Your SlideShare is downloading. ×
  • Like
Toiletgang bij dementie
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×

Now you can save presentations on your phone or tablet

Available for both IPhone and Android

Text the download link to your phone

Standard text messaging rates apply

Toiletgang bij dementie

  • 2,590 views
Published

Presentatie 'Toiletgang bij dementie', gehouden op het Stoma en Continentie Congres 2014 in Arnhem. …

Presentatie 'Toiletgang bij dementie', gehouden op het Stoma en Continentie Congres 2014 in Arnhem.

Niet alles wat ik heb verteld staat op de slides, maar de presentatie geeft wel een goed beeld.

Published in Health & Medicine
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
2,590
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
2

Actions

Shares
Downloads
13
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide
  • Gevraagd om wat te vertellen over dit onderwerp
  • Diabetes: niet goed behandelde diabetes kan een grote urineproductie veroorzaken; op lange termijn kan de zenuwvoorziening van de blaas en darm worden aangetast. Goed instellen dus van belang maar lastig bij dementie omdat zij zich bijv niet goed aan dieetvoorschriften kunnen houden
    Reuma: Pijn en stijfheid kunnen toiletgangproblemen geven. Zorg voor betere instelling antireumamiddelen en pijnmedicatie.COPD en astma: Te benauwd om naar het toilet te gaan + door hoesten schoksgewijze verhoging van druk in blaas en endeldarm. Beter instellen op middelen die benauwdheid en hoesten verminderen.
    Hartfalen: Verhoogde productie van urine in de nacht + toiletgang wordt bemoeilijkt door benauwdheid en conditieverlies -> beter instellen op medicatie
    Slaapapneu: Vergrote urineproductie gedurende de nacht. Apparatuur voor continue positieve luchtdruk (CPAP)
    Ernstige obstipatie: doordat de endeldarm vol is, kan er een te hoge druk op afsluitmechanisme vd blaas ontstaan. Adequate vochtinname, mobiliteit verbeteren, evt laxantia
    Beroerte: Kan aandrangincontinentie veroorzaken en toiletgang bemoeilijken. Zsm normale toiletgang proberen te herstellen!
    Parkinson: aandrangincontinentie + toiletgang bemoeilijken. Mobiliteit verbeteren.Depressie: Kan motivatie doen afnemen om naar toilet te gaan, zelfverwaarlozing. Activiteiten aanbieden + evt medicatie
    Delier: Door bewustzijnsverlaging geen besef meer om te plassen om te ontlasten. Oorzaak delier opsporen en behandelen.Botbreuken: pijn en verminderde mobiliteit. Zsm normale toiletgang mogelijk maken + pijn bestrijden
  • Antidepressiva, anti-jeukmiddelen, antiparkinsonmiddelen: kimmem spierwerking van blaas en darm verminderen. Ook kunnen deze middelen verwardheid en concentratiestoornissen veroorzaken.Antipsychotica: Idem + bijwerking = verstijving van de spieren waardoor toiletgang wordt bemoeilijkt.Slaamiddelen: kunnen verwardheid en sufheid veroorzaken, daardoor problemen bij toiletgangPlaspillen: Kunnen plotselinge productie van grote hoeveelheden urine veroorzaken, waardoor de oudere niet meer op tijd op toilet kan komen.Bloeddrukmiddelen: kunnen de spierwerking van blaas en darm verminderen. + er zijn middelen die als bijwerking hoesten hebbenMorfine: kunnen spierwerking van blaas en darm verminderen + kan verwardheid en concentratiestoornissen veroorzaken.Middelen tegen staar: kunnen spierwerking blaas verminderen.
