• Share
  • Email
  • Embed
  • Like
  • Save
  • Private Content
Τα μνημεία της Αρχαίας Αθήνας
 

Τα μνημεία της Αρχαίας Αθήνας

on

  • 2,221 views

 

Statistics

Views

Total Views
2,221
Views on SlideShare
2,132
Embed Views
89

Actions

Likes
4
Downloads
0
Comments
0

2 Embeds 89

http://lykevag.att.sch.gr 81
http://lyk-evsch-n-smyrn.att.sch.gr 8

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Adobe PDF

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

    Τα μνημεία της Αρχαίας Αθήνας Τα μνημεία της Αρχαίας Αθήνας Document Transcript

    • Τόπος και Ιστορία: Μία περιήγηση στα Αρχαία Ιστο στ Μνηµε της πόλης της Αθήνα ηµεία ήνας υνητική Εργασία Α΄ Τετραµήνου 2011-2012 Ερευνη 2011- Πρότυπο Πειραµατικό Λύκειο Ευαγγελικής Σχολής Σµύρνης Υπεύθυ Καθηγητής: Ι.Π. Αµπελάς Φιλόλογος ύθυνος
    • Για την εκπόνηση αυτή της εργασίας συνεργάστηκαν οι παρακάτω µαθητές (µε αλφαβητική σειρά)Ανδριοπούλου ΣπυριδούλαΒογιατζάκης Νικόλαος-ΕυάγγελοςΓεωργουσόπουλος Σεραφείµ∆αµιανού Θεοδώρα-Μαργαρίτα∆ηµοπούλου ΖωήΕγγλέζου Χριστίνα-Άννα ΜαρίαΖαχαρίου Μάριος-ΧρήστοςΚαλογερόπουλος ΜιχαήλΚαλφάογλου ΣωκράτηςΚαπλανέλλης ΕυστράτιοςΛάδη ΕλένηΜακρής ΣτυλιανόςΜάνου Παναγιώτα-ΗλιάναΜαντζουρογιάννη ΕλβίραΜαρρέ ∆έσποιναΠούλου ΜαργαρίταΤυριτζή ΠαναγιώταΦώσκολου Ευαγγελία-ΈλληΦωστηροπούλου ∆ανάη-ΜαρίαΧίου Αναστάσιος 2
    • Πίνακας ΠεριεχοµένωνΠίνακας Περιεχομένων ......................................................................................................... 3Αντί Προλόγου ...................................................................................................................... 7Σύντομη Ιστορία του βράχου της Ακρόπολης των Αθηνών .................................................... 9Τα μνημεία του βράχου της Ακρόπολης .............................................................................. 13Ο Παρθενώνας .................................................................................................................... 14 Η Ζωφόρος ........................................................................................................................................ 16 Τα Αετώματα ..................................................................................................................................... 20 Οι μετόπες ........................................................................................................................................ 23 Το Χρυσελεφάντινο άγαλμα .............................................................................................................. 24 Πώς χτίστηκαν αυτά τα μνημεία; Από το λατομείο της Πεντέλης στον βράχο της Ακρόπολης: η εξόρυξη του μαρμάρου. .................................................................................................................... 25Τα Προπύλαια ..................................................................................................................... 30Το Ερέχθειο ......................................................................................................................... 32Ο Ναός της Αθηνάς Νίκης .................................................................................................... 38Άλλα μνημεία στον βράχο της Ακρόπολης ........................................................................... 40Τα Μνημεία της Αρχαίας Αγοράς ........................................................................................ 41 Ο Ναός του Ηφαίστου ....................................................................................................................... 42 Ο ναός του Άρεως ............................................................................................................................. 44 Η Στοά του Αττάλου........................................................................................................................... 45 Η Βιβλιοθήκη του Πανταίνου............................................................................................................. 46 Η Στοά του Ελευθέριου Διός .............................................................................................................. 47 Οι ανδριάντες και ο βωμός του Αγοραίου Διός.................................................................................. 48 Η Βασίλειος Στοά ............................................................................................................................... 49 Η Ποικίλη Στοά και ο Βωμός των δώδεκα θεών ................................................................................. 49 Οι Τυραννοκτόνοι .............................................................................................................................. 50 3
    • Η Θόλος............................................................................................................................................. 50 Το Μητρώο........................................................................................................................................ 51 Το Παλαιό Βουλευτήριο .................................................................................................................... 52 Το Νέο Βουλευτήριο.......................................................................................................................... 53Το Νέο Μουσείο της Ακρόπολης.......................................................................................... 55Συνομιλώντας με έναν αρχαιολόγο ..................................................................................... 61Γλωσσάριο .......................................................................................................................... 63Αντί Επιλόγου - Λίγα λόγια για τη Μελίνα Μερκούρη.......................................................... 71Δικτυογραφία-Βιβλιογραφία .............................................................................................. 73Φωτογραφίες από τις επισκέψεις μας στους αρχαιολογικούς χώρους και την προετοιμασίατης εργασίας μας................................................................................................................. 75 4
    • 5
    • 6
    • Αντί Προλόγου Με την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς (2011-12) ως μαθητές της Α΄ Λυκείουκληθήκαμε να επιλέξουμε μία από τις πέντε ερευνητικές εργασίες που προτάθηκαν από τουςκαθηγητές του σχολείου μας. Από όλα τα θέματα που παρουσιάστηκαν, αυτό που μας κίνησεπραγματικά το ενδιαφέρον ήταν το εξής: «Τόπος και Ιστορία: Μία περιήγηση στα αρχαίαμνημεία της Αθήνας». Ο κύριος λόγος που επιλέξαμε το συγκεκριμένο θέμα ήταν η επιθυμία να γνωρίσουμεκαλύτερα την ιστορία του τόπου που διαμένουμε, αλλά και την ιστορία των μνημείων πουκάνουν ευρέως γνωστή τη χώρα μας και τον πολιτισμό της. Στην αρχή βέβαια δεν γνωρίζαμετις απαιτήσεις της εργασίας μας, αλλά σιγά σιγά προσαρμοστήκαμε σε αυτές, και στο τέλοςκαταφέραμε να συνεργαστούμε και να την φέρουμε εις πέρας, θέλουμε να πιστεύουμε, μεεπιτυχία. Η εργασία μας πραγματοποιήθηκε το χρονικό διάστημα μεταξύ Οκτωβρίου 2011 –Ιανουαρίου 2012. Αρχικά χωριστήκαμε σε 4 ομάδες από 5 μέλη η καθεμία. Κάθε μία ομάδαανέλαβε την εύρεση πληροφοριών για συγκεκριμένα μνημεία της πόλης μας. Παράλληλαδημιουργήσαμε έναν δικτυακό τόπο (http://ampelasproject.pbworks.com) προκειμένου ναανταλλάσσουμε τις απόψεις μας και να συνδιαμορφώνουμε τις πληροφορίες μας. Έτσιπροέκυψε ένα αρκετά, νομίζουμε, ικανοποιητικό αποτέλεσμα. Επιπλέον το πιο δημιουργικόκαι συνάμα ευχάριστο κομμάτι της εργασίας μας ήταν το γεγονός ότι μας δόθηκε η ευκαιρίανα δούμε από κοντά τα σημαντικότερα αρχαιολογικά μνημεία της Αθήνας, οικοδομήματααπαράμιλλης αξίας και αισθητικής, να τραβήξουμε φωτογραφίες και να συνομιλήσουμε μεαρχαιολόγους. Βέβαια, ως κλασικοί Έλληνες, κάποιες φορές είχαμε «μικρές» καθυστερήσεις καιδυσλειτουργίες συνεννόησης σχετικά με την παράδοση των εργασιών μας, μα πάνω από όλαφροντίζαμε να το διασκεδάζουμε, καταλήγοντας στο καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα, πουελπίζουμε να σας αρέσει. Επίσης είναι προφανές ότι δεν θα μπορούσαμε να παρουσιάσουμεόλα ανεξαιρέτως τα μνημεία της πόλης μας, αφού ο χρόνος και οι συνθήκες ήταν πιεστικές.Αναγκαστικά κάναμε κάποιες επιλογές. 7
    • Κλείνοντας θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε τους Καθηγητές του σχολείου μας κ.κ. Ν.Μαυρογιάννη και Κ. Σιώπη που προσφέρθηκαν να μας συνοδεύσουν στις επισκέψεις μαςστους αρχαιολογικούς χώρους, τον αρχαιολόγο κο. Κουτσαδέλη που μας ξενάγησε στον ιερόβράχο της Ακρόπολης, και τέλος τον κο. Αμπελά, που ως υπεύθυνος-καθηγητής της εργασίαςμάς καθοδηγούσε καθ’ όλη τη διάρκεια της εκπόνησής της. 8
    • των Σύντοµη Ιστορία του βράχου της Ακρόπολης των Αθηνών1Οι Προϊστορικοί Χρόνοι Ανάμεσα στη φαληρική θάλασσα και στα βουνά της Αττικής απλώνεται μια μικρήηλιοφώτιστη πεδιάδα, στο κέντρο της οποίας υψώνεται ένας λόφος επιβλητικός: 156,20 μ.ψηλότερα από την επιφάνεια της θάλασσας, με μήκος 330μ. στη βάση του, 270μ. στην κορυφήτου, και πλάτος κάτι περισσότερο από 156μ. Είναι η πολυύμνητη αθηναϊκή ακρόπολη. Ότανστα πρώιμα νεολιθικά χρόνια έστησαν σε αυτόν τον περιορισμένο χώρο οι πρώτοι κάτοικοι τιςκαλύβες τους, ένιωσαν ασφάλεια επάνω στον απόκρημνο βράχο του λόφου, που είναιαπρόσιτος απ΄ όλες τις πλευρές και μόνο από τη δυτική προσφέρει στον άνθρωπο πρόσβαση.Σημάδια της παμπάλαια που μπορεί να εγγίσει ακόμα με τα ίδια του τα χέρια ο επισκέπτηςείναι οι ασήκωτες πέτρες από τα κυκλώπεια τείχη που προστάτευαν τα ανάκτορα σταμυκηναϊκά χρόνια, τότε που οι βασιλείς με τους ανώτατους αξιωματούχους έκτιζαν τα μέγαρατους σε μια οχυρωμένη ακρόπολη, για να ασφαλιστούν από τους εχθρούς. Με το τέλος τουμυκηναϊκού κόσμου τη θέση των ανακτόρων φαίνεται πως την πήρε ο αρχαιότερος ναός,αυτός που θα μείνει γνωστός στους Αθηναίους με το όνομα ο «ἀρχαῖο̋ νεώ̋», αφιερωμένοςστον θεό της πηγής, τον Ποσειδώνα, και στη θεά της ελιάς, την Αθηνά.Οι Αρχαϊκοί χρόνοι Στα πρώιμα αρχαϊκά χρόνια, στα τέλη δηλαδή του 7ου αι. και στις αρχές του 6ου π.Χαιώνα, επάνω στον βράχο υψώνονται όχι μονάχα ο μεγάλος «αρχαίος ναός», πουξαναχτίζεται, αλλά και άλλοι ναοί και ιερά οικήματα. Η μυκηναϊκή πύλη της δυτικής πλευράςκαι ο μυκηναϊκός πύργος κατεδαφίζονται και τη θέση τους την παίρνουν τα πρώτα μνημειώδηΠροπύλαια και ένας βωμός της Αθηνάς Νίκης. Ο «αρχαίος ναός» ξαναχτίζεται πιο λαμπρός καιστολίζεται με θαυμαστά μαρμάρινα εναέτια. Είναι τα χρόνια μιας ακμαίας ώρας της Αθήναςκαι της τέχνης της. Όποιος ανέβαινε τότε πάνω στον ιερό βράχο, θα καμάρωνε όχι μονάχα τα1 Η σύντομη αυτή ιστορική ανασκόπηση βασίζεται στην εισαγωγή που έγραψε ο Μανώλης Ανδρόνικος (σελ. 12-19) στο βιβλίο με τίτλο «Ακρόπολη» στη σειρά «Ξεναγήσεις» της Εκδοτικής Αθηνών που ανατυπώθηκε από τηνεφημερίδα Τα Νέα το 2009. 9
    • αρχαία κτήρια, με τα πολύχρωμα αετώματα, αλλά και τα αναρίθμητα αγάλματα, εράσμιεςΚόρες και γυμνασμένους ιππείς, στημένα επάνω σε καλαίσθητες βάσεις στον ύπαιθρο χώρο,αναθήματα ευλαβικά των πιστών στη μεγάλη θεά που προστάτευε την πόλη ολόκληρη καιτους πολίτες της, μάλιστα τους τεχνίτες. Οι Αθηναίοι άρχισαν να οικοδομούν, νοτιότερα απότον «αρχαίο ναό», έναν άλλο μεγάλο ναό της Αθηνάς, ίσως στη θέση ενός ακόμη αρχαιότερου.Όμως μόλις έθεσαν τα θεμέλια και ύψωσαν τους πρώτους κίονες, ήρθε η μεγάλη συμφορά.Στα 480 π.Χ. οι Πέρσες, αφού πέρασαν τις Θερμοπύλες, εισέβαλαν στην Αθήνα και κατέκαυσαντην πόλη και τα ιερά της.Οι Κλασικοί χρόνοι Η πρώτη μεταπολεμική γενιά των Αθηναίων φρόντισε να οικοδομήσει τα περίφημαμακρά τείχη, να οργανώσει την πρώτη αθηναϊκή συμμαχία για να εξασφαλισθεί από τηνπερσική απειλή, να θεμελιώσει την οικονομική και κοινωνική δομή της πολιτείας για ναπροχωρήσει αυτή στην πολιτική και πολιτιστική της αναγέννηση. Σ΄ αυτό το μεγάλο καιπνευματικό κέντρο της Ελλάδος θα συντεθούν μέσα στον 5ο αι. οι δυνάμεις του ελληνικούκόσμου, από τους καλύτερους πνευματικούς εκπροσώπους όλων των πόλεων αρχιτέκτονες καιγλύπτες και ζωγράφοι, φιλόσοφοι και ποιητές από όλα τα ελληνικά μέρη θα έλθουν σ΄ αυτήτην «Ἑλλάδα τῆ̋ Ἑλλάδο̋» και θα δημιουργήσουν έναν κόσμο, όπου θα χωνευτούν οιπαραδόσεις και οι κατακτήσεις όλων των ελληνικών περιοχών. Ο Περικλής γεννημένος τη χρονιά της μάχης του Μαραθώνα (490 π.Χ.), ηγέτης τουδημοκρατικού κόμματος, φίλος του Σοφοκλή και του φιλόσοφου Αναξαγόρα είχε ως σκοπό τηνανοικοδόμηση της Ακρόπολης. Με καλλιτεχνικό σύμβουλο τον Φειδία καταστρώνονται τασχέδια. Πρώτα πρώτα ένας μεγάλος ναός της Αθηνάς Παρθένου, ο Παρθενών, ύστερα ημνημειώδης είσοδος στον ιερό βράχο, τα Προπύλαια, τρίτος στη σειρά ήταν ο ναός της ΑθηνάςΝίκης, που ήταν έτοιμα τα σχέδιά του πρωτού αρχίσουν τα περίκλεια έργα. Τέλος, το Ερέχθειο,ο ναός δηλαδή την Πολιάδος Αθηνάς, που θα έπαιρνε τη θέση του «αρχαίου ναού», αυτόν πουείχαν κάψει οι Πέρσες και μόνο το δυτικό τμήμα του τμήμα φαίνεται πως είχε περισωθεί καιεπισκευαστεί, για να στεγάσει το πανάρχαιο «διιπετές ξόανο» της θεάς, την «αχειροποίητη»εικόνα της, που είχαν πάρει μαζί τους οι Αθηναίοι φεύγοντας τους βαρβάρους. 10
