрүүлэх, интернетээс ном авах зэрэг боловсролыг хөгжүүлэх арга хэрэгсэл болдог байна. Үүрэн технологид суурилсан, нийтийн телефон сүлжээнд холбогдсон авсаархан зөөврийн телефон /гар утас/ хэрэглэгчийг үүрэн телефоны хэрэглэгч гэнэ.Тооцох арга: Үүрэн телефоны урьдчилсан болон дараа төлбөрт хэрэглэгчдийн тоог жилийн дундаж хүн амын тоонд харьцуулж, 1000-р үржүүлнэ. Жилийн дундаж хүн амын тоог тухайн оны эхний болон эцсийн хүн амын тооны нийлбэрийг 2-т хувааж тооцно. NCTS CTS per   1000 N mean Энд: CTSper - ¯үрэн телефон хэрэглэгчдийн тоо, 1000 хүнд тутамд NCTS - ¯үрэн телефон хэрэглэгчдийн тоо Nmean - Жилийн дундаж хүн амын тооМэдээллийн эх МХХТГ-ын Õàðèëöàà õîëáîî, ìýäýýëëèéí үүсвэр, давтамж: òåõíîëîãèéí ¿éë÷èëãýýíèé òàéëàí, жил бүр тооцно.Үзүүлэлтийн Улсын түвшин, аймаг, нийслэлээр тодорхойлжзадаргаа: болно.92
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëҮзүүлэлтийн Үүрэн телефоны 5 оператор үйл ажиллагаа явуулжтайлбар, байгаа боловч одоогийн байдлаар энэ мэдээллийгхязгаарлагдмал аймаг, нийслэлээр гаргаж эхлээгүй байна. Нэгбайдал: хэрэглэгч нэгээс дээш операторын үүрэн телефоныг ашиглах боломжтой тул энэ үзүүлэлт давхардсан тоогоор гарч болно. II. 56. ХҮНИЙ ХӨГЖЛИЙН ИНДЕКСХолбогдох зорилго, Зорилго 9. Хүний эрхийг баталгаажуулах,зорилт: ардчилсан засаглалыг хөгжүүлэх Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглалыг Зорилт 22. хүндэтгэн сахиж, хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөг хангаж, олон нийтэд мэдээллийг чөлөөтэй олж авах боломж олгох.Үзүүлэлтийн Хүний хөгжлийн индекс нь хүний хөгжлийн дараахü тодорхойлолт: үндсэн 3 хэмжүүрээр улс орны хүрсэн дундаж ололтыг хэмждэг нийлмэл үзүүлэлт áîëíî. Үүнд: урт наслалт, эрүүл амьдралыг илэрхийлэх дундаж наслалт, мэдлэгийн түвшинг илэрхийлэх насанд хүргэгчдийн бичиг үсэгт тайлагдалтын түвшин, бага, дунд, дээд сургуульд хамрагдалт, амьжиргааны зохистой түвшинг хангахад шаардагдах нөөцийг илэрхийлэх худалдан авах чадварын түвшнээр тэгшитгэсэн нэг хүнд ногдох ДНБ. Хүн амын дундаж наслалтын индекс, боловсролын индекс, нэг хүнд ногдох ДНБ-ий (ХАЧП) индексийн математик дунджаар тодорхойлно. Îêñôîðä. Õ¿íèé õºãæèë. 2006 îí.Хэрэглэх үндэслэл: Ардчилал, ардчилсан засаглал нь хүний эрх, түүний дотор õ¿íèé хөгжих эрхийг баталгаажуулах эцсийн бүлэгт хүний хөгжлийг хангахад чиглэгддэг учир хүний хөгжлийн индексийг ардчилал, ардчилсан засаглалын үр нөлөөг илтгэх үзүүлэлт болгон авч байна.Тооцох арга: Хүн амын дундаж наслалтын индекс, боловсролын 93
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë индекс, нэг хүнд ногдох ДНБ-ий (ВХАЧП) индексийн математик дунджаар тодорхойлно. LEI + ELI + GDPI HDI  3 Энд: HDI - Хүний хөгжлийн индекс LEI - Хүн амын дундаж наслалтын индекс ELI - Боловсролын түвшний индекс GDPI - Нэг хүн амд ногдох ДНБ-ий (ВХАЧП) индексМэдээллийн эх ҮСХ-ноос жил бүр тооцно.үүсвэр, давтамж:Үзүүлэлтийн Улсын түвшин, бүс, аймаг, нийслэлээр гаргахзадаргаа: боломжтой. Хүний хөгжлийн индексийг бүрдүүлдэг эрүүл мэнд, боловсролын үзүүлэлтийг хүйсээр задлан харуулах боломжтой.Үзүүлэлтийн Энэ үзүүлэлт нь хүний хөгжлийг бүрэн илтгэхгүйтайлбар, ба ардчилал, ардчилсан засаглалын шууд хэмжүүрхязгаарлагдмал болж чадахгүй, зөвхөн шууд бусаар холбогдоно.байдал: Тухайн үзүүлэлтийг тодорхойлогч 3 индекс тус бүрийг тооцох үндсэн мэдээллүүд ҮСХ-ны мэдээллийн санд байíа.II. 57. МОНГОЛ УЛСЫН ХУУЛЬ ТОГТООМЖ ОЛОН УЛСЫНХҮНИЙ ЭРХИЙН ГЭРЭЭ, КОНВЕНЦЭД НИЙЦЭЖ БУЙ ТАЛААРХИШИНЖЭЭЧДИЙН ҮНЭЛГЭЭ /ХУВЬ/Холбогдох зорилго, Зорилго 9. Хүний эрхийг баталгаажуулах,зорилт: ардчилсан засаглалыг хөгжүүлэх Зорилт 22. Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглалыг хүндэтгэн сахиж, хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөг хангаж, олон нийтэд мэдээллийг чөлөөтэй олж авах боломж олгох.94
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëҮзүүлэлтийн Монгол Улсын нийт хуулийн /ялангуяа хүний хувийнтодорхойлолт: эрх, халдашгүй байдалтай шууд холбоо á¿õèé эрүүгийн байцаан шийтгэх болон эрүүгийн хуулийн/ дотор Монгол Улсын нэгдэн орсон олон улсын хүний эрхийн гэрээ, конвенцэд нийцэхгүй байгаа хууль тогтоомж хэдэн хувийг эзэлж буй талаархи шинжээчдийн дүгнэлт áîëíî. ÕÇÄÕß. Àðä÷èëñàí Çàñàãëàë. 2006 îí.Хэрэглэх үндэслэл: Дотоодын хууль тогтоомж нь тухайн улсын нэгдэн орсон олон улсын гэрээ, конвенцийн үзэл санаанд нийцэж, тэдгээрийн заасан хамгийн наад захын стандарт шаардлагыг хангасан байх ёстой. Монгол Улсын Үндсэн хуульд олон улсын гэрээг соёрхон баталсан буюу нэгдэн орсон үеэс дотоодын хууль тогтоомжийн нэгэн адил үйлчилнэ. Түүнчлэн бусад олон хуульд тухайн хуулийн зүйл заалтууд нь Монгол Улсын нэгдэн орсон олон улсын гэрээтэй зөрчилдвөл олон улсын гэрээг дагаж мөрдөнө гэж заасан байдаг. Ìîíãîë óëñûí õóóëü, òîãòîîìæ õ¿íèé ýðõèéã õýðõýí õàíãàæ áàéãààã õÿíàõ øààðäëàãàòàé.Тооцох арга: Монгол улсад хүчин төгөлдөр үйлчилж буй хуулийн тоог Монгол улсын нэгдэн орсон олон улсын хүний эрхийн бүх гэрээ, конвенцийн тоонд харьцуулж, хувиар илэрхийлнэ. NEL EEE   100 RIHRTC Энд: EEE - Монгол Улсын хууль тогтоомж олон улсын хүний эрхийн гэрээ, конвенцэд нийцэж буй талаархи шинжээчдийн үнэлгээ /хувь/ NEL - Монгол Улсад хүчин төгөлдөр үйлчилж буй бүх хуулийн тоо RIHRTC - Монгол Улсын нэгдэн орсон олон улсын хүний эрхийн бүх гэрээ, конвенцийн тоо 95
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëМэдээллийн эх ХЗДХЯ-аас 2 жил тутам тооцно. Монгол Óлсàä хүчинүүсвэр, давтамж: төгөлдөр үйлчилж буй бүх хууль, Монгол Улсын нэгдэн орсон олон улсын хүний эрийн бүх гэрээ, конвенци. Хуулиуд болон олон улсын гэрээнүүд,Үзүүлэлтийн Шүүхийн зарим шийдвэрүүд, Улсын Дээд шүүхийнзадаргаа: тогтоолуудаар гаргана. Улсын түвшинд гаргана. Эмэгтэйчүүдийн эрхийг хамгаалахтай холбоотой хууль тогтоомжийг ялган авч үзэх боломжтой.Үзүүлэлтийн Дотоодын хууль тогтоомж олон улсын гэрээндтайлбар, нийцэж буй эсэх талаар хийсэн дорвитой судалгаа,хязгаарлагдмал үнэлгээ îäîîãîîð байхгүй байна. Олон улсын гэрээгбайдал: хэрэг маргааныг шийдвэрлэхэд ашиглаж байгаа практик, хэрэглээ ихээхэн хязгаарлагдмал. Олон улсын гэрээг шүүх, хуулийн байгууллагын практикт хэрэглэхтэй холбоотой гарын авлага, сургалт, семинар хангалтгүй áàéíà. II. 58. ШҮҮХИЙН ШИЙДВЭР ГҮЙЦЭТГЭЛИЙН БОДИТ БИЕЛЭЛТ /ХУВЬ/Холбогдох зорилго, Зорилго 9. Хүний эрхийг баталгаажуулах,зорилт: ардчилсан засаглалыг хөгжүүлэх Зорилт 22. Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглалыг хүндэтгэн сахиж, хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөг хангаж, олон нийтэд мэдээллийг чөлөөтэй олж авах боломж олгох.Үзүүлэлтийн Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэлийн бодит биелэлт гэдэгтодорхойлолт: нь шүүхээс гүйцэтгэх хуудас бичигдэн ирсэн õýðýã íü биелүүлбэл зохих гүйцэтгэлийн хэдэн хувийг биелүүлсíèéã èëýðõèéëíý. ÕÇÄÕß. Àðä÷èëñàí Çàñàãëàë. 2006 îí.Хэрэглэх үндэслэл: Эрх зүйт төр, шударга ёсыг тогтоох, хүний зөрчигдсөн эрхийг хамгаалахад шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэлийн бодит биелэлтийн хувь хэмжээ чухал үзүүлэлт болдог. Шүүхийн шийдвэрийг түргэн шуурхай, бүрэн гүйцэд биелүүлж, хохирлыг96
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë буруутай этгээдээс гаргуулж, төлбөр авагчид олгох нь зөрчигдсөн эрхийг сэргээх чухал баталгаа байдаг. Биелэгдсэн шийдвэрийн тоог шүүхээр биелүүлбэл зохих шийдвэрийн тоонд харьцуулж, 100-ãààð ¿ðæ¿¿ëíý. IJD PIJD   100 Энд: JD PIJD - Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэлийн бодит биелэлтийн хувь IJD - Биелэгдсэн шийдвэрийн /гүйцэтгэлийн/ тоо JD - Шүүхээр биелүүлбэл зохих шийдвэрийн /гүйцэтгэлийн/ тооМэдээллийн эх ХЗДХЯ, ШШБЕГ-аас жил бүр тооцно.үүсвэр, давтамж:Үзүүлэлтийн Улс, бүсийн түвшин, аймаг, нийслэлээр гаргахзадаргаа: боломжтой.Үзүүлэлтийн Шүүхийн шийдвэрт хохирлыг барагдуулах тухайтайлбар, заалт байíà. Энэ заалтын бодит биелэлтийг тооцонхязгаарлагдмал гаргахад бэрхшээл учирч болзошгүй. Мîíãîë óëñàä байдал: мөрдөгдөж байгаа хууль, тогтоомж, тогтоолуудын зарим нь өнөөгийн цаг үед тохирохгүй, зайлшгүй шинэчлэх шаардлага гарч байна. Хуулийн заалт, шийтгэлүүд зарим тохиолдолд амьдралд нийцэхгүй хэт тасархай байгаа нь шийдвэрийг хэрэгжүүлэхэд хүндрэлтэй байж болно. II. 59. ТӨЛБӨРИЙН ЧАДВАРГҮЙ ИРГЭДЭД ҮЙЛЧИЛГЭЭ ҮЗҮҮЛЖБУЙ ӨМГӨӨЛӨГЧДИЙН ТООХолбогдох зорилго, Зорилго 9. Хүний эрхийг баталгаажуулах,зорилт: ардчилсан засаглалыг хөгжүүлэх Зорилт 22. Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглалыг хүндэтгэн сахиж, хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөг хангаж, олон нийтэд мэдээллийг чөлөөтэй олж авах боломж олгох. 97