  • Omdat boekje over dementie gaat – deze vorm bespreken
  • Initiatief: bij demente ouderen komt vaak voor dat ze geen initiatief nemen -> apathie, gaat uit zichzelf niet naar toilet. Pijn. Bewegen kan zo’n pijn doen dat zij ervoor kiezen om in een verband te urineren of defeceren. (dementie en pijnbestrijding onderbehandeld). Geen initiatief omdat er geen vertrouwen is toilet op tijd te bereiken (door ongelukjes). + Vervelend hulp te moeten vragen.
    Plaats toilet: voorbeeld geven van kleinschalig wonen Amstelveen, wc in zeshoekige hal waar slaapkamers op uitkomen. Bewoners liepen naar gang richting voordeur. Maar ook: afstand, slecht gezichtsvermogen (staar, maculadegeneratie), obstakels.
    Mobiliteit: pijn door artrose, of halfzijdige verlamming, stramheid door Parkinson, trage bewegingen. Gang naar toilet vaak pijnlijkie langdurige onderneming.
    Laten zakken van kleding: stabiel staan voor veel kwetsbare ouderen probleem. Veel toiletten in seniorenwoningen geschikt voor rolstoel maar minder voor lopende oudere. Onhandige sluitingen kledingstukken. Incontinentieverband extra obstakel. Oplossing: klittenband in kleding, extra steun toilet.
    Zitten op toilet: toilet is vaak te hoog, zodat de oudere tijdens zitten niet met voeten op grond kan. Te laag toilet te diepe zit ->ploft neer en kan niet zonder hulp opstaan. Tillift kan uitkomst zijn.
    Problemen met opstaan en aankleden: zelfde problemen als bij laten zakken kleding en zitten toilet. Als hulp bij opstaan en herschikken kleding te wensen overlaat kan dat zeer demotiverend werken op dementerende oudere, die kan dan uit frustratie besluiten om in het incontinentieverband te urineren/poepen.
    Hygiëne: schone wc. Plus handen wassen na toiletbezoek ivm schadelijke bacteriën.
  • Wat zie je nou gebeuren? Direct bij binnenkomst wordt er door personeel naar de kast gelopen met incomateriaal. Terwijl oudere nog mobiel is. Incontinentie door verhuizing kan tijdelijk zijn. Diagnose en in kaart brengen soort en frequentie incontinentie heel belangrijk.
  • Dus kwaliteit van leven wordt een stuk minder
  • Diagnostiek: continentielevensloop in kaart brengen, is er al eerder incontinentie geweest? Bijv stressincontinentie, aandrangincontinentie. Is de mobiliteit veranderd? Cognitie? Iets veranderd in medicatie? Is er sprake van urineweginfectie? Sprake van verzakking, atrofie van het slijmvlies, afwijkingen rond anus (aambeien, fissuur), volle endeldarm, bloed aan handschoen etc
    Toiletrondes: vaste toiletrondes zijn bedoeld om incontinentie te voorkomen, maar zeker bij aandrangincontinentie kom je met aanbieden vaste toiletrondes niet zo ver. Of als cliënt antidiuretica (plaspillen) slikt tegen hoge bloeddruk of hartfalen _> vaker naar toilet. Haldol invloed op blaassamentrekking, kan zorgen voor urineretentie->vaker naar toilet. Toiletrondes zijn voortgekomen uit taakgericht werken: vpk en verzorgenden kregen taken toebedeeld die ze vervolgens moesten uitvoeren= ‘functionele verpleging’. Tegenwoordig wordt er in zorgcentra gewerkt in teams. Niet taak staat centraal maar de cliënt = ‘individuele verpleging’. Een bewoner wordt niet meer getraind om naar het toilet te gaan wanneer dat het zorgpersoneel uitkomt. Met iedere bewoner wordt individueel afgesproken wat de wensen en gewoonten zijn bij de toiletgang. Andere manier van denken! Cultuuromslag. Indidivuele wens moet vastgelegd worden. In wet komt ook recht patiënt te staan naar toilet te kunnen als hij het aangeeft. Nog steeds toiletrondes maar hopelijk aflopende zaak zeker gezien komst van de wet.