    • Το 431 π.Χ. όμως άρχισε ο Πελοποννησιακός πόλεμος. Παρά τον πόλεμο στιςανάπαυλές του οι εργασίες ξανάρχιζαν, και όταν ο πόλεμος τελείωσε με τη συντριβή τηςΑθήνας το 404 π.Χ, το έργο είχε σε ένα μεγάλο βαθμό τελειώσει. Η Αθηναϊκή δημοκρατίαπρόλαβε να πραγματώσει ένα από τα τελειότερα δημιουργήματά της, το οικοδομικό σύνολοτης Ακρόπολης. Στους επόμενους αιώνες η μορφή της αθηναϊκής ακρόπολης δεν άλλαξε, μόνοσυναισθήματα προσθέτονταν στα πολλά που υπήρχαν. Ο τελευταίος ναός που ιδρύθηκε στηνΑκρόπολη ήταν ο μικρός κυκλικός ναός της θεάς Ρώμης και του Αυγούστου πριν το 14 μ.Χ..Ο Μεσαίωνας και οι Νεότεροι Χρόνοι Με την επικράτηση του χριστιανισμού ένας ένας οι ναοί μετατρέπονταν σεχριστιανικές εκκλησίες. Αυτή η μετατροπή στάθηκε σωτήρια για τα μνημεία της Ακρόποληςπου έτσι διατηρήθηκαν σχεδόν ακέραια σε όλο το Μεσαίωνα. Η Ακρόπολη στα βυζάντιναχρόνια ξανάγινε κάστρο, σπίτια χτίστηκαν ανάμεσα στα μαρμάρινα μνημεία και η παλιάένδοξη πόλη είδε τον 11ο αι. μια μικρή άνθηση. Μετά τις καταστροφές όμως των Σαρακηνώντον 12ο αι. η Αθήνα σχεδόν ερημώθηκε. Ως τότε τα μνημεία της Ακρόπολης διατηρούντανκαλά. Οι καταστροφές άρχισαν από τον 17ο αι. Οι Βενετοί το 1687 με αρχηγό τον Μοροζίνηπολιόρκησαν την Ακρόπολη. Απότους βομβαρδισμούς έγινε έκρηξηστον Παρθενώνα που χρησίμευε ωςπυριτιδαποθήκη και ανατινάχτηκεμεγάλο μέρος του ναού. Το 1821στον αγώνα για την εθνικήανεξαρτησία, η Ακρόπολη ήτανπεδίο μαχών ανάμεσα στουςΈλληνες και στους Τούρκους. Στις 31Μαρτίου του 1833 η Αθήνα Εικόνα 1 - Η πολιορκία των Ενετών (1687)απέκτησε οριστικά την ελευθερίαςτης. Η τούρκικη φρουρά παρέδωσε την Ακρόπολη. Μέσα στα ερείπια και στους σωρούςσώζονταν ακόμη πολλές από τις πλάκες της ζωφόρου, αυτές που δεν είδε ο λόρδος Έλγιν και 11
    • έμειναν στη γενέθλιά τους γη, για να στολίσουν την αίθουσα του Μουσείου, αυτού πουθεμελιώθηκε το 1864, σταμάτησε αμέσως γιατί βρέθηκαν αρχαία ερείπια, και ξανάρχισε ναχτίζεται τον επόμενο χρόνο με νέα σχέδια και τελείωσε οριστικά το 1874. Οι πρώτεςπροσπάθειες για τη συντήρηση και αναστήλωση του Παρθενώνα σημειώθηκαν ήδη από το1896-1900 και το 1922-1933 πραγματοποιήθηκε το δεύτερο πρόγραμμα αναστήλωσής του.Σήμερα βρίσκονται σε εξέλιξη έργα συντήρησης και αποκατάστασης του μνημείου, στοπλαίσιο του ευρύτερου αναστηλωτικού προγράμματος που πραγματοποιείται στην Ακρόποληαπό το 1975 από την Υπηρεσία Αναστήλωσης Μνημείων Ακροπόλεως σε συνεργασία με την Α΄Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, υπό την επίβλεψη της ΕπιτροπήςΣυντήρησης Μνημείων Ακροπόλεως. Σήμερα η Ακρόπολη απειλείται πάλι από έναν κίνδυνο, χειρότερο από όλους: τημόλυνση του περιβάλλοντος. Ας ελπίσουμε ότι οι συνδυασμένες προσπάθειες του ελληνικούκράτους, της Ουνέσκο, του ελληνικού λαού και όλων των φίλων της σε όλο τον κόσμο θασώσουν για μια ακόμη φορά τον ένδοξο βράχο. 12
    • Τα µνηµεία του βράχου της Ακρόπολης Στον βραχώδη λόφο της Ακρόπολης, που δεσπόζει στο κέντρο της σύγχρονης Αθήνας,βρισκόταν το σπουδαιότερο και μεγαλοπρεπέστερο ιερό της αρχαίας πόλης, αφιερωμένο,κατά κύριο λόγο, στην προστάτιδα θεά της, την Αθηνά. Η Ακρόπολη του 5ου αι. π.Χ. αποδίδειμε τον τελειότερο τρόπο το μεγαλείο, τη δύναμη και τον πλούτο της Αθήνας στην εποχή τηςμεγαλύτερης ακμής της, τον «χρυσό αιώνα» του Περικλή. Στα μέσα του 5ου αι. π.Χ., την εποχή που μεταφέρθηκε στην Ακρόπολη η έδρα τηςΑθηναϊκής Συμμαχίας και η Αθήνα ήταν το σημαντικότερο κέντρο του πνευματικού κόσμου,τέθηκε σε εφαρμογή, με πρωτοβουλία του Περικλή, ένα μεγαλεπήβολο οικοδομικό πρόγραμμα που διήρκεσε όλο το β΄ μισό του 5ου αι. π.Χ.. Χιλιάδες άνθρωποι, μέσα σ’ έναν πρωτοφανή πυρετό, εργάστηκαν για πολλά χρόνια για να γίνουν οι ασύγκριτοι σε πλούτο και ομορφιά ναοί της Ακρόπολης και τα αριστοτεχνικά αγάλματα. Τα καράβια ξεφόρτωναν συνέχεια στον Πειραιά πολύτιμη ξυλεία της Θράκης Εικόνα 2 - Αναπαράσταση της Ακρόπολης και του Αρείου Πάγου από τον Leo von Klenze, 1846 και του Λιβάνου. Από την Αίγυπτο έφτασαν πολλά φορτία μεελεφαντόδοντο. Η Θράκη και η Λιβύη προμήθευσε το χρυσάφι που χρειαζόταν για τααγάλματα και η κοντινή Πεντέλη πρόσφερε το ολοκάθαρο και πολύτιμο μάρμαρο της. Τότε οικοδομήθηκαν, με την επίβλεψη των ικανότερων καλλιτεχνών, αρχιτεκτόνων καιγλυπτών, τα σημαντικότερα μνημεία που βλέπει σήμερα ο επισκέπτης: ο Παρθενώνας, ταΠροπύλαια, το Ερέχθειο και ο ναός της Αθηνάς Νίκης. 13
    • Ο Παρθενώνας Ο Παρθενώνας είναι το πιο σημαντικό από τα κτήρια της Ακρόπολης με σχεδιαστές καιεκτελεστές τον Ικτίνο και τον Καλλικράτη (πιθανόν σε σχέδια του Φειδία), και καθώς περνούντα χρόνια αποκτά όλο και περισσότερη αξία. Ακόμα αξίζει να σημειωθεί το ότι είχε αρχίσει ναοικοδομείται στην ίδια θέση ένας παλαιότερος Παρθενώνας που έμεινε μισοτελειωμένος, ολεγόμενος Προπαρθενών (δες και παραπάνω). Από τον Προπαρθενώνα σήμερα σώζεται τοεπιβλητικό πώρινο θεμέλιο, το οποίο χρησιμοποιήθηκε και στον Παρθενώνα. Η χρονολόγησητου κτηρίου αυτού είναι ένα από τα επίμαχα θέματα της Ακρόπολης. Τι να πρωτοθαυμάσει κανείς από αυτό το αρχιτεκτονικό αριστούργημα πουονομάζεται Παρθενώνας. Οι οχτώκίονες στις στενές πλευρές του σεσυνδυασμό με τους δεκαεπτά κίονεςτων μακρών του πλευρών αποτελούνένα μοναδικό αριθμό. Οι κίονεςτοποθετούνται με μια πυκνότηταασυνήθιστη και διαμορφώνουνομοιόμορφη κορμοστασιά. Ανάμεσα Εικόνα 3 - Ο Παρθενώνας από τα νοτιοανατολικάστο πτερό και τον κύριο ναό δημιουργούνται στοές αλλά και μπροστά από τον πρόναο και τονοπισθόδομο οι εξάστυλες κιονοστοιχίες δημιουργούν αίσθηση δίπτερου ναού (ο ναός πουπεριβάλλεται από διπλό πτερόν ονομάζεται δίπτερος). Ο Παρθενώνας, με διαστάσεις τουστυλοβάτη 30,88 x 69,50 μ., αποτελεί τον μεγαλύτερο δωρικό ναό όλου του ελληνικού κόσμου.Μέλος του δωρικού αυτού κτηρίου ανήκει στον ιωνικό ρυθμό, η περίφημη ζωφόρος, μιασυνεχής ζώνη δηλαδή από πλάκες όπου απεικονίζεται η εικόνα μάλλον της παναθηναϊκήςπομπής. Όλα μελετήθηκαν και στην παραμικρή λεπτομέρειά τους. Επειδή το μάτι του ανθρώπουξεγελιέται και τις μεγάλες ευθείες τις βλέπει στη μέση τους να καμπυλώνουν, οι σπουδαίοιΑθηναίοι αρχιτέκτονες χρησιμοποίησαν ελαφρές καμπύλες, ώστε στο μάτι να φαίνονται 14
    • ευθείες. Οι κολώνες γέρνουν ελαφρά προς τα μέσα για να οδηγούν το βλέμμα ψηλά. Αυτό τομεγάλο κτήριο το χαρακτηρίζει η απλότητα, η σοβαρότητα, η επιβλητικότητα, αλλά και η χάρη.Οι εκατοντάδες τόνοι από μάρμαρο, θα λεγε κανείς ότι δεν του έδωσαν την αίσθηση τουόγκου και του βάρους. Ταίριαζε απόλυτα στον γυμνό βράχο της Ακρόπολης, αλλά και σε όλο τοπεριβάλλον της Αθήνας με το λαμπερό της φως. Το εσωτερικό του χωριζόταν στον πρόναο, τον σηκό και τον οπισθόδομο. Στη ζωφόρο,που είχε συνολικό μήκος 140 μέτρων και ύψος 1 μέτρου, ο Φειδίας λάξευσε τααριστουργηματικά του γλυπτά με θέμα, όπως προαναφέρθηκε, την προετοιμασία της πομπήςτων Παναθηναίων. Πόση απλότητα, πόση λιτότητα, αλλά και πόση ζωντάνια και αλήθεια δενυπάρχουν σ’ αυτά τα ανεπανάληπτα γλυπτά! Όλες οι μορφές ενεργούν και κινούνται με κατεύθυνση και ροή προς τα ανατολικά όπου θα τερματίσει η μεγαλόπρεπη πομπή. Στο εσωτερικό υπήρχε δίτονη (διώροφη δηλαδή) δωρική κιονοστοιχία σχήματος «Π», που δημιουργούσε ένα υπερώο, από το οποίο οι επισκέπτες μπορούσαν να θαυμάσουν από διάφορα σημεία το χρυσελεφάντινο άγαλμα της Εικόνα 4 - Ο Παρθενών από τη βορειοδυτική πλευρά Αθηνάς. Στον οπισθόδομο (το μέρος που πρωτοαντικρύζει ο επισκέπτης ανεβαίνονταςστον βράχο) φυλασσόταν ο θησαυρός, δηλαδή τα πολύτιμα αφιερώματα της Αθηνάς. Η οροφήτου στηριζόταν σε τέσσερις ιωνικούς κίονες. Η στέγη ολόκληρου του ναού, μαζί με τουςστρωτήρες, τους καλυπτήρες και τα ακροκέραμα, ήταν όλη από διαφανές μάρμαρο Πάρου,αλλά στηριζόταν σε μεγάλες ξύλινες δοκούς. 15
    • Η Ζωφόρος Η ζωφόρος του Παρθενώνα περιέβαλλε το επάνω μέρος των τοίχων του ναού, πίσωαπό τους εξωτερικούς κίονες. Έχει 1μ. ύψος και συνολικό μήκος 160μ. Θέμα της ανάγλυφηςπαράστασης είναι η πομπή των Παναθηναίων. Συνολικά 360 ανθρώπινες μορφές σε ομάδεςκαι μεμονωμένα άτομα και πλήθος από ζώα συνθέτουν τη ζωφόρο με την πομπή τωνΠαναθηναίων. Στην παράσταση υπάρχουν θεοί,ιερείς, άρχοντες, μουσικοί, ιππείς, άρματα,παρθένες με υδρίες και κάνιστρα, γέροντες μεκλαδιά, πολίτες, άντρες και γυναίκες έφηβοι καιακόμα άλογα, βόδια και κριάρια. Η παράσταση αρχίζει από τη ΝΔ γωνία Εικόνα 5 - Το σχέδιο της ζωφόρουτου ναού (πάνω από τον οπισθόδομο) καιακολουθεί δύο κατευθύνσεις, μία από τη βόρεια και μία από τη νότια πλευρά, ξεδιπλώνονταςόλο το θέμα. Και οι δύο συναντιώνται στο ανατολικό τμήμα της ζωφόρου που βρίσκεται πάνωαπό την επίσημη είσοδο του Παρθενώνα (κοιτώντας προς τον Υμηττό). Στις τρεις πλευρές της ζωφόρου (δυτική, νότια και βόρεια) έχουν απεικονιστεί σκηνέςκατά τη διάρκεια της πομπής των Παναθηναίων. Στην τέταρτη, την ανατολική πλευρά, με τηνπαρουσία των θεών του Ολύμπου, παριστάνεται το τέρμα της πομπής και η παράδοση τουιερού πέπλου της Αθηνάς από τις Αρρηφόρες στον Αρχιερέα.Λίγα λόγια για την εορτή των Παναθηναίων Πρόκειται για την επισημότερη εορτή της Αρχαίας Αθήνας, που γινόταν κάθε τέσσεραχρόνια προς τιμήν της πολιούχου της πόλης θεάς Αθηνάς, τον μήνα Εκατομβαιώνα (Ιούλιο –Αύγουστο). Σύμφωνα με την παράδοση ιδρύθηκε κατά τους προϊστορικούς χρόνους από τονΕριχθόνιο, με το όνομα Αθήναια, αναδιοργανώθηκε από τον Θησέα στο τέλος της μυκηναϊκήςεποχής και τότε πήρε το όνομα Παναθήναια. Νέα αναδιοργάνωση έγινε από τον τύραννοΠεισίστρατο το 566 π.Χ.. Εορτάζονταν κάθε τέσσερα χρόνια με τόση λαμπρότητα (ΜεγάλαΠαναθήναια), που κατά τον 6ο-4ο αι. π.Χ. είχαν πανελλήνια αίγλη, ενώ τα Μικρά Παναθήναια, 16
    • που γίνονταν κάθε χρόνο είχαν τοπικό χαρακτήρα. Κατά τα Μεγάλα Παναθήναια τελούντανπολλές τελετές και θυσίες, από τις οποίες σπουδαιότερη ήταν η εκατόμβη (θυσία 100 βοδιών),καθώς και αγώνες ιππικοί, γυμνικοί (αγώνες στίβου) και μουσικοί. Οι τελετές και οι αγώνες,που διαρκούσαν από 4 – 12 ημέρες, έφθαναν στο αποκορύφωμά τους την 28ηΕκατομβαιώνος, γενέθλιο ημέρα της θεάς Αθηνάς, κατά την οποία παραδιδόταν από τοναθηναϊκό λαό στη θεά ένας πέπλος χρυσοκέντητος, που είχαν υφάνει οι αρρηφόροι και οιεργαστίνες, δηλαδή νέα κορίτσια επιφανών οικογενειών στην υπηρεσία της θεάς. Ο πέπλος μεταφερόταν με μεγαλόπρεπη πομπή από τον Κεραμεικό στην Ακρόπολη.Στην πομπή, που είχε τελετουργικό χαρακτήρα, μετείχαν μουσικοί που έδιναν τον ρυθμό,αξιωματούχοι, νέοι που οδηγούσαν τα προς θυσία ζώα, νέες με κλαδιά ελιάς και προσφορέςμέσα σε καλάθια για τη θεά. Στην Ακρόπολη ο πέπλος παραδιδόταν στους ιερείς, οι οποίοιέντυναν το ξόανο (το παλαιό ξύλινο άγαλμα) της θεάς, που βρισκόταν αρχικά μέσα στον«αρχαίο ναό», ενώ αργότερα στο Ερέχθειο. Αυτή την πομπή αναπαρέστησε ο Φειδίας στηζωφόρο του Παρθενώνα. Η ζωφόρος του Παρθενώνα είναι έργο με ασύγκριτη δύναμη,τελειότητα και ομορφιά. Από το σύνολο της ζωφόρου σήμερα σώζονται 50 μέτρα στο Μουσείο της Ακρόπολης,80 μέτρα στο Βρετανικό Μουσείο, ένας λίθος στο Μουσείο του Λούβρου και κάποιαθραύσματα είναι διασκορπισμένα σε μουσεία στο Παλέρμο, στο Βατικανό, στη Χαϊδελβέργη,στη Βιέννη και στο Μόναχο. 17
