Idade e comportamentos (socio)lingüísticos na Galicia actual III Xornadas sobre Lingua e Usos Universidade da Coruña Anxo ...
Índice <ul><li>A idade como unha variable sociolingüística en Galicia </li></ul><ul><li>A idade na configuración dos compo...
1. A idade como unha variable sociolingüística en Galicia <ul><li>A idade é un indicador valioso para observar a situación...
1. A idade como unha variable sociolingüística en Galicia <ul><li>A relevancia da idade no caso da Galicia actual é incont...
1. A idade como unha variable sociolingüística en Galicia <ul><li>Cambios socio-económicos : </li></ul><ul><ul><li>A acele...
1. A idade como unha variable sociolingüística en Galicia <ul><li>Cambios socio-demográficos : </li></ul><ul><ul><li>Estan...
1. A idade como unha variable sociolingüística en Galicia <ul><li>Cambios políticos: </li></ul><ul><ul><li>Proceso de desc...
1. A idade como unha variable sociolingüística en Galicia <ul><li>Cambios sociolingüísticos: </li></ul><ul><ul><li>Continú...
1. A idade como unha variable sociolingüística en Galicia <ul><li>Cadro da análise: </li></ul><ul><ul><li>Contacto de ling...
2. A idade na configuración dos comportamentos sociolingüísticos en Galicia   <ul><li>A idade vainos permitir analizar un ...
2. A idade na configuración dos comportamentos sociolingüísticos en Galicia <ul><li>Enquisa de Condicións de Vida das Fami...
2. A idade na configuración dos comportamentos sociolingüísticos en Galicia <ul><li>Índice desta sección: </li></ul><ul><u...
2. A idade na configuración dos comportamentos sociolingüísticos en Galicia <ul><li>Na análise da situación sociolingüísti...
2.1. Perspectiva xeral <ul><li>No diagnóstico do PXNLG, aparecen cinco referencias concretas a cuestións vinculadas coa id...
2.2. Lingua inicial e transmisión lingüística primaria <ul><li>Lingua inicial : primeira variedade adquirida, normalmente ...
2.2. Lingua inicial e transmisión lingüística primaria <ul><li>Lingua inicial en Galicia (comparación 1992-2003): </li></u...
2.2. Lingua inicial e transmisión lingüística primaria <ul><li>Lingua inicial por idade (IGE-2003) </li></ul>
2.2. Lingua inicial e transmisión lingüística primaria <ul><li>Observacións: </li></ul><ul><ul><li>Os resultados que temos...
2.2. Lingua habitual e usos lingüísticos <ul><li>Usos lingüísticos: </li></ul><ul><ul><li>Concepto de  lingua habitual : a...
2.2. Lingua habitual e usos lingüísticos   <ul><li>Lingua habitual en tres xeracións en Galicia (MSG-1992) </li></ul>
2.2. Lingua habitual e usos lingüísticos <ul><li>Lingua habitual en Galicia (comparación 1992-2003) : </li></ul><ul><li>Au...
2.2. Lingua habitual e usos lingüísticos <ul><li>Lingua habitual por idade en Galicia ( comparación  1992-2003) : </li></u...
2.2. Lingua habitual e usos lingüísticos
2.2. Lingua habitual e usos lingüísticos
2.2. Lingua habitual e usos lingüísticos <ul><li>Observacións: </li></ul><ul><ul><li>O abandono do uso social do galego pa...
2.3. Competencia lingüística <ul><li>Dominio efectivo da lingua galega segundo a idade (MSG-1982) </li></ul>
2.3. Competencia lingüística <ul><li>As catro destrezas (1992-2003): </li></ul><ul><li>Aumento moi importante da capacidad...
2.3. Competencia lingüística
2.3. Competencia lingüística <ul><li>Medias da proba de expresión escrita en galego e castelán (Loredo, Fernández Salgado ...
2.3. Competencia lingüística <ul><li>Conclusións: </li></ul><ul><ul><li>A competencia en galego por parte da mocidade, esp...
2.4. Escolarización e usos lingüísticos <ul><li>Porcentaxes de individuos que recibiron ensino regrado de galego. Resultad...
2.4. Escolarización e usos lingüísticos <ul><li>Comparación entre a lingua das clases e a lingua dos exames. Resultados co...
2.4. Escolarización e usos lingüísticos En que lingua falas/bas cos...? Resultados con medias  (comparación 1992-2003)
2.4. Escolarización e usos lingüísticos Usos lingüísticos na escola (IGE-2003)
2.5. Actitudes lingüísticas <ul><li>Actitudes lingüísticas :  estados mentais e neurolóxicos, non observables directamente...
2.5. Actitudes lingüísticas <ul><li>Medias de actitude lingüística xeral segundo a lingua habitual e a idade (MSG-1992) </...