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëҮзүүлэлтийн Төлбөрийн чадваргүй иргэдэд үйлчилгээ үзүүлж буйтодорхойлолт: улсын өмгөөлөгчид, тэдгээрээр үйлчлүүлэгчдийн тоо гэдэг нь хууль зүйн туслалцаа хүссэн төлбөрийн чадваргүй иргэдэд үйлчилдэг улсын өмгөөлөгчдийн тоо, тэдгээр өмгөөлөгчөөр үйлчлүүлсэн төлбөрийн чадваргүй иргэдийн тоо болно. Өмгөөллийн тухай хуулийн 12,3,8-д “өмгөөлөгч жилд 2 удаа төлбөрийн чадваргүй иргэнийг өмгөөлөх” гэж заасан байдаг. Àðä÷èëñàí Çàñàãëàë. 2006 îíХэрэглэх үндэслэл: Төлбөрийн чадваргүй иргэдэд эрүүгийн хэргийн бүх шатанд хууль зүйн туслалцаа үзүүлэх үр дүнтэй тогтолцоог бүрдүүлж, хууль зүйн туслалцааны хүртээмж, чанарыг дээшлүүлэх нь хүний эрх зөрчигдөх явдлыг арилгах, эрх зүйт төрийг төлөвшүүлэхэд чухал үүрэгтэй.Òîîöîõ àðãà: Нийт өмгөөлөгчдийн тоог гаргана. Тэдгээр өмгөөлөгчдөөр үйлчлүүлсэн төлбөрийн чадваргүй иргэдийн тоог хууль зүйн туслалцаа авахыг хүссэн төлбөрийн чадваргүй иргэдийн тоонд харьцуулна.Мэдээллийн эх ХЗДХЯ, Өмгөөлөгчдийн холбооноос жил бүрүүсвэр, давтамж: тооцно. Улсын хэмжээнд эрүүгийн хэрэгт холбогдсон төлбөрийн чадваргүй иргэнд хууль зүйн туслалцаа үнэ төлбөргүй үзүүлдэг, орон нутагт эрүү, иргэн, захиргааны хэрэгт анхан шатны хууль зүйн зөвлөгөө өгдөг эрх зүйн туслалцааны төв, тэнд ажилладаг улсын өмгөөлөгчдөөс мэдээлэл авна. Хууль зүйн туслалцааны төв, тэдгээр төвд ажиллах улсын өмгөөлөгчдийн ажлын мэдээ,тайланг ашиглана.Үзүүлэлтийн Улс, бүсийн түвшин, аймаг, нийслэлээр гаргахзадаргаа: боломжтой.Үзүүлэлтийн “Төлбөрийн чадваргүй иргэнд хууль зүйн туслалцаа тайлбар, үзүүлэх үндэсний хөтөлбөр”-ийг 2012 он хүртэл хязгаарлагдмал 2 үе шаттайгаар хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсөн.байдал: 2006-2011 онд хууль зүйн туслалцааны төвийг бүх98
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë аймаг, дүүрэгт байгуулах, эдгээр төвд ажиллах өмгөөлөгчдийг шалгаруулах, тэдэнтэй гэрээ хийхээр төлөвлөсөн байна. Монгол Улсад эрүүгийн хэрэгт холбогдсон, ял эдэлж байгаа хүмүүсийн 80 орчим хувь нь нэн ядуу, ядуу, ажилгүйчүүд байна. 2005 онд ял шийтгүүлэгчдийн 70.9 хувь төлбөрийн чадваргүй иргэд байñàí áàéíà.II. 60. УЛС ТӨР, ЭДИЙН ЗАСАГ, САНХҮҮГЭЭС ХЭВЛЭЛ, МЭДЭЭЛЛИЙНХЭРЭГСЛИЙН ХАРААТ БУС БАЙДЛЫН ТАЛААРХИ ИРГЭДИЙНТӨСӨӨЛӨЛХолбогдох зорилго, Зорилго 9. Хүний эрхийг баталгаажуулах,зорилт: ардчилсан засаглалыг хөгжүүлэх Зорилт 22. Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглалыг хүндэтгэн сахиж, хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөг хангаж, олон нийтэд мэдээллийг чөлөөтэй олж авах боломж олгох.Үзүүлэлтийн Уëñ òºð, ýäèéí çàñàã, ñàíõ¿¿ãýýñ õýâëýë, ìýäýýëëèéí тодорхойлолт: õýðýãñëèéí õàðààò áóñ áàéäëûí òàëààðõè èðãýäèéí òºñººëºë íü Ìîíãîë óëñûí íàñàíä õ¿ðñýí èðãýäèéí хэдэн хувь нь хэвлэл, мэдээллийн хэрэгсэл улс төр, эдийн засаг, санхүүгээс хараат бус хэмээн үзэж байгааг илэрхийлнэ. Àðä÷èëñàí Çàñàãëàë. 2006 îí.Хэрэглэх үндэслэл: Хэвлэл, мэдээллийн эрх чөлөө нь хэвлэл, мэдээллийн хэрэгслүүдийн улс төр, санхүү, эдийн засгийн хувьд хараат бус байдал хангагдсан эсэхээр илэрхийлэгдэнэ. Хэвлэл, мэдээллийн хэрэгслүүд хараат байх нь ардчилал, ардчилсан засаглалын зарчмуудад нийцэхгүй.Òîîöîõ àðãà: Судалгааны асуулганд хамрагдсан хүн амын хэдэн хувь нь хэвлэл мэдээллийн хэрэгслийн хэдэн хувь нь улс төр, эдийн засаг, санхүүгээс хараат/хараат бус гэж үзэж байгааг хараат/хараат бус/дунд зэрэг/ мэдэхгүй гэсэн 4 хариулт тус бүрийн нийлбэрèéí ýçëýõ õóâèàð тодорхойлно. 99
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëМэдээллийн эх ҮСХ-ны Àðä÷èëñàí Çàñàãëàë Ñóäàëãàà, жил бүрүүсвэр, давтамж: мэдээлнэ.Үзүүлэлтийн Улс, бүсийн түвшинд, бага орлоготой иргэдийнзадаргаа: зүгээс хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүдийн улс төр, санхүү, эдийн засгийн хараат бус байдлыг хэрхэн үнэлж буйг дундаж болон өндөр орлоготой бүлгүүдийнхтэй харьцуулах боломжтой.Үзүүлэлтийн Хэвлэл, мэдээллийн хэрэгслүүдийн улс төр, санхүү,тайлбар, эдийн засгийн хувьд хараат бус/хараат байдлынхязгаарлагдмал талаар иргэд сайн мэдэхгүй, үнэлж чадахгүй байжбайдал: болно.II. 61. ТӨСӨВ, ТҮҮНИЙ ЗАРЦУУЛАЛТЫН ТАЙЛАНГ ВÝБХУУДСАНДАА ТОГТМОЛ БАЙРЛУУЛДАГ ТӨРИЙН БАЙГУУЛЛАГЫНТООХолбогдох зорилго, Зорилго 9. Хүний эрхийг баталгаажуулах,зорилт: ардчилсан засаглалыг хөгжүүлэх Зорилт 22. Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглалыг хүндэтгэн сахиж, хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөг хангаж, олон нийтэд мэдээллийг чөлөөтэй олж авах боломж олгох.Үзүүлэлтийн Төсөвт зардал, түүний зарцуулалтын тайлангтодорхойлолт: вэб хуудсандаа тогтмол байрлуулдаг төрийн байгууллагын тоо ãýäýã íü òºсөвт зардал, түүний зарцуулалтын тайланг вэб хуудсандаа тогтмол байрлуулдаг төрийн байгууллагын тооны нийлбэр áîëíî. Àðä÷èëñàí Çàñàãëàë. 2006 îí.Хэрэглэх үндэслэл: Төрийн байгууллагуудын үйл ажиллагаа хэр нээлттэй, ил тод, иргэдэд хүргэж буй мэдээлэл нь хэр хүртээмжтэй, чанартай байгааг илэрхийлэх үзүүлэлт.Òîîöîõ àðãà: Төсөвт зардал, түүний зарцуулалтын тайланг вэб хуудсандаа тогтмол байрлуулдаг төрийн100
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë байгууллагын тооны нийлбэрээр тодорхойлно. Төрийн байгууллагууд (яамд, агентлаг)-ын вэб хуудас дээр төсөвт зардал, түүний зарцуулалтын тайлан байгаа эсэхийг тоолж тайлан гаргасан төрийн байгууллагын тоо, хувийг тооцно.Мэдээллийн эх Сß жил á¿ð гаргана.үүсвэр, давтамж:Үзүүлэлтийн Улс, бүс, аймаг, нийслэлээр гаргах боломжтой.задаргаа:Үзүүлэлтийн Одоогийн байдлаар тогтмол шинэчлэгддэг вýб тайлбар, õóóäàñòàé, төсөвт зардал, түүний зарцуулалтынхязгаарлагдмал тайлан тавьдаг байгууллага ховор. Мэдээлэл ньбайдал: зөвхөн интернет хэрэглэдэг иргэдэд хүртэмжтэй, орлогын чадвар, эмзэг бүлгийн болон хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийг хүртээмж хязгаарлагдмал. Төрийн байгууллагуудын вэб хуудсуудын эх үүсвэр: http://www.open-government.mn/phpgov/ Мэдээлэл нь зөвхөн интернет хэрэглэдэг иргэдэд хүртээмжтэй байна гэдэг утгаараа сул талтай.II. 62. ТӨРИЙН БАЙГУУЛЛАГЫН ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНЫ ТАЛААРХИИРГЭДИЙН ТӨСӨӨЛӨЛХолбогдох зорилго, Зорилго 9. Хүний эрхийг баталгаажуулах,зорилт: ардчилсан засаглалыг хөгжүүлэх Зорилт 23. Ардчиллын үндсэн зарчим, хэв маягийг амьдралд хэвшүүлэх.Үзүүлэлтийн Төрийн байгууллагын үйл ажиллагааны талаархитодорхойлолт: иргэдийн төсөөлөл нь төрийн байгууллагуудад итгэл хүлээлгэж мөн үл хүлээлгэж буй иргэд, түүнчлэн хууль сахиулах байгууллагуудын үйл ажиллагааны талаарх иргэдийн үнэлгээ áîëíî. Àðä÷èëñàí Çàñàãëàë. 2006 îí. 101
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëМэдээллийн эх Төрийн байгууллагуудад иргэдийн зүгээс итгэлүүсвэр, давтамж: хүлээлгэх байдал нь засаг, төрийн легитимт шинжийг илэрхийлнэ.Үзүүлэлтийн Төрийн болон улс төрийн тодорхой институцэд,задаргаа: судалгаанд оролцогчдын хэдэн хувь нь итгэл үзүүлж (эс үзүүлж) буйг (итгэдэг, ерөнхийдөө итгэдэг, итгэдэггүй, мэдэхгүй гэсэн 4 шатлалаар) тооцож гаргана. Төрийн зарим байгууллага, түүний дотор шүүх, прокурор, цагдаагийн байгууллагын үйл ажиллагааг сайн, дунд, муу гэсэн ¿íýëãýýãýýð тооцож гаргана.Үзүүлэлтийн ҮСХ-ны Àðä÷èëñàí Çàñàãëàë Ñóäàëãàà, жил бүртайлбар, мэдээлнэ.хязгаарлагдмалбайдал: Улс, бүсийн түвшнээр, бага орлоготой иргэдийн зүгээс засаг төрийн байгууллагуудад итгэл хүлээлгэж буй байдал, түүнчлэн төрийн байгууллагуудын үйл ажиллагааг үнэлсэн байдлыг дундаж болон өндөр орлоготой бүлгүүдийнхтэй харьцуулах боломжтой. Ардчиллын институци болон àðä÷èëëûí үйл явц хэр үр нөлөөтэй байна гэдгээс гадна эдийн засгийн чадавхи болон бусад олон хүчин зүйлээс хамаардаг. Нэгтгэсэн нэг үзүүлэлт гаргах боломж бага. Иймээс энэ үзүүлэлтийг төрийн сонгоãäñîí хэд хэдэн байгууллагаàð гаргаíà.II. 63. УЛСЫН ТӨСВИЙН ТӨСЛИЙГ БОЛОВСРУУЛАХ, БАТЛАХҮЕД САНАЛАА АЛБАН ЁСООР ИРҮҮЛСЭН ИРГЭНИЙ НИЙГМИЙНБАЙГУУЛЛАГЫН ТООХолбогдох зорилго, Зорилго 9. Хүний эрхийг баталгаажуулах,зорилт: ардчилсан засаглалыг хөгжүүлэх Зорилт 23. Ардчиллын үндсэн зарчим, хэв маягийг амьдралд хэвшүүлэх102