    • Εικόνα 6 - Τμήμα από τη ζωφόρο του Παρθενώνα (ο πέπλος)Εικόνα 7 - Τμήμα από τη ζωφόρο του Παρθενώνα (οι θεοί) 18
    • Εικόνα 8 - Ο Φειδίας επιδεικνύει στον Περικλή & την Ασπασία τη ζωφόρο (φανταστική αναπαράσταση) Αναλυτικός Πίνακας των σωζομένων τμημάτων της ζωφόρου του Παρθενώνα Δυτική πλευρά (σώζονται και οι 16 πλάκες)στο Μουσείο Ακροπόλεως: 13 πλάκεςστο Βρετανικό Μουσείο: 2 πλάκεςθραύσματα τις τις πλάκας στο Βρετανικό Μουσείο και στο Μουσείο Ακροπόλεως: 1 πλάκα Νότια πλευρά (σώζονται 41 πλάκες)στη θέση τις στο μνημείο: 2 πλάκεςστο Μουσείο Ακροπόλεως: 12 πλάκεςστο Βρετανικό Μουσείο: 24 πλάκεςθραύσματα τις τις πλάκας στο Βρετανικό Μουσείο και στο Μουσείο Ακροπόλεως: 3 πλάκες Βόρεια πλευρά (σώζονται 46 πλάκες)στο Μουσείο Ακροπόλεως: 24 πλάκεςστο Βρετανικό Μουσείο: 15 πλάκεςθραύσματα τις τις πλάκας στο Βρετανικό Μουσείο και στο Μουσείο Ακροπόλεως: 7 πλάκες Ανατολική πλευρά (σώζονται 9 πλάκες)στο Μουσείο Ακροπόλεως: 3 πλάκεςστο Βρετανικό Μουσείο: 1 πλάκαθραύσματα τις τις πλάκας στο Βρετανικό Μουσείο και στο Μουσείο Ακροπόλεως: 5 πλάκες 19
    • Τα Αετώµατα Η γλυπτική διακόσμηση στα αετώματα του Παρθενώνα διήρκεσε πέντε χρόνια, 437 –432 π.Χ. και ήταν το τελευταίο μέρος των εργασιών στο ναό. Καθεμιά από τις συνθέσεις τωνδύο αετωμάτων είχε μήκος 28μ. και οι μορφές στο κέντρο είχαν ύψος περίπου 3μ.. Συνολικάξεπερνούσαν τις 50 μορφές και τις δύο συνθέσεις μαζί, από τις οποίες σήμερα σώζονται μόνοελάχιστες, με τις περισσότερες να βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Στην αποκατάστασητων συνθέσεων βοήθησαν τα σχέδια του J.Carrey το 1674 (Εθν. Βιβλιοθήκη Παρισιού). Τα θέματα και τις δύο συνθέσεις ήταν εμπνευσμένα από την μυθολογία και αφορούνκαι τα δύο τη θεά Αθηνά που ήταν η προστάτιδα τις Αθήνας. Στο ανατολικό αέτωμα (πάνω από την κύρια είσοδο του ναού, προς τον Υμηττό) όπουπαριστανόταν με θεϊκή μεγαλοπρέπεια η γέννηση τις θεάς Αθηνάς, δέσποζαν στο κέντροαντικριστές οι δύο κύριες μορφές. Ο Δίας αριστερά καθισμένος στο θρόνο του, με το σκήπτροστο αριστερό του χέρι και τον κεραυνό στο δεξί, είχε απέναντί του όρθια, πάνοπλη και 20
    • ολόχαρη την Αθηνά που μόλις έχει γεννηθεί μέσα από το κεφάλι του. Πίσω της εικονιζότανγυμνός και όρθιος ο θεός Ήφαιστος, κρατώντας το τσεκούρι με το οποίο είχε χτυπήσει τοκεφάλι του Δία. Καθιστή πίσω από το Δία και την Αθηνά, βρισκόταν αντίστοιχα η Ήρα και οΠοσειδώνας, που έκπληκτοι μπροστά στο γεγονός παρακολουθούσαν το θαύμα. Δεξιά καιαριστερά βρίσκονταν άλλοι θεοί που παρακολουθούσαν και μετείχαν στο ευχάριστογεγονός. Στην αριστερή άκρη του αετώματος απεικονιζόταν το τέθριππο άρμα του Ήλιου πουανατέλλει από τον Ωκεανό και κατευθύνεται στο κέντρο, ενώ δεξιά απεικονιζόταν το τέθριπποάρμα της Σελήνης, που φεύγει για να βυθιστεί στον Ωκεανό. Εικόνα 9 - Το ανατολικό αέτωμα (Βρετανικό Μουσείο) Στο δυτικό αέτωμα (πάνω από τον οπισθόδομο), όπου παριστανόταν ο μύθος τιςφιλονικίας του Ποσειδώνα και της Αθηνάς για το ποιος θα γίνει προστάτης της πόληςδέσποζαν στο κέντρο αντικριστές οι δύο κύριες μορφές. Οι δύο θεοί, εικονίζονταν με τασύμβολά τους, όρθιοι με ζωηρή παραστατικότητα. Το γυμνό ρωμαλέο κορμί του Ποσειδώνατινάζεται βίαια προς τα πίσω, είναι νευρικός και αβέβαιος για τη νίκη του στον αγώνα.Αντίθετα η θεά Αθηνά, με τη μεγαλόπρεπη στάση της, φανέρωνε τη σιγουριά της για τη νίκη.Κοντά στους δύο θεούς εικονίζονταν τα σημάδια – σύμβολα, η ελιά και η πηγή με το θαλάσσιονερό, τα δώρα που πρόσφεραν οι δύο θεοί για να αποκτήσουν την προστασία της πόλης. 21
    • Δεξιά και αριστερά από τους θεούς ήταν τα άρματα που τους έφεραν στα βράχια τηςΑκρόπολης για τον αγώνα. Το άρμα της Αθηνάς το οδηγούσε η Νίκη και το άρμα τουΠοσειδώνα η Αμφιτρίτη ή κάποια άλλη από τις Νηρηίδες. Τα άρματα τα συνόδευαν οιαγγελιοφόροι των θεών, ο Ερμής και η Ίρις. Τον αγώνα παρακολουθούσαν ο Κέκροπας και οΕρεχθέας με τις οικογένειές τους. Τις δυο γωνιές του αετώματος εικονίζονται ο Κηφισός και οΙλισός ή ίσως δύο άλλοι ήρωες της Αττικής. Εικόνα 10 - Το δυτικό αέτωμα (αναπαράσταση) Αμφισβητήσεις και ποικίλες γνώμες διατυπώθηκαν σχετικά με το ποιος καλλιτέχνηςδημιούργησε τα αετώματα του Παρθενώνα. Τελικά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι και το έργοαυτό είναι του μεγάλου γλύπτη Φειδία και των μαθητών του. 22
    • µετόπες Οι µετόπες Γύρω από τον Παρθενώνα, πάνω από τους εξωτερικούς κίονες, βρίσκονταν εναλλάξ τατρίγλυφα και οι μετόπες. Αντίθετα από τη ζωφόρο που φαινόταν δύσκολα πίσω από τουςκίονες του ναού, οι μετόπες βλέπονταν ελεύθερα. Ήταν 92 στο σύνολό τους, 32 σε κάθεμεγάλη πλευρά του ναού και 14 σε κάθε μικρή. Κάθε μετόπη είχε δύο ανθρώπινες μορφές ήσύμπλεγμα ανθρώπου και ζώου. Οι παραστάσεις είναι εμπνευσμένες από τη μυθολογία. Ταθέματά τους είναι επιλεγμένα ώστε να συμβολίζουν και να θυμίζουν τους παλαιούς και τουςπρόσφατους νικηφόρους αγώνες των Ελλήνων κατά των εχθρών, που απείλησαν τη γη και τηνελευθερία τους. Ειδικότερα • Η βόρεια πλευρά ιστορούσε σκηνές από τον Τρωικό πόλεμο. • Η νότια πλευρά ιστορούσε τον αγώνα των Ελλήνων κατά των Κενταύρων (Κενταυρομαχία). • Η δυτική πλευρά ιστορούσε τη μάχη των Αθηναίων με τις Αμαζόνες (Αμαζονομαχία). • Η ανατολική πλευρά ιστορούσε τον αγώνα των θεών του Ολύμπου εναντίον των Γιγάντων (Γιγαντομαχία). Οι μετόπες της ανατολικής, της βόρειας και της δυτικής πλευράς είχαν απολαξευτείβάρβαρα από τους Χριστιανούς όταν μετέτρεψαν τον Παρθενώνα σε χριστιανική εκκλησία (5ος– 6ος αι. μ.Χ.). Από την καταστροφή αυτή εξαιρέθηκαν οι νότιες μετόπες. Σήμερα από τις 92μετόπες, 39 βρίσκονται στην Αθήνα και 15 στο Βρετανικό Μουσείο του Λονδίνου. Αναλυτικός Πίνακας με τις σωζόμενες Μετόπες του Παρθενώνα Ανατολική πλευρά (Γιγαντομαχία)στο Μουσείο Ακροπόλεως: όλες οι πλάκες (14) - στη θέση τους έχουν τοποθετηθεί αντίγραφα Δυτική πλευρά (Αμαζονομαχία)στη θέση τους στο μνημείο: όλες οι πλάκες (14) Βόρεια πλευρά (Τρωικός Πόλεμος)στη θέση τους στο μνημείο ή στο Μουσείο Ακροπόλεως: 13 πλάκες ακέραιες ή σε θραύσματα Νότια πλευρά (αγώνας Λαπιθών-Κενταύρων)στη θέση τους στο μνημείο: 1 πλάκα, στο Μουσείο Ακροπόλεως: 11 πλάκες ακέραιες ή σεθραύσματα, στο Βρετανικό Μουσείο: 16 πλάκες ακέραιες ή σε θραύσματα (θραύσματα των 6από αυτές φυλάσσονται και στο Μουσείο Ακροπόλεως) 23
    • Η πρώτη νοτιοδυτική μετόπη της Κενταυρομαχίαςείναι μια από τις παλαιότερες (Βρετ. Μουσείο). Παρουσιάζειέναν ισόπαλο αγώνα Κενταύρου-Λαπίθη με καταφανείςτάσεις αρχαισμού στην κίνηση. Ο Λαπίθης μοιάζει πολύ μετο Δισκοβόλο του Μύρωνα, γι’ αυτό υποτίθεται ότι και αυτόςείναι έργο του Μύρωνα. H τέταρτη νότια μετόπη από ταδυτικά δείχνει ότι η μάχη για το σωριασμένο καταγής Λαπίθηέχει λήξει. Ο θηριώδης Κένταυρος έχει αρπάξει μια υδρία και Εικόνα 11 - Κένταυρος και Λαπίθηςετοιμάζεται να του δώσει το τελειωτικό χτύπημα. Ο (Βρετ. Μουσείο)αρχαιολόγος Langlotz πιστεύει ότι ο Φειδίας απέδωσε τα δικά του χαρακτηριστικά στοπρόσωπο του Κενταύρου. Μια άλλη μετόπη αποδίδεται στον Κολώτη και είναι περίφημη γιατο άπλωμα της χλαμύδας του Λαπίθη, ενώ μια άλλη δείχνει τον Κένταυρο να καλπάζειθριαμβευτικά πάνω στο νεκρό Λαπίθη ανεμίζοντας τη δορά -ασπίδα του (βρίσκεται στοΒρετανικό Μουσείο). Το Χρυσελεφάντινο άγαλµα Από τα πιο ονομαστά έργα του Φειδία ήταν το χρυσελεφάντινο άγαλμα της Αθηνάς Παρθένου και ολοκληρώθηκε σε 9 χρόνια το 438 π.Χ., τοποθετημένο στον σηκό του Παρθενώνα. Παρίστανε την θεά πάνοπλη, με Νίκη στο προτεταμένο και στηριγμένο σε μικρό κίονα δεξί χέρι της, ενώ το αριστερό συγκρατούσε την ασπίδα όρθια δίπλα στο αριστερό πόδι της. Το δόρυ της θεάς στηριζόταν όρθιο στο έδαφος και στον αριστερό της ώμο. Την ασπίδα της διακοσμούσε εξωτερικά ανάγλυφη παράσταση Αμαζονομαχίας. Σε μία από τις μορφές μάλιστα που αντιμάχονταν τις Αμαζόνες Εικόνα 12 - Αναπάρασταση του είχε δώσει ο Φειδίας τα χαρακτηριστικά του Περικλή και σε μίαΧρυσελεφάντινου Αγάλματος της Αθηνάς 24
    • άλλη τα δικά του, πράγμα για το οποίο κατηγορήθηκε αργότερα. Στο εσωτερικό της ασπίδαςυπήρχε γραπτή παράσταση Γιγαντομαχίας, ενώ στα πέδιλά της απεικονιζόταν ανάγλυφηΚενταυρομαχίας. Τέλος, στην βάση του αγάλματος υπήρχε ανάγλυφη η παράσταση τουμύθου της Πανδώρας. Το συνολικό ύψος αγάλματος και βάσης έφθανε τα 12 μ. Τα γυμνά μέρη της μορφήςήταν από ελαφαντοστούν, ντυμένα από φύλλα χρυσού που μπορούσαν να αφαιρεθούν και ναεπανατοποθετηθούν. Δεν είναι γνωστό πότε καταστράφηκε το πρωτότυπο. Ιδέα του έργου μαςδίνουν τα πολύ κατώτερης ποιότητας αντίγραφά του, που σώζονται και φυλάσσονται σεδιάφορα μουσεία. Το καλύτερο είναι εκείνο που έχει στηθεί στη βιβλιοθήκη της Περγάμουκατά την ελληνιστική περίοδο και βρίσκεται σήμερα στο Pergamon Museum του Βερολίνου.Δύο άλλα αντίγραφα του έργου εκτίθενται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας: ηΑθηνά του Βαρβακείου, που σώζει την Νίκη και, η Αθηνά Lenormant, που σώζει τμήμα από τηγέννηση της Πανδώρας. Το 295 π.Χ. ο Λάχαρις, τοπικός τύρρανος, αφαίρεσε τα 3/4 από τοχρυσό φόρεμα της θεάς και το 250 π.Χ. αυτό καταστράφηκε από πυρκαγιά στο εσωτερικό τουναού. Πώς χτίστηκαν αυτά τα µνηµεία; Από το λατοµείο της Πεντέλης στον βράχο της Ακρόπολης: η εξόρυξη Πεντέλης Ακρόπολης: του µαρµάρου.2 µαρµάρου. Στα νότια της κορυφής του Πεντελικού όρους, περίπου στα μισά του ύψους του,αναπτυσσόταν κάθε μέρα ένα μεγάλο και βαθύ λατομείο. Αυτό έγινε εξαιτίας του Παρθενώνα.Μέχρι τότε οι ναοί φτιάχνονταν με πωρόλιθο, το κατεξοχήν υλικό της δωρικής αρχιτεκτονικής.Το μάρμαρο χρησιμοποιούνταν μόνο σε αγάλματα και μικρές αρχιτεκτονικές μορφές, καισυνήθως το έφερναν από την Πάρο. Στο μέσο του μεγάλου μεταλλείου η εξόρυξη είχε φτάσει σε βάθος 20 μέτρων. Τοπέτρωμα εκτείνεται καθαρό δεν είναι όμως συνεχές. Φυσικοί αρμοί, άλλοι όρθιοι και άλλοικεκλιμένοι διακόπτουν τη συνέχειά του. Οι αρμοί θέτουν αξεπέραστα όρια μεγέθους για τους2 Οι αναφορές που ακολουθούν, όπως και οι εικόνες, προέρχονται από το βιβλίο του Μ. Κορρέ, «Από τηνΠεντέλη στον Παρθενώνα», Εκδόσεις Μέλισσα, Αθήνα 1994 25
    • λατομήσιμους ωφέλιμους όγκους, αλλά εξυπηρετούν και την εξόρυξη. Οι αποστάσεις τωναρμών δεν είναι σταθερές και κάνουν το υλικό άχρηστο όταν απέχουν λίγο μεταξύ τους ή ανείναι πολύ μεγάλες απαιτούν αυλάκια για να χωριστεί το πέτρωμα στα ζητούμενα μεγέθη. Οιτεχνίτες λοιπόν έπρεπε να κάνουν σωστή διαλογή των λατομήσιμων όγκων, όχι μόνο με τοκριτήριο των αρμών, αλλά και με το κριτήριο της ποιότητας, και αυτό απαιτούσε επιδέξιουςκαι έμπειρους λιθοτεχνίτες. Οι περισσότεροι από αυτούς είχαν δουλέψει στις Κυκλάδες καιτην Ιωνία, περιοχές στις οποίες δούλευαν το μάρμαρο, όπως απαιτούσε η ιωνικήαρχιτεκτονική. Στο λατομείο είχαν εξορυχτεί 4.200 κυβικά μέτρα λατομήσιμου μαρμάρου για τηνπαραγωγή 1400 κ.μ. ωφέλιμου όγκου υλικού. Το πιο δύσκολο έργο ήταν να αποσπασθεί τομάρμαρο από το μητρικό πέτρωμα. Κατά μήκος των φυσικών αρμών και των ρηγμάτων γύρωαπό τον όγκο οι τεχνίτες διάλεγαν τη καταλληλότερη θέση για να μπουν οι σφήνες και οιμεγάλοι μοχλοί. Στις θέσεις αυτές λάξευαν βαθιές φωλιές, ενώ πρόσεχαν την ακριβή σύγκλισητων επιφανειών στις φωλιές των σφηνών. Με βαρείες οι εργάτες χτυπούσαν τις σφήνες για νααποσχίσουν το μάρμαρο. Μετά την αποκόλληση του όγκου και την πρώτη χαλάρωση τωναρμών του η προσπάθεια των εργατών συνεχιζόταν με τη χρήση μεγαλύτερων μοχλών. Οπροϊστάμενος των λατόμων γνώριζε ότι τα μεγάλα αποκόμματα του μαρμάρου είναι πιοχρήσιμα για τη λάξευση κάποιων μικρότερων στοιχείων του κτηρίου. Αυτό δεν ήταν δυνατόνχωρίς την τοποθέτηση σφηνών και στις τέσσερις πλευρές. Έπρεπε δηλαδή να γίνει η μετατόπιση του όγκου και μετά η αποκοπή των πλεονασμάτων. Για πολλές μέρες οι εργάτες ετοίμαζαν εσοχές, βαθιές αυλακώσεις και φωλιές σφηνών για να αποσχίσουν το επάνω μέρος. Οι σφήνες χτυπιούνταν με τα σφυριά ρυθμικά. Οι σφήνες πρέπει να δέχονται την ίδια περίπου δύναμη. Κατά Εικόνα 13 - Η εξαγωγή του κιονόκρανου από το λατομείο την αδρή αφαίρεση του υλικού γύρω από 26