2.5. Actitudes lingüísticas <ul><li>Os traballos cuantitativos mostran que as  actitudes explícitas  son positivas cara á ...
2.5. Actitudes lingüísticas <ul><li>As principais conclusións do traballo do SSRAG (2003) é que a mocidade mantén algúns d...
2.5. Actitudes lingüísticas <ul><li>Outros aspectos avaliativos: </li></ul><ul><ul><li>Con respecto á valoración dos galeg...
2.5. Actitudes lingüísticas <ul><li>Outros aspectos avaliativos: </li></ul><ul><ul><li>Está bastante estendido o que denom...
3.  A idade como  indicador nas consecuencias lingüísticas do contacto <ul><li>É relevante o factor da idade en dous aspec...
3.  A idade como  indicador nas consecuencias lingüísticas do contacto <ul><li>Fontes directamente responsables da formula...
3.  A idade como  indicador nas consecuencias lingüísticas do contacto <ul><li>Variación diacrónica:  </li></ul><ul><ul><l...
3.  A idade como  indicador nas consecuencias lingüísticas do contacto <ul><li>Os diferentes grupos de idade poden present...
3.  A idade como  indicador nas consecuencias lingüísticas do contacto <ul><li>Imos examinar dous aspectos nos cales a ida...
3.  A idade como  indicador nas consecuencias lingüísticas do contacto <ul><li>O ‘galego audiovisual’ podemos definilo com...
3.  A idade como  indicador nas consecuencias lingüísticas do contacto <ul><li>Valoracións sobre esta variedade lingüístic...
3.  A idade como  indicador nas consecuencias lingüísticas do contacto <ul><li>Referencia aos neofalantes no DAFO incluído...
3.  A idade como  indicador nas consecuencias lingüísticas do contacto <ul><li>O ‘galego urbano’: constátase a existencia ...
3.  A idade como  indicador nas consecuencias lingüísticas do contacto <ul><li>Variedades urbanas: algunhas característica...
3.  A idade como  indicador nas consecuencias lingüísticas do contacto <ul><li>Motivos para a diverxencia entre as varieda...
Remate <ul><li>Podemos formular algunhas conclusións, en forma de hipóteses de traballo. </li></ul><ul><ul><li>A idade é u...
Remate <ul><li>Por unha banda, constrúese unha  imaxe social negativa  das xeracións máis novas (a mocidade) tanto no plan...
Remate <ul><li>Grazas!!!! </li></ul>
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Idade e comportamentos sociolingüísticos en Galicia

2,465 views

Published on

Traballo sobre a influencia da variable social da idade sobre os comportamentos sociolingüísticos na Galicia actual, presentado nas III Xornadas de Lingua e Usos da Universidade da Coruña en novembro de 2006

0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
2,465
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
64
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Idade e comportamentos sociolingüísticos en Galicia

  1. 1. Idade e comportamentos (socio)lingüísticos na Galicia actual III Xornadas sobre Lingua e Usos Universidade da Coruña Anxo M. Lorenzo Suárez Universidade de Vigo A Coruña, 8 de novembro de 2006
  2. 2. Índice <ul><li>A idade como unha variable sociolingüística en Galicia </li></ul><ul><li>A idade na configuración dos comportamentos sociolingüísticos en Galicia </li></ul><ul><ul><ul><li>Perspectiva xeral </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Lingua inicial e transmisión lingüística primaria </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Lingua habitual e usos lingüísticos </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Competencia lingüística </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Escolarización e usos lingüísticos </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Actitudes lingüísticas </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>A idade nos procesos de substitución, mantemento e recuperación da lingua galega </li></ul></ul></ul><ul><li>A idade como indicador nas consecuencias lingüís-ticas do contacto </li></ul><ul><li>Remate </li></ul>
  3. 3. 1. A idade como unha variable sociolingüística en Galicia <ul><li>A idade é un indicador valioso para observar a situación e mais a evolución de moitos aspectos sociolingüísticos: a evolución da situación de contacto, a vitalidade de certos trazos lingüísticos, e evolución na competencia lingüística, etc. </li></ul><ul><ul><li>Grupo de idade : divisións cronolóxicas </li></ul></ul><ul><ul><li>Xeración : categorización social, baseada nos grupos de idade, que se caracteriza por construír unha visión particular e distintiva da sociedade </li></ul></ul><ul><li>A idade pode ser indicativa a dous niveis: </li></ul><ul><ul><li>Sinala diferencias xeracionais estables </li></ul></ul><ul><ul><li>Reflicte cambios en marcha </li></ul></ul>