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëҮзүүлэлтийн Улсын төсвийн төслийг боловсруулах, УИХ-тодорхойлолт: аар хэлэлцэх, батлах үед саналаа албан ёсоор ирүүлсэн иргэний нийгмийн байгууллагын тоо гэдэг нь Сангийн яамнаас улсын төсвийн төслийг Засгийн газарт мэдүүлснээс хойш УИХ-аар хэлэлцэн батлах хугацаанд (9 дүгээр сарын 15-аас 12 дугаар сарын 1-ний дотор) Сангийн яам, Засгийн газар, УИХ-д төсвийн төслийн талаар саналаа албан ёсоор ирүүлсэн иргэний нийгмийн байгууллагын тоо áîëíî. Àðä÷èëñàí Çàñàãëàë. 2006 îí.Хэрэглэх үндэслэл: Ардчилсан засаглал нь шийдвэрийн төсөл боловсруулах, шийдвэр гаргах үйл явцад иргэдийн оролцоог шаарддаг. Улсын төсвийг боловсруулах үйл явц нээлттэй байж, хэлэлцүүлэгт эрдэм шинжилгээний болон төрийн бус байгууллагыг өргөнөөр оролцуулдаг байх нь иргэдийн оролцооны түвшинг илэрхийлэх нэн чухал үзүүлэлт юм.Òîîöîõ àðãà: Жил бүрийн 9 дүгээр сарын 15-наас 12 дугаар сарын 1-ний дотор Сангийн яам, Засгийн газар, УИХ-д төсвийн төслийн талаар саналаа албан ёсоор ирүүлсэн иргэний нийгмийн байгууллагын тоог нэгтгэж гаргана.Мэдээллийн эх СЯ-аас жил бүр мэдээлнэ. Сангийн яам, Засгийнүүсвэр, давтамж: газрын хэрэг эрхлэх газар, УИХ-ын Тамгын газрын мэдээ тайланг ашиглан Сангийн яамнаас гаргана. Сангийн яамны мэдээний эх үүсвэр: http://www.mof.gov.mnҮзүүлэлтийн Улсын түвшин, аймаг, нийслэлээр гаргахзадаргаа: боломжтой. Улсын төсвийн тàëààð саналаа гаргасан байгууллагуудын дотор жендýрийн тэгш байдлыг хангах, ядуурлыг бууруулах чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг байгууллага хэд байгааг òîäîðõîéëæ болно. 103
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëII. 64. БАГ, ХОРООНЫ ЗАСАГ ДАРГАД НЭР ДЭВШҮҮЛЭХЭД ОРОЛЦОХИРГЭДИЙН ИРЦИЙН ХУВЬХолбогдох зорилго, Зорилго 9. Хүний эрхийг баталгаажуулах,зорилт: ардчилсан засаглалыг хөгжүүлэх Зорилт 23. Ардчиллын үндсэн зарчим, хэв маягийг амьдралд хэвшүүлэхХэрэглэх үндэслэл: Баг, хорооны засаг даргад нэр дэвшүүлэхэд оролцох иргэдийн ирцийн хувь гэдэг нь баг, хорооны засаг даргыг томилуулахаар нэр дэвшүүлэх иргэдийн нийтийн хурлын хуралдаанд Монгол Улсын засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж, түүний удирдлагын тухай хуулийн 23.10, 23.11 дүгээр зүйлийн дагуу ирц бүрдсэн байдлыг илэрхийлнэ. Àðä÷èëñàí Çàñàãëàë. 2006 îí.Òîîöîõ àðãà: Нутгийн өөрийн удирдлагыг хэрэгжүүлэхэд иргэд өргөнөөр, үр нөлөөтэй оролцдог байх нь ардчилал, ардчилсан засаглалын чухал хэмжүүр юм. Õуралдаанд оролцсон иргэдийн тоог тухайн баг, хорооны сонгуулийн насанд хүрсэн нийт иргэдийн тооíä харьцуулæ, 100-ãààð ¿ðæ¿¿ëíý. NPV PV   100 Энд: AP PV - г, хорооны Засаг даргад нэр дэвшүүлэхэд Ба оролцох иргэдийн ирцийн хувь NPV - Баг, хорооны иргэдийн Нийтийн Хурлын хуралдаанд ирсэн иргэдийн тоо AP - Баг, хорооны сонгуулийн насанд хүрсэн нийт иргэдийн тоо Мэдээллийн эх СЕХ-îîñ сонгуулийн онуудаар мэдээлнэ. Баг,үүсвэр, давтамж: хорооны өрхийн тоо, сонгогчийн нэрсийн жагсаалтыг үндэслэн 4 жилд нэг удаа, орон нутгийн сонгууль явагдсаны дараа, түүнчлэн нөхөн сонгуулийн дараа тайлагнана. Иргэдийн Нийтийн Хурлын хуралдааны тэмдэглэл, Улсын хэмжээнд мэдээллийг Засгийн104
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë газрын Хэрэг эрхлэх газрын Орон нутгийн хэлтэс ãàðãàíà.Үзүүлэлтийн Улс, бүс, аймаг, нийслэл, баг, хорооны түвшиндзадаргаа: гарах ба хуралдаанд оролцсон иргэдийн хэдэн хувь нь эмэгтэй сонгогч байсныг тооцон гаргаж болно.Үзүүлэлтийн Монгол Улсын засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийнтайлбар, нэгж, түүний удирдлагын тухай хуулийн 23.10-тхязгаарлагдмал “Баг, хорооны Хурлын хуралдаанд зөвхөн тухайнбайдал: баг, хорооны сонгуулийн насны иргэн бүр оролцож болох бөгөөд хуралдаанд багт 4 өрх тутмаас, хороо, аймгийн төвийн сумын багт 20-30 өрх тутмаас тус бүр нэг хүн хүрэлцэн ирсэн тохиолдолд хүчинтэйд тооцно.” 23.11-т “Засаг даргад нэр дэвшүүлэх, түүнийг чөлөөлөх, огцруулах буюу огцрох тухай хүсэлтийг нь хэлэлцэх тохиолдолд аймгийн төвийнхөөс бусад сумын багийн Хуралд багийн нийт өрхийн 50-иас доошгүй хувийн төлөөлөл оролцсон бол хүчинтэйд тооцно.” гэж заасан байна. Нэг өрхөөс хоёр түүнээс олон иргэн хуралдаанд ирсэн нөхцөлд ирцийн хувь ташаа гарах магадлалтай.II. 65. АВЛИГЫН ИНДЕКСХолбогдох зорилго, Зорилго 9. Хүний эрхийг баталгаажуулах,зорилт: ардчилсан засаглалыг хөгжүүлэх Зорилт 24. Авлигыг үл тэвчих уур амьсгалыг нийгмийн бүх хүрээнд бий болгон хэвшүүлэх.Үзүүлэлтийн Авлигын индекс нь авлигын талаарх дараахьтодорхойлолт: үзүүлэлтүүдийн динамикийг нэгтгэн харуулсан тоон илэрхийлэл áîëíî. Үүнд: • Авлигын тархалтын цар хүрээг хэмжих үзүүлэлт /улс орон даяар авлигын тогтсон практик, авлигын хэмжээ, давтамж, авлига дэлгэрсэн үйлчилгээний төрлүүд г.м/; • Авлигын хүрсэн түвшин буюу авлигыг 105
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë /эс/ хүлээн авах сэтгэл зүйг хэмжих үзүүлэлт: хээл хахууль өгөх замаар үйлчилгээ хүртэх боломж, төрийн албан тушаалтанд хахуульдаж /үл болно гэсэн олон нийтийн байр суурь гэх мэт; • Төрийн эрх бүхий байгууллагуудад олон нийтийн зүгээс үзүүлэх итгэлийн түвшинг хэмжих үзүүлэлт; • Удирдлагын тогтолцооны төлөв байдлыг хэмжих үзүүлэлт: тухайлбал, шүүхийн хараат бус байдал гэх мэт; • Бизнесийн салбарын авлигад өртөх эрсдлийг хэмжих үзүүлэлт: төрийн зохицуулалтын ачааллын хувь хэмжээ, албан бус секторын тархалт гэх мэт; • Авлигын төрөл хэлбэрүүд, тухайлбал, улс төрийн авлигын газар авсан түвшинг харуулах үзүүлэлт. Àðä÷èëñàí Çàñàãëàë. 2006 îí.Хэрэглэх үндэслэл: Авлигын түвшинг хэмжих нь авлигын эсрэг үндэсний стратегийн нэн чухал бүрэлдэхүүн хэсэг байх учиртай. Тодорхой хэмжүүр хэрэглэж, авлигын тархалтын хэмжээ, цар хүрээг нь тодорхойлсноор нийт улсын хэмжээнд авлèгалын хүрсэн ерөнхий түвшин ямар байгааг болон аль нэг хүрээнд хэр зэрэг тархсан болохыг тодруулах, авлèгалын түвшин хамгийн өндөр байгаа “халуун цэгүүд”- ийг илрүүлж, чухам аль чиглэлд түлхүү анхаарах ёстой вэ гэдгийг харах боломжтой болох юм. Авлигын түвшинг тогтоох судалгаа явуулснаар энэхүү хорт үзэгдлийн янз бүрийн хэлбэрийг өдөөгч хүчин зүйлсийн талаар бодит мэдээлэлтэй болох, авлигын эсрэг зохистой бодлого хэрэгжүүлэх, үйл ажиллагааг илүү оновчтой төлөвлөж, хэрэгжүүлэх боломж нээгдэх юм. Монгол Улсын Их Хурлаас 2006 оны 7-р сарын 6-нд баталсан Авлèгын эсрэг хуулийн 4-р бүлгийн 18-р зүйлийн 1.3-т Авлигатай тэмцэх газрын чиг үүрэг, бүрэн эрхийн хүрээнд “авлигын цар хүрээ, хэлбэр, шалтгааныг 2 жилд нэгээс доошгүй удаа судлан106
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë авлигын индексийг гаргаж олон нийтэд мэдээëлэх” гэж тусгасан.Òîîöîõ àðãà: Авлигын индексийã тооцоолох аргыг îëîí óëñûí áàéãóóëëàãàòàé õàìòðàí ìýðãýæëèéí áàéãóóëëàãà боловсруулæ áàéна. Авлигын индексийг гаргахын тулд хэд хэдэн судалгаа явуулах шаардлагатай.Мэдээллийн эх АТГ 2 жил тутам мэдээлнэ. Авлигын индексийнүүсвэр, давтамж: мэдээллийн үндсэн эх үүсвэр нь социологийн болон бусад судалгаанаас гарах чанарын болон тоон дүн мэдээ áàéíà. Монгол Улсын Авлигын эсрэг хуулийн 18.1.3.-т заасны дагуу авлигын индексийг 2 жилд нэгээс доошгүй удаа гаргана. Улсын түвшин, аймаг, нийслэлээр тодорхойлох боломжтой.Үзүүлэлтийн Авлèгын асуудал, түүний хамрах хүрээ, хянахзадаргаа: түвшний тогтолцоо нь манай улсын хувьд шинэ асуудал учир мэргэжлийн байгууллага энэ арга зүйг цаашид боловсронгуй болгох шаардлагатай.Үзүүлэлтийн Энэ талаар хийгдсэн судалгаа, тоо мэдээлэлтайлбар, одоогоор байхгүй. Сэдэв нь өөрөө шинэ тул энэхязгаарлагдмал салбарт бэлтгэгдсэн мэргэжилтэн цөөн, авлигынбайдал: үзэгдэл нь нуугдмал шинжтэй. Авлигыг хэмжих үзүүлэлт нь энэхүү үзэгдлийн хүрсэн бодит түвшин, амьдралын хэвшмэл практик (жишээ нь, хахуулийн бодит тоо хэмжээ, давтамж зэрэг)-ийн талаарх мэдээлэл байхаасаа илүү ард иргэдийн субъектив ойлголт дээр тулгуурласан байдаг.II. 66. УЛС ТӨР, ХУУЛЬ, ХЯНАЛТЫН БАЙГУУЛЛАГЫН ХҮРЭЭН ДЭХАВЛИГЫН ТАЛААРХ ТӨСӨӨЛӨЛХолбогдох зорилго, Зорилго 9. Хүний эрхийг баталгаажуулах,зорилт: ардчилсан засаглалыг хөгжүүлэх. Зорилт 24. Авлигыг үл тэвчих уур амьсгалыг нийгмийн бүх хүрээнд бий болгон хэвшүүлэх. 107
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëҮзүүлэлтийн Улс төр, хууль, хяналтын байгууллагын хүрээнтодорхойлолт: дэх авлигын талаархи шинжээчдийн төсөөлөл нь дараахь агуулгыг илэрхийлэх хэд хэдэн тоон үзүүлэлтээс бүрдэнэ. Үүнд: • улс төрийн хүрээн дэх авлигын цар хүрээ, тархалт • улс төрийн авлигад өртөмтгий удирдлагын түвшин, салбар, байгууллага • авлигын төрөл хэлбэр, хэмжээ • эдийн засаг, нийгмийн бусад хүрээнд учруулах хор уршиг гэх мэт. Àðä÷èëñàí Çàñàãëàë. 2006 îí.Хэрэглэх үндэслэл: Төсөөллийн судалгаагаар Монгол Улс дахь “grand” буюу “их” авлигын түвшин, цар хүрээ, түүнд нөлөөлөгч эдийн засгийн хүчин зүйлс, улс төрийн албан тушаалтан болон шүүх, прокурор, бусад хууль хяналтын байгууллагын албан хаагчид санхүү, бизнесèéí хүрээнийхний нөлөөлөлд хэр автсан байж болох талаар монголын бизнес эрхлэгчдийн /шинжээчдийн/ төсөөллийг тогтоох зорилготой. Азийн сангаас 2005 онд явуулсан Монгол дахь авлигалын талаарх судалгааны тайланд хамгийн түрүүнд захиргааны болон улс төрийн түвшний авлигыг хязгаарлахад чиглэгдсэн арга хэмжээг нэн даруй авах хэрэгтэйг тэмдэглэж, улс төрийн хүрээн дэх авлигал нь улс орны эдийн засагт хамгийн их хохирол учруулах магадлалтай байна гэж тэмдэглэсэн.Мэдээллийн эх АТГ-аас 2 жил тутам мэдээлнэ, шинжээчдийнүүсвэр, давтамж: дунд явуулах санал асуулгын судалгааны дүн байна. Бизнес эрхлэгчид нь макро түвшний буюу “grand” авилгалын талаар өөрийн өдөр тутмын бизнес эрхлэлтийн туршлага, хамтран зүтгэгчдийн мэдээлэл дээр тулгуурласан илүү бодитой төсөөлөлтэй гэж үзнэ.Үзүүлэлтийн Улсын түвшнээр гаргана.задаргаа:108