  • Simpelweg kwestie van voorstellen: zullen we even naar het toilet gaan, meneer de Vries? Vaak zul je dan nee horen. Wacht dan een paar minuten en stel de vraag opnieuw. Grote kans dat je nu ‘ja’ te horen krijgt. = techniek prompted voiding. Het duurt vaak een paar minuten voordat de aandrang zich aandient. Dat komt niet alleen door de dementie. Ook gezonde mensen kennen dat verschijnsel. Als groepje mensen samen met auto reist en iemand is die bij tankstation wil stoppen om te gaan plassen, kan dit tot protest leiden van de anderen die liever willen doorrijden. Maar zodra de reisgenoot met hoge nood naar het toilet gaat klinkt het opeens: ‘ik ga toch ook maar even’. Zo zie je dat er soms een paar minuten nodig zijn tussen de aankondiging om naar het toilet te gaan en het voelen van aandrang.Een regelmatige toiletgang is bij alle ouderen met dementie van belang, of zij nu continent of incontinent zijn.
  • Beweging: En dat niet alleen: ouderen gaan er ook beter door slapen. Er bestaat een sterke relatie tussen bewegen en cognitie, de stemming en de biologische klok. Bewegen zorgt voor meer prikkels in de hersenen, betere doorbloeding in de hersenen, demente ouderen gaan beter functioneren, zorgt er voor dat ze op allerlei gebieden actiever worden, van praten met anderen tot beter eten. + door bewegen sterkere spieren. Beweging is de beste valpreventie. Demente ouderen vaak apathisch, met juiste prikkels bloeien ze soms helemaal op. Paul van Houten, specialist ouderengnk en mede-auteur van het boek Toiletgang bij dementie, toonde aan dat training om spierkracht en uithoudingsvermofen te verbeteren de kans op incontinentie doet afnemen (mits er ook een regelmatige stoelgang mogelijk is). Reden genoeg dus om met beweging aan de slag te gaan en gelukkig zijn er steeds meer zorgcentra die hier actief mee bezig zijn.
    Pijnbestrijding: Pijn heeft invloed op gedrag en mobiliteit van de oudere. Apathie, in een stoel zitten en niets willen doen kan door pijn komen. En hoe minder mobiel een dementerende oudere is, hoe sneller incontinent. Andersom ook: door incontinente pijn door oa vochtletsel.
    Blaastraining: bij ouderen met functionele dementie is blaastraining alleen onvoldoende om weer continent te worden. Als cliënt dementerend is maar nog wel mobiel en geen problemen heeft met vinden toilet valt blaastraining te overwegen icm bekkenbodemspiertraining of medicatie.Bekkenbodem: kan goede resultaten mee worden geboekt maar is wel kwestie van lange adem. In veel gevallen lukt eerste training niet maar tweede of derde wel.
  • Geen extra inleggers: zwaarder verband kiezen
  • Plaatje vrouw in bed bijgezet omdat dat goed voorbeeld is van zorg op maat: om onnodige incontinentie te voorkomen is het belangrijk toiletbezoek te stimuleren, Maar ‘s nachts naar het toilet gaan, een keer of vaker, betekent wel een verstoring van de nachtrust. Er zijn cliënten die ervoor kiezen om ‘s nachts incontinentiemateriaal te dragen om zo ongestoord te kunnen doorslapen. Het is zaak om dit te respecteren. De wens van de oudere heeft dan prioriteit.