  4. 4. 1. A idade como unha variable sociolingüística en Galicia <ul><li>A relevancia da idade no caso da Galicia actual é incontestable. Estamos ante unha variable clave en múltiples aspectos do comportamento lingüístico e sociolingüístico dos galegos e galegas. </li></ul><ul><ul><li>É nestes momentos a variable social máis decisiva, xunto ao hábitat, para describir e explicar diferentes condutas vinculadas coa lingua galega. </li></ul></ul><ul><ul><li>O porqué desta relevancia hai que buscala na especial configuración socio-cultural da Galicia contemporánea, e da súa evolución recente en termos culturais, sociais, políticos e tamén sociolingüísticos. </li></ul></ul><ul><ul><li>Nos últimos trinta anos, desde 1970 aproximadamente ata a actualidade, seguen en marcha ou comezan procesos e situacións que van supor unha nova dimensión para a evolución do contacto de linguas galego-castelán e para a vitalidade sociolingüística do galego. Imos concretar algúns deses factores económicos, sociais, culturais, políticos e sociolingüísticos. </li></ul></ul>
  5. 5. 1. A idade como unha variable sociolingüística en Galicia <ul><li>Cambios socio-económicos : </li></ul><ul><ul><li>A aceleración da urbanización e da industrialización de Galicia na segunda parte do séc. XX supuxo un auténtico cambio cultural . </li></ul></ul><ul><ul><li>Estamos ante un cambio de estilo de vida: o modo de vida tradicional deu paso a un modo novo, máis urbano, menos familiar, máis consumista e integrado en redes de comunicación fóra da comunidade local. </li></ul></ul>
  6. 6. 1. A idade como unha variable sociolingüística en Galicia <ul><li>Cambios socio-demográficos : </li></ul><ul><ul><li>Estancamento demográfico: crecemento vexetativo negativo. </li></ul></ul><ul><ul><li>Baixas taxas de inmigración. </li></ul></ul><ul><ul><li>Aumento da alfabetización dos adultos e xeneralización da escolarización. </li></ul></ul>
  7. 7. 1. A idade como unha variable sociolingüística en Galicia <ul><li>Cambios políticos: </li></ul><ul><ul><li>Proceso de descentralización política e administrativa do Estado. Instauración do Estado das autonomías e do poder local. </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>Escasa lexitimade social inicial da autonomía e das súas institucións: 71,4% de abstención no referendo do EA en 1981. </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Consolidación autonómica nos anos noventa. </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>A comunidade autónoma convértese nun referente de poder en Galicia. </li></ul></ul></ul><ul><ul><li>Evolución do sistema de partidos: </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>Goberno continuo da dereita na Xunta de Galicia (agás un breve período 1988-1989 de goberno ‘tripartito’) desde 1981 ata 2005. </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Goberno socialista-nacionalista desde 2005. </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>O nacionalismo galego medra e constitúese en goberno ou en alternativa de goberno. </li></ul></ul></ul>
  8. 8. 1. A idade como unha variable sociolingüística en Galicia <ul><li>Cambios sociolingüísticos: </li></ul><ul><ul><li>Continúa o lento proceso de substitución social do galego polo castelán, que principiara no século XIX. </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>A substitución lingüística acelérase nos anos sesenta e setenta, coincidindo coa aceleración dos cambio socioéconómicos en España e cos máis de trinta anos de invisibilidade pública do galego debido á represión do franquismo. </li></ul></ul></ul><ul><ul><li>Irrupción dos medios de comunicación audiovisuais en castelán, con éxito de audiencia. </li></ul></ul><ul><ul><li>Universalización do ensino, incluído o infantil (garderías e escolas infantís), con consecuencias graves na transmisión e na aprendizaxe da lingua inicial. </li></ul></ul><ul><ul><li>Segue en marcha unha xeira de reivindicación da súa revitalización, proceso que tamén comezara no século XIX. No último terzo do século XX intensifícase ese proceso social e comeza unha nova dinámica institucional de recoñecemento, apoio e fomento da lingua galega. </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>Esa dinámica nova, que comeza co Estatuto de Autonomía de 1981, é ben recente e vai ter unha incidencia moi directa nas xeracións máis novas que se socializan a partir das dúas últimas décadas do século pasado. </li></ul></ul></ul><ul><ul><li>Proceso contemporáneo de estardardización do galego. </li></ul></ul>
  9. 9. 1. A idade como unha variable sociolingüística en Galicia <ul><li>Cadro da análise: </li></ul><ul><ul><li>Contacto de linguas galego-castelán en Galicia: </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>A idade nos: </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><li>Comportamento sociolingüísticos : dinámicas de substitución, mantemento e recuperación lingüísticas. </li></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><li>Comportamentos lingüísticos : variación e cambio lingüísticos. </li></ul></ul></ul></ul>