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëҮзүүлэлтийн Авлигын асуудал нь шинэ, энэ чиглэлээр хийгдсэнтайлбар, судалгаа, шинжилгээ хомс, авлигын үзэгдэл ньхязгаарлагдмал нуугдмал шинж чанартай, авлигыг хэмжих үзүүлэлтбайдал: нь энэхүү үзэгдлийн хүрсэн бодит түвшин, амьдралын хэвшмэл практик (жишээ нь, хахуулийн бодит тоо хэмжээ, давтамж зэрэг)-ийн талаарх мэдээллээс илүү ард иргэдийн субъектив ойлголт дээр тулгуурласан байдаг. Санал асуулгын судалгааны арга зүйг үндэслэн энэ үзүүлэлтийг тооцох арга зүйг тухай бүр тодруулах шаардлагатай.II. 67. ТӨРИЙН ЗАХИРГАА БОЛОН ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ БАЙГУУЛЛАГЫНХҮРЭЭН ДЭХ АВЛИГЫН ТАЛААРХИ ИРГЭДИЙН ТӨСӨӨЛӨЛХолбогдох зорилго, Зорилго 9. Хүний эрхийг баталгаажуулах,зорилт: ардчилсан засаглалыг хөгжүүлэх Зорилт 24. Авлигыг үл тэвчих уур амьсгалыг нийгмийн бүх хүрээнд бий болгон хэвшүүлэх.Үзүүлэлтийн Төрийн захиргаа болон үйлчилгээний байгууллагынтодорхойлолт: хүрээн дэх авлигын талаархи иргэдийн төсөөлөл нь дараахь агуулгыг илэрхийлсэн хэд хэдэн тоон үзүүлэлтээр илэрхийлэгдэнэ. Үүнд • Төр, засаг, нийтийн үйлчилгээний хүрээн дэх авлигын цар хүрээ, тархалт • Авлигад өртөмтгий салбар, байгууллага • Авлигын төрөл хэлбэр, хэмжээ • Авлигад хандах олон түмний хандлага. Àðä÷èëñàí Çàñàãëàë. 2006 îí.Хэрэглэх үндэслэл: Авлигын түвшинг судлах түгээмэл арга бол авлигын талаарх олон нийтийн төсөөлөл, ойлгоцыг тандан судлах явдал. Монгол Улсад “жижиг” хэмээн нэрлэгддэг төрийн захиргаа, нийтийн үйлчилгээний хүрээний авлига түгээмэл дэлгэрсэн болохыг судалгааны дүн харуулдаг. Энэ хүрээн дэх авлигын түвшин, тархац нь авлигад хандах олон түмний хандлага, авлигыг тэвчих, эсхүл үл тэвчих уур амьсгалыг илэрхийлэх үзүүлэлт болно гэж үзсэн. 109
  • Ìÿíãàíû õºãæëèéí çîðèëòóóäûí øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã òîîöîõ àðãà÷ëàëМэдээллийн эх ҮСХ-ны Àðä÷èëñàí Çàñàãëàë Ñóäàëãàà, жил бүрүүсвэр, давтамж: мэдээлнэ.Үзүүлэлтийн Улс, бүсийн түвшин, өрхийн орлогын түвшингээрзадаргаа: авч үзэж болно.¯ç¿¿ëýëòèéí Авлига íü түгээмэл, газар авсан үзэгдэл гэдэгтэйòàéëáàð, иргэд санал нийлж байгаа хэдий ч тухайн хүн өөрөөõÿçãààðëàãäìàë авлига өгсөн, авсан талаарх мэдээллийг өгөхөөсáàéäàë1: татгалзах нь îëîíòîé байдаг. Авлигын асуудал нь шинэ, энэ чиглэлээр хийгдсэн судалгаа, шинжилгээ хомс, авлигын үзэгдэл нь нуугдмал шинж чанартай, авлигыг хэмжих үзүүлэлт нь энэхүү үзэгдлийн хүрсэн бодит түвшин, амьдралын хэвшмэл практик (жишээ нь, хахуулийн бодит тоо хэмжээ, давтамж зэрэг)-ийн талаарх мэдээллээс илүү ард иргэдийн субъектив ойлголт дээр тулгуурласан байдаг. ---------------oOOo-------------1 Àðä÷èëñàí Çàñàãëàëûí òàëààðõè ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéã áîëîâñðóóëàõàä “Монгол Улс МХЗ-дад хүрэхэддэмжлэг үзүүлэх” төслèéí áàðèìò áè÷ã¿¿äèéã ¿íäýñ áîëãîâ.110
  • Õàâñðàëò Монгол Улсын Их Хурлын 2008 оны 13 дугаар тогтоолын хавсралт III.1. МОНГОЛ УЛСЫН МЯНГАНЫ ХӨГЖЛИЙН ЗОРИЛТУУД Øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò 1990 он 2000 он 2006 он 2015 онЗОРИЛГО НЭГ. ЯДУУРАЛ, ӨЛСГӨЛӨНГ БУУРУУЛАХЗорилт 1: Амьжиргааны доод түвшнээс доогуур орлоготой иргэдийн эзлэх хувь хэмжээг 1990 онтой харьцуулахад 2015 он гэхэд 2 дахин бууруулах. 36.3 35.61 Ядуурлын түвшин /хувь/ 32.2 18.0 (1995) (1998) 10.9 11.02 Ядуурлын гүнзгийрэлт/хувь/ 10.1 6.0 (1995) (2002) Yндэсний нийт хэрэглээнд хамгийн бага хэрэглээтэй хүн 7.53 - - 11.0 амын хэрэглээний эзлэх хувийн (2002) жин Нэг хүнд ногдох дотоодын4 нийт бүтээгдэхүүн /оны үнээр, 5.1 426.2 1,440.7 6,800.0 мянган төгрөг/Зорилт 2: Хоол, тэжээлийн дуталтай хүн амын тоог 1990 онтой харьцуулахад 2015 он гэхэд 6 дахин бууруулах. 5 хүртэлх насны тураалтай 12.0 6.35 12.7 2.0 хүүхдийн эзлэх хувь (1992) (2005) 5 хүртэлх насны өсөлтийн 21.0 -6 хоцролттой хүүхдийн эзлэх 25.0 (2005) 13.0 хувь 19./2004 5 хүртэлх насны туранхай - 5.5 2.27 1.0 хүүхдийн эзлэх хувь (2005)Зорилт 3: Хүн амын хөдөлмөр эрхлэлтийн түвшинг дээшлүүлж, хөдөлмөрийн зах зээлд шилжиж буй залуучуудын ажилгүйдлийн түвшинг бууруулах. Ажиллах хүчний оролцооны 8 - 62.9 64.4 70.0 түвшин /хувь/ 15-24 насны залуучуудын9 - 4.4 3.2 2.5 ажилгүйдлийн түвшин /хувь/Зорилт 4: Хүн амын төвлөрөл, шилжих хөдөлгөөнтэй холбогдон гарч буй сөрөг үзэгдлийг багасгах, шилжин суурьшигчдыг нийгмийн суурь үйлчилгээнд хамруулах. Хот, суурингийн нийт хүн амд10 хаягийн бүртгэлгүй оршин сууж - - - 0.0 буй хүн амын эзлэх хувь 111
  • ÕàâñðàëòЗОРИЛГО ХОЁР. БYХ НИЙТЭЭР АНХАН ШАТНЫ БОЛОВСРОЛЭЗЭМШИХЗорилт 5:2015 он гэхэд бүх хүүхдэд бага боловсрол олгох. Бага боловсролын хамран 97.511 95.0 91.4 100.0 сургалтын цэвэр жин (1995) Нэгдүгээр ангид элсэн 12 ороод 5 дугаар анги хүртэл 91.0 83.6 86.8 100.0 суралцагчдын хувь 15-24 насны залуучуудын бичиг 99.013 97.7 - 100.0 үсэг тайлагдалтын хувь (1989)ЗОРИЛГО ГУРАВ. ЖЕНДЭРИЙН ТЭГШ БАЙДЛЫГ ДЭМЖИНХӨГЖYYЛЖ ШИЙДВЭР ГАРГАХ ТYВШИНД ЭМЭГТЭЙЧYYДИЙНОРОЛЦООГ НЭМЭГДYYЛЭХЗорилт 6: 2009 он гэхэд бага болон дунд боловсрол эзэмшигчдийн дунд, 2015 он гэхэд бүх шатны боловсролын байгууллагад суралцагчдын хүйсийн зохистой харьцааг хангах. Бага боловсрол эзэмшиж 1.0314 байгаа охид, хөвгүүдийн òîîíû 1.01 0.98 1.0 (1995) харьцаа Ерөнхий боловсрол эзэмшиж 1.3315 байгаа охид, хөвгүүдийн òîîíû 1.2 1.03 1.0 (1997) харьцаа Дээд боловсрол эзэмшиж16 байгаа эмэгтэй, эрэгтэйчүүдийн 1.56 1.72 1.53 1.0 тооны харьцааЗорилт 7:Цалинтай ажил эрхэлж байгаа хүн амын жендэрийн тэгш байдлыг хангах. Хөдөө аж ахуйгаас бусад салбарт цалинтай ажил17 51.1 50.4 53.9 50.0 эрхэлж байгаа хүн амын дотор эмэгтэйчүүдийн эзлэх хувьЗорилт 8: Улс төр, шийдвэр гаргах түвшинд эмэгтэйчүүдийн оролцоог нэмэгдүүлэх. Улсын Их Хуралд сонгогдсон 6.618 24.9 11.8 30.0 эмэгтэйчүүдийн эзлэх хувь (2004) Улсын Их Хуралд нэр дэвшсэн 13.719 - 10.9 30.0 эмэгтэйчүүдийн эзлэх хувь (2004)ЗОРИЛГО ДӨРӨВ. ХYYХДИЙН ЭНДЭГДЛИЙГ БУУРУУЛАХЗорилт 9: Тав хүртэлх насны хүүхдийн эндэгдлийг 1990 онтой харьцуулахад 2015 он гэхэд 4 дахин бууруулах. Тав хүртэлх насны хүүхдийн20 эндэгдлийн түвшин /1000 амьд 88.8 44.5 23.2 21.0 төрөлт тутамд/112
  • Õàâñðàëò Нялхсын эндэгдлийн түвшин21 64.4 32.8 19.1 15.0 /1000 амьд төрөлт тутамд/ Улаан бурхны эсрэг 82.322 вакцинжуулалтад хамрагдсан 92.4 98.9 99.0 (1991) хүүхдийн хувьЗОРИЛГО ТАВ. ЭХЧYYДИЙН ЭРYYЛ МЭНДИЙГ САЙЖРУУЛАХЗорилт 10: Нөхөн үржихүйн эрүүл мэндийн шаардлагатай тусламж үйлчилгээг хүн бүрт хүргэж, эхийн эндэгдлийг 1990 онтой харьцуулахад 2015 он гэхэд 4 дахин бууруулах. Эхийн эндэгдлийн түвшин 200.023 166.3 67.2 50.0 /100,000 амьд төрөлт тутамд/ (1992) Эрүүл мэндийн мэргэжлийн24 ажилтан эх барьсан төрөлтийн 100.0 99.6 99.7 99.8 хувьЗОРИЛГО ЗУРГАА. БЭЛГИЙН ЗАМЫН ХАЛДВАРТ ӨВЧИН, ХYНИЙДАРХЛАЛ ХОМСДОЛЫН ВИРУС /ХДХВ/, ДАРХЛАЛЫН ОЛДМОЛХОМСДОЛ (ДОХ), СYРЬЕЭТЭЙ ТЭМЦЭХ, БУСАД ӨВЧНИЙГБУУРУУЛАХЗорилт 11: 2015 он гэхэд Хүний дархлал хомсдолын вирус /ХДХВ/, Дархлалын олдмол хомсдол /ДОХ/ өвчний халдварыг хязгаарлах, урьдчилан сэргийлэх. Жирэмсэн эмэгтэйчүүдийн 0.00425 дундахь ХДХВ-ын халдварын - - <0.1 (2005) тархалт /хувь/ 15-24 насны залуучуудын26 дундахь ХДХВ-ын халдварын - - - <0.1 тархалт /хувь/Зорилт 12: 2015 он гэхэд сүрьеэ өвчний тархалтыг бууруулах. Сүрьеэ өвчний тархалт /100,00027 435.5 60.0 84.8 82.0 хүн тутамд/: Сүрьеэгийн өвчлөлийн түвшин28 79.0 124.8 185.3 100.0 /100,000 хүн тутамд/ Сүрьеэгээс шалтгаалсан нас29 4.8 3.2 2.9 2.0 баралт/100,000 хүн тутамд/ Оношилгоо, эмчилгээний олон улсын стандартын хүрээнд 31.430 80.9 82.1 100.0 сүрьеэг илрүүлж, эмчилсэн (1994) тохиолдлын хувьЗорилт 13: Хүүхдийн шүд цоорох өвчний тархалтыг бууруулах. 5-6 настай хүүхдийн шүд 80.131 - - 75.0 цоорох өвчний тархалт /хувь/ (2004)ЗОРИЛГО ДОЛОО. БАЙГАЛЬ ОРЧНЫ ТОГТВОРТОЙ БАЙДЛЫГХАНГАХЗорилт 14:Тогтвортой хөгжлийн зарчмыг улсын хөгжлийн бодлого, хөтөлбөрт тусган хэрэгжүүлж, хот суурин, ялангуяа Улаанбаатар хотын агаарыг цэвэршүүлэх.32 Ойт нутгийн эзлэх хувь 7.8 8.5 8.1 9.0 113