    • το μελλοντικό κιονόκρανο, οι κομμοί και οι άλλες φυσικές ατέλειες έπρεπε να επισημαίνοντανεγκαίρως, ώστε τα ελαττώματα να μένουν στα αποκόμματα και όχι στον κύριο όγκο. Κατόπιντο ωφέλιμο μάρμαρο καθαριζόταν με νερό και με σκληρή βούρτσα. Τα μεγάλα αποκόμματαμετακινούνταν για να μην εμποδίζουν τις εργασίες, ενώ άρχιζε το επόμενο στάδιο παραγωγής,η απολάξευση σε όλες τις πλευρές του κύριου όγκου. Η μορφή ήταν ακόμη ακανόνιστη. Έμπειροι τεχνίτες επιστρατεύονταν για να λαξεύσουνκάθετους οδηγούς στις τέσσερις γωνίες, οι οποίοι θα ήταν χρήσιμοι για την επιπέδωση τωνπλευρικών επιφανειών, αλλά και για την ακριβή εύρεση των ορίων κάθε πλευράς. Τηνεπεξεργασία της άνω πλευράς ενός όγκου και των γωνιακών οδηγών της λάξευσης ακολουθείη ανατροπή του, ώστε να γίνει δυνατή η χονδρική κατεργασία της κάτω πλευράς. Οι τεχνίτεςχρησιμοποιώντας μοχλούς ανασήκωναντο μεγάλο μάρμαρο για να μπουν απόκάτω μερικά σιδερένια κυλινδρικάκυλίστρα. Οι έμπειροι λατόμοι είχαντοποθετήσει ισχυρά ξύλα, επάνω σταοποία θα γινόταν η οριζόντια κίνηση τουόγκου καθώς και ένα σωρό λατύπης γιανα μετριασθεί η ορμή της πτώσης τουμαρμάρου. Τώρα το μάρμαρο ήταν έτοιμο Εικόνα 14 - Η μεταφορά του κιονόκρανουνα δεχτεί την απαραίτητη κατεργασία,ώστε να αποκτήσει μια γεωμετρική κατασκευή, όσο το δυνατόν πιο κοντά στην τελική.Απαραίτητα εργαλεία ήταν οι κανόνες, οι διαβήτες και οι γωνιές. Το βάρος του ημίεργουκιονόκρανου ήταν περίπου 12 τόνοι· για την τόσο εντυπωσιακή εργασίας της εξόρυξης και τηςλάξευσης του ημι-κατεργασμένου κιονόκρανου απαιτήθηκαν δυο μήνες. Για την απόσπασητου μαρμάρου να σημειωθεί ότι χρειάστηκαν τροχαλίες, βαρούλκα, στρωτήρες ξύλινοι,κύλινδροι και άλλα εργαλεία, ενώ για την έξοδό του από το βάθος του λατομείου και τοκατέβασμα του από το βουνό είχε δημιουργηθεί ένα είδος έλκηθρου φτιαγμένο με ξύλα. Το πιο δύσκολο μέρος αυτής της εργασίας ήταν η έξοδος του μαρμάρου από το βάθοςκαι αυτό γινόταν με δυο βαρούλκα και γερά σχοινιά, τους καλωστρόφους. Συγχρόνως οι πιο 27
    • δυνατοί λατόμοι έβαζαν στο πίσω μέρος του έλκηθρου πέδη για να μην κυλίσει ο μαρμάρινοςόγκος προς τα πίσω, ενώ τον τραβούσαν προς τα πάνω και φάλαγγες (κυλινδρικά πολύ σκληράπρινόξυλα). Το βαρύ φορτίο αφού ανέβαινε το λατομείο, κατέβαινε (καταγωγή) μια στενήλιθόστρωτη, ευθύγραμμη και πολύ κατηφορική οδό με τη βοήθεια σχοινιών που είχαν δεθείσε πασσάλους για να σταματάνε την ορμή του όγκου. Στο τέλος του δρόμου περίμενε μιαάμαξα τετράκυκλη, η οποία θα διένυε 17 χιλιόμετρα μέχρι την Αθήνα. Σε αυτήν φορτωνότανμε δυο ισχυρές δοκούς, μερικές φάλαγγες και μοχλούς το μάρμαρο. Στο πέρασμά της η μεγάληκαι βαριά άμαξα προκαλούσε τον θαυμασμό στους κατοίκους. Η λιθαγωγία διευκολυνόταν καιμε τους καλούς δρόμους και 12 περίπου ζώα-σε κάποια σημεία γίνονταν 20, βόδια καιγαϊδούρια, που έσερναν την άμαξα. Το δύσκολο ήταν να ανέβουν τηνανηφόρα προς την Ακρόπολη. Εκεί είχεφτιαχτεί από παλιά ένα ευθύ κεκλιμένοεπίπεδο πλάτους 10 μέτρων και μήκους80μ. Ο τρόπος ανόδου ήταναξιοθαύμαστος: μια κενή άμαξα που τηνσέρνουν τα ζώα κατέβαινε την πλαγιά τηςΑκρόπολης, ενώ το σχοινί, ο καλώς, με τοοποίο ήταν δεμένη, ήταν πιασμένο σε μια Εικόνα 15 - Η άνοδος του κιονόκρανου στον βράχο της Ακρόποληςτροχαλία στο πάνω μέρος της διαδρομής,και στη βαριά άμαξα που ανεβαίνει την ανηφόρα με το μάρμαρο, χωρίς τα ζώα. Κάθε βήμα τηςκενής άμαξας προς τα κάτω ανέβαζε τη φορτωμένη άμαξα προς τα πάνω. Αφού το μάρμαρομεταφερόταν πάνω, με βαρούλκα μετακινούνταν στο πλάτωμα όπου θα γινόταν η τελικήεπεξεργασία του και θα έπαιρνε το επιθυμητό σχήμα. Σε αυτή τη φάση χρειάζονταν γεωμετρικές γνώσεις και επιστρατεύονταν διαβήτες,αλφάδια και γνώμονες. Ετοιμάζονταν οι πρώτοι οδηγοί της λάξευσης της έδρας τουκιονόκρανου, ενώ ελεγχόταν η ποιότητα του μαρμάρου. Εάν ο αρχιτέκτονας θεωρούσε ότι δενενδείκνυται για περαιτέρω επεξεργασία, δεν χρησιμοποιούνταν. Πάντως πάνω από εκατό 28
    • χιλιάδες τόνοι μαρμάρου χρησ χρησιμοποιήθηκαν για να φτιαχτούν τα μνημεί και τα γλυπτά της ημείαΑκρόπολης. Εικόνα 16 - Οι τελευταίες βελτιώσεις ... Εικόνα 17 - Η ανύψωση τμημάτων στον Παρθενώνα Εικ 29
    • Τα Προπύλαια Παλαιότατη ήταν η συνήθεια των αρχαίων Ελλήνων να διαχωρίζουν τους ιερούςχώρους από την υπόλοιπη έκταση της γης. Έτσι τα Προπύλαια της Ακρόπολης των Αθηνώνκτίσθηκαν στη δυτική πλευρά του βράχου, στη θέση όπου τοποθετείται και η πύλη του οχυρούτης μυκηναϊκής ακρόπολης. Το πέρασμα προς το ιερό γινόταν από ένα πρόπυλο, μία είσοδοςεπιβλητική, που έκανε το πιστό να αισθανθεί πως αφήνει πια τον οικείο του χώρο, το κοσμικό,για να πατήσει στο χώρο του θεού. Από τα χρόνια του Πεισίστρατου, στα μέσα του 6ου ου αι.π.Χ. και ενώ ο χώρος είχε διαμορφωθεί σε ιερό αφιερωμένο στη θεά Αθηνά, κτίστηκε τοπρώτο πρόπυλο. Ακόμα, ένα νέο πρόπυλο κατασκευάσθηκε μεταξύ των ετών 510-480 π.Χ., αλλά καταστράφηκε από τους Πέρσες το 480 π.Χ. Μετά τα Περσικά επισκευάσθηκε ή ξαναοικοδομήθηκε κατά τη διάρκεια της εφαρμογής του προγράμματος τειχισμού της Ακρόπολης, από τον Θεμιστοκλή και τον Κίμωνα. Επιπλέον, τα μνημειώδη Προπύλαια των κλασικών χρόνων, Εικόνα 18 - Τα Προπύλαια (Αναπαράσταση) που βλέπει σήμερα ο επισκέπτης,αποτελούν μέρος του μεγαλεπήβολου οικοδομικού προγράμματος που συντελέσθηκε στηνΑκρόπολη από τον Περικλή. Κτίσθηκαν μεταξύ των ετών 437-432 π.Χ., μετά την ολοκλήρωσητου Παρθενώνα, σε σχέδια του αρχιτέκτονα Μνησικλή. Αν και το αρχικό σχέδιο τουοικοδομήματος ήταν πρωτοποριακό από αρχιτεκτονική και καλλιτεχνική άποψη, δενολοκληρώθηκε ποτέ στο σύνολό του. Το οικοδόμημα έχει κατασκευασθεί κυρίως από πεντελικό μάρμαρο και χωρίζεται σετρία τμήματα. Το κεντρικό ορθογώνιο τμήμα είναι το κυρίως πρόπυλο. Στην ανατολική καιδυτική όψη έχει δύο εξάστυλες στοές δωρικού ρυθμού, μεταξύ των οποίων παρεμβάλλεταιεγκάρσιος τοίχος με πέντε θύρες. Η δίοδος προς την Ακρόπολη γινόταν από την κεντρική θύρα, 30
    • που πλαισιώνεται, μεταξύ της δυτικής στοάς και του εγκάρσιου τοίχου, από τρεις κίονεςιωνικού ρυθμού σε κάθε πλευρά. Επίσης, το κεντρικό οικοδόμημα ακολουθούσε τηνανωφέρεια του εδάφους και η ανατολική στοά βρισκόταν ψηλότερα από τη δυτική, το ίδιο καιη αετωματική στέγη, ενώ τα δύο πλευρικά οικοδομήματα ήταν χαμηλότερα. Το πρόβλημα τηςανωφέρειας του εδάφους αντιμετωπιζόταν και στο εσωτερικό του κτηρίου, με βαθμίδες πουυπήρχαν στην πρόσοψη και στον εγκάρσιο τοίχο. Η βόρεια πτέρυγα των Προπυλαίων αποτελείται από ένα δωμάτιο, γνωστό από τηνπεριγραφή του περιηγητή Παυσανία ως Πινακοθήκη, επειδή η αίθουσα ήταν κοσμημένη μεζωγραφικούς και ξύλινους γραπτούς πίνακες, ανάμεσα στους οποίους και έργα των ζωγράφωνΠολυγνώτου και Αγλαοφώντος. Μπροστά του έχει μίαμικρή δωρική στοά από τρεις κίονες και η είσοδος σε αυτόγινόταν από πόρτα που πλαισιώνεται από δύο παράθυρα.Σύμφωνα με ορισμένους μελετητές, η αίθουσα αυτή ήτανχώρος ανάπαυσης ή εστιάσεων των επισκεπτών τηςΑκρόπολης και στο εσωτερικό της πιθανολογείται ότιυπήρχαν κλίνες. Η νότια πτέρυγα των Προπυλαίων αρχικάφαίνεται να σχεδιάσθηκε όμοια με τη βόρεια, η ύπαρξη,όμως, του προγενέστερου ιερού της Νίκης ανάγκασε τοναρχιτέκτονα να μην υλοποιήσει το αρχικό σχέδιο. Για τολόγο αυτό κατασκευάσθηκε μόνο μία στοά, σε αντιστοιχία Εικόνα 19 - Τμήμα των Προπυλαίωνμε τη βόρεια, αποτελούμενη από τρεις κίονες. Από τηδυτική πλευρά της ήταν δυνατή η πρόσβαση στο ναό της Αθηνάς Νίκης. Το αρχικό σχέδιο τουοικοδομήματος φαίνεται ότι προέβλεπε την κατασκευή πλευρικών δωματίων και στηνανατολική πλευρά, αυτά, όμως, δεν κατασκευάσθηκαν ποτέ. Η μορφή των Προπυλαίων παρέμεινε ίδια μέχρι την παλαιοχριστιανική περίοδο (4οςoς-7ος ος αι. μ.Χ.), οπότε η νότια πτέρυγα μετατράπηκε σε εκκλησία, ενώ τον 10ο αιώνα τοκεντρικό τμήμα επίσης λειτούργησε ως εκκλησία αφιερωμένη στους Ταξιάρχες. Κατά τηδιάρκεια της Φραγκοκρατίας (13-14ος αι.) τα Προπύλαια αποτέλεσαν την κατοικία τουΦράγκου ηγεμόνα, και την ίδια εποχή, για την ενίσχυση της οχύρωσης της Ακρόπολης, στη 31
    • δεξιά πτέρυγα του οικοδομήματος κατασκευάσθηκε ο πύργος, ο γνωστός ως Κουλάς, που δενυπάρχει σήμερα. Επιπρόσθετα, κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας (1458-1830) ταΠροπύλαια έγιναν η έδρα του Τούρκου φρούραρχου. Το κεντρικό κτήριο χρησιμοποιήθηκε ωςπυριτιδαποθήκη, χρήση στην οποία οφείλεται η πρώτη μεγάλη καταστροφή του μνημείου,που ανατινάχθηκε από έκρηξη το 1640. Επιπλέον, μετά την απελευθέρωση από τους Τούρκουςκατεδαφίστηκαν οι μεσαιωνικές και τουρκικές προσθήκες και έγιναν ανασκαφές στην περιοχήτων Προπυλαίων. Μετά από αυτά, πραγματοποιήθηκαν αναστηλωτικές επεμβάσεις στομνημείο μεταξύ των ετών 1909 και 1917 από το μηχανικό Νικόλαο Μπαλάνο. Τέλος, τοσύγχρονο έργο αποκατάστασης των Προπυλαίων άρχισε το 1982, στο πλαίσιο του ευρύτερουαναστηλωτικού προγράμματος που πραγματοποιείται στην Ακρόπολη από το 1975 από τηνΥπηρεσία Αναστήλωσης Μνημείων Ακροπόλεως σε συνεργασία με την Α΄ ΕφορείαΠροϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, υπό την επίβλεψη της Επιτροπής ΣυντήρησηςΜνημείων Ακροπόλεως. Το Ερέχθειο Αν ο Παρθενώνας είναι η ενσάρκωση της μεγαλοπρέπειας, της δύναμης και τηςαρρενωπής ομορφιάς, ο ναός του Ερεχθείου είναι η μετουσίωση της θηλυκής χάρης καικομψότητας. Ο ιωνικός αυτός ναός στα βόρεια του Παρθενώνα, που χτίστηκε στα τέλη του5ου αιώνα π.Χ., δημιουργήθηκε για να αντικαταστήσει τον «ἀρχαῖον νεώ» της ΠολιάδοςΑθηνάς. Ο αρχικός ναός λέγεται ότι κτίστηκε και πήρε την ονομασία του από τον Ερεχθέα, όπουλατρευόταν μαζί με την Αθηνά, αλλά κάηκε από τους Πέρσες το 480 π.Χ.. Επίσης, ηαναστήλωση του, έργο που ξεκίνησε ο Περικλής, τελείωσε το 406 π.Χ. με σχέδια τουαρχιτέκτονα Καλλίμαχου. Κατά τη μυθολογία στο σημείο αυτό, όπου βρίσκεται ο ναός, έγινε ηφιλονικία της Αθηνάς και του Ποσειδώνα για την κυριαρχία της πόλης. Ο θεός της θάλασσαςΠοσειδώνας χτύπησε το βράχο με τη τρίαινα και ξεπήδησε θαλασσινό νερό. Με τη σειρά της ηΑθηνά χτύπησε με το δόρυ της και φύτρωσε η ελιά. Οι θεοί που ήταν κριτές έδωσαν τη νίκηστην Αθηνά. Οι Αθηναίοι όμως θέλοντας να συμβιβάσουν τους δύο αντίπαλους θεούς, τους 32
    • αφιέρωσαν από ένα ιερό κάτω από την ίδια στέγη. Έτσι χτίστηκε το πιο ιδιόμορφο από ταοικοδομήματα της Ακρόπολης από άποψη αρχιτεκτονικού σχεδίου. Ο ναός παρουσιάζει μεγάλες ιδιορρυθμίες στην κάτοψη και σε πολλές λεπτομέρειεςτης ανωδομής του, που τον ξεχωρίζουν από τους συνηθισμένους. Υπάρχουν τρεις κύριοι λόγοιπου τον κάνουν να διαφέρει: α) στη διαμόρφωση του εδάφους, β) στην ύπαρξη στο τμήμααυτού του βράχου και γ) στις λατρείες που τελούνταν στο Ερέχθειο. Το ύφος του ναού και τηςδιακόσμησης θυμίζει το λεγόμενο «πλούσιο» ρυθμό. Ο πλούτος της διακόσμησης συνδυάζεταιμε τη λεπτότητα και την ευαισθησία του σχεδίου, καθώς και με την εκτέλεση της πιο μικρήςλεπτομέρειας κάνει το Ερέχθειο το κομψότερο κτήριο της Ακρόπολης. Επιπλέον, εδώβρίσκονταν οι αρχαιότεροι βωμοί των θεών και το πρώτο παλάτι των πρώτων βασιλιάδων τωνΑθηναίων, όπως ήταν ο Ερεχθεύς, που αργότερα ταυτίστηκε με τον Ποσειδώνα. Εικόνα 20 - Το Ερέχθειο (σχεδιακή αναπαράσταση) Το Ερέχθειο διαιρείται σε τρία επίπεδα και τα θεμέλια των νότιων και των ανατολικώνπλευρών είναι ψηλότερα από αυτά των βόρειων και δυτικών. Το κύριο μέρος του ναού, τοανατολικό, ήταν αφιερωμένο στην Πολαιάδα Αθηνά και αποτελείται από τον σηκό, τον κύριοχώρο δηλαδή, που ήταν αποκλειστικά αφιερωμένος και χρησίμευε για τη φύλαξη τωναγαλμάτων των θεών, γι’ αυτό ήταν κλειστός προς το κοινό. Για να μπορέσουν να μπουν στοανατολικό τμήμα έπρεπε να περάσουν από μια πρόσταση, έτσι εμπρός από τον σηκόβρίσκεται μια σειρά από έξι ιωνικούς κίονες εξαιρετικής τέχνης που σχηματίζει ένα πρόστυλο, 33