  10. 10. 2. A idade na configuración dos comportamentos sociolingüísticos en Galicia <ul><li>A idade vainos permitir analizar un amplo mosaico de aspectos sociolingüísticos. Examinaremos eses temas por separado, utilizando información cualitativa e cuantitativa. </li></ul><ul><li>Neste último tipo de información, centrarémonos principalmente nos datos do MSG-1992 e do IGE-2003, por seren dúas mostraxes significativas perfectamente comparables e que nos permiten ofrecer tendencias e hipóteses sobre a evolución dos principais indicadores. </li></ul><ul><li>Outras fontes cuantitativas: Censo-1991 e Censo-1996 (do IGE). </li></ul>
  11. 11. 2. A idade na configuración dos comportamentos sociolingüísticos en Galicia <ul><li>Enquisa de Condicións de Vida das Familias Galegas (2003): </li></ul><ul><ul><li>Instituto Galego de Estatística: </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>www.ige.xunta.es </li></ul></ul></ul><ul><ul><li>Consello da Cultura Galega: A sociedade galega e o idioma. A evolución sociolingüística de Galicia (1992-2003) : </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>www.consellodacultura.org/mediateca/ </li></ul></ul></ul>
  12. 12. 2. A idade na configuración dos comportamentos sociolingüísticos en Galicia <ul><li>Índice desta sección: </li></ul><ul><ul><ul><li>Perspectiva xeral </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Lingua inicial e transmisión lingüística primaria </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Lingua habitual e usos lingüísticos </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Competencia lingüística </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Escolarización e usos lingüísticos </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Actitudes lingüísticas </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>A idade nos procesos de substitución, mantemento e recuperación da lingua galega </li></ul></ul></ul>
  13. 13. 2. A idade na configuración dos comportamentos sociolingüísticos en Galicia <ul><li>Na análise da situación sociolingüística actual do contacto de linguas en Galicia e da vitalidade social do galego hai dous aspectos que se destacan cando se trata de detectar os problemas fundamentais polos que transita o galego: as diferenzas de hábitat e de idade . </li></ul><ul><li>Nos dous casos tende a formularse, ademais, unha construción discursiva moi semellante, baseada nunha formulación dicotómica simple: </li></ul><ul><ul><li>o galego non se fala nas cidades nin entre a xente moza; </li></ul></ul><ul><ul><li>manteñen o galego os vellos e os individuos do rural. </li></ul></ul><ul><li>No noso caso, tentaremos establecer tendencias e procesos que vaian máis alá destas simplificacións. </li></ul>
  14. 14. 2.1. Perspectiva xeral <ul><li>No diagnóstico do PXNLG, aparecen cinco referencias concretas a cuestións vinculadas coa idade, todas elas consideradas como ‘puntos febles’ do diagnóstico. </li></ul><ul><ul><li>a ) Como realidades constantes : </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>Os individuos novos falan menos galego cós dos outros grupos de idade. </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>A ‘xente nova’ ten o galego como segunda lingua, sen vencellos emocionais con ela, considérana pouco útil, e carecen de motivación para falala. </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Os maiores, que son os transmisores ‘afectivos’ do galego, representan un modelo pouco válido nunha sociedade que tende a privilexiar a cultura xuvenil. </li></ul></ul></ul><ul><ul><li>b ) Como innovacións consolidadas : </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>A desgaleguización dos banzos iniciais do ensino (garderías e escolas infantís) fai que as xeracións máis novas non reciban o galego. </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Os medios audiovisuais (CRTVG) non dan chegado á audiencia xuvenil e urbana. </li></ul></ul></ul>
  15. 15. 2.2. Lingua inicial e transmisión lingüística primaria <ul><li>Lingua inicial : primeira variedade adquirida, normalmente no contexto familiar. </li></ul><ul><ul><li>A lingua inicial establécese nese momento da biografía persoal de cada falante en que se realiza a socialización primaria: antes de ir á escola e no seo da familia (polo menos isto era así ata agora). </li></ul></ul><ul><ul><li>Cada grupo de idade foi socializado en momentos históricos diferentes e de acordo co universo normativo e valorativo predominante nese momento. </li></ul></ul><ul><li>Importancia de que unha lingua se transmita de xeración a xeración para que esta non se perda. </li></ul><ul><li>Son posibles as aprendizaxes posteriores (como L2), pero débese garantir e propiciar unha transmisión familiar (como L1). </li></ul>