Transcript

  • 1. Toiletgang bij dementie Aliëtte Jonkers Medisch journalist
  • 2. Toiletgang bij dementie ISBN: 978 90 352 3239 6
  • 3. De mens heeft het vermogen tot genoegens wonderzoet De grootste vreugde is te kunnen als men moet. - Piet Hein
  • 4. Bij dementie is ‘kunnen als men moet’ niet vanzelfsprekend. Twee redenen: • Veel ouderen met dementie kunnen het toilet niet vinden, bereiken of gebruiken = toiletgangproblemen • Aandoeningen van blaas, sluitspieren en/of bekkenbodem kunnen de beheersing over urineren en defeceren verstoren
  • 5. Incontinentie bij dementie = complex • Verschillende chronische aandoeningen (multimorbiditeit) kunnen van invloed zijn op toiletgangproblemen of functie van blaas, darm of sluitspieren • Bij behandeling van deze aandoeningen wordt medicijnen gebruikt die invloed hebben op toiletgangproblemen of functie van blaas, darm of sluitspieren.
  • 6. Welke aandoeningen hebben invloed op continentie? Veel! • • • • • • • • • • • Diabetes Reuma COPD en astma Hartfalen OSAS (slaapapneu) Ernstige obstipatie CVA Parkinson Depressie Delier Botbreuken … en dan hebben we het nog niet eens over de dementie zélf
  • 7. Welke medicijnen beïnvloeden de continentie? • • • • • • • • • Antidepressiva Anti-jeukmiddelen Anti-parkinsonmddelen Antipsychotica Slaapmiddelen Plaspillen Bloeddrukmiddelen Morfine Middelen tegen staar
  • 8. Welke vorm van incontinentie zien we vaak bij ouderen met dementie? Functionele incontinentie: ontstaat wanneer de patiënt niet zelfstandig naar toilet kan door bijv. medicatie, desoriëntatie, cognitieve/lichamelijke beperkingen, lastige kleding, te lange afstand naar het toilet of obstakels bij het vinden van het toilet Dit zien we dus NIET bij ouderen met dementie
  • 9. Toiletgangproblemen bij dementie • Initiatief om naar het toilet te gaan is bij dementie niet vanzelfsprekend • Plaats van het toilet is belangrijk • Mobiliteit • Problemen met laten zakken van kleding • Problemen met gaan zitten op het toilet • Problemen met opstaan en aankleden • Hygiëne
  • 10. Worden ouderen soms in het verpleeghuis ‘incontinent gemaakt’? Het antwoord is… ja
  • 11. Verhuizen van thuis naar verpleeghuis is alleen al ‘trigger’ voor ontstaan van incontinentie
  • 12. Vrijheidsbeperkende maatregelen maken incontinent! Zweedse band Pols- en enkelbandjes Lichaamsvestjes Riemen etc. …zorgen ervoor dat oudere niet zelfstandig naar het toilet kan -> onrust en agitatie
  • 13. Antipsychotica en sederende middelen worden dan vaak voorgeschreven om die onrust te bestrijden. Onwenselijk! -in 82% van de gevallen niet werkzaam - verhogen valrisico - beperken niet alleen bewegingsvrijheid van cliënten, maar ook de wilsvrijheid of autonomie - vaak ernstige bijwerkingen: sufheid, zweten, trillende handen, rusteloosheid, slaapproblemen, verkramping spieren en stijfheid Als sederende druppels worden gegeven om het werk van zorgpersoneel lichter te maken, is er sprake van ouderenmishandeling!
  • 14. Ouderen met dementie die aan de ‘rustdruppels’ moeten, hebben 3x zo veel kans op een herseninfarct en 70% meer kans om binnen een jaar te overlijden dan iemand die deze middelen niet krijgt* *Banerjee S. The use of antipsychotic medication for people with dementia: time for action. A report for the Minister of State for Care Services London: Department of Health, 2009. In Nederland overlijden jaarlijks 550 tot 760 ouderen als direct gevolg van het slikken van antipsychotica (onderzoek Trouw en Medisch Contact) Deze sederende middelen beperken de mobiliteit en vergroten de kans op het ontstaan van incontinentie.