    • πέντε από τους οποίους υπάρχουν ακόμα. Στο βάθος του σηκού ήταν τοποθετημένο το αρχαίοξόανο (άγαλμα) από ξύλο ελιάς της Πολαιάδος Αθηνάς, για το οποίο πιστευόταν ότι είχε πέσειαπό τον ουρανό. Επιπλέον, μπροστά από το ξόανο έκαιγε μέρα νύχτα μια χρυσή λυχνία. Αυτόςο χώρος, εκτός από ιερό, χρησίμευε και για τη φύλαξη των πολύτιμων λαφύρων των Μηδικώνπολέμων. Επίσης εκεί ήταν ο χάλκινος φοίνικας, ένας εγκάρσιος τοίχος χωρίς θύραεπικοινωνίας και χώριζε το ανατολικό τμήμα από το δυτικό στο οποίο μπορούσε να μπεικάποιος από ΒΔ. Η έξοχη είσοδος προς τα δυτικά διαμερίσματα έχει υποφέρει τόσο πολύ απότις καταστροφές και τον χρόνο, ώστε είναι δύσκολο να τη φανταστεί κανείς σε όλο το μεγαλείοτης. Παρ’ όλα αυτά, η βόρεια πρόσταση (προστέγασμα) ακόμα διακρίνεται για την άψογητελειότητα της διακόσμησής της. Στο κέντρο της βρίσκεται ο βωμός του Θυητού. Σύμφωνα μειερή παράδοση της εποχής, η στέγη σ’ ένα σημείο ήταν ξηλωμένη, διότι πίστευαν ότι από αυτήτη θέση έπληξε ο Ποσειδώνας με την τρίαινά του τον βράχο της Ακρόπολης. Πράγματι, πάνωστο βράχο, κάτω από ένα αντίστοιχο άνοιγμα του πατώματος, διακρίνεται το τριπλό σημείοτης τρίαινας. Μέσα στο άνοιγμα διακρίνονται και τα πέτρινα θεμέλια μιας κρύπτης, η οποίαεπικοινωνεί με το υπόγειο του ναού, όπου πιστεύεται ότι οι Αθηναίοι έδειχναν το σημάδι μετο οποίο ο Δίας σκότωσε τον μυθικό βασιλιά Ερεχθέα. Το δυτικό τμήμα του ναού ήταν αφιερωμένο στο Ποσειδώνα, Ερεχθέα. Όμως, επειδή τοέδαφος στα δυτικά ήταν χαμηλότερο σε σχέση με το ανατολικό, παρουσιάζει περισσότερεςιδιορρυθμίες. Όλο το δυτικότμήμα ήταν χωρισμένο σε δύοκαθ’ ύψος μέρη. Το επάνωτμήμα ήταν ο κύριος χώροςλατρείας, όπου υπήρχαν τρειςβωμοί, ένας αφιερωμένος απόκοινού στο Ποσειδώνα και τονΕρεχθέα, ένας στον Ήφαιστο καιο τρίτος στον Αθηναίο ήρωαΒούτη. Το κάτω μέρος του Εικόνα 21 - Το Ερέχθειο (δυτική όψη) 34
    • δυτικού αυτού τμήματος ονομαζόταν «φρέαρ», στο σημείο όπου σύμφωνα με τον αττικό μύθοξεχύθηκε η Ερεχθηίς θάλασσα από το χτύπημα της τρίαινας του Ποσειδώνα. Επίσης, από τοδυτικό τμήμα προεξείχαν δύο προστάσεις, η μια κοντά στη ΝΔ γωνία του κτιρίου και η άλληκοντά στη ΒΔ γωνία του. Η πρώτη ήταν η «πρόστασις των Κορών ή Καρυατιδών», η οποίααναφέρεται στην επιγραφή του ναού ως «ΠΡΟΤΑΣΙΣ ΠΡΟ ΤΟΥ ΚΕΚΡΟΠΕΙΟΥ». Επιπλέον,κάτω από το δάπεδο της προστάσεως ήταν ο τάφος του Κέκροπος. Μια μικρή σκάλα, πίσω απότη πρόσταση, οδηγούσε στο προθάλαμο του Ερεχθείου. Πάνω σε μια μαρμάρινη βάση στέκονται οι έξι φημισμένες Καρυάτιδες, τέσσεριςεμπρός και δύο πίσω, ντυμένες με τα χαριτωμένα ιωνικά τους πέπλα. Αυτές οι μεγαλοπρεπείςκόρες, αντικαθιστούν τους κίονες και κρατούν στα κεφάλια τους τα κιονόκρανα που στηρίζουντο επιστύλιο και τα οποία έχουν τη μορφή ωραία διακοσμημένων καλαθιών. Πίσω από τιςοπίσθιες κόρες υψώνονται δύο παραστάδες με πλούσια διακοσμημένα κιονόκρανα. Από τοσχεδιασμό και τη τοποθεσία, μπροστά από το Κεκρόπειο, φαίνεται ότι η νότια πρόστασηπροοριζόταν για μαυσωλείο του Κέκροπα και ότι οι Καρυάτιδες δεν ήταν απλώς διακοσμητικέςμορφές, αλλά παρίσταναν τις ιέρειες του ναού, οι οποίες φύλασσαν το τάφο τουθεοποιημένου βασιλιά. Η πρόσταση αυτή δικαίως θεωρείται το αριστούργημα της αττικήςτέχνης. Η τέχνη του γλύπτη αποκαλύπτεται από τη λανθάνουσα δύναμη που κρύβουν ταευλύγιστα νεανικά σώματα των παρθένων, τα οποία αντί να υποχωρούν κάτω από το βάροςτης υπερκατασκευής, κρατούν το φορτίο με άνεση και χωρίς να θυσιάζουν τίποτε από τηθηλυκότητά τους. Οι Καρυάτιδες έχουν διαφορετικές κομμώσεις- εντυπωσιάζουν οι χυτές περίτεχνεςπλεξούδες τους- και λεπτομέρειες στα ρούχα, γι αυτό οι ερευνητές πιστεύουν ότι τις έφτιαξανδιαφορετικοί καλλιτέχνες. Επίσης φορούν σκουλαρίκια και διάδημα. Οι κόρες έχουν ύψος2.20μ και πατούν πότε στο ένα πόδι και πότε στο άλλο ανάλογα με τη θέση τους. Εικάζεται ότιμε το ένα χέρι τους κρατούσαν αφιερώματα και με το άλλο ανασήκωναν το πέπλο τούς. Οικόρες ονομάστηκαν Καρυάτιδες αργότερα από τα κορίτσια από τις Καρυές της Λακωνίας πουχόρευαν προς τιμή της Αρτέμιδος. 35
    • Εικόνα 22 - Οι Καρυάτιδες (Νέο Μουσείο Ακρόπολης) Με θέματα αθηναϊκής παράδοσης μια ανάγλυφη ζωφόρος περιέβαλλε το κυρίωςκτήριο και τη βορειοδυτική πρόσταση, όπου οι μορφές ήταν ξεχωριστές από το φόντο και οιοποίες είναι φτιαγμένες από λευκό πεντελικό μάρμαρο και το φόντο από σκούρα ελευσινιακήπέτρα. Βέβαια υπάρχουν και πολλές άλλες απόψεις για τη διάταξη των τμημάτων στοΕρέχθειο, όπως για παράδειγμα ο Ι. Τραυλός, βασισμένος στην περιγραφή του Παυσανία,υποστήριζε ότι στο ανατολικό τμήμα ήταν οι βωμοί του Ποσειδώνος-Ερεχθέως και στο δυτικότμήμα ήταν το ξόανο της Πολιάδος-Αθηνάς. Η βορειοδυτική πρόσταση αποτελείται από έξι κίονες, πάλι σε σχήμα Πδιατεταγμένους. Κάτω από το δάπεδό της βρισκόταν ο τάφος του Ερεχθέως. Ακόμη, στοδάπεδο υπήρχε ένας βωμός που δεχόταν προσφορές υγρών, οι οποίες κυλούσαν κάτω προς τοιερό «σημείον». Στο Ερέχθειο είχε την κατοικία του και ο «οἰκουρό̋ ὄφι̋», το ιερό φίδι τηςΑθηνάς που ήταν ο Εριχθόνιος δηλαδή η άλλη μορφή του Ερεχθέως. Δεξιά της βόρειαςπρόστασης, μια μικρή σκάλα κατεβαίνει στο περίβολο του Πανδροσείου, το οποίο οφείλει τηνονομασία του στην Πάνδροσο, θυγατέρα του βασιλιά Κέκροπα και πρώτη ιέρεια της Αθηνάς.Εδώ ήταν η ιερή ελιά, που ξεπήδησε από το βράχο με το άγγιγμα του δόρατος της θεάς και τηςέδωσε τη νίκη επί του Ποσειδώνα. Στο ίδιο σημείο είναι φυτεμένη και σήμερα μια ελιά, για ναθυμίζει στους επισκέπτες τον προσφιλή μύθο. 36
    • Τον 6ο αιώνα π.Χ. το Ερέχθειο μετατράπηκε σε χριστιανική εκκλησία και το εσωτερικότου άλλαξε ριζικά. Το μνημείο υπέστη σοβαρές βλάβες και κατά τη πολιορκία της Ακρόποληςαπό τον Μοροζίνι, το 1687, ενώ σχεδόν καταστράφηκε το 1826, κατά τη διάρκεια τηςεπανάστασης, όταν μια τουρκική οβίδα κομμάτιασε την οροφή. Ο λόρδος Έλγιν, ο οποίοςαφαίρεσε τον ανατολικό πρόστυλο, τους κίονες, δηλαδή που βρίσκονταν σε μια στενή πλευράτου ναού και μία από τις Καρυάτιδες (τη δεύτερη από αριστερά), πρέπει να θεωρηθεί καιαυτός υπεύθυνος για την πρόσθετη καταστροφή του μνημείου. Εικόνα 23 - Η κλεμμένη Καρυάτιδα (Βρετανικό Μουσείο) 37
    • Ο Ναός της Αθηνάς Νίκης Ο ναός της Αθηνάς Νίκης βρίσκεται στη νοτιοδυτική πλευρά του Ιερού Βράχου. Σταμυκηναϊκά χρόνια, στη θέση αυτή υπήρχε ο πύργος του τείχους, που προστάτευε την είσοδοστην ακρόπολη. Στον πύργο αυτό, που βρίσκεται στη νότια πλευρά των Προπυλαίων, δεξιάκατά την ανάβαση στον ιερό βράχο, υπήρχε βωμός κατασκευασμένος το 556 π.Χ., τη χρονιάδηλαδή που καθιερώνονται τα Μεγάλα Παναθήναια. Στα χρόνια των περσικών πολέμων (490-480) χτίστηκε ένας μικρός πώρινος ναΐσκος. Ο κλασικός ναός, ωστόσο, κτίστηκε μεταξύ 426-421 π.Χ. σε σχέδια του Καλλικράτη. Αποτελεί τον διάδοχο παλαιότερων ναών, επίσηςαφιερωμένων στην Αθηνά Νίκη, καισχετιζόταν με τη λατρεία της Αθηνάς ωςσυμπαραστάτισσα των Αθηναίων στουςπολέμους. Επιπλέον, ο Παυσανίας αναφέρειτον ναό ως ναό της Απτέρου Νίκης, διότισύμφωνα με την παράδοση η θεά ΑθηνάΝίκη απεικονιζόταν στο λατρευτικό τηςάγαλμα χωρίς φτερά για να μένει πάνταστην Αθήνα. Κρατούσε στο ένα χέριπερικεφαλαία, σύμβολο του πολέμου, καιστο άλλο ένα ρόδι, σύμβολο της ειρήνης. Μετο ρόδι και την περικεφαλαία συνενώνονται Εικόνα 24 - Ο ναός της Αθηνάς Νίκης (σχεδιαστική αναπαράσταση)ο ειρηνικός και ο πολεμικός χαρακτήρας τηςθεάς. Ο πρώτος ναός κατασκευάστηκε στα μέσα του 6ου αιώνα π.Χ. Την εποχή του Κίμωνα,γύρω στο 468 π.Χ., κτίστηκε ένας νέος ναός από πωρόλιθο, που περιέλαβε τη βάση τουξόανου. Τα θεμέλια των πρωιμότερων ναών και βωμών διασώζονται κάτω από το δάπεδο τουναού της κλασικής εποχής. Ο ναός της κλασικής περιόδου εντάσσεται στο μεγάλο οικοδομικόπρόγραμμα που συντελέσθηκε στην Ακρόπολη την εποχή του Περικλή. Ωστόσο, καταστράφηκεαπό τους Πέρσες το 480 π.Χ.. 38
    • Ο ναός είναι μικρός, ιωνικού ρυθμού,αμφιπρόστυλος, με μια σειρά από τέσσεριςμονολιθικούς κίονες σε κάθε στενή πλευρά.Δεν έχει πρόναο, αλλά μόνο μικρό σηκό.Επιπλέον, οι πλαϊνοί τοίχοι του σηκούκαταλήγουν σε παραστάδες, που ανάμεσατους έχουν δύο πεσσούς. Τα κενά πουυπήρχαν ανάμεσα στις παραστάδες και τουςπεσσούς έκλειναν με κιγκλιδώματα, όπως καιτα κενά ανάμεσα στις παραστάδες και στους Εικόνα 25 - Ο Ναός της Αθηνάς Νίκης από τα ανατολικά γωνιακούς κίονες, δίνοντας την εντύπωση μικρού πρόναου. Ακόμη, πάνω από το επιστύλιο ο ναός φέρει ζωφόρο, που φιλοτεχνήθηκε από τον Αγοράκριτο. Στις τρεις πλευρές της απεικονίζονται σκηνές από μάχες των Ελλήνων με τους Πέρσες και στην ανατολική πλευρά παρουσιάζονται οι θεοί του Ολύμπου να παρακολουθούν Εικόνα 26 - Ο Ναός της Αθηνάς Νίκης από τα βορειοανατολικά τις μάχες αυτές. Παρόλ’ αυτά, λίγα τμήματα διασώζονται από τααετώματα. Επίσης, πιθανολογείται ότι στο δυτικό απεικονιζόταν η Γιγαντομαχία και στοανατολικό η Αμαζονομαχία. Ο βωμός βρισκόταν ανατολικά, έξω από τον ναό. Το 409 π.Χ., στηνπαρυφή του πύργου κατασκευάσθηκε ένα μαρμάρινο θωράκιο ύψους ενός μέτρου, για τηνπροστασία των προσκυνητών. Το θωράκιο αυτό αποτελείται από ανάγλυφες πλάκες, στιςοποίες απεικονίζονται φτερωτές Νίκες που θυσιάζουν ή οδηγούν ταύρους στην θυσία.Δυστυχώς, μερικές από τις πλάκες των θωρακίων καθώς και τμήματα της ζωφόρου μπορεί ναθαυμάσει κανείς στο Μουσείο της Ακροπόλεως, ενώ άλλα τμήματα βρίσκονται στο ΒρετανικόΜουσείο. 39
    • Άλλα µνηµεία στον βράχο της Ακρόπολης Η Πύλη Μπελέ H επίσκεψη του χώρου αρχίζει από την λεγόμενη πύλη Beule. Το όνομα είναι τουΓάλλου αρχαιολόγου, ο οποίος το 1852 την ξέχωσε. Πρόκειται για κατασκευή του 3ου μ.Χ.αιώνα, αμέσως πριν, ή το πιθανότερο, αμέσως μετά την καταστρεπτική επιδρομή τωνΕρούλων, που υποχρέωσαν τους Αθηναίους να μετατρέψουν την Ακρόπολη σε οχυρό. Τοοικοδομικό υλικό είναι ολόκληρο παρμένο από κτίσματα της κλασικής αρχαιότητας. Τον 6οαιώνα κατασκευάστηκε στη δυτική πλευρά της Ακρόπολης κεκλιμένο επίπεδο για τηδιευκόλυνση της πομπής των Μεγάλων Παναθηναίων. Ο πολυγωνικός αναλημματικός τείχος,που σώζεται στον άξονα της πλαγιάς, είναι το ανάλημμα που χρησίμευε για την συγκράτησητων χωμάτων. Στα χρόνια του Περικλή διπλασιάστηκε η πρόσβαση πιάνοντας όλο το πλάτοςτης πλαγιάς, ενώ στα χρόνια του αυτοκράτορα Κλαυδίου η πρόσβαση αυτή σκεπάστηκε μεμνημειώδες κλιμακοστάσιο. Βάθρο Αγρίππα Έτσι ονομάζεται ένα υψηλό βάθρο από μάρμαρο Υμηττού, που βρίσκεται δυτικά τηςβόρειας πτέρυγας των προπυλαίων. Έφερε αρχικά τέθριππο άγαλμα, του βασιλιά τηςΠεργάμου Ευμένη Β’, αργότερα όμως τέθριππο άγαλμα του οποίου ηνίοχος ήταν ο γαμπρόςτου Αυγούστου Αγρίππας. 40
    • Τα Μνηµεία της Αρχαίας Αγοράς Η Αγορά της Αθήνας βρίσκεται σε μια περιοχή 100 στρεμμάτων περίπου, στα ΒΔ τηςΑκρόπολης και περιβάλλεται από τους λόφους του Αρείου Πάγου, του Αγοραίου Κολωνού,την οδό Ερμού, στην περιοχή της Πλάκας. Με την ανασκαφή των κτηρίων, με την μελέτη τωνευρημάτων και με πολύτιμο οδηγό τον περιηγητή του 2ου μ.Χ. αιώνα, Παυσανία, έγινε δυνατήη ταύτιση των οικοδομημάτων και η μελέτη του πιο σημαντικού τμήματος της καρδιάς τηςΑρχαίας Αθήνας. Ανασκαφές αποκάλυψαν ότι η ζωή στη περιοχή της Αγοράς, άρχισε στο τέλοςτην νεολιθικής περιόδου. Βρέθηκαν άφθονα κεραμικά πολύ καλής ποιότητας. Επίσηςβρέθηκαν μερικά πηγάδια και τάφοι της πρωτοελλαδικής και μεσοελλαδικής περιόδου. Ταλείψανα της υστεροελλαδικής περιόδου είναι περισσότερα. Δύο μεγάλοι θαλαμωτοί τάφοι,άλλοι λακκωειδείς τάφοι και σπιτικά πηγάδια μαρτυρούν για κατοίκηση του χώρου ήδη απότις αρχές του 12ου π.Χ. αιώνα. Από την πρωτογεωμετρική και γεωμετρική περίοδο βρέθηκανπολύ τάφοι με πλούσια κτερίσματα, καθώς και λείψανα σπιτιών. Φαίνεται ότι από τις αρχέςτου 6ου π.Χ. αιώνα στην εποχήτου νομοθέτη Σόλωνα, η περιοχήεπιλέχτηκε για τη δημιουργία τηςαγοράς της πόλης, οπότε καιαρχίζει η οικοδόμηση τωνδημόσιων οικοδομημάτων γιατην εξυπηρέτηση των αναγκώντης πόλης. Τον 5ο ή 6ο μ.Χ.αιώνα άρχισε και η τμηματικήεγκατάλειψη της περιοχής ωςαγοράς. Μετά από αυτά άρχισε ηοικοδόμηση κατοικιών επάνωστα ερείπια και η μετατροπή του Εικόνα 27- Η αρχαία Αγορά (κάτοψη του Ι. Τραυλού)χώρου σε συνοικία. 41
    • Ο Ναός του Ηφαίστου Στη δυτική πλευρά της Αρχαίας Αγοράς, βρίσκεται ο ναός του Ηφαίστου, ευρύτεραγνωστός ως Θησείο. Σαφέστερα, πρόκειται για έναν από τους καλύτερα διατηρημένουςαρχαίους ναούς, γεγονός που οφείλεται εν μέρει και στη μετατροπή του σε χριστιανικήεκκλησία. Σύμφωνα με τον περιηγητή Παυσανία στον ναό λατρεύονταν από κοινού οΉφαιστος, προστάτης των μεταλλουργών, και η Αθηνά Εργάνη, προστάτρια των κεραμέων καιτης οικοτεχνίας. Αναλυτικά, την ταύτιση του ναού ως «Ηφαίστειο» επιβεβαίωσε η ανασκαφικήέρευνα με την αποκάλυψη εργαστηρίων μεταλλουργίαςστην ευρύτερη περιοχή του λόφου, επισκιάζοντας, έτσι,παλαιότερες απόψεις, που αναγνώριζαν ως λατρεμένεςθεότητες τον Θησέα, τον Ηρακλή ή τον Άρη. Επιπλέον, ηοικοδόμηση του ναού πρέπει να πραγματοποιήθηκεανάμεσα στα έτη 460-420 π.Χ. από άγνωστοαρχιτέκτονα, στον οποίο όμως, αποδίδονται και άλλοιναοί στην Αττική, με παρόμοια κατασκευή. Ο ναός διαθέτει πρόναο και οπισθόδομο,δίστηλους εν παραστάσι. Εξωτερικά περιβάλλεται από την περίσταση, μια δωρική Εικόνα 28- Ο Ναός του Ηφαίστου (από τον βράχο της Ακρόπολης) κιονοστοιχία, με 6 κίονες στις στενές πλευρές και 13 στις μακρές. Ολόκληρο το οικοδόμημα, από την κρηπίδα έως και την οροφή, είναι κατασκευασμένο από πεντελικό μάρμαρο, ενώ τα αρχιτεκτονικά γλυπτά που το κοσμούσαν ήταν από παριανό μάρμαρο. Επιπρόσθετα, στο εσωτερικό του σηκού υπήρχε δίτονη κιονοστοιχία σε σχήμα Π και στο βάθος του υπήρχε βάθρο, επάνω στο οποίο στέκονταν τα ορειχάλκινα λατρευτικά αγάλματα του Ηφαίστου καιΕικόνα 29 - Ο Ναός του Ηφαίστου (ανατολικά) 42