  16. 16. 2.2. Lingua inicial e transmisión lingüística primaria <ul><li>Lingua inicial en Galicia (comparación 1992-2003): </li></ul><ul><li>Máis do 50% da poboación ten o galego como lingua inicial. </li></ul><ul><li>Redución de case o 10% en once anos. </li></ul><ul><li>Aumentan os individuos que se declaran bilingües iniciais. </li></ul>
  17. 17. 2.2. Lingua inicial e transmisión lingüística primaria <ul><li>Lingua inicial por idade (IGE-2003) </li></ul>
  18. 18. 2.2. Lingua inicial e transmisión lingüística primaria <ul><li>Observacións: </li></ul><ul><ul><li>Os resultados que temos: </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>O galego cada vez se transmite menos, aínda que o ritmo de diminución se ralentiza. </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Cada vez é menor o número de mozos/as que recibiron o galego como lingua inicial, polo que diminúen os seus lazos afectivos con esta lingua. </li></ul></ul></ul><ul><ul><li>É preciso reflexionar sobre a importancia hoxe de transmitir o galego na casa. Antes, a ambientalidade galegófona facía da transmisión do galego algo importante pero secundario: quen non tiña o galego como primeira variedade, acababa aprendéndoo porque tiña un alto uso social. Hoxe, ao avanzar o proceso de abandono da lingua, esa ambientalidade galegófona desapareceu e de aí a relevancia de que se garanta o traspaso xeracional. </li></ul></ul><ul><ul><li>Pódese esperar outro resultado da transmisión lingüística primaria tendo en conta a complexidade deste proceso e tendo presente que os esforzos normalizadores desde a sociedade e as políticas lingüísticas públicas desatenderon o uso e a reprodución familiar? </li></ul></ul>
  19. 19. 2.2. Lingua habitual e usos lingüísticos <ul><li>Usos lingüísticos: </li></ul><ul><ul><li>Concepto de lingua habitual : aquela variedade que os individuos diariamente </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>Valores: só castelán , máis castelán ca galego , máis galego ca castelán , só galego . </li></ul></ul></ul><ul><ul><li>Os usos lingüísticos específicos: ademais de termos unha lingua habitual, os individuos variamos a nosa conduta lingüística segundo con quen falamos (interlocutor), onde falamos (escenario), de que falamos (tema), etc. </li></ul></ul>
  20. 20. 2.2. Lingua habitual e usos lingüísticos <ul><li>Lingua habitual en tres xeracións en Galicia (MSG-1992) </li></ul>
  21. 21. 2.2. Lingua habitual e usos lingüísticos <ul><li>Lingua habitual en Galicia (comparación 1992-2003) : </li></ul><ul><li>Aumento do mono-lingüismo en castelán (8%) e en galego (6%). </li></ul><ul><li>Descenso do bilin-güismo (13% menos). </li></ul>
  22. 22. 2.2. Lingua habitual e usos lingüísticos <ul><li>Lingua habitual por idade en Galicia ( comparación 1992-2003) : </li></ul><ul><li>Continúa a diminu-ción do galego como lingua habitual conforme diminúe a idade dos falantes </li></ul><ul><li>Estabilización na perda interxeracional de falantes. </li></ul>
  23. 23. 2.2. Lingua habitual e usos lingüísticos
  24. 24. 2.2. Lingua habitual e usos lingüísticos
  25. 25. 2.2. Lingua habitual e usos lingüísticos <ul><li>Observacións: </li></ul><ul><ul><li>O abandono do uso social do galego parece deterse nas novas xeracións. </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>É factible un cambio de tendencia? </li></ul></ul></ul><ul><ul><li>A mocidade non é homoxénea no seu comportamento sociolingüístico: </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>mocidade rural vs. urbana. </li></ul></ul></ul><ul><ul><li>Importancia da xeración ‘adulta’ (35-65 anos). </li></ul></ul>
  26. 26. 2.3. Competencia lingüística <ul><li>Dominio efectivo da lingua galega segundo a idade (MSG-1982) </li></ul>
  27. 27. 2.3. Competencia lingüística <ul><li>As catro destrezas (1992-2003): </li></ul><ul><li>Aumento moi importante da capacidade para ler e escribir en galego. </li></ul><ul><li>Aumenta a capacidade para falar . </li></ul>
  28. 28. 2.3. Competencia lingüística
  29. 29. 2.3. Competencia lingüística <ul><li>Medias da proba de expresión escrita en galego e castelán (Loredo, Fernández Salgado & Suárez, 2005: 117) </li></ul>