  • Õàâñðàëò 30.0 Тайлбар: үүнээс Тусгай хамгаалалтад авсан 15 хувийг орон33 3.6 13.1 13.76 газар нутгийн эзлэх хувь нутгийн тусгай хамгаалалтад авна Нэг хүнд ногдох нүүрсхүчлийн 5.7534 давхар ислийн ялгаралт /тонн/ 11.52 6.57 4.0 (2002) хүн/ Улаанбаатар хотын агаар дахь азотын давхар ислийн өвлийн35 - 32.0 33.0 30.0 хоногийн дундаж агууламж /мкг/м / 3 Улаанбаатар хотын агаар дахь36 хүхэрлэг хийн өвлийн дундаж - 16.0 22.0 20.0 агууламж /мкг/м3/Зорилт 15:Гол, горхины усны эхийг хамгаалж, нөхөн сэргээх замаар ширгэлтийг багасгах. Хамгаалалтад авсан гол37 мөрний усны урсац бүрэлдэх - 40.0 50.0 80.0 ундаргын эхийн эзлэх хувь Хамгаалалт барьж тохижуулсан38 усны эх үүсвэр, булаг шандын - - 229 1000 эхийн тооЗорилт 16: 2015 он гэхэд баталгаат ундны усны хангамжгүй, сайжруулсан ариун цэврийн байгууламжид хамрагдаагүй хүн амын эзлэх хувийг бууруулах. Баталгаат ундны усны 39 хангамжгүй хүн амын эзлэх - - 60.8 40.0 хувь Сайжруулсан ариун цэврийн40 байгууламжид хамрагдаагүй - - 73.4 60.0 хүн амын эзлэх хувьЗорилт 17: 2015 он гэхэд хүн амын орон сууцны нөхцөлийг сайжруулах. Инженерийн шугам сүлжээтэй41 орон сууцанд амьдарч байгаа - 22.7 21.4 30.0 хүн амын эзлэх хувьЗОРИЛГО НАЙМ. ХӨГЖЛИЙН ТӨЛӨӨ ДЭЛХИЙ НИЙТИЙНТYНШЛЭЛИЙГ ХӨГЖYYЛЭХЗорилт 18: Худалдааны болон санхүүгийн тогтолцоог хөгжүүлэх замаар Мянганы хөгжлийн зорилтуудыг хангах таатай нөхцөл бүрдүүлэх. Худалдааны хүчин чадлыг бий болгоход туслахаар 1.6342 - 5.3 10.0 үзүүлсэн хөгжлийн албан ёсны (2003) тусламжийн эзлэх хувь114
  • Õàâñðàëò Нийгмийн суурь үйлчилгээнд 6.9243 үзүүлсэн хөгжлийн албан ёсны - 3.28 5.0 (2003) тусламжийн эзлэх хувь Дотоодын нийт бүтээгдэхүүнд44 34.7 56.6 49.0 70.0 экспортын эзлэх хувь Санхүүгийн гүнзгийрэл: 18.545 Дотоодын нийт бүтээгдэхүүн, 25.4 41.4 65.0 (1995) нийт мөнгөний харьцааЗорилт 19:Далайд гарцгүй Монгол Улсын онцгой хэрэгцээ, шаардлагыг харгалзан илүү тааламжтай нөхцөлөөр далайд гарцтай болох, гадаадад дамжин өнгөрөх тээврийн үр ашгийг дээшлүүлэх, Монгол Улсын нутаг дэвсгэрээр дамжин өнгөрөх тээврийг өргөжүүлэх. Yндэсний нийт орлогод 25.0 17.346 хөгжлийн албан ёсны 23.3 20.0 (1993) (2004) тусламжийн эзлэх хувь Төмөр замын ачаа 47 тээвэрлэлтэд дамжин өнгөрөх 6.7 16.5 30.2 40.0 ачааны эзлэх хувьЗорилт 20: Урт хугацаанд гадаад, дотоод өрийн тогтвортой байдлыг хангах үүднээс өрийн стратегийг бий болгох, үндэсний болон олон улсад хэрэглэж байгаа арга хэрэгслийг судалж, Монгол Улсын төсөв, эдийн засагт хүндрэл учруулахгүйгээр өрийг зохицуулан шийдвэрлэж байх. Дотоодын нийт бүтээгдэхүүнд 44.548 Засгийн газрын гадаад өрийн 90.3 31.7 30.0 (1991) эзлэх хувь Экспортод Засгийн газрын 24.349 159.4 55.3 40.0 гадаад өрийн эзлэх хувь (1991) Засгийн газрын орлогод гадаад 138.050 265.6 121.7 60.0 өрийн эзлэх хувь (1991) Экспортод Засгийн газрын 21.451 гадаад өрийн үйлчилгээний 4.4 2.9 3.9 (1991) эзлэх хувь Засгийн газрын орлогод гадаад 1.652 1.4 4.0 7.5 өрийн үйлчилгээний эзлэх хувь (1991)Зорилт 21: Мэдээлэл холбооны шинэ технологийг хөгжүүлэх, “Мэдээлэлжсэн нийгэм” байгуулах. Суурин утасны цэгийн тоо /100053 30.8 46.6 60.3 100.0 хүн тутамд/ Интернет байнгын54 хэрэглэгчдийн тоо /1000 хүн - 2.2 10.0 30.0 тутамд/ Үүрэн телефон хэрэглэгчдийн55 - 31.2 296.8 350.0 тоо /1000 хүн тутамд/ 115
  • ÕàâñðàëòЗОРИЛГО ЕС. ХYНИЙ ЭРХИЙГ БАТАЛГААЖУУЛАХ, АРДЧИЛСАНЗАСАГЛАЛЫГ ХӨГЖYYЛЭХЗорилт 22: Хүний эрхийн түгээмэл тунхаглалыг хүндэтгэн сахиж, хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөг хангаж, олон нийтэд мэдээллийг чөлөөтэй олж авах боломж олгох. 0.69156 Хүний хөгжлийн индекс: 0.652 0.669 0.83 (2004) Монгол Улсын хууль тогтоомж олон улсын хүний эрхийн гэрээ, конвенцэд 57 нийцэж буй талаархи шинжээчдийн үнэлгээ /хувь/. 58 Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэлийн бодит биелэлт /хувь/. 59 Төлбөрийн чадваргүй иргэдэд үйлчилгээ үзүүлж буй өмгөөлөгчдийн тоо. Улс төр, эдийн засаг, санхүүгээс хэвлэл, мэдээллийн хэрэгслийн хараат бус 60 байдлын талаархи иргэдийн төсөөлөл. Төсөв, түүний зарцуулалтын тайланг вэб хуудсандаа тогтмол байрлуулдаг 61 төрийн байгууллагын тоо. Зорилт 23: Ардчиллын үндсэн зарчим, хэв маягийг амьдралд хэвшүүлэх. 62 Төрийн байгууллагын үйл ажиллагааны талаархи иргэдийн төсөөлөл. Улсын төсвийн төслийг боловсруулах, батлах үед саналаа албан ёсоор 63 ирүүлсэн иргэний нийгмийн байгууллагын тоо. Баг, хорооны Засаг даргад нэр дэвшүүлэхэд оролцох иргэдийн ирцийн 64 хувь. Зорилт 24: Авлигыг үл тэвчих уур амьсгалыг нийгмийн бүх хүрээнд бий болгон хэвшүүлэх. 65 Авлигын индекс. Улс төр, хууль хяналтын байгууллагын хүрээн дэх авлигын талаархи 66 төсөөлөл. Төрийн захиргаа болон үйлчилгээний байгууллагын хүрээн дэх авлигын 67 талаархи иргэдийн төсөөлөл. ---------------oOOo-------------116
  • Õàâñðàëò ¯ÑÕ-ÍÛ ÄÀÐÃÛÍ 2008 ÎÍÛ 12 ÄÓÃÀÀÐ ÑÀÐÛÍ 31- ÍÈÉ ªÄÐÈÉÍ 182 ÒÎÎÒ ÒÓØÀÀËÛÍ ÕÀÂÑÐÀËÒ III.2 Ìîíãîë Óëñûí Ìÿíãàíû Õºãæëèéí Çîðèëòóóäûã õÿíàõ øàëãóóð ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéí îéëãîëò, òîäîðõîéëîëòҮзүүлэлтийн Îéëãîëò, òîäîðõîéëîëò тодорхойлолт1. Яäóóðëûí Íèéò õ¿í àìûí äóíä ÿäóóðëûí øóãàìààñ äîîãóóð ò¿âøèí õýðýãëýýòýé õ¿í àìûí ýçëýõ õóâèéã ÿäóóðëûí ò¿âøèí ãýíý. ßäóó õ¿íèéã ÿäóó áóñ õ¿íýýñ ÿëãàñàí õàìãèéí áàãà õýðýãëýýã õàíãàõ îðëîãûí ä¿íã ÿдуурлын шугам ãýíý. ßäóóðàë áà ò¿¿íèéã ñóäëàõ àðãà ç¿é, Ðåâàëèîí 1991 îí.2. Ядуурлын Ядуучуудын хэрэглээний дундаж хэмжээ болон ãүнзгийрэлт ядуурлын шугамын хоорондын ялгааг ÿдуурлын гүнзгийрэлт ãýíý. Ядуурлын гүнзгийрэлт¿¿äèéí íèéëáýðýýð ядуучуудûã ÿäóóðëààñ ãàðãàõàä øààðäàãäàõ íààä çàõûí õºðºíãèéí õýìæýýã òîäîðõîéëíî. ßäóóðàë áà ò¿¿íèéã ñóäëàõ àðãà ç¿é, Ðåâàëèîí 1991 îí.3. ¯ндэсниé ¯íäýñíèé íèéò õýðýãëýýíä õàìãèéí áàãà õýðýãëýýòýé ниéт хэрэглээнд õ¿í àìûí ýçëýõ õóâèéí æèí ãýäýã íü ¿íäýñíèé íèéò хамгиéн бага õýðýãëýýíä õàìãèéí áàãà õýðýãëýýòýé, õ¿í àìûí 20хэрэглээтэé хүн õóâèéíõíû õýðýãëýýíèé ýçëýõ õóâü áîëíî. ßäóóðàëамын хэрэглээниé áà ò¿¿íèéã ñóäëàõ àðãà ç¿é, Ðåâàëèîí 1991 îí.эзлэх хувиéн жин4. Íэг хүнд ногдох Íýã õ¿íä íîãäîõ ÄÍÁ íü òухайн нутаг дэвсгэртдотоодын нийт амьдарч байгаа нэг хүнд ногдох ÄÍÁ-íèé хэмжээбүтээгдэхүүн þì. ДНБ нь улс орны хил хязгаарын дотор нэг(днб), оны үнээр, жилийн хугацаанд эдийн засгийн болон нийгмийнмянган төгрөг үйлчилгээний хүрээнд шинээр бүтээгдсэн нэмэгдэл өртгийн нийлбэр áîëíî. ¯íäýñíèé òîîöîîíû ñèñòåì. Äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íèéã òîîöîõ àðãà÷ëàë, ¯ÑÕ. 117
  • Õàâñðàëò 5. Òав хүртэлх Тав хүртэлх насны тураалтай хүүхдийн эзлэх хувьнасны тураалтай нь òàâ õ¿ðòýëõ íàñíû хүүхдийн тухайн насандхүүхдийн эзлэх байвал зохих биеийн æèí íü АНУ-ын ЭМСҮТ/ДЭМБ-хувь аас боловсруулсан îëîí óëñûí стандарт жингийн голчоос 2(3) стандарт õàçàéëòààð äîîãóóð áàéãàà 5 хүртэлх насны хүүхдийн энэ насны нийт хүүхдийн дунд эзлэх хувь, хэмжээ áîëíî. Òàâ хүртэлх насны хүүхдийн тухайн насанд байвал зохих биеийн жин нь АНУ-ын ЭМСҮТ/ ДЭМБ-аас боловсруулсан стандарт æèíãèéí голчоос 2 стандарт хазайлтаар доогуур байвал äóíä õýëáýðèéí тураалтай, õýðýâ 3 стандарт хазайлтаар доогуур áîë хүнд õýëáýðèéí òóðààëòàé ãýæ ¿çíý. Îëîí ¿ç¿¿ëýëòèéí á¿ëãèéí ò¿¿âýð ñóäàëãàà. ͯÁ-ûí Õ¿¿õäèéí ñàí. World Development Indicators-2007.6. Òав хүртэлх Тав хүртэлх насны өсөлтийн хоцролттой хүүхдийннасны өсөлтийн эзлэх хувь нь хүүхдийн тухайн насанд байвалхоцролттой зохих биеийн өндөр нь ÀÍÓ-ûí ЭМСҮТ/ДЭМБ-хүүхдийн эзлэх аас боловсруулсан îëîí óëñûí стандарт өндрийнхувь голчоос 2(3) стандарт хазайлтаар доогуур байгаа 5 хүртэлх насны хүүхдийн ýíý íàñíû íèéò õ¿¿õäèéí ä¿íä ýçëýõ хувь áîëíî. ªñºëòèéí õîöðîëòòîé: 5 хүртэлх насны хүүхдийн тухайн насанд байвал зохих биеийн ºíäºð нь АНУ-ын ЭМСҮТ/ ДЭМБ- аас боловсруулсан стандарт өндрийн голчоос 2 стандарт хазайлтаар доогуур байвал äóíä õýëáýðèéí õîöðîëòòîé, õýðýâ 3 стандарт хазайлтаар доогуур áîë хүнд õýëáýðèéí õîöðîëòòîé гэнэ. Îëîí ¿ç¿¿ëýëòèéí á¿ëãèéí ò¿¿âýð ñóäàëãàà. ͯÁ-ûí Õ¿¿õäèéí ñàí. World Development Indicators-2007.7. Òав хүртэлх Тав хүртэлх насны òóðàíõàé õ¿¿õäèéí ýçëýõ õóâü насны туранхай íü òàâ õ¿ðòýëõ íàñíû íèéò õ¿í àìûí дунд тухайнхүүхдийн эзлэх насны хүүхдийн биеийн өндөрт зохицох биеийн жинхувь нь ЭМСҮТ/ДЭМБ-аас боловсруулсан ¿ë¿í óëñûí стандарт жингийн голчоос 2 (3) стандарт хазайлтаар доогуур байгаа 5 хүртэлх насны хүүхдийн эзлэх хувь, хэмжээ áîëíî. Òàâ хүртэлх насны хүүхдийн тухайáèåèéí ºíäºðò çîõèöîõ биеийн жин нь АНУ-ын118