    • της Αθηνάς, έργα του γλύπτη Αλκαμένη, σύμφωνα με τον Παυσανία, τα οποία πρέπει ναφιλοτεχνήθηκαν ανάμεσα στα έτη 421-415 π.Χ.. Είναι γνωστό ότι ο ναός έφερε πλούσιο γλυπτικό διάκοσμο. Από τα αρχιτεκτονικάγλυπτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι μετόπες, που κοσμούν την ανατολική πλευράτης περίστασης εξωτερικά και παριστάνουν τους εννέα άθλους του Ηρακλή. Σε συνέχειααυτών, στη βόρεια και στη νότια πλευρά, εικονίζονται από τέσσερις άθλοι του Θησέα, σκηνέςαπό τις οποίες προέκυψε η λαϊκή ονομασία «Θησείο» για τον ναό. Η ζωφόρος δεν διατρέχειτις τέσσερις πλευρές του σηκού, αλλά μόνο τον πρόναο και τον οπισθόδομο. Στον πρόναοπαριστάνεται ο νικηφόρος αγώνας του Θησέα κατά των απαιτητών του θρόνου, των 50 υιώντου Πάλλαντα, στον οποίο παρίστανται και έξι θεοί του Ολύμπου. Στον οπισθόδομο, στοπλάτος του σηκού, παριστάνεται η Κενταυρομαχία. Αξιόλογες γλυπτικές παραστάσειςκοσμούσαν, επίσης, και τα αετώματα του ναού. Στο δυτικό παριστανόταν η Κενταυρομαχία καιστο ανατολικό η υποδοχή του Ηρακλή στον Όλυμπο ή η γέννηση της Αθηνάς. Παράλληλα,ορισμένα από τα γλυπτά αυτά αναγνωρίζονται σε αγάλματα που βρέθηκαν στην περιοχή τουναού, όπως το αποσπασματικά σωζόμενο σύμπλεγμα δύο γυναικείων μορφών, από τις οποίεςη μια μεταφέρει στον ώμο της την άλλη, σαν να προσπαθεί να τη σώσει, και ο κορμός μιαςενδεδυμένης γυναικείας μορφής με έντονο το στοιχείο της κίνησης, που θα μπορούσε να είναιένα από τα ακρωτήρια του ναού. Τέλος, κατά τους ελληνιστικούςχρόνους γύρω από το ναό φυτεύτηκανθάμνοι ή μικρά δένδρα σε παράλληλεςσειρές, μέσα σε γλάστρες, οι οποίες ήλθανστο φως κατά τις ανασκαφές. Τον 7ο αι. μ.Χ.ο ναός μετατράπηκε σε εκκλησία του ΑγίουΓεωργίου. Ακόμα λειτούργησε έτσι έως τηναπελευθέρωση της Ελλάδας από τους Εικόνα 30 - Η υποδοχή του Όθωνα στο "Θησείο" οΤούρκους. Κατά το 18 αιώνα μέσα στοκτήριο ενταφιάσθηκαν πολλοί επιφανείς προτεστάντες, που πέθαναν στην Αθήνα, ενώ το 1834πραγματοποιήθηκε εδώ η τελετή υποδοχής του βασιλιά Όθωνα. Έκτοτε ο ναός λειτούργησε 43
    • ως αρχαιολογικό μουσείο, μέχρι την έναρξη των ανασκαφών της Αμερικανικής Σχολής στηνΑρχαία Αγορά, το 1930. Ο ναός του Άρεως Αμέσως δίπλα στη νότια πλευρά αυτού του κτηρίου υπάρχει ένας μεγάλος ορθογώνιοςχώρος καταλυμενος σήμερα με σπασμένες πέτρες, που ορίζει την κρηπίδα του Ναού τουΆρεως . Με βάση τα αρχιτεκτονικά στοιχειά που βρέθηκαν, ο ναός χρονολογείται στο δεύτερομισό του 5ου αιώνα π.Χ. Μια προσεκτική μελέτη της μαρμάρινης ανωδομής έδειξε πως ήτανένας δίδυμος αδελφός του Ναού του Ηφαίστου και έτσι τα σχέδια αποδόθηκαν στον ίδιοαρχιτέκτονα, τον λεγόμενο «αρχιτέκτονα του Θησείου». Ο ναός αρχικά είχε χτιστεί σε άλλομέρος και την εποχή του Αυγούστου μεταφέρθηκε ολόκληρος και στήθηκε στην Αγορά.Πιθανότατα ο ναός είχε αρχικά χτιστεί στις Αχαρνές (σημερινό Μενίδι) όπου υπήρχε ένα ιερότου Αρη και της Αθηνάς. Γύρω στον ναό βρέθηκαν κατά τις ανασκαφές μικρές ανάγλυφεςμορφές που ανήκαν, όπως φαίνεται, σε εσωτερική ζωοφόρο του ναού, καθώς και μιαγυναικεία μορφή, η Ήβη που αποτελούσε το κεντρικό ακρωτήριο του ναού. 44
    • Η Στοά του Αττάλου Η Στοά του Αττάλου είναι ένα εντυπωσιακό κτήριο στην ανατολική πλευρά της ΑρχαίαςΑγοράς. Χτίστηκε γύρω στο 150 π.Χ. και ανακαλύφθηκε κατά τη διάρκεια ανασκαφών, μεταξύτου 1859 και του 1902. Κάτω από τη στοά βρέθηκαν πολλοί υπό- μυκηναϊκοί και γεωμετρικοίτάφοι. Θεωρείται το αντιπροσωπευτικότερο μνημείο της ελληνιστικής περιόδου στην Αθήνα.Το συγκρότημα αυτό ταυτίστηκε με δικαστήριο, γιατί ανάμεσα στα ερείπια βρέθηκαν πολλάχάλκινα αντικείμενα που χρησιμοποιούνταν στα δικαστήρια, ιδίως μια ομάδα από 6 ψήφουςπου βρισκόταν ακόμα στην ψηφοδόχο τους. Το συγκρότημα αυτό αντικαταστάθηκε με τοΤετράγωνο Περιστύλιο, ένα κτήριο με στοές στις 4 πλευρές, γύρω από μια κεντρική αυλή,αλλά πριν προλάβει να τελειώσει, γκρεμίστηκε για να δώσει τη θέση του στη Στοά τουΑττάλου. Η Στοά τώρα στεγάζει το μουσείο της Αρχαίας Αγοράς. Είναι ένα διώροφο κτίριο, η πρόσοψη του κάτω ορόφου έχει μια κιονοστοιχία 45δωρικών κιόνων με μη ραβδωτή βάση.Επιπλέον, μια δεύτερη κιονοστοιχία22 ιωνικών κιόνων χωρίς ραβδώσειςδιατρέχει το εσωτερικό. Στα άκρα τηςΣτοάς αψιδωτά ανοίγματα οδηγούνστις σκάλες για τον επάνω όροφο. Τοοικοδόμημα έκανε ιδιαίτερηεντύπωση με τις αρμονικές αναλογίεςτου και με τη μεγάλη ποικιλία στααρχιτεκτονικά του στοιχεία. Εικόνα 31 - Η Στοά του ΑττάλουΑναφέρεται ότι χρησιμοποιήθηκαν 4είδη κιονόκρανων για τις κιονοστοιχίες του: δωρικά στην κάτω εξωτερική, μεγάλα και πλούσιαιωνικά στην επάνω εξωτερική, κανονικά ιωνικά στην κάτω εσωτερική και μια παραλλαγήαιγυπτιακών φοινικόμορφων στην επάνω εσωτερική. Ο κύριος προορισμός της στοάς ήταν ναπροσφέρει στεγασμένο τόπο για περίπατο και κοινωνικές σχέσεις. Ακόμα οι όροφοιεξασφάλιζαν ωραίες θέσεις για να παρακολουθεί κανείς τις πομπές που περνούσαν από τηνοδό των Παναθηναίων μπροστά από τη στοά. Μετά την αναστήλωσή της, τα δωμάτια του 45
    • ισογείου έχουν διαρρυθμιστεί σε Μουσείο και τα δωμάτια του επάνω ορόφουχρησιμοποιούνται ως γραφεία. Μπροστά από τη Στοά του Αττάλου υπάρχουν διάφορα βάθραγια μνημεία και αναθήματα. Ένα από αυτά ήταν ένα υψηλό βάθρο που έφθανε μέχρι το ύψοςτου άνω πατώματος της στοάς και έφερε ένα χάλκινο τέθριππο, όπου στεκόταν ο ιδρυτής τηςστοάς «Ατταλός» μαζί με έναν ηνίοχο. Τέτοια υψηλά αναθήματα ήταν πολύ αγαπητά στηνελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο με πιο γνωστό του Αγρίππα στα Προπύλαια της Ακρόποληςτης Αθήνας (δες παραπάνω). Δυτικότερα από το βάθρο είναι τα θεμέλια του βήματος εξέδραςρητόρων, τα θεμέλια ενός κυκλικού κτηρίου με διάμετρο 8 μέτρα, μπροστά από το βόρειοτμήμα της στοάς. Μπροστά από τη Στοά του Αττάλου διέσχιζε την Αγορά η Οδός των Παναθηναίων, από όπου περνούσε κάθε χρόνο η πομπή προς τιμήν της Αθηνάς, που ξεκινούσε από το Δίπυλο και κατέληγε στην Ακρόπολη. Πολλοί Αθηναίοι θα είχαν τη δυνατότητα να την παρακολουθούν ανεβασμένοι πάνω στις βεράντες και τα σκαλοπάτια της Μεσαίας Στοάς και της Στοάς του Αττάλου, που χωρίς αμφιβολία είχαν χτιστεί και με την προοπτική αυτή. Στα νότια της Στοάς του Αττάλου αποκαλύφθηκε η Βιβλιοθήκη του Πανταίνου. Εικόνα 32 - Η Στοά του Αττάλου Η Βιβλιοθήκη του Πανταίνου Πρόκειται για ένα κτήριο με πολλά και διαφόρων διαστάσεων δωμάτια, γύρω από μιαπερίστυλη αυλή. Δύο από τα δωμάτια του κτηρίου ήταν όπως φαίνεται, το εργαστήρι ενόςγλύπτη , ενώ η κύρια αίθουσα της βιβλιοθήκης θα πρέπει να ήταν στην ανατολική πλευρά πουδεν έχει ακόμα ανασκαφεί. Ένα εντυπωσιακό γλυπτό σύμπλεγμα που παρίστανε τον Όμηρο 46
    • ανάμεσα σε προσωποποιήσε της Ιλιάδας και της Οδύσσειας, φαίνε ήσεις αίνεται ότι στόλιζε τηναίθουσα αυτή. Κομμάτια αυτ του έργου βρίσκονται σήμερα στο Μου αυτού Μουσείο της Αγοράς. ΗΒιβλιοθήκη του Πανταίνου κα καταστράφηκε κατά την επιδρομή των Ερούλω το 267 μ.Χ. και δεν ύλωνφαίνεται να ξαναχτίστηκε γιατ πάνω της χτίστηκε το Υστερορρωμαίκο τείχος, ένα μικρό τείχος γιατί τείπου έχτισαν οι Αθηναίοι αμέσ μετά την επιδρομή των Επιρούλων, όταν κατάλαβαν ότι δεν μέσως όταήταν ικανοί να υπερασπιστούν τον μακρύ περίβολο των αρχαίων τειχών. ούν Εικόνα 33 - Η Αρχαία Αγορά της Αθήνας (σχεδιαστική αναπαράσταση αση) Η Στοά του Ελευθέριου ∆ιός Στα βόρεια και πριν τον ναό του Ηφαίστου βρίσκονται τα θεμ ιν τ θεμέλια της Στοάς τουΕλευθερίου Διός. Έχει σχήμα Π χρονολογείται στο τρίτο τέταρτο του 5ου αιώνα π.Χ. και ήταν μα Π,χώρος αφιερωμένος στο Δία ω θεού της ελευθερίας και σωτηρίας. Αυτή η στοά ήταν ένας ία ως Αυταπό τους πιο αγαπητούς χώρους περιπάτου και συναντήσεων για τους Αθηναίους. Πολλοί χώρφιλόσοφοι περνούσαν την ώ ν ώρα τους εκεί, όπως ο κυνικός φιλόσοφ Διογένης. Έφερε σοφοςκιονοστοιχία δωρικού ρυθμού από 25 κίονες και στο εσωτερικό μια ιωνική από 9 κίονες. μού ια ιωΕπίσης υπήρχαν δύο κομματια ατιασμένα αγάλματα Νίκης, που βρέθηκαν κατά τις ανασκαφές στη κατΣτοά και σήμερα εκτίθενται σ Στοά του Αττάλου. Ακόμη, σύμφωνα με την περιγραφή του αι στη αΠαυσανία, οι τοίχοι εσωτερικά διακοσμούνταν με τοιχογραφίες. Στα πρώιμα ρωμαϊκά χρόνια ρικά πρώ 47
    • η πλαγιά του λόφου από πίσω από τη στοά κόπηκε και δημιουργήθηκε χώρος ώστε ναχτιστούν δύο δωμάτια σε σχήμα ναού. Στους δύο αυτούς ναΐσκους, ο ένας είχε και βάθροαγάλματος, μπορούμε να αναγνωρίσουμε έδρα λατρείας Ρωμαίων αυτοκρατόρων πουσυνταυτίστηκαν με τον Ελευθέριο Δία, όπως ο Αδριανός και ο Αύγουστος. ανδριάντες Οι ανδριάντες και ο βωµός του Αγοραίου ∆ιός Οι ανδριάντες των επώνυμων ηρώων ήταν μπρούτζινοι φυσικού μεγέθους στημένοιστη σειρά επάνω σε στενόμακρο βάθρο μήκους 17 μέτρων. Γύρω από το βάθρο υπήρχεπερίβολος μήκους 18.40 και πλάτους 3.68 μ., που αποτελούνταν από κάθετους λίθινουςπασσάλους, οι οποίοι συνδέονταν με λίθινους οριζόντιους δοκούς. Οι πλευρές του βάθρουχρησίμευαν για την τοποθέτηση δημόσιων πινάκων με αγγελίες οι προτάσεις νόμων ήγνωστοποιήσεις δημόσιων τιμών. Οι πίνακες αυτοί ήταν με τέτοιο τρόπο τοποθετημένοι, ώστενα μπορούν οι πολίτες να τους διαβάζουν. Λίγα μέτρα βορειοδυτικά του περιβόλου των επώνυμων ηρώων βρίσκονται τα λείψαναμεγάλου βωμού σχήματος Π απόπεντελικό μάρμαρο, που από τοντρόπο επεξεργασίας μπορεί ναχρονολογηθεί στο 4ο π.Χ αιώνα.Ορισμένα μεταγενέστεραγράμματα - σύμβολα πουβρέθηκαν στα άκρα τωνμαρμάρινων ογκόλιθων φαίνεταιότι είχαν σκοπό να βοηθήσουν Εικόνα 34 - Ο περίβολος των Επώνυμων Ηρώωντους εργάτες για την ορθήαναστήλωση τους μετά τη μεταφορά από άλλη θέση. Αυτό έκανε τους αρχαιολόγους ναυποθέσουν, ότι πρόκειται για το βωμό του Αγοραίου Διός, του προστάτη των ρητόρων πουήταν αρχικά ιδρυμένος στην Πνύκα και φαίνεται ότι μεταφέρθηκε στην Αγορά τον 1ο π.Χ.αιώνα όταν η Πνύκα έπαψε να χρησιμοποιείται για συνελεύσεις του λαού. 48
    • Η Βασίλειος Στοά Η Βασίλειος Στοά είναι το βορειότερο κτίριο της δυτικής πλευράς της Αρχαίας Αγοράςπου ήρθε στο φώς με τις ανασκαφές της Αμερικάνικης Σχολής το 1970, πάνω από το χαντάκιτης σιδηροδρομικής γραμμής και νότια της οδού Αδριανού. Μετά απο μία μεγάλη περίοδο ηΒασίλειος Στοά αναγνωρίστηκε ως έδρα του άρχοντος-βασιλέως. Η αρχική κατασκευή τηςπραγματοποιήθηκε περίπου τον 6ο αιώνα π.Χ.. Μετά την καταστροφή της από τους Πέρσες το480/79, ξαναχτίστηκε με υλικό από κατεστραμμένα οικοδομήματα. Σχετικά οι διαστάσεις τηςήταν μικρές, μόλις 17.72x7.57 μ. και έφερε δύο κιονοστοιχίες, μία εξωτερική και μίαεσωτερική. Η εξωτερική είχε 8 δωρικούς κίονες και η εσωτερική 4 δωρικούς κίονες. Ακόμαστους τοίχους είχαν γραφεί οι προγονικοί νόμοι των Αθηνών. Το οικοδόμημα εξακολουθούσενα υπάρχει σε μικρές επισκευές και μετατροπές μέχρι την επιδρομή των Ερούλων, το 267 μ.Χ. .Τέλος μέσα στη Βασίλειο Στοά συνεδρίαζε καμιά φορά και το συμβούλιο του Αρείου Πάγου, μεπρόεδρο τον άρχοντα βασιλέα για υποθέσεις ανθρωποκτονίας, εμπρησμού και ασέβειας,όπως π.χ. η δίκη του Σωκράτη. Τώρα όμως που έγιναν οι μικρές διαστάσεις της στοάς γνωστέςφαίνεται απίθανο να μπορούσε η Βουλή να συνεδριάσει μέσα στη στοά που ήταναποτελούμενη από 200 μέλη. Ίσως οι δίκες αυτές γινόντουσαν στο ύπαιθρο ή σε άλλα μεγάλαοικοδομήματα της Αρχαίας Αθήνας. Ποικίλη Η Ποικίλη Στοά και ο Βωµός των δώδεκα θεών Στη βόρεια πλευρά της αγοράς η οποία δεν έχει ανασκαφεί ακόμα ολόκληρη, οιανασκαφές που έγιναν μετά το 1970 αποκάλυψαν τμήματα ενός σπιτιού και μιας βασιλικήςτης υστερορρωμαϊκής περιόδου. Το πιο φημισμένο οικοδόμημα της πλευράς αυτής ήταν ηΠοικίλη Στοά. Η Ποικίλη ήταν η πρώτη από τις μεγάλες στοές που οικοδομήθηκαν στην Αγορά(γύρω στο 460 π.Χ.) και ήταν σπουδαιότατη. Κυρίως για τη ζωγραφική της διακόσμηση απόμεγάλους ζωγράφους της εποχής όπως του Πολύγνωτου, του Μίκωνος, ίσως και του Παναίνουαδελφού του Φειδία. Τα θέματα των πινάκων ήταν τα εξής: Αμαζονομαχία, άλωση της Τροίαςκαι οι μάχες του Μαραθώνα και Οινοής. Η ζωγραφική αυτή διακόσμηση έδωσε το όνομα καιστη στοά αφού «Ποικίλη» σημαίνει πολύχρωμη και συνεκδοχικά ζωγραφισμένη. Η ΠοικίληΣτοά ήταν πολύ γνωστή και ως εντευκτήριο φιλοσόφων και επιπλέον σ αυτήν είχαν κρεμαστεί 49