  30. 30. 2.3. Competencia lingüística <ul><li>Conclusións: </li></ul><ul><ul><li>A competencia en galego por parte da mocidade, especialmente nas destrezas lectoras e escritas , aumentou considerablemente grazas principalmente á presenza da lingua no sistema educativo. </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>Porén, non está totalmente xeneralizada a competencia escrita e lectora entre a mocidade. </li></ul></ul></ul><ul><ul><li>Con respecto á capacidade para falar en galego, algúns rapaces castelanófonos presenta eivas importantes: falta de fluidez, inseguridade lingüística, etc. </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>Hai mozos/as que afirman saber escribir en galego mellor ca falalo. </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Moitos rapaces e rapazas castelanfalantes non dispoñen de contextos de uso nos que poidan interactuar con galegofalantes, o que supón un obstáculo máis para a consolidación ou a simple mellora da súa competencia oral activa. </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><ul><li>Aínda que en moitos casos a falta de competencia acaba converténdose simplemente nunha estratexia de autoxustificación para non esforzarse en falar galego. </li></ul></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>A carencia de modelos lingüísticos de referencia, que sirvan para mellorar a competencia en galego e para estimular o seu uso, é unha eiva relevante. </li></ul></ul></ul>
  31. 31. 2.4. Escolarización e usos lingüísticos <ul><li>Porcentaxes de individuos que recibiron ensino regrado de galego. Resultados por idades (IGE-2003) </li></ul>
  32. 32. 2.4. Escolarización e usos lingüísticos <ul><li>Comparación entre a lingua das clases e a lingua dos exames. Resultados con medias (IGE-2003) </li></ul>
  33. 33. 2.4. Escolarización e usos lingüísticos En que lingua falas/bas cos...? Resultados con medias (comparación 1992-2003)
  34. 34. 2.4. Escolarización e usos lingüísticos Usos lingüísticos na escola (IGE-2003)
  35. 35. 2.5. Actitudes lingüísticas <ul><li>Actitudes lingüísticas : estados mentais e neurolóxicos, non observables directamente, que activan a avaliación dun obxecto –de calquera outro tipo– e estimulan a acción cara ao mesmo. </li></ul><ul><li>Importancia das actitudes para a modificación dos comportamentos lingüísticos. </li></ul><ul><li>Hai dous tipos principais de actitudes: </li></ul><ul><ul><li>Explícitas: as que son públicas (recollidas con enquisas, cuestionarios, etc.) </li></ul></ul><ul><ul><li>Implícitas: as que non son públicas (recollidas con técnicas experimentais e cualititivas: entrevistas en profundidade, grupos de discusión, etc.) </li></ul></ul>
  36. 36. 2.5. Actitudes lingüísticas <ul><li>Medias de actitude lingüística xeral segundo a lingua habitual e a idade (MSG-1992) </li></ul>
  37. 37. 2.5. Actitudes lingüísticas <ul><li>Os traballos cuantitativos mostran que as actitudes explícitas son positivas cara á lingua galega e cara aos seus usos sociais. </li></ul><ul><ul><li>Son tamén moi positivas as actitudes ante o proceso de ‘normalización lingüística’. </li></ul></ul><ul><li>Algúns traballos experimentais mostran que: </li></ul><ul><ul><li>Aínda persisten algunhas actitudes negativas cara á lingua e cara aos seus falantes. </li></ul></ul><ul><ul><li>Agroman novos ‘prexuízos’ e novas actitudes negativas: </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>O ‘descoñecemento’ do galego. </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>A ‘imposición’ do galego. </li></ul></ul></ul>
  38. 38. 2.5. Actitudes lingüísticas <ul><li>As principais conclusións do traballo do SSRAG (2003) é que a mocidade mantén algúns dos prexuízos tradicionais vinculados co ‘acento’ galego. </li></ul><ul><li>As persoas que se expresan con acento galego percíbense con referentes negativos de status (= pouco éxito social), mentres que aqueles que se expresan nunha fonética similar ao castelán son considerados un grupo innovador e socialmente competente, aínda que espertan pouca empatía social. </li></ul>
  39. 39. 2.5. Actitudes lingüísticas <ul><li>Outros aspectos avaliativos: </li></ul><ul><ul><li>Con respecto á valoración dos galego-falantes, aparecen dous estereotipos: </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>a) o estereotipo do ‘pailán’: o dos falantes nativos con acento popular. </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>b) o estereotipo do nacionalista: os falantes de galego normativo e urbanos. </li></ul></ul></ul><ul><ul><li>A utilidade percibida no galego é escasa. O uso da lingua asóciase con profesións de pouco prestixio e máis ocasionalmente se asocia coas esferas da docencia (os ‘profes’ de galego) e da administración. </li></ul></ul><ul><ul><li>O cambio galego > castelán explícase (e acéptase) polas inercias sociais e recibe unha certa indulxencia na avaliación realizada. Pola contra, os usuarios que efectúan o cambio castelán > galego reciben valoracións moi severas: grupo ‘politizado’, ‘impermeable’, ‘intolerante’, ‘intransixente’. </li></ul></ul><ul><ul><li>Non atopamos valoracións uniformes entre a mocidade respecto da norma de referencia da lingua: </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>O galego tradicional recibe avaliacións moi negativas por mor do seu escaso prestixio percibido. </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>O galego normativo concita novos prexuízos que o relacionan cunha determinada orientación ideolóxica e unha determinada filiación sociolingüística (ser un neofalante). </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>En resumo, o grupo sociolingüístico tradicional (que transmite e usa a lingua) e o grupo social innovador (exemplo de cambio castelán > galego) son caracterizados moi negativamente. </li></ul></ul></ul>
  40. 40. 2.5. Actitudes lingüísticas <ul><li>Outros aspectos avaliativos: </li></ul><ul><ul><li>Está bastante estendido o que denominamos como discurso do descoñecemento da lingua : entre os castelán-falantes, principalmente urbanos, este discurso utilízase como escusa para non usar a lingua galega. </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>Este discurso atopa a súa base principal na inexistencia de interaccións en que estea presente o galego, de maneira que as poucas oportunidades de uso inciden na infravaloración da competencia oral individual. </li></ul></ul></ul><ul><ul><li>Hai un discurso maioritario favorable á aprendizaxe das distintas linguas (o que damos en denominar o discurso do plurilingüismo ), no que se valoran explicitamente os aspectos positivos da adquisición de competencias lingüísticas. </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>As actitudes abertamente negativas ante a presenza elevada do galego no ensino son marxinais (se cadra non é politicamente correcto). </li></ul></ul></ul><ul><ul><li>Con respecto á mocidade urbana, estes opinan que a escola debe desempeñar un papel máis destacado na normalización da lingua. </li></ul></ul>
  41. 41. 3. A idade como indicador nas consecuencias lingüísticas do contacto <ul><li>É relevante o factor da idade en dous aspectos: </li></ul><ul><ul><li>na presentación de fenómenos de variación lingüística (principalmente na variación diacrónica e na variación social) </li></ul></ul><ul><ul><li>e na presentación de fenómenos inducidos polo contacto co castelán (interferencia lingüística). </li></ul></ul><ul><li>Os dous podemos encadralos nos fenómenos de variación que detectamos no galego actual tanto no nivel das variantes/formas coma de variedades . </li></ul>
  42. 42. 3. A idade como indicador nas consecuencias lingüísticas do contacto <ul><li>Fontes directamente responsables da formulación dos fenómenos lingüísticos no galego actual, podemos concretar tres fontes básicas: </li></ul><ul><ul><li>a) a dinámica propia da variación lingüística interna no galego, tanto a nivel da variación formal coma funcional; </li></ul></ul><ul><ul><li>b) a presión continuada da situación de contacto co castelán; </li></ul></ul><ul><ul><li>c) o proceso de estandardización lingüística contempo-ránea da lingua galega. </li></ul></ul>
  43. 43. 3. A idade como indicador nas consecuencias lingüísticas do contacto <ul><li>Variación diacrónica: </li></ul><ul><ul><li>As linguas varían en función do tempo. </li></ul></ul><ul><ul><li>Os diferentes grupos de idade poden reflectir os modelos de linguas de momentos históricos distintos. </li></ul></ul><ul><li>Variación social: </li></ul><ul><ul><li>A idade é unha das fontes de variación social (xunto co sexo/xénero, hábitat, etc.). </li></ul></ul><ul><ul><ul><li>Diferenzas lingüísticas xeracionais estables. </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Fenómenos lingüísticos de cambio en marcha. </li></ul></ul></ul>
  44. 44. 3. A idade como indicador nas consecuencias lingüísticas do contacto <ul><li>Os diferentes grupos de idade poden presentar un tipo de variedades e de variantes diferenciados, que constitúen o que podemos denominar como repertorio lingüístico interxeracional . </li></ul><ul><ul><li>Por exemplo, a aparición dos argots e das xirias; novas variedades urbanas vs. variedades tradicionais da lingua, ou variedades sociolectais, vinculadas cos determinadas variables da variación social, etc. </li></ul></ul>
  45. 45. 3. A idade como indicador nas consecuencias lingüísticas do contacto <ul><li>Imos examinar dous aspectos nos cales a idade é unha variable omnipresente : </li></ul><ul><ul><li>a configuración dos novos lectos sociais (sociolecto audiovisual). </li></ul></ul><ul><ul><li>o ‘galego urbano’. </li></ul></ul>