  • Õàâñðàëò ЭМСҮТ/ ДЭМБ-аас боловсруулсан стандарт жингийн голчоос 2 стандарт хазайлтаар доогуур байвал äóíä õýëáýðèéí тураíõàé, õýðýâ 3 стандарт хазайлтаар доогуур áîë хүнд õýëáýðèéí òóðàíõàé гэнэ. Îëîí үçүүëýëòèéí áүëãèéí òүүâýð ñóäàëãàà. ͯÁ-ûí Õүүõäèéí ñàí. World Development Indicators-2007.8. Àжиллах хүчний Ажиллах хүчний оролцооны түвшин нь хөдөлмөрийноролцооны түвшин насны (15-59 íàñ) хүн амын дунд ажиллах хүч/хувь/ буюу ажил эрхэлж байгаа болон àæèë èäýâõèòýé ýðæ, õàéæ áàéãàà, àæèëëàõàä áýëýí àжилгүй хүн амын эзлэх хувь áîëíî. Õºäºëìºðèéí òóõàé õóóëü, Ñòàòèñòèêèéí ýìõòãýë. Õºäºëìºðèéí çàõ çýýëèéí ¿íäñýí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä, ÎÓÕÁ Æåíåâ õîò, 2002 îí.9. 15-24 насны 15-24 íàñíû çàëóó÷óóäûí àæèëã¿éäëèéí ò¿âøèí залуучуудын ãýäýã íü 15-24 насны ажилгүйчүүдийн òîîã ýíý ажилгүйдлийн íàñíû эдийн засгийн идэвхитэй хүн амын тоондтүвшин /хувь/ õàðüöóóëñàí õàðüöàà þì. Àæèëã¿é÷¿¿ä ãýäýã íü àæèëëàõ õ¿÷èíä õàìààðàãäàõ òóõàéí õóãàöààíä àæèë, õºäºëìºð ýðõëýýã¿é áàéãàà áîëîí òóõàéí äîëîî õîíîãò àæèë ýðõëýýã¿é áîëîâ÷ àæèë ýðõëýõýä áýëýí áàéñàí, àæèë õºäºëìºð èäýâõèòýé õàéñàí, àæèë õºäºëìºð ýðõëýäýãã¿é ÷ àæèë ýðõëýõ áîëîìæòîé áàéãàà ºâ÷ëºë, ãýìòýë, àìðàëò, ÷ºëºº, öàã àãààðûí òààã¿é áàéäàë, àæèëä îðîõ ºðãºä뺺 ºãñºí áîëîí ÿðèëöëàãàíä îðîõîîð õ¿ëýýæ áàéãàà, àæèë îëäîõã¿é çýðãýýñ øàëòãààëàí àæèë èäýâõèòýé õàéõã¿é õ¿íèéã àæèëã¿é÷¿¿ä ãýæ òîäîðõîéëíî. Õºäºëìºðèéí òóõàé õóóëü, Ñòàòèñòèêèéí ýìõòãýë.10. Õот, суурингийн Хот, суурингийн нийт хүн амын äóíä хаягийннийт хүн амд бүртгэлгүйгээр оршин сууж буй хүн амын тоо,хаягийн бүртгэлгүй хэмжээг хувиар илэрхийлñíèéã õîò, суурингийноршин сууж буй нийт хүн амд хаягийн бүртгэлгүй оршин сууж буйхүн амын эзлэх хүн амын эзлэх хувь ãýíý. Хот, суурингийн хүн амдхувь аймгийн төв, нийслэл, тосгоны хүн амыг хамруулна. Çàñàã çàõèðãààíû òóõàéí íýãæ õîðîî, áàãò àëáàí ¸ñîîð á¿ðòã¿¿ëýýã¿é, õàÿãèéí á¿ðòãýëã¿éãýýð 119
  • Õàâñðàëò 180-ààñ äýýø õîíîãîîð îðøèí ñóóã÷èéã õàÿãèéí бүртгэлгүй оршин суугч гэíý. 11. Áага Áага боловсролд хамрагдвал зохих насны боловсролын нийт хүүхдүүäээс бага боловсролд хамрагдажхамран сургалтын буй хүүхдийн òîîã õóâèàð èëýðõèéëñíèéã áага цэвэр жин боловсролын хамран сургалтын цэвэр жин ãýíý. Бага боловсролд çохих íàñíû õ¿í àìä 6-11 насны нийт хүн амыã õàìðóóëíà. ͯÁ, ÌÕÇ-ûí ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéí îéëãîëò, òîäîðõîéëîëò, ÁÑØÓß.12. Íэгдүгээр Òухайн жилд тавдугаар ангид амжилттай элñсэнангид элсэн суралцагчдын тоог 4 жилийн өмнө нэгдүгээророод тав дугаар ангид элссэн суралцагчдын тоонд харьцуулсананги хүртэл харьцааã íэгдүгээр ангид элсэн ороîä òàâäóгаарсуралцагчдын хувь анги õ¿ðòýë ñóðàëöàã÷äûí õóâü ãýíý. ͯÁ, ÌÕÇ- ûí ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéí îéëãîëò, òîäîðõîéëîëò, ÁÑØÓß.13. 15-24 насны ªдөр тутмын амьдралд богино хэмжээнийзалуучуудын бичиг өгүүлбэрийг уншиж, бичиж, ойлгох чадвартай 15-24үсэг тайлагдалтын насны õ¿í àìûí òîîã õóâèàð илэрхийлñíèéã 15-24хувь насны залуучуудын бичиг үсэг тайлагдалтын хувь гэíý. Àëü íýã õýëýýð (áè÷ãèéí òºðºë, õýëáýðýýñ ¿ë õàìààðàí) õàìãèéí ýíãèéí áîãèíî ºã¿¿ëáýðèéã óíøèæ, îéëãîæ, áè÷èæ ÷àääàã, ýíý ÷àäâàð íü òîäîðõîé õóãàöàà ºíãºðñºí ÷ õýâýýð õàäãàëàãäàæ ¿ëäñýí õ¿íèéã áè÷èã ¿ñýã ìýääýã ãýæ ¿çíý. Õàðèí àëü íýã õýëýýð (áè÷ãèéí òºðºë, õýëáýðýýñ ¿ë õàìààðàí) õàìãèéí ýíãèéí áîãèíî ºã¿¿ëáýðèéã óíøèæ, îéëãîæ, áè÷èæ ÷àääàãã¿é, ò¿¿í÷ëýí óíøèõ, áè÷èõ ÷àäâàðàà òîäîðõîé õóãàöààíû äàðàà àëäñàí õ¿íèéã áè÷èã ¿ñýã ìýääýãã¿é ãýæ ¿çíý. ͯÁ, ÁØÓÑÕ.14- 16. бага, дунд, Бага, дунд, дээд боловсрол эзэмшиж байгаа охид,дээд боловсрол хөвгүүдийн тооны харьцаа нь тухайн шатны (бага,эзэмшиж байгаа дунд, дээд) боловсролын сургуульд элссэн эмэгтэйохид, хөвгүүдийн хүүхдийн тоог ýðýãòýé хүүхдийн тоонд харьцуулсанòîîíû харьцаа харьцаа юм. ͯÁ, ÌÕÇ-ûí ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéí îéëãîëò, òîäîðõîéëîëò, ÁÑØÓß.120
  • Õàâñðàëò17. Õөдөө Хөдөө аж ахуйгаас бусад салбарт цалинтай ажилаж ахуйгаас эрхэлж байгаа хүн амын дóнд энэ салбаруудадбусад салбарт цалинтай ажил эрхэлж байгаа эмэгтэйчүүдийнцалинтай ажил òîîã õóâèàð èëýðõèéëñíèéã õөдөө аж ахуйгаасэрхэлж байгаа бусад салбарт цалинтай ажил эрхэлж байгаа õ¿í хүн амын дотор àìûí äîòîð ýìýãòýé÷¿¿äèéí ýçëýõ õóâü ãýíý. Хөдөөýìýãòýé÷¿¿äèéí аж ахуйн бус салбарт аж үйлдвэр, áàðèëãà болонýçëýõ õóâü үйлчилгээг хамруулна. Îëîí óëñûí ñàëáàðûí àíãèëàë.18. Óлсын их Улсын Их Хуралд сонгогдсон нийт гишүүдийн ä¿íä хуралд сонгогдсон эмэгтэй ãèø¿¿äèéí эзлэх õóâü хэмжээ áîëíî.ýìýãòýé÷¿¿äèéí Õàðèí àéìàã, íèéñëýëèéí ò¿âøèíä áîë àéìàã,ýçëýõ õóâü íèéñëýëèéí Èðãýäèéí õóðàëä ñîíãîãäñîí ãèø¿¿äèéí ä¿íä ýìýãòýé ãèø¿¿äèéí ýçëýõ òîî õýìæýýã õóâèàð èëýðõèéëíý.19. Óлсын Улсын Их Хуралд нэр дэвшигчдèéí ä¿íä íýð их хуралд äýâøñýí эмэгтэйчүүдийн эзлэх хувü áîëíî. Õàðèí нэр дэвшсэн àéìàã, íèéñëýëèéí ò¿âøèíä àéìàã, íèéñëýëèéí ýìýãòýé÷¿¿äèéí Èðãýäèéí õóðàëä íýð äýâøñýí ýìýãòýé÷¿¿äèéí ýçëýõ õóâü ýçëýõ õóâü õýìæýýã èëýðõèéëíý.20. Òав хүртэлх Тав хүртэлх насны хүүхдийн эндэгдлийн түвшиннасны хүүхдийн /1000 амьд төрөлт тутамд/ нь тухайн жилд амьдэндэгдлийн түвшин төрсөн 1000 хүүхдэд ногдох тухайн жилд тав хүртэлх/1000 амьд төрөлт насандаа эндсэн хүүхдийн тоо áîëíî. Ñîöèàëüíàÿтутамд/ ñòàòèñòèêà. 2003 ã ÌÃÓÝÑÈ.21. Íялхсын Нялхсын эндэгдлийн түвшин /1000 амьд төрөлтэндэгдлийн түвшин тутамд/ ãýäýã нь тухайн жилд амьд төрсөн 1000/1000 амьд төрөлт хүүхдэд ногдох, нэг хүртэлх насандаа /0-364тутамд/ хоногтой/ эндсэн хүүхдийн тоо áîëíî. Нэг хүртэлх насны хүүхдэд 0-11 ñàð 28 õîíîãòîé хүүхдийг хамруулна. Ñîöèàëüíàÿ ñòàòèñòèêà. 2003à ÌÃÓÝÑÈ. Ýð¿¿ë ìýíäèéí ÿàì, ýð¿¿ë ìýíäèéí ¿íäñýí ¿ç¿¿ëýëò¿¿ä 2004 îí . 121
  • Õàâñðàëò22. Óлаан Óëààí áóðõíû ýñðýã âàêöèíæóóëàëòàä õàìðàãäñàí бурхны эсрэг õ¿¿õäèéí õóâü íü 1 хүртэлх насны хүүхдийн óлаанâàêöèíæóóëòàíä бурхны эсрэг вакцинжуулалтад хамрагдаëòûí òîî, õàìðàãäñàí хэмжээг õóâèàð илэрхийлнэ. ÄÝÌÁ, Õ¿í àì ç¿éíõ¿¿õäèéí ýçëýõ ñòàòèñòèê.õóâü23. Ýхийн Эхийн эндэгдлийн түвшин /100 000 амьд төрөлтэндэгдлийн түвшин тутамä/ нь тухайн жилд амьд төрсөн 100 000/100 000 амьд хүүхдэд ногдох жирэмсэн буюу жирэмснийтөрөлт тутамд/ дараах, мөн хүүхэд төрүүлэх үеийн хүндрэлээс хамаарч нас барсан эхчүүдийн тоо þì. Жирэмсний хугацаанд болон төрөх үедээ эсвэл төрснөөс хойш 42 хоногийн дотор жирэмслэлтийн байрлал, үргэлжилсэн хугацаанаас үл хамааран жирэмслэлт, төрөлт болон түүнийг удирдахтай холбоо бүхий шалтгаанаар эх эндэхийг эхийн эндэгдэл гэнэ. ÄÝÌÁ. Õ¿í àì ç¿éí ñòàòèñòèê.24. Ýрүүл мэндийн Эрүүл мэндийн мэргэжлийн ажилтан эх барьсанмэргэжлийн төрөлтийн хувь нь жирэмсний үед эмнэлгийнажилтан эх хяналтанд хамрагдаж, зөвлөгөө авах, эх барих,барьсан төрөлтийн шинээр төрсөн хүүхдийг асрах талаар тусгайланхувь сургасан эмнэлгийн ажилтны эх барьсан төрөлтийн тоо хэмжээг илэрхийлнэ. ÄÝÌÁ, Õ¿í àì ç¿éí ñòàòèñòèê.25. Æирэмсэн Жирэмсэн эмэгтэйчүүдийн дундахь ХДХВ-ийнэмэгтэйчүүдийн тархалт /хувь/ нь жирэмсэн эмэгтэйчүүдийндундахь хдхв-ийн дунд байгаа ХДХВ-ийн халдвартай жирэмсэнхалдварын тархалт эмэгтэйчүүдийн тоо, хэмжээг илэрхийлнэ. ÄÝÌÁ,/хувь/ Õ¿í àì ç¿éí ñòàòèñòèê. 15-24 насны залуучуудын дундах ХДХВ-ын тархалт26. 15-24 насны /хувь/ нь 15-24 насны íèéò залуучуудын дундзалуучуудын ХДХВ-ûн халдвартай залуучууд хэдэн хувийг эзэлждундахь хдхв-ийн байгааг илэрхийлнэ. ÄÝÌÁ, Õ¿í àì ç¿é, ºâ÷ëºëèéíхалдварын тархалт ñòàòèñòèê./хувь/122
  • Õàâñðàëò 27. Ñүрьеэ өвчний Сүрьеэ өвчний тархалт нь нийт хүн амын дундтархалт /100 000 сүрьеэгээр өвчлөгчдийн тоог 100000 хүнд ногдохоорхүн тутамд/ илэрхийлнэ. ÄÝÌÁ, Õ¿í àì ç¿é, ºâ÷ëºëèéí ñòàòèñòèê. World Development Indicators 2007.28. Ñүрьеэгийн Сүрьеэ өвчний өвчлөлийн түвшин нь тухайн жилдөвчлөлийн түвшин шинээр бүртгэгдсэн сүрьеэгийн тохиолдлын тоог/100 000 хүн 100 000 хүнд ногдохоор илэрхийлнэ. ÄÝÌÁ, Õ¿í àìтутамд/ ç¿é, ºâ÷ëºëèéí ñòàòèñòèê.29. Ñүрьеэгээс Сүрьеэгээс шалтгаалсан нас баралт нь тайлангийншалтгаалсан нас жилд сүрьеэ өвчнөөс шалтгаалан нас барсан хүнийбаралт /100000 хүн тоог 100 000 хүн амд ногдохоор илэрхийлнэ. ÄÝÌÁ,тутамд/ Õ¿í àì ç¿é, ºâ÷ëºëèéí ñòàòèñòèê.30. Îношилгоо, Оношилгоо, эмчилгээний олон улсын стандартынэмчилгээний олон хүрээнд илрүүлж, эмчилсэн сүрьеэгийн тохиолдлынулсын стандартын хувь нь Шууд Хяналттай Богино Хугацааны хүрээнд сүрьеэг Эмчилгээнд (ШХБХЭ/DOTS) хамрагдсан сүрьеэтэйилрүүлж, эмчилсэн өвчтөнүүдээс бүрэн эдгэрсэн тохиолдлыг хувиартохиолдлын хувь илэрхийлнэ. ÄÝÌÁ, Õ¿í àì ç¿é, ºâ÷ëºëèéí ñòàòèñòèê.31. 5-6 настай 5-6 настай хүүхдийн шүд цоорох өвчний тархалт ньхүүхдийн шүд 5-6 насны хүн амын дунд байгаа шүд цоорох өвчтэйцоорох өвчний (нэг буюу түүнээс дээш цоорсон, нэг буюу түүнээстархалт /хувь/ дээш ломбодсон, нэг буюу түүнээс дээш цоорлын улмаас авагдсан шүдтэй) хүүхдийн тоо, õýìæýý áîëíî. ÄÝÌÁ, Õ¿í àì ç¿é, ºâ÷ëºëèéí ñòàòèñòèê.II. 32. Îйт нутгийн Ойт нутгийн эзлэх хувь нь нийт газар нутгийнэзлэх хувь хэмжээнд ойт нутгийн эзлэх хэмжээг хувиар илэрхийлж харуулна. Ойт нутагт байгалийн ба таримал ой хамаарна. Таримал ойн 10-аас доошгүй хувьд мод ургасан, эсвэл ургуулахаар хүлээгдэж байгаа, мөн 0.5 гектараас дээш талбайн мод нь хамгийн багаар 5 метр ургах боломжтой байх ёстой. Ойт нутаг нь мод ургасан байх, тухайн газрыг өөр зориулалтаар ашиглахгүй байх гэсэн 2 үндсэн шаардлагыг хангасан байна. Îéí òóõàé õóóëü. 123