    • χάλκινες ασπίδες, λάφυρα των Αθηναίων από τους Σπαρτιάτες κατά τη μάχη της Σφακτηρίαςτο 425 π.Χ. Ανάμεσα στην Ποικίλη και στην Βασίλειο Στοά ήταν στημένες ένα σύνολο ερμαϊκέςστήλες οι οποίες είχαν στηθεί για να θυμίζουν αθηναϊκές νίκες εναντίον των Περσών. Οακρωτητιασμος των στηλών αυτών το 415 π.Χ. αποδόθηκε στον Αλκιβιάδη και στους φίλουςτου η οποία ενέργεια έγινε αίτια πολλών δεινών για την Αθηνά. Από τα μνημεία της πλευράςαυτής σώζεται η ΝΔ γωνία του περιβόλου που περιέκλειε τον Βωμό των 12 Θεών. Το υπόλοιποτμήμα του μνημείου βρίσκεται κάτω από τη σιδηροδρομική γραμμή. Σύμφωνα με τηνπληροφορία του Θουκυδίδη, πρέπει να ιδρύθηκε από τον Πεισίστρατο, εγγονό του γνωστούτυράννου το 522/1 π.Χ. Το μνημείο καταστράφηκε από τους Πέρσες και ανιδρύθηκε πάλι στοτέλος του 5ου αιώνα π.Χ. Η θέση του στο ελεύθερο μέρος της Αγοράς, πολύ κοντά στην οδόΠαναθηναίων, έκανε το ιερό συνηθισμένο τόπο ασυλίας των καταδιωκόμενων. Ο βωμόςθεωρούνταν ακόμα ως κέντρο της Αθηνάς. Επειδή ο Παυσανίας δεν αναφέρει βωμό των 12Θεών, αλλά βωμό του Ελέους, υποτίθεται πως κάποια εποχή είχε αλλάξει η ονομασία του. Μιατέτοια αλλαγή δεν φαίνεται δύσκολη, αφού η ιδέα του οίκτου θα περιεχόταν πάντα στηνέννοια του ασύλου. Ακόμα οι ανασκαφές απέδειξαν αληθινές τις αρχαίες μαρτυρίες για τηνύπαρξη ενός άλσους έπο ελιές και δάφνες γύρω από το βωμό. Στα νότια του βωμού των 12Θεών φαίνονται τα θεμέλια από οστρακόσβεστο μιας μεγάλης τετραγωνικής οικοδομής ηοποία χρονολογείται στον 5ο αιώνα π.Χ. Κάτω από αυτό βρέθηκαν πολλά λείψανα από 12τουλάχιστον βάθρα μνημείων, διαφορετικά σε μέγεθος και χρονολογία. Οι Τυραννοκτόνοι Νότια από τον βωμό του Αρεως, ήταν ίσως στημένο το φημισμένο σύμπλεγμα τωνΤυραννοκτόνων. Οι ανδριάντες αυτοί ήταν πρώτα αγάλματα θνητών που στήθηκαν στη Αγορά.Αργότερα ο δήμος τίμησε με ανδριάντες πολλούς Αθηναίους και ξένους για εξαιρετικέςυπηρεσίες στην πόλη. Θόλος Η Θόλος Το πρώτο σημαντικό μνημείο στο νότιο τμήμα της δυτικής πλευράς είναι η Θόλος, όπουσύμφωνα με μαρτυρία του Αριστοτέλη ήταν το διοικητικό κέντρο της αθηναϊκής πολιτείας και 50
    • τόπος σιτεύσεως και διαμονής των πρυτάνεων. Το κυκλικό αυτό κτήριο χτίστηκε γύρω στα470-466 π.Χ. για να αντικαταστήσει ένα παλαιότερο οικοδομικό συγκρότημα με τον ίδιοπροορισμό ,που είχαν καταστρέψει οι Πέρσες. Η Θόλος είχε εξωτερική διάμετρο 18.32 μ. και οτοίχος πάχους 0.70 μ. ήταν χτισμένος χαμηλά με μεγάλες πέτρες και ψηλότερα με πλίθρες. Ηστέγη που ήταν κωνική και στηριζόταν σε 6 αρρίζωτους κίονες με ιωνικά κιονόκρανα. Στηνεποχή του Αδριανού οι κίονες καταργήθηκαν και κατασκευάστηκε νέα θολωτή στέγη μαζί μεορθομαρμάρωση στο κάτω μέρος των τοίχων του εσωτερικού. Τότε προστέθηκε στην είσοδοτης ένα πρόπυλο με 4 ιωνικούς κίονες. Ένα μικρό δωμάτιο προσκολλημένο στη βορινή πλευράτης Θόλου ίσως ήταν μαγειρείο. Εκτός από διοικητικό κέντρο η Θόλος χρησίμευε ακόμη για τηφύλαξη των προτύπων μέτρων και των σταθμών της πόλης καθώς και ως έδρα διαφόρωνλατρειών που συνδέονταν με τη δημόσια ζωή. Το Μητρώο Το Μητρώο είναι ένα μεγάλο οικοδόμημα που χτίστηκε στο δεύτερο μισό του 2ου π.Χ.αιώνα και αποτελείται από 4 ανισομεγέθεις χώρους με κοινή στοά μήκους 39 μέτρων στηνανατολική πρόσοψη προς την πλατεία. Το οικοδόμημα στέγαζε το ιερό της Μητέρας των Θεώναπό όπου πήρε και την ονομασία του και τα κρατικά αρχεία. Το δεύτερο, από τα νότια,δωμάτιο που έχει το σχήμα μικρού ναού ήταν καθώς φαίνεται το ιερό της θεάς. Την υπόθεσηαυτή επιτείνουν τα μεγάλα θεμέλια απέναντι στο δωμάτιο αυτό μπροστά στο κτήριο που θαστήριζαν τον βωμό. Τα δωμάτια πλάι στο ιερό περιείχαν όπως φαίνεται τα πρωτότυπα κρατικάέγγραφα γραμμένα σε πάπυρο ή περγαμηνή. Υπήρχε εκεί υπάλληλος του δημοσίουεπιφορτισμένος με την τακτοποίηση και τη φύλαξη των εγγράφων αυτών. Στο μητρώοφυλάσσονταν επίσης το ληξιαρχείο της πόλης και σ αυτό φαίνεται να οφείλεται η νεώτερηεπιβίωση των όρων «μητρώο» και «εγγραφή στα μητρώα». Το μεγάλο βόρειο δώμα με τα δύοπατώματα γύρω από μια κεντρική αυλή μοιάζει με σπίτι της εποχής και ίσως να χρησίμευε ωςδημόσια κατοικία, με σκοπό να φιλοξενεί επίσημους επισκέπτες της Αθήνας. Τον 5ο αι. μ.Χ. ηοικοδομή αυτή μετατράπηκε σε βασιλική. 51
    • Τα αρχαιότερα δηµόσια κτήρια µπροστά στο Μητρώο Κοντά στη βορειοανατολική γωνία του Μητρώου είναι σήμερα στημένος ένας ακέφαλος ανδριάντας του Ρωμαίου αυτοκράτορα Αδριανού που απ ότι φαίνεται στην αρχαιότητα χρησιμοποιήθεκε ώς κάλυμμα το αγωγού, ο οποίος παιρνά μπροστά από τη δυτική πλευρά της Αγοράς. Ο αγωγός αυτός που χρονολογείται στις αρχές του 5ου Εικόνα 35 - Ο ανδριάντας του Αδριανού π.Χ. αιώνα αποχεύτευε τα νερά της Αγοράς που κατέβαιναν από τους γύρω λόφους. Απέναντι από το Μητρώο και στα ανατολικά του αγωγού βρέθηκαν τα λείψανα ενόςκιγκλιδωτού περιβόλου που περιέκλειε ένα στενόμακρο βάθρο. Τα λείψανα αυτά ταυτίστηκανμε το μνημείο των δέκα μυθικών επώνυμων ηρώων της Αττικής που ήταν οι προστάτες τωνδέκα αττικών φύλων, στις οποίες χωρίστηκε ο πληθυσμός της Αττικής από τον Κλεισθένη το508 π.Χ. Βέβαια αυτό το μνημείο είναι αρκετά μεταγενέστερο της εποχής του Κλεισθένη, θαπρέπει να ιδρύθηκε στα μέσα του 4ου π.Χ. αιώνα. Ομως στηριζόμενοι σε μαρτυρίες αρχαίωνσυγγραφέων θα πρέπει να δεχτούμε πως υπήρχε ένα παλαιότερο με την ίδια χρησιμότητα. Το Παλαιό Βουλευτήριο Τα θεμέλια του Παλαιού Βουλευτηρίου εντοπίστηκαν κάτω από το Μητρώο. Πρόκειταιγια ένα τετράγωνο κτήριο με πλευρά 23.80 μέτρα που χτίστηκε στις αρχές του 5ου π.Χ. αιώναγια τη στέγαση της νεοιδρυμένης από τη Κλεισθένη Βουλή των Πεντακοσίων. Το κτήριοχωριζόταν σε δύο αίθουσες με χαμηλούς δρυφάκτους δηλαδή χαμηλά κιγκλιδώματα. Οιβουλευτές κάθονταν σε σειρές ειδωλίων σχήματος Π που βρίσκονταν στη β αίθουσα. Στη νότιαπλευρά μπορούσαν να παρακολουθούν τις συνεδριάσεις οι απλοί πολίτες που δεν είχανκάποιο πολιτικό αξίωμα. Υπάρχει μια άποψη ότι μέσα στο κτήριο βρισκόταν το άγαλμα της 52
    • Μητέρας των Θεών που αποδιδόταν στο Φειδία, σήμερα όμως με μεγαλύτερη πιθανότητααποδίδεται στον Αγοράκριτο. Το Νέο Βουλευτήριο Το νέο Βουλευτήριο βρίσκεται στο βορειοανατολικά της Θόλου. Είναι ένα πρόπυλο τουτέλους του 4ου π.Χ. αιώνα. Η χρησιμότητα του ήταν για συνεδριάσεις της Βουλής τωνΠεντακοσίων που προετοίμαζε τους νόμους για ψήφιση στην Εκκλησία του Δήμου.Υπολογίζεται ότι χτίστηκε στο τέλος του 5ου π.Χ. αιώνα για να συνεχίσει το έργο του παλαιούΒουλευτηρίου. Το εσωτερικό του νέου Βουλευτηρίου ήταν αμφιθεατρικό με το πέταλο ανοιχτόπρος την ανατολή. Αρχικά τα καθίσματα ήταν ξύλινα και αργότερα ίσως τον 2ο π.Χ. αιώνααντικαταστάθηκαν με μαρμάρινα. 53
    • 54
    • Το Νέο Μουσείο της Ακρόπολης3Αρχιτέκτονες Τσουμί(Tschumi)-Φωτιάδης Με εκθεσιακό χώρο συνολικού εμβαδού πάνω από 14000 τετρ. μέτρα το Νέο Μουσείοτης Ακρόπολης αφηγείται την ιστορία της ανθρώπινης παρουσίας στην Ακρόπολη της Αθήναςκαι στον περιβάλλοντα χώρο από την προϊστορική μέχρι την ύστερη αρχαιότητα. Οι νέοιεκθεσιακοί χώροι μπορούν να περιγραφούν ως ένα μουσείο άπλετου φυσικού φωτός ,πουσυντελεί στην αλλαγή της όψης των εκθεμάτων κατά τη διάρκεια της μέρας. Η κίνηση τωνεπισκεπτών εντός του μουσείου σχηματίζει ένα τρισδιάστατο βρόγχο, δίνοντας τη δυνατότηταγια έναν αρχιτεκτονικό περίπατο που εκτείνεται από την αρχαιολογική ανασκαφή μέχρι ταγλυπτά του Παρθενώνα, πριν καταλήξει στη ρωμαϊκήπερίοδο βάση του μουσείου δίνει την εντύπωση ότιαιωρείται πάνω από την αρχαιολογική ανασκαφή. Οικύριοι εκθεσιακοί χώροι στο μεσαίο τμήμα του κτηρίουσχηματίζουν ένα ψηλό, τραπεζοειδή χώρο μεδιαφορετικό προσανατολισμό σε σχέση με τη βάση τουκτιρίου και ευθυγραμμισμένο με το υπάρχον οδικό δίκτυο, οοποίος στεγάζει τα εκθέματα από την αρχαϊκή περίοδομέχρι τη ρωμαϊκή. Στην επίστεψη του μουσείου ταΓλυπτά του Παρθενώνα τοποθετούνται ακριβώς όπωςήταν τοποθετημένα στον Παρθενώνα. Τα υλικά της κατασκευής είναι γυαλί, σκυρόδεμα,μάρμαρο.3 Οι αναφορές που ακολουθούν προέρχονται κατά κύριο λόγο από την ιστοσελίδα του Νέου Μουσείου τηςΑκρόπολης http://www.theacropolismuseum.gr/ 55
    • Iσόγειο: Η ΑΙΘΟΥΣΑ ΤΩΝ ΚΛΙΤΥΩΝ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ Το γυάλινο δάπεδοεπιτρέπει τη θέαση στηναρχαιολογική ανασκαφή,ενώ η ανηφορική κλίση τηςπαραπέμπει στην ανάβασηπρος την Ακρόπολη. Δυοπήλινες Νίκες υποδέχονταιτους επισκέπτες στηνείσοδο του Μουσείου -απότον οικισμό της ρωμαϊκής Εικόνα 36 - Ισόγειο (Νέο Μουσείο Ακρόπολης)εποχής. Στα αριστερά του επισκέπτη εκτίθενται ευρήματα από τα μεγάλα ιερά που ιδρύθηκανστις πλαγιές του βράχου, όπως το ιερό του Διόνυσου, του Ασκληπιού και της Νύμφης, ενώ σταδεξιά από τα μικρότερα ιερά και από τον οικισμό που υπήρχε. Στην κορυφή της σκάλαςαναπτύσσεται το αέτωμα του Αρχαϊκού Παρθενώνα.1ος Όροφος: Η ΑΙΘΟΥΣΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΪΚΩΝ ΕΡΓΩΝ Στη νότια πλευρά της αίθουσας βρίσκονται τα αρχιτεκτονικά γλυπτά και τααναθήματα, και οι Κόρες, οι Ιππείς. Επίσης τα γλυπτά του Αρχαϊκού Παρθενώνα, και του ναούτης Πολιάδας Αθηνάς κοσμούν μέρος της αίθουσας. Στη δυτική και βόρεια πλευρά του πρώτου ορόφου μπορεί ο επισκέπτης να θαυμάσειφατνώματα της οροφής και τμήμα ιωνικού κιονόκρανου των Προπυλαίων, τα γλυπτά τηςζωφόρου και του θωρακίου του ναού της Αθηνάς Νίκης, τα γλυπτά των ζωφόρων τουΕρεχθείου και τις Καρυάτιδες. 56
    • Ακόμη βλέπουμεκεφάλι από γυναικείο άγαλμαμε ένθετα μάτια, το άλογοχωρίς αναβάτη με το στητόλαιμό και την σηκωμένη χαίτητου, τον έφηβο του Κριτίου(από παριανό μάρμαρο), ένααπό τα δυο σκυλιά που Εικόνα 37 - 1ος Όροφος (Νέο Μουσείο Ακρόπολης)πιστευόταν ότι φύλαγαν τηνείσοδο του ιερού της Αρτέμιδος Βραυρώνας – η θεά προστάτευε τις επιτόκους και τιςλεχώνες. Η πεπλοφόρος κόρη βρέθηκε το 1886 μαζί με άλλα γλυπτά στα δυτικά του Ερεχθείουκαι πήρε το όνομά της από τον βαρύ μάλλινο δωρικό πέπλο που φοράει πάνω από τον μακρύτης χιτώνα. Άλλα εκθέματα της αίθουσας αυτής είναι το κεφάλι του αλόγου του «ΠέρσηΙππέα» και έχει διασωθεί μόνο το κάτω μέρος του αναβάτη, ο οποίος φορούσε πολύχρωμηστολή και κλειστά υποδήματα. Επίσης η κόρη του Αντήνορα, είναι η μεγαλύτερη κόρη σεμέγεθος. Τη φιλοτέχνησε ο Αντήνορας και πρέπει να την αφιέρωσε ο Νέαρχος, έναςαγγειοπλάστης. Στην αίθουσα αυτή δεσπόζουν οι 5 Καρυάτιδες, η έκτη βρίσκεται στο ΒρετανικόΜουσείο. Η θέση της στο βάθρο είναι κενή. Στην ίδια αίθουσα βρίσκονται ευρήματα από τοναό της Αθηνάς Νίκης Μαρμάρινο ανάγλυφο Νίκης που διαγράφεται το σώμα, ενώ τα φτεράτης είναι ανοιγμένα, ενώ η πιο γνωστή Νίκη, η σανδαλίζουσα -ονομάστηκε έτσι γιατί σκύβει ναλύσει το σανδάλι της. Το ιμάτιο της είναι γεμάτο πτυχές που αγκαλιάζουν και διαγράφουν τιςωραίες γραμμές του σώματός της. Κόρες βρίσκονται σε διάφορα σημεία του Μουσείου.Επίσης εντυπωσιακός είναι ο τρισώματος δαίμονας με τα τρία γενειοφόρα κεφάλια και τιςφιδίσιες ουρές είναι από το πώρινο αέτωμα του Αρχαϊκού Παρθενώνα δαίμονας ταυτίζεται μετο Νηρέα. Επίσης βλέπουμε το άγαλμα της θεάς Αθηνάς με την αιγίδα με τα φίδια στο χέριτης, ενώ με το άλλο πρέπει να κρατούσε δόρυ, ύψους δύο μέτρων, από παριανό μάρμαρομαγνητίζει το βλέμμα του επισκέπτη. Το ανάγλυφο του κεραμέα και το άγαλμα της 57
    • κουκουβάγιας χρονολογούνταιεπίσης από την αρχαϊκή εποχή. Ογνωστότερος από τους αρχαϊκούςιππείς με λεπτούς βοστρύχους καιλεπτό γένι πιθανώς εικονίζειαθλητή. ος Εικόνα 38 - Το άγαλμα της Αθηνάς (1 Όροφος – Νέο Μουσείο Ακρόπολης)2ος Όροφος: Η ΑΙΘΟΥΣΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ Η ενσωμάτωση της ζωφόρου του Παρθενώνα στον ορθογώνιο τσιμεντένιο πυρήνα τουΜουσείου, ο οποίος έχει τις ίδιες διαστάσεις με τον σηκό του Παρθενώνα, η τοποθέτηση τωνμετοπών ανάμεσα στις κολόνες, η ανάπτυξη των μορφών των δυο αετωμάτων του ναού και ησυνένωση των πρωτότυπων γλυπτών με τα αντίγραφα (είναι ολόλευκα) εκείνων πουβρίσκονται στο εξωτερικό (Βρετανικό, Λούβρο) δίνουν τη δυνατότητα στον επισκέπτη νααπολαύσει και να κατανοήσει τις παραστάσεις που εικονίζονται σ αυτόν. ος Εικόνα 39 - Οι μετόπες του Παρθενώνα (2 όροφος Νέο Μουσείο Ακρόπολης) 58