  46. 46. 3. A idade como indicador nas consecuencias lingüísticas do contacto <ul><li>O ‘galego audiovisual’ podemos definilo como un sociolecto profesional que se foi desenvolvendo desde os anos oitenta (principalmente coa aparición da CRTVG). </li></ul><ul><li>Asóciase con individuos novos (homes e mulleres), de biografía lingüística castelanófona e que producen un galego oral moi diferente do galego tradicional e moi achegado ao castelán. </li></ul><ul><li>Algunhas características: </li></ul><ul><ul><li>Modelo lingüístico e estilístico orixinado no castelán. </li></ul></ul><ul><ul><li>Interpretación moi literal da variedade estándar escrita do galego. </li></ul></ul><ul><ul><li>Profusión de cultismos e de neoloxismos; depuración léxica. </li></ul></ul><ul><ul><li>Falta de fluidez oral e de modelos estilísticos propios, construídos desde o galego. </li></ul></ul>
  47. 47. 3. A idade como indicador nas consecuencias lingüísticas do contacto <ul><li>Valoracións sobre esta variedade lingüística: </li></ul><ul><ul><li>Modelo lingüístico de escasa autenticidade lingüística. </li></ul></ul><ul><ul><li>Porén, os falantes, en xeral, tenden a adxudicarlle ao galego audiovisual valores positivos (referentes de status social). </li></ul></ul>
  48. 48. 3. A idade como indicador nas consecuencias lingüísticas do contacto <ul><li>Referencia aos neofalantes no DAFO incluído no diagnóstico do PXNLG: </li></ul><ul><ul><li>Os neofalantes deturpan o galego xa que son maioría nos medios de comunicación, no ensino e na administración. </li></ul></ul><ul><ul><li>Os neofalantes empobrecen o galego porque menosprezan o galego tradicional/enxebre e porque buscan “a orixinalidade artificial nunha ortografía escurecedora”. </li></ul></ul><ul><ul><li>O galego da CRTVG é de mala calidade pola acción dos neofalantes. </li></ul></ul>
  49. 49. 3. A idade como indicador nas consecuencias lingüísticas do contacto <ul><li>O ‘galego urbano’: constátase a existencia de diversos tipos de variedades lingüísticas diverxentes respecto das consideradas populares ou tradicionais. </li></ul>
  50. 50. 3. A idade como indicador nas consecuencias lingüísticas do contacto <ul><li>Variedades urbanas: algunhas características do perfil dos falantes: </li></ul><ul><ul><li>Variedades desenvolvidas nos contornos urbanos. </li></ul></ul><ul><ul><li>Grupos de menor idade e que tiveron unha exposición reducida ao galego na familia e na comunidade, ou que tiveron unha historia lingüística familiar sen apenas presenza do galego. </li></ul></ul><ul><ul><li>Coñecemento do galego estándar (escola, medios de comunicación). </li></ul></ul><ul><ul><li>Achegamento ou adopción da lingua galega na adolescencia. </li></ul></ul><ul><ul><li>Actitudes neutrais ou positivas ante a lingua e ante os referentes que evoca. </li></ul></ul>
  51. 51. 3. A idade como indicador nas consecuencias lingüísticas do contacto <ul><li>Motivos para a diverxencia entre as variedades populares e as urbanas: </li></ul><ul><ul><li>Diferente cantidade de información dialectal interiorizada durante o proceso de adquisición do galego, polo grao de influencia dos modelos de lingua estándar, e polo papel conferido ó castelán como fonte de innovacións </li></ul></ul><ul><ul><li>Falta de valoración e de referentes positivos nas falas tradicionais e, como consecuencia desa infravaloración, búscase un modelo de lingua cunha fasquía diferente das variedades orais tradicionais. </li></ul></ul>
  52. 52. Remate <ul><li>Podemos formular algunhas conclusións, en forma de hipóteses de traballo. </li></ul><ul><ul><li>A idade é unha variable sociolingüística de alto rendemento para analizar as condutas lingüísticas en Galicia debido á intensidade e profundidade dos cambios socio-culturais e socio-económicos e políticos dos últimos 30 anos. </li></ul></ul><ul><ul><li>Fóronse construíndo diferentes estereotipos que vinculan a idade e mais a lingua galega , sen que a maioría deles teñan unha base empírica sólida. </li></ul></ul>
  53. 53. Remate <ul><li>Por unha banda, constrúese unha imaxe social negativa das xeracións máis novas (a mocidade) tanto no plano sociolingüístico (non falan galego) coma no estritamente lingüístico (fálano mal); </li></ul><ul><li>Por outra banda, constrúese unha imaxe social ambivalente das xeracións maiores: </li></ul><ul><ul><li>nuns casos preséntase en termos positivos (autenticidade, inxenuidade; falan o galego real, de verdade) e noutros casos a construción é claramente negativa (moitos castelanismos, lingüísticamente conservadores, etc.). </li></ul></ul><ul><li>Respecto da mocidade, dese estereotipo negativo derívase que son a vangarda do abandono do galego e de que a lingua perda calidade e autenticidade, e en consecuencia nada bo podemos esperar deles (só cabe o milagre!). </li></ul>
  54. 54. Remate <ul><li>Grazas!!!! </li></ul>

×