  • Õàâñðàëò33. Òусгай Тусгай хамгаалалтад авсан газар нутгийн эзлэх хувьхамгаалалтад нь улсын болон орон нутгийн түвшинд хамгаалалтадавсан газар авсан гэж тодорхойлогдсон газар нутгийн хэмжээгнутгийн эзлэх хувь хувиар илэрхийлнэ. Үүнд ус бүхий газар нэгэн адил хамаарна. Òóñãàé õàìãààëàëòòàé ãàçàð íóòãèéí òóõàé õóóëü.34. Íэг хүнд ногдох Нэг хүнд ногдох нүүрсхүчлийн давхар ислийннүүрсхүчлийн ялгарал гэдэг нь хүний үйл ажиллагааны давхар ислийн (үйлдвэрлэл ба хэрэглээ) үр дүнд бий болсон нийтялгаралт нүүрсхүчлийн давхар ислийн ялгарлыг нийт хүн(тонн/хүн) амын тоонд харьцуулсан хэмжээ áîëíî. Àãààðûí ÷àíàðûí õóóëü.2002 îí.35. Óлаанбаатар Óëààáààòàð õîòûí àãààð äàõü àçîòûí äàâõàð хотын агаар дахь èñëèéí ºâëèéí õîíîãèéí äóíäàæ àãóóëàìæ ãýäýã íü азотын давхар ºâëèéí õîíîãèéí àãààð ìàíäëûí á¿òýö äýõ àçîòûí ислийн өвлийн äàâõàð èñëèéí õýìæýý áîëíî. Àãààðûí ÷àíàðûíхоногийн дундаж õóóëü. 2002 îí.агууламж /мкг/м3/36. Óлаанбаатар Óëààíáààòàð õîòûí àãààð äàõü õ¿õýðëýã õèéí хотын агаар дахь ºâëèéí äóíäàæ àãóóëàìæ ãýäýã íü ºâëèéí àãààð хүхэрлэг хийн ìàíäëûí á¿òýöäýõ õ¿õýðëýã õèéí õýìæýý áîëíî.өвлийн дундаж Àãààðûí ÷àíàðûí õóóëü. 2002 îí.агууламж /мкг/м3/37. Õамгаалалтад Óëñûí íèéò ãîë ìºðíèé óðñàö á¿ðýëäýõ óíäàðãûí авсан гол мөрний ä¿íä óлсын болон орон нутгийн тусгай хамгаалалтадусны урсац авсан гол мөрний урсац бүрэлдэх ундаргын эхийнбүрэлдэх ундаргын ýçëýõ õýìæýýã õýëíý. Мөрөн, гол, усны эх үүсвэр,эхийн эзлэх хувь усны сав газрыг улсын болон орон нутгийн тусгай хамгаалалтад авах асуудлыг тусгай хамгаалалттай газар нутгийн тухай хуулиар зохицуулна. Усны сав газар гэж гадаргын ус хурах талбай, газрын доорхи ус агуулсан чулуулаг бүхий орчинг хэлнэ. Óñíû òóõàé õóóëü, ÁÎÀÆß38. Õамгаалалт Хамгаалалт барьж тохижуулсан усны эх үүсвэр,барьж тохижуулсан булаг шандын эхийн тоо болно. Тухайн усны 124
  • Õàâñðàëòусны эх үүсвэр, эх үүсвэр, булаг, шандын эхийг тойрууланбулаг шандын хамгаалалтын бүс тогтоож хайс, хашаа барьжэхийн тоо тохижуулсан мөн моджуулсан байна. Óñíû òóõàé õóóëü, ÁÎÀÆß.39. Áаталгаат Баталгаат ундны усны хангамжгүй хүн амын эзлэхундны усны хувь íü нийт хүн амын дунд төвлөрсөн болонхангамжгүй хүн төвлөрсөн бус усан хангамж, хамгаалагдсанамын эзлэх хувь худаг, булаг шанднаас ундны усаа авч хэрэглэж чадахгүй байгаа хүн амын тоог хувиар илэрхийлнэ. Төвлөрсөн усан хангамж нь ус олборлох, цэвэрлэх, дамжуулах зориулалт бүхий шугам сүлжээ, барилга байгууламжийг ашиглан хэрэглэгчийг стандартын шаардлагад нийцсэн цэвэр усаар хангах систем áîëíî. ͯÁ, ÌÕÇ-ûí ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéí îéëãîëò, òîäîðõîéëîëò, ÇÒÁÕÁß.40. Ñайжруулсан Ñàéæðóóëñàí àðèóí öýâðèéí áàéãóóëàìæèä ариун цэврийн õàìðàãäààã¿é хүн амын эзлэх хувь нь ялгадасбайгууламжид зайлуулах эрүүл ахуйн шаардлага хангасанхамрагдаагүй хүн байгууламжààð õàíãàãäààã¿é хүн амын тоогамын эзлэх хувь хувиар илэрхийлнэ. Ñàéæðóóëñàí àðèóí öýâðèéí áàéãóóëàìæèä ариутгах татуурга бүхий ариун цэврийн байгууламж, энгийн бөгөөд хамгаалагдсан, агааржуулалттай гадаа жорлонгоос төвлөрсөн муу усны хоолойд холбогдсон ус татах хураагууртай жорлон хамаарна. Ариутгах татуурга гэж хэрэглээнээс гарсан бохир усûã цуглуулах, татан зайлуулах, цэвэрлэх зориулалт бүхий шугам сүлжээг хэлнэ. ͯÁ, ÌÕÇ-ûí ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéí îéëãîëò, òîäîðõîéëîëò, ÇÒÁÕÁß.41. Èнженерийн Инженерийн шугам сүлжээтэй орон сууцандшугам сүлжээтэй амьдарч байгаа хүн амын эзлэх хувь нь нийт хүнорон сууцанд амаас төвлөрсөн шугам сүлжээ бүхий орон сууцандамьдарч байгаа амьдарч байгаа хүн амын тоог хувиар илэрхийлнэ.хүн амын эзлэх Төвлөрсөн шугам сүлжээ гэж хот, суурин газрынхувь хүн амыг цэвэр ус, дулаан, цахилгаанаар хангах, бохир усыг татан зайлуулах, цэвэрлэх зориулалт бүхий шугам сүлжээ, барилга, байгууламж болно. 125
  • Õàâñðàëò Шугам сүлжээ гэсэн ойлголтод цэвэр ус дамжуулах, хуваарилах, хэрэглэгчдэд хүргэх, хэрэглээнээс гарсан бохир усыг татан зайлуулах байгууламжийг хамааруулна. ͯÁ, ÌÕÇ-ûí үçүүëýëòүүäèéí îéëãîëò, òîäîðõîéëîëò, ÇÒÁÕÁß.42. Õудалдааны Худалдааны хүчин чадлыг бий болгоход туслахаархүчин чадлыг үзүүлсэн ХАЁТ-ын эзлэх хувь нь ХАЁТ-ыг хүлээнбий болгоход авсан улсын үндэсний нийт орлогод /ҮНО/ экспорттуслахаар болон худалдаанд чиглэгдсэн салбарóóäыгүзүүлсэн хөгжлийн хөгжүүлэхэд олгосон хөгжлийн нийт тусламжийналбан ёсны ýçýëæ áóé хэмжээг õóâèàð илэрхийлнэ. Хөгжлийнтусламжийн /хаёт/ албан ёсны тусламж нь хөгжиж буй орнуудын сайнэзлэх хувь сайхан байдал, эдийн засгийн хөгжлийг дэмжих зорилгоор албан ёсны секторт олгосон тусламж буюу зээлээс бүрдэнэ. Хөгжлийн албан ёсны тусламжийн зээл нь хөнгөлөлттэй нөхцлөөр олгогдох бөгөөд энэ нь тусламжийн 25 буюу түүнээс дээш хувийн тусламжийн элементүүдийг агуулна. Үндэсний нийт орлого (ҮНО) нь хаана үйлдвэрлэгдсэнээс үл хамаарч манай орны эдийн засгийн харъяатуудын эзэмшиж байгаа үйлдвэрлэлийн хүчин зүйлсийн орлогын нийлбэр үзүүлэлт юм. ¯íäýñíèé òîîöîîíû ñèñòåì, ͯÁ, ÌÕÇ-ûí ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéí îéëãîëò, òîäîðõîéëîëò.43. Íийгмийн Нийгмийн суурь үйлчилгээнд үзүүлсэн хөгжлийнсуурь үйлчилгээнд албан ёсны тусламжийн (ХАЁТ) эзлэх хувь ньүзүүлсэн хөгжлийн хөгжлийн албан ёсны тусламжийн хорооноосалбан ёсны үзүүлсэн тусламжийн нийт хэмжээнд эрүүл мэнд,тусламжийн эзлэх боловсрол, хооллолт, цэвэр усны болон бохирын хувь шугамыí үйлчилгээнд зориулж хандивласан тусламжийн ýçëýõ хэмжээг хувиар илэрхийлнэ. Суурь боловсролд бага боловсрол, залуучууд болон насанд хүрэгчдэд зориулсан амьдралын суурь ур чадвар эзэмшүүлэх сургалт, хүүхдийн сургуулийн өмнөх боловсрол õàìààðíà. Анхан шатны эрүүл мэндийн үйлчилгээнд анхан шатны тусламж, ò¿¿íèéã үзүүлэх дэд бүтэц, хоол тэжээлийн суурь хангамж, халдварт өвчний хяналт, эрүүл мэндийн126
  • Õàâñðàëò ажилтнуудын хөгжил зэрэг хамаарна. ͯÁ ÌÕÇ-ûí ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéí îéëãîëò, òîäîðõîéëîëò.44. Äотоодын нийт ÄÍÁ-ä ýêñïîðòûí ýçëýõ õóâü íü ДНБ-èé хэдэнбүтээгдэхүүнд хувийг áараа, үйлчилгээний экспорт эзэлж байгааг/днб/ экспортын èëýðõèéëíý. ÄÍÁ íü óëñ îðíû õèë õÿçãààðûí эзлэх хувь äîòîð íýã æèëèéí õóãàöààíä ýäèéí çàñãèéí áîëîí íèéãìèéí ¿éë÷èëãýýíèé õ¿ðýýíä øèíýýð á¿òýýãäñýí íýìýãäýë ºðòãèéí íèéëáýð þì. Ìîíãîë Óëñûí Ñòàòèñòèêèéí ýìõòãýë.45. Ñанхүүгийн Ñàíõ¿¿ãèéí ã¿íçãèéðýë íü ñàíõ¿¿ãèéí ¿éë÷èëãýý гүнзгийрэл: днб, òóõàéí îíä õèð çýðýã íýìýãäýæ, õ¿ðòýýìæòýé áîëæ нийт мөнгөний áàéãààã èëýðõèéëíý. Ýíý íü М2–мөнгийг ДНБ-дхарьцаа харьцуулñан õàðüöàà þì. Ìàêðî ýêîíîìèêà,2000ã.46. ¯ндэсний нийт ¯íäýñíèé íèéò îðëîãîä õºãæëèéí àëáàí ¸ñíûорлогод /үно/ òóñëàìæèéí ýçëýõ õóâü íü Ìîíãîë Óëñûí õ¿ëýýí хөгжлийн албан àâñàí ÕÀ¨Ò-ûí íèéò õýìæýý íü ìàíàé óëñûí ёсны тусламжийн ¿íäýñíèé íèéò îðëîãûí /ҮНО/ õýäýí õóâèéã á¿ðä¿¿ëæ эзлэх хувь áàéãààã èëýðõèéëíý. ¯íäýñíèé íèéò îðëîãî (¯ÍÎ) íü õààíà ¿éëäâýðëýãäñýíýýñ íü øàëòãààëàõã¿éãýýð ìàíàé îðíû ýäèéí çàñãèéí õàðúÿàòóóäûí ýçýìøèæ áàéãàà ¿éëäâýðëýëèéí õ¿÷èí ç¿éëñèéí îðëîãûí íèéëáýð ¿ç¿¿ëýëò áîëíî. ¯íäýñíèé òîîöîîíû ñèñòåì. ͯÁ, ÌÕÇ-ûí ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéí îéëãîëò, òîäîðõîéëîëò.47. Òөмөр замын Төмөр замын ачаа тээвэрлэлтэд äàìæèí ºíãºðºõ ачаа тээвэрлэлтэд à÷ààíû ýçëýõ õóâü ãýäýã íü òóõàéí óëñûí òөмөрдамжин өнгөрөх замààð äàìæèí ºíãºðñºí áóñàä óëñ îðíû à÷ààачааны эзлэх хувь íü òóõàéí óëñûí òºìºð çàìààð òýýñýí íèéò à÷ààíû õýäýí õóâèéã ýçýëæ áàéãààã илэрхийлнэ. Ýêîíîìè÷åñêàÿ ñòàòèñòèêà.2000 ã.48. Äотоодын нийт Äîòîîäûí íèéò á¿òýýãäýõ¿¿íä Çàñãèéí ãàçðûí бүтээгдэхүүнд ãàäààä ºðèéí ýçëýõ õóâü íü ДНБ-ний хэдэн хувийгзасгийн газрын Засгийн газрын гадаад өр бүрдүүлж байгааггадаад өрийн эзлэх илэрхийлнэ. Ìàêðî ýêîíîìèêà, 2000 ã.хувь 127