    • ος Εικόνα 40 - Η ζωφόρος του Παρθενώνα (2 όροφος Νέο Μουσείο Ακρόπολης) Η έκθεση του μουσείου ολοκληρώνεται στη βόρεια πλευρά του πρώτου ορόφου μεπρωτότυπα έργα, ψηφισματικά και τιμητικά ανάγλυφα, εντυπωσιακά πορτρέτα επώνυμωνπροσώπων, ιερέων, φιλοσόφων. Μοναδικό είναι το περίφημο ανάγλυφο που απεικονίζειαθηναϊκή τριήρη, πιθανότατα το ιερό πλοίο Πάραλος. Εξαιρετικής ποιότητας είναι και τοπορτρέτο του Μ. Αλεξάνδρου, που αποδίδεται στον γλύπτη Λεωχάρη ή τον Λύσιππο καιαπεικονίζει τα πυκνά μαλλιά που σχηματίζουν μπούκλες, ενώ τα μάτια του σχηματίζονται σεβαθιές κόγχες. Έχει διασωθεί και ένας ανδρικός κορμός που απεικονίζει νέο άνδρα σε στάσηάμυνας (από το αέτωμα του ναού της Αθηνάς Νίκης). 59
    • 60
    • Συνοµιλώντας µε έναν αρχαιολόγο Στο πλαίσιο της επίσκεψής μας στον ιερό βράχο της Ακρόπολης, στις αρχές Δεκεμβρίου2011 ο Κος Κουταδέλης (αρχαιολόγος-αναστηλωτής), αφού μας ξενάγησε επισταμένα στονβράχο, μας παραχώρησε την παρακάτω συνέντευξη.Δημ.: Κε Κουτσαδέλη, ευχαριστούμε κατ’ αρχάς για την ξενάγηση και τον χρόνο που μαςδιαθέσατε. Θα θέλαμε να σας κάνουμε μερικές ερωτήσεις. Ποιο κομμάτι της αναστήλωσηςέχετε αναλάβει εσείς και οι συνεργάτες σας;Κος Κουτσαδέλης: Εγώ είμαι στα Προπύλαια.Δημ.: Ποια είναι η διαδικασία και τα βήματα της αναστήλωσης;Κος Κουτσαδέλης: Τα βήματα της αναστήλωσης: Πρώτα μελετάμε με πολύ μεγάλη ακρίβειατο αρχαίο μνημείο. Κάνουμε πολύ ακριβείς μετρήσεις, βλέπουμε τι αρχαία μέλη είναιδιαθέσιμα για να γίνει η αναστήλωση, κοιτάμε πώς μπορούν να συμπληρωθούν τα μέλη αυτάκαι που πρέπει να τοποθετηθούν. Επίσης, λαμβάνουμε φωτογραφίες, κάνουμε σχέδια,τεκμηρίωση των επεμβάσεων και φυσικά πολύ μεγάλο ρόλο παίζουνε οι μαρμαροτεχνίτες,αυτοί που δουλεύουν το μάρμαρο, που φτιάχνουνε τα συμπληρώματα, που τοποθετούν ταμέλη πάνω στο μνημείο κάτω από τις οδηγίες αρχιτεκτόνων και σε δεύτερο ρόλο τωναρχαιολόγων.Δημ.: Ποιο κομμάτι της αναστήλωσης σάς έχει δυσκόλεψει περισσότερο;Κος Κουτσαδέλης: Είναι πολύ δύσκολο να ταυτίσεις αρχαία μέλη, πάρα πολύ δύκολο, γιατίείναι μνημεία τα οποία έχουνε βομβαρδιστεί. Οπότε φανταστείτε την έκρηξη που έχει γίνει καιτην καταστροφή των μελών, και επίσης θέλει εξαιρετικά μεγάλη ακρίβεια. Όταν δηλαδήπρέπει να σεβαστείς τις καμπυλότητες, τις κατασκευαστηκές λεπτομέρειες των αρχαίων θέλειςμια πολύ μεγάλη ακρίβεια στην εκτέλεση και αυτό νομίζω πως είναι πάρα πολύ δύσκολο.Δημ.: Μία από τις σημαντικότερες φθορές που έχετε αντριμετωπίσει; Δηλαδή κάτι πουπροσπαθήσατε πάρα πολύ να το φτιάξετε και τελικά μπορεί και να μην το καταφέρατε;Κος Κουτσαδέλης: Οχι, ό,τι προσπαθούμε να αναλάβουμε, γίνεται με τρόπο ώστε ναπροχωρήσει και να ολοκληρωθεί. Η μεγαλύτερη καταστροφή είναι η διάβρωση τωνσιδερένιων συνδέσμων των παλάδων, της πρώτης αναστήλωσης που έγινε αρχές του 20ουαιώνα. 61
    • Δημ.: Ποια υλικά χρησημοποιούνται στην αναστήλωση των μνημείων και από που ταπρομηθεύεστε ;Κος Κουτσαδέλης: Χρησιμοποιείται μάρμαρο, το οποίο είναι από τα λατομεία του Διονύσου,ενώ το μνημείο φτιάχτηκε από μάρμαρο από τα λατομεία της Πεντέλης. Εντούτοις, η Πεντέληπια δεν δίνει μάρμαρο, χρησιμοποιούμε όμως συγγενές, αν θέλετε, μάρμαρο από τα λατομείατου Διονύσου. Επίσης, χρησιμοποιούμε Titania, γιατί δε χρησιμοποιούμε πια σιδερένιουςσύνδεσμους, αλλά σύνδεσμους που θα είναι στο χρόνο αμετάβλητοι, χωρίς να διαβρώνονταικαι εγγυώνται την αντοχή του μνημείου στο χρόνο. Titania, λοιπόν, και μάρμαρο Διονύσου.Δημ.: Πώς νιώθετε που σας δίνετε η δυνατότητα να εργάζεστε πάνω σε τόσο σημαντικάμνημεία για την ιστορία και τον πολιτισμό μας;Κος Κουτσαδέλης: Είναι πάρα πολύ ωραίο για έναν αρχαιολόγο να έρχεται σε καθημερινήεπαφή με μνημεία που είναι πραγματικά ξεχωριστά στην ιστορία της αρχιτεκτονικής, όχι μόνογια την Ελλάδα αλλά για τον κόσμο όλο. Είναι κάτι πολύ ευχάριστο, αλλά είναι και το καθήκονπολύ μεγάλο. Οπότε πρέπει να σεβαστούμε τα μνημεία αυτά και να είμαστε πολύ προσεχτικοίσε αυτό που κάνουμε.Δημ.: Ευχαριστούμε πολύ!Κος Κουτσαδέλης: Κι εγώ ευχαριστώ. Και καλή επιτυχία στην εργασίας σας. 62
    • ΓλωσσάριοΑΘΗΝΑ Η Αθηνά, κατά την Ελληνική μυθολογία, ήταν η θεά της σοφίας, της στρατηγικής καιτου πολέμου. Παλαιότεροι τύποι του ονόματος της θεάς ήταν οι τύποι Ἀθάνα (δωρικός) καιἈθήνη, το δε όνομα Ἀθηνᾶ, που τελικά επικράτησε, προέκυψε από το επίθετο Ἀθαναία, πουσυναιρέθηκε σε Ἀθηνάα > Ἀθηνᾶ. Στον πλατωνικό Κρατύλο το όνομα Αθηνά ετυμολογείται απότο Α-θεο-νόα ή Η-θεο-νόα, δηλαδή η νόηση του Θεού, αλλά η εξήγηση αυτή είναιπαρετυμολογική. Η επιστημονική βιβλιογραφία θεωρεί το θεωνύμιο προελληνικό καιαγνώστου ετύμου. Η Αθηνά ήταν η αγαπημένη κόρη του Δία. Μητέρα της ήταν η Μήτις, πρώτησύζυγος του Δία. Ο Δίας, φοβούμενος ότι η Μήτις θα γεννούσε ένα γιο ισχυρότερο από τονίδιο, την κατάπιε. Αργότερα, ο Δίας άρχισε να υποφέρει από πονοκεφάλους και κάλεσε τονΉφαιστο να τον βοηθήσει. Τότε ο Ήφαιστος με ένα μεγάλο σφυρί χτύπησε το κεφάλι του Δίακαι πετάχτηκε η Αθηνά πάνοπλη, φορώντας περικεφαλαία και κρατώντας μια ασπίδα.Βλέποντας τον Δία, τα πέταξε στα πόδια του, δείγμα αναγνώρισής του ως υπέρτατου θεού.Σκηνές από την γέννηση της Αθηνάς απεικονίζονται στο ανατολικό αέτωμα του Παρθενώνα.ΑΜΑΖΟΝΟΜΑΧΙΑ Οι Αμαζόνες ήταν πρόσωπα της ελληνικής μυθολογίας. Μυθικός λαός κυνηγών καιπολεμιστριών που κατάγονταν από τον θεό του πολέμου Άρη και τη θεά Αθηνά. Ειδικά στηνπατρίδα των Αμαζόνων άντρες δεν επιτρέπονταν καθόλου. Για τη διαιώνιση του είδους δύομήνες την άνοιξη πήγαιναν και έμεναν με έναν γειτονικό αρσενικό λαό, τους Γαργαρείς, πουκατοικούσαν στον Καύκασο. Οι Αμαζόνες έχουν συμμετάσχει σε πολλούς μύθους. Ηδημιουργία τέτοιων μύθων έχει δημιουργήσει ερωτηματικά στους ερευνητές. Στις μέρες μας,θεωρείται ότι οι Αμαζόνες δεν ήταν απλά ένας μυθικός λαός, ένα αποκύημα της φαντασίαςτων Ελλήνων, αλλά ένας ιστορικός λαός. Οι Αμαζόνες πήραν επίσης μέρος στο τρωικό πόλεμοως σύμμαχοι των Τρώων. Σκηνές από την αμοζονομαχία αναπαρίστανται στις μετόπες τηςδυτικής πλευράς του Παρθενώνα. 63
    • ΓΙΓΑΝΤΟΜΑΧΙΑ Η Γιγαντομαχία είναι αρχαίος Ελληνικός μύθος, που περιγράφει την πάλη του Δία καιτων ολυμπίων Θεών με τους Γίγαντες. Η μάχη απεικονίζεται στις μετόπες της ανατολικήςπλευράς του Παρθενώνα. Όταν ο Δίας νίκησε τον Κρόνο και τους Τιτάνες και τους καταπόντισεστα Τάρταρα, η Γαία μίσησε τον Δία και τους άλλους θεούς του ουρανού και όλα τα παιδιάτους. Ξεσήκωσε τους Γίγαντες, και αυτοί με αρχηγό τον Ευρυμέδοντα τα εκτόξευαν προς τονουρανό σαν τεράστιες κοτρόνες και φλεγόμενα βελανίδια. Οι θεοί πάλεψαν με τους Γίγαντες.Η Γαία βλέποντας την αποτρόπαια έκβαση της μάχης λύσσαξε από τον θυμό της και γέννησετον Τυφώνα.ΕΛΓΙΝ Ο Λόρδος Έλγιν ήταν ο πρώτος Βρετανός πρέσβης στην οθωμανική αυτοκρατορία..Εκείνη την εποχή, ο Λόρδος Έλγιν σχεδίαζε τη διακόσμηση του αρχοντικού του στη Σκοτία.Πληροφορήθηκε ότι δεν υπήρχε τίποτα πιο όμορφο από τα γλυπτά του ελληνικού Παρθενώνα.Προσέλαβε μια ομάδα που θα έφτιαχνε στην αρχή αντίγραφα και εκμαγεία αυτών τωνγλυπτών για να ομορφύνει το σπίτι του. Στη συνέχεια προχώρησε στην αφαίρεση ολόκληρψντμημάτων του μνημείου βάσει μίας αμφισβητούμενης άδειας. Μ’ αυτόν τον τρόπο οι εργάτες του Λόρδου Έλγιν απέσπασαν βίαια τους ελληνικούςθησαυρούς από τον Παρθενώνα στα 1802, όταν η Ελλάδα βρισκόταν υπό τουρκική κατοχή . Γιαυτόν τον λόγο σήμερα δεν σώζονται εξ ολοκλήρου τα μάρμαρα του Παρθενώνα. Αρχικώς,υπήρχαν 115 πλάκες στη ζωφόρο. Από αυτές, 94 σώζονται ακόμη, είτε ολόκληρες, είτε σεκομμάτια, 36 βρίσκονται στην Αθήνα, 56 στο Βρετανικό Μουσείο και μία στο Λούβρο. Από τις92 μετόπες, 39 βρίσκονται στην Αθήνα και 15 στο Λονδίνο. 17 εναέτια αγάλματα, μίαΚαρυάτιδα και μία κολώνα από το Ερεχθείο βρίσκονται επίσης στο Βρετανικό Μουσείο. Έτσι ταμάρμαρα του Παρθενώνα είναι σχεδόν ίσα μοιρασμένα, μισά στο Λονδίνο και μισά στηνΑθήνα. Σήμερα, όλο και περισσότεροι Βρετανοί πολίτες, με επικεφαλής τη Βρετανική Επιτροπήγια την Επανένωση των Μαρμάρων του Παρθενώνα, πιέζουν για την απόδοσή τους. Στο Νέο 64
    • Μουσείο της Ακρόπολης έχει κρατηθεί κενός χώρος για τη μεγάλη μέρα της επιστροφής τωνΜαρμάρων του.ΔΙΑΣ Ο Δίας ή Ζευς στην Ελληνική μυθολογία είναι ο νεότερος γιος του Κρόνου και της Ρέας,εγγονός του Ουρανού και της Γαίας και αδελφός των άλλων θεών, Εστίας, Δήμητρας, Ήρας,Άδη και Ποσειδώνα. Είναι η ύψιστη θεότητα του αρχαιοελληνικού πανθέου, καθώς και θεόςτου ουρανού και του κεραυνού.EΡΕΧΘΕΑΣ Στην ελληνική μυθολογία ο Ερεχθέας (Ἐρεχθεύ̋) ήταν ήρωας και βασιλιάς των Αθηνών.Για τον Ερεχθέα, ο οποίος ταυτίζεται σε πολλά σημεία με τον Εριχθόνιο, υπάρχουν πολλοίμύθοι, που σχετίζονται με τις απαρχές της πόλεως των Αθηνών. Κατά τον Όμηρο ήταν γιος τουΗφαίστου και της Γαίας, η οποία τον παρέδωσε στη θεά Αθηνά για να τον αναθρέψει. Η Αθηνάτοποθέτησε το βρέφος σε ένα μικρό κιβώτιο και το εμπιστεύθηκε με τη σειρά της στις κόρεςτου Κέκροπα, την Πάνδροσο, την Άγλαυρο και την Έρση, τις οποίες διέταξε να κρατήσουνκλειστό το κιβώτιο. Η Άγλαυρος και η Έρση δεν μπόρεσαν να αντισταθούν στην περιέργειάτους και άνοιξαν το κιβώτιο. Τότε είδαν μέσα ένα φίδι ή το βρέφος τυλιγμένο με φίδια. Τοθέαμα αυτό τις τρόμαξε τόσο, ώστε τρελάθηκαν και (δεν μπορώ να καταλάβω τι θέλει ναμάλλον) ή κρεμάσθηκαν ή πήδησαν από την Ακρόπολη. Μόνη λοιπόν τροφός του Ερεχθέωςέμεινε η Πάνδροσος. Ο Ερεχθέας μεγάλωσε μέσα στον τότε ναό της Αθηνάς στην Ακρόπολη,που αργότερα ονομάσθηκε Ερέχθειο. Μετά την ενηλικίωσή του, πήρε ως σύζυγό του τηνΠραξιθέα, κόρη ή εγγονή του Κηφισού. Ο Ερεχθέας είναι εκείνος που έδωσε την πολιουχία τωνΑθηνών στη θεά Αθηνά και μετονόμασε τους κατοίκους τους, που μέχρι τότε λέγονταν«Κεκροπίδες», σε «Αθηναίους». Αμέσως μετά, ίδρυσε ναό της θεάς, εισήγαγε τη λατρεία τηςστην Αττική και καθιέρωσε την εορτή των Παναθηναίων. Οι Αθηναίοι τιμούσαν εξαιρετικά τονΕρεχθέα ως επώνυμο ήρωά τους και του έστησαν ανδριάντα. Αλλά και οι κάτοικοι τηςΕπιδαύρου του προσέφεραν θυσίες κάθε χρόνο. Οι αρχαίοι ποιητές και καλλιτέχνες 65
    • ασχολήθηκαν με τον μύθο του Ερεχθέα. Μεταξύ αυτών, ο Ευριπίδης συνέγραψε ομώνυμοδράμα, που όμως δεν διασώθηκε.ΗΦΑΙΣΤΟΣ Ο Ήφαιστος είναι ο θεός της φωτιάς και της μεταλλουργίας στην ελληνική μυθολογία.Ήταν γιος του Δία και της Ήρας. Αυτό αναφέρεται στους ομηρικούς στίχους, τους οποίουςακολούθησαν οι μεταγενέστεροι συγγραφείς. Ωστόσο, ο Ησίοδος παρουσιάζει τον θεό ωςτέκνο της Ήρας και μόνο, που γεννήθηκε με παρθενογένεση, χωρίς τη συμμετοχή πατέρα.ΙΚΤΙΝΟΣ ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΚΡΑΤΗΣ Ο Ικτίνος και ο Καλλικράτης ήταν οι δύο περίφημοι αρχιτέκτονες του δεύτερου μισούτου 5ου π.Χ. αιώνα στην αρχαία Ελλάδα. Ο Καλλικράτης εργάστηκε σε τέσσερα μεγάλα έργατης αρχαίας Αθήνας, σύμφωνα με αναφορές του Πλούταρχου: Στα Μακρά Τείχη της πόλης(460 – 450 π.Χ.), στην επιδιόρθωση τμήματος των περιφερειακών τειχών των Αθηνών, στηνανοικοδόμηση ναού, αφιερωμένου στην Άπτερο Νίκη στην Ακρόπολη, το 448 π.Χ. και τέλος,σύμφωνα με τον Πλούταρχο πάλι, συνεργάστηκε με τον Ικτίνο για την ανέγερση τουΠαρθενώνα. Ο Ικτίνος υπήρξε σύγχρονος και στενός φίλος του μεγάλου γλύπτη Φειδία. Και οιδύο εργάστηκαν την εποχή του Περικλή. Σύμφωνα με το Βιτρούβιο, ο Ικτίνος συνέγραψε μαζίμε τον Κάρπιο την τεχνική μελέτη «για το Δωρικό ναό της Αθηνάς στην Αθήνα». Ο Παυσανίαςαναφέρει ότι έχτισε το ναό του Επικούρειου Απόλλωνα στην Αρκαδία. Επίσης, στον Ικτίνοανατέθηκε η κατασκευή του Τελεστηρίου της Δήμητρας στην Ελευσίνα και η κατασκευή τουΠαρθενώνα στην Ακρόπολη (μαζί με τον Καλλικράτη). Απ’ ότι φαίνεται ο Ικτίνος εγκατέλειψετην Αττική μετά την κατασκευή του Παρθενώνα. Πήγε στην Πελοπόννησο όπου έχτισε τον ναότου Επικούρειου Απόλλωνα.ΚΕΝΤΑΥΡΟΜΑΧΙΑ Οι Κένταυροι υπήρξαν πλάσματα