  • 15. Stellingen 1. ‘Incontinentie bij dementie is lang niet altijd te voorkomen’ Waar: in het eindstadium van dementie is iederéén (dubbel) incontinent en is de incontinentie niet meer behandelbaar, maar onderdeel van het ziektebeeld. 2. ‘Incontinentie hoort nu eenmaal bij het verouderingsproces’ Niet waar: bij ouderen met lichte tot matige dementie kunnen we meestal wél ingrijpen. Vooral als er sprake is van functionele incontinentie (als de incontinentie niet het gevolg is van een ziekte). 3. Om ervoor te zorgen dat bewoners van een zorgcentrum zo min mogelijk incontinent zijn, zou een verzorgende 3 patiënten onder haar hoede moeten hebben. Waar:… maar dat is een utopie en in bijna geen enkel zorgcentrum in Nederland het geval
  • 16. Incontinentie terugdringen bij dementie: factoren van belang • Meetinstrumenten: inco-dagboek voor ernst en frequentie van de incontinentie gedurende 3 etmalen • MMSE (Mini-Mental State Examination) • Diagnostiek: soort incontinentie in kaart brengen • Controle van inco-materiaal, bijv. om de twee uur, noteren van ‘droog’ en ‘nat’ en aanwezig ontlasting (‘wet checks’) • Een goede toilethouding • Regelmatige toiletgang: vaste toiletrondes (timed voiding) in verpleeghuizen zijn ouderwets!
  • 17. ‘Nee’ is soms ‘ja’ Prompted voiding: tussen de toiletrondes door toiletgang aanbieden werkt!
  • 18. Zo moet het dus niet… (gisteren op twitter)
  • 19. Incontinentie terugdringen bij dementie: factoren van belang (2) • Beweging heeft een positieve uitwerking op het brein: stimuleert de uitvoerende hersenfuncties en de geheugenfuncties • Zorg voor een goede pijnbestrijding • Blaastraining: vooral bij aandrangincontinentie. Maar… alleen geschikt voor ouderen die nog zelfstandig naar het toilet kunnen lopen en het toilet kunnen vinden • Bekkenbodemspiertraining: alleen geschikt voor dementerende ouderen die bewust is van deze spieren, de aanwijzingen begrijpt en in staat is de oefeningen zelf te doen
  • 20. Laatste strohalm: medicatie • Parasympathicolytica of anticholinergica: middelen die het frequent samentrekken van blaas en blaasspier remmen. Alleen geschikt voor ouderen die nog zelf initatief nemen naar het toilet te gaan. • Maar… de werking van deze middelen is voor een groot deel te danken aan het placebo-effect • En ze hebben bijwerkingen: duizeligheid, verwardheid, verhoogde hartslag. Bovendien gaan ze vaak niet samen met andere medicijnen. Voorzichtigheid en terughoudendheid dus geboden!
  • 21. Ouderen zelf zien incontinentie zelden als het grootste probleem Ook zorgpersoneel ziet het als ‘bijprobleem’: ‘O ja, mevrouw Veenstra is ook incontinent’ Toch heeft incontinentie, zeker bij lichte en matige dementie, veel invloed op de kwaliteit van leven: kan leiden tot schaamte, depressie, minder koffie drinken, kleding verstoppen, eenzaamheid, angst.
  • 22. … als de dementie verder gevorderd is • In beginfasen wordt incontinentie bij dementie vaak veroorzaakt doordat cliënt toilet niet kan vinden: te laat op de wc (‘ongelukjes’) • In later stadium herkent de oudere met dementie het toilet niet meer als een plaats waar men zijn behoefte kan doen. Dat is de reden waarom er soms in een hoek van de kamer wordt geplast of gedefeceerd • In nog later stadium wordt een volle blaas of endeldarm niet meer herkend als een prikkel om te urineren of defeceren
  • 23. Bij blijvende incontinentie: • Kies het juiste product: juiste maat, niet te groot • Geen extra inleggers in verband: lekkage + huidirritatie • Buikbandsystemen aan de achterkant vastmaken = sneller losmaken en voorkomt ‘plukken’ door ouderen met dementie omdat gladde kant aan de voorkant zit • Matige tot zware incontinentie: elastische broekjes, Tvorm en eendelige plaksystemen in scala aan maten en absorberend materiaal • Fecesincontinentie: anaaltampon als demente oudere op bezoek gaat bij familie
  • 24. Zorg op maat belangrijk • Geen ‘standaard beleid’ of standaard materialen • Ook in verpleeghuis staan de wensen en behoeften van de oudere zelf centraal
  • 25. Meer weten? Inkijkexemplaar en bestelformulieren op dit congres! Bedankt voor uw aandacht