  • Õàâñðàëò49. Ýкспортод Экспортод засгийн газрын гадаад өрийнзасгийн газрын үйлчилгээний эзлэх хувь нь экспортын бараа,гадаад өрийн эзлэх бүтээгдэхүүн, үйлчилгээний орлого дахь засгийнхувь газрын гадаад өрийн хүү, хорогдуулалтын òºëáºðèéí õýìæýýã хувиар илэрхийлнэ. Ìàêðî ýêîíîìèêà, 2002 ã.50. Çасгийн газрын Засгийн газрын орлогод гадаад өрийн эзлэх хувьорлогод гадаад нь засгийн газрын орлогын хэдэн хувийг гадаад өрөрийн эзлэх хувь эзэлж байгааг илэрхийлнэ. Ìàêðî ýêîíîìèêà,2002ã.51. Ýкспортод Ýêñïîðòîä Çàñãèéí ãàçðûí ãàäààä ºðèéí засгийн газрын ¿éë÷èëãýýíèé ýçëýõ õóâü íü áараа, бүтээгдэхүүн,гадаад өрийн үйлчилгээний экспортûí õýäýí õóâèéã засгийнүйлчилгээний газрын гадаад өрèéí ¿éë÷èëãýý á¿ðä¿¿ëæ байгаагэзлэх хувь илэрхийлнэ. Ìàêðî ýêîíîìèêà, 2002 ã.52. Çасгийн Засгийн газрын орлогод гадаад өрийн үйлчилгээгазрын орлогод хэдэн хувийг эзэлж байгааг илэрхийлнэ. Ìàêðîгадаад өрийн ýêîíîìèêà, 2002 ã.үйлчилгээнийэзлэх хувь53. Ñуурин утасны Нийт ярианы сүлжээний холболтын байгууламжидцэгийн тоо /1000 /АТС/ холбогдсон суурин телефоны шугамынхүн òóòàìä/ тоог 1000 хүнд ногдох хэмжээгээр илэрхийлнэ. Суурин телефоны шугам гэж нийтийн ярианы сүлжээний холболтын байгууламжид хэрэглэгчийн төхөөрөмжийг /АТС/ холбосон шугам áóþó öýãèéã хэлнэ. ͯÁ, ÌÕÇ-ûí ¿ç¿¿ëýëò¿¿äèéí îéëãîëò, òîäîðõîéëîëò.ÌÕÕÒÃ.54. Èнтернет Èíòåðíåò áàéíãûí õýðýãëýã÷äèéí òîî íü 1000 õ¿í байнгын òóòàìä íîãäîõ èíòåðíåò áàéíãûí õýðýãëýã÷ íàðûí хэрэглэгчдийн тоо òîîã èëýðõèéëíý..Интернет гэдэг дэлхий дахины /1000 хүн òóòàìä / мэдээллийн нэгдсэн сүлжээ бөгөөд сүлжээний төгсгөлийн төхөөрөмж компüютер бîëíî. Dial- up болон түрээсийн шугам, өргөн зурвасын хэрэглэгчдийг нийтэд нь интернетийн байнгын хэрэглэгч гэнэ. Dial-up гэдэг нь телефон шугам ба 128
  • Õàâñðàëò модемоор дамжин интернетед холбогдох боломж юм. ÌÕÕÒÃ.55. ¯үрэн телефон Үүрэн телефоны õýðýãëýã÷äèéí тоо ãýäýã нь 1000хэрэглэгчдийн тоо õ¿í òóòàìä íîãäîõ сүлжээнд холбогдох боломжтой/1000 хүн òóòàìä/ үүрэн телефоны технологи ашигласан гар утасны үйлчилгээний эрхтэй зөөврийн утасны тоо áîëíî. ÌÕÕÒÃ.56. Õүний Хүний хөгжлийн индекс нь хүний хөгжлийн дараахü хөгжлийн индекс үндсэн 3 хэмжүүрээр улс орны хүрсэн дундаж ололтыг хэмждэг нийлмэл үзүүлэлт áîëíî. Үүнд: урт наслалт, эрүүл амьдралыг илэрхийлэх дундаж наслалт, мэдлэгийн түвшинг илэрхийлэх насанд хүргэгчдийн бичиг үсэгт тайлагдалтын түвшин, бага, дунд, дээд сургуульд хамрагдалт, амьжиргааны зохистой түвшинг хангахад шаардагдах нөөцийг илэрхийлэх худалдан авах чадварын түвшнээр тэгшитгэсэн нэг хүнд ногдох ДНБ. Хүн амын дундаж наслалтын индекс, боловсролын индекс, нэг хүнд ногдох ДНБ-ий (ХАЧП) индексийн математик дунджаар тодорхойлно. Îêñôîðä. Õ¿íèé õºãæèë. 2006 îí.57. Ìонгол улсын Монгол Улсын нийт хуулийн /ялангуяа хүний хувийнхууль тогтоомж эрх, халдашгүй байдалтай шууд холбоо á¿õèé олон улсын хүний эрүүгийн байцаан шийтгэх болон эрүүгийн хуулийн/эрхийн гэрээ, дотор Монгол Улсын нэгдэн орсон олон улсынконвенцэд нийцэж хүний эрхийн гэрээ, конвенцэд нийцэхгүй байгаа буй талаархи хууль тогтоомж хэдэн хувийг эзэлж буй талаархишинжээчдийн шинжээчдийн дүгнэлт áîëíî. ÕÇÄÕß. Àðä÷èëñàíүнэлгээ /хувь/ Çàñàãëàë. 2006 îí.58. Øүүхийн Шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэлийн бодит биелэлт гэдэгшийдвэр нь шүүхээс гүйцэтгэх хуудас бичигдэн ирсэн õýðýã гүйцэтгэлийн бодит íü биелүүлбэл зохих гүйцэтгэлийн хэдэн хувийгбиелэлт /хувь/ биелүүлсэнийг илэрхийлнэ. ÕÇÄÕß. Àðä÷èëñàí Çàñàãëàë. 2006 îí. 129
  • Õàâñðàëò59.Òөлбөрийн Төлбөрийн чадваргүй иргэдэд үйлчилгээ үзүүлж буйчадваргүй иргэдэд улсын өмгөөлөгчид, тэдгээрээр үйлчлүүлэгчдийнүйлчилгээ үзүүлж тоо гэдэг нь хууль зүйн туслалцаа хүссэн төлбөрийнбуй чадваргүй иргэдэд үйлчилдэг улсын өмгөөлөгчдийн тоо, тэдгээр өмгөөлөгчөөр үйлчлүүлсэн төлбөрийн чадваргүй иргэдийн тоо болно. Өмгөөллийн тухай хуулийн 12,3,8-д “өмгөөлөгч жилд 2 удаа төлбөрийн чадваргүй иргэнийг өмгөөлөх” гэж заасан байдаг. Àðä÷èëñàí Çàñàãëàë. 2006 îí60. Óлс төр, Уëñ òºð, ýäèéí çàñàã, ñàíõ¿¿ãýýñ õýâëýë, ìýäýýëëèéí эдийн засаг, õýðýãñëèéí õàðààò áóñ áàéäëûí òàëààðõè èðãýäèéí санхүүгээс хэвлэл, òºñººëºë íü Ìîíãîë óëñûí íàñàíä õ¿ðñýí èðãýäèéí мэдээллийн хэдэн хувь нь хэвлэл, мэдээллийн хэрэгсэл улс төр,хэрэгслийн хараат эдийн засаг, санхүүгээс хараат бус хэмээн үзэжбус байдлын байгааг илэрхийлнэ. Àðä÷èëñàí Çàñàãëàë. 2006 îí.талаархи иргэдийнтөсөөлөл61. Òөсөв, түүний Төсөвт зардал, түүний зарцуулалтын тайлангзарцуулалтын вэб хуудсандаа тогтмол байрлуулдаг төрийнтайланг веб байгууллагын тоо ãýäýã íü òºсөвт зардал, түүнийхуудсандаа зарцуулалтын тайланг вэб хуудсандаа тогтмолтогтмол байрлуулдаг төрийн байгууллагын тооны нийлбэрбайрлуулдаг áîëíî. Àðä÷èëñàí Çàñàãëàë. 2006 îí.төрийнбайгууллагын тоо62. Òөрийн Төрийн байгууллагын үйл ажиллагааны талаархибайгууллагын иргэдийн төсөөлөл нь төрийн байгууллагуудадүйл ажиллагааны итгэл хүлээлгэж мөн үл хүлээлгэж буй иргэд,талаархи иргэдийн түүнчлэн хууль сахиулах байгууллагуудын үйлтөсөөлөл ажиллагааны талаарх иргэдийн үнэлгээ áîëíî. Àðä÷èëñàí Çàñàãëàë. 2006 îí.130
  • Õàâñðàëò63. Óлсын Улсын төсвийн төслийг боловсруулах, УИХ-төсвийн төслийг аар хэлэлцэх, батлах үед саналаа албан ёсоорболовсруулах, ирүүлсэн иргэний нийгмийн байгууллагын тоо гэдэгбатлах үед нь Сангийн яамнаас улсын төсвийн төслийг Засгийнсаналаа албан газарт мэдүүлснээс хойш УИХ-аар хэлэлцэн батлахёсоор ирүүлсэн хугацаанд (9 дүгээр сарын 15-аас 12 дугаар сарыниргэний нийгмийн 1-ний дотор) Сангийн яам, Засгийн газар, УИХ-байгууллагын тоо д төсвийн төслийн талаар саналаа албан ёсоор ирүүлсэн иргэний нийгмийн байгууллагын тоо áîëíî. Àðä÷èëñàí Çàñàãëàë. 2006 îí.64. Áаг, хорооны Баг, хорооны засаг даргад нэр дэвшүүлэхэд оролцохзасаг даргад нэр иргэдийн ирцийн хувь гэдэг нь баг, хорооны засагдэвшүүлэхэд даргыг томилуулахаар нэр дэвшүүлэх иргэдийноролцох иргэдийн нийтийн хурлын хуралдаанд Монгол Улсын засагирцийн хувь захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж, түүний удирдлагын тухай хуулийн 23.10, 23.11 дүгээр зүйлийн дагуу ирц бүрдсэн байдлыг илэрхийлнэ. Àðä÷èëñàí Çàñàãëàë. 2006 îí.65. Àвлигын Авлигын индекс нь авлигын талаарх дараахьиндекс үзүүлэлтүүдийн динамикийг нэгтгэн харуулсан тоон илэрхийлэл áîëíî. Үүнд: • Авлигын тархалтын цар хүрээг хэмжих үзүүлэлт /улс орон даяар авлигын тогтсон практик, авлигын хэмжээ, давтамж, авлига дэлгэрсэн үйлчилгээний төрлүүд г.м; • Авлигын хүрсэн түвшин буюу авлигыг /эс/ хүлээн авах сэтгэл зүйг хэмжих үзүүлэлт: хээл хахууль өгөх замаар үйлчилгээ хүртэх боломж, төрийн албан тушаалтанд хахуульдаж /үл болно гэсэн олон нийтийн байр суурь гэх мэт; •Төрийн эрх бүхий байгууллагуудад олон нийтийн зүгээс үзүүлэх итгэлийн түвшинг хэмжих үзүүлэлт; • Удирдлагын тогтолцооны төлөв байдлыг хэмжих үзүүлэлт: тухайлбал, шүүхийн хараат бус байдал гэх мэт; • Бизнесийн салбарын авлигад өртөх эрсдлийг хэмжих үзүүлэлт: төрийн зохицуулалтын ачааллын 131
  • Õàâñðàëò хувь хэмжээ, албан бус секторын тархалт гэх мэт • Авлигын төрөл хэлбэрүүд, тухайлбал, улс төрийн авлигын газар авсан түвшинг харуулах үзүүлэлт66. Óлс төр, Улс төр, хууль, хяналтын байгууллагын хүрээнхууль, хяналтын дэх авлигын талаархи шинжээчдийн төсөөлөлбайгууллагын нь дараахь агуулгыг илэрхийлэх хэд хэдэн тоонхүрээн дэх үзүүлэлтээс бүрдэнэ. Үүнд:авлигын талаарх - улс төрийн хүрээн дэх авлигын цар хүрээ,төсөөлөл тархалт - улс төрийн авлигад өртөмтгий удирдлагын түвшин, салбар, байгууллага; - авлигын төрөл хэлбэр, хэмжээ; - эдийн засаг, нийгмийн бусад хүрээнд учруулах хор уршиг гэх мэт.67. Òөрийн Төрийн захиргаа болон үйлчилгээний байгууллагынзахиргаа болон хүрээн дэх авлигын талаархи иргэдийн төсөөлөлүйлчилгээний нь дараахь агуулгыг илэрхийлсэн хэд хэдэн тоонбайгууллагын үзүүлэлтээр илэрхийлэгдэнэ. Үүндхүрээн дэх Төр, засаг нийтийн үйлчилгээний хүрээнавлигын талаархи дэх авлигын цар хүрээ, тархалт;иргэдийн төсөөлөл Авлигад өртөмтгий салбар, байгууллага Авлигын төрөл хэлбэр, хэмжээ; Авлигад хандах олон түмний хандлага. ---------------oOOo-------------132
  • Õàâñðàëò Ашигласан материалууд1. МХЗ-ын үзүүлэлтүүд, тодорхойлолт, тооцох арга, мэдээллийн эх үүсвэр, НҮБ-ын Статистикийн газар www.unstad.org2. Монгол улсын УИХ-ын 2008 оны 13 дугаар тогтоолын хавсралт.3. Ìîíãîë Óëñûí õóóëü, òîãòîîëóóä4. ДЭМБ www.who.org5. ОУХБ www.ilo.org6. ЮНЕСКО www.iunesko.org7. World development indicatots. www.WDI.org8. Åâðîïûí ñòàòèñòèêèéí áàéãóóëëàãà www.eurostat.org.9. OECD www.oecd.org10. ÎÓÂÑ www.imf.org11. ÎÓÒÕÕ International Telecommunication Union. www.itu.int12. ÎÓÝÌÁ World Health Organization www.who.int13. ÎÓÁØÑÁ UNESCO www.uis.unesco.org14. Í¿¿ðñõ¿÷ëèéí äàâõàð èñëèéí ìýäýýëëèéí øèíæèëãýýíèé òºâ Carbon Dioxide Information analysis Center (CDIAC) www.cdias.esd.ornl.gov15. ÎÓ-ûí Õ¿¿õäèéí ñàí UNICEF www.unicef.org16. ÎÓÕÎÕ UNEP www.unep.org17. Статистикийн эмхтгэл Statistical year book www.nso.mn18. Тогтвортой хөгжлийн үзүүлэлтийн систем www.magicnet.mn/map21/19. НҮБ-ын Статистикийн хорооны 39-дүгээр хуралдаанаар хэлэлцсэн асуудлууд www.unsd.org20. “Монгол Улс МХЗ-дад хүрэхэд дэмжлэг үзүүлэх” төсºл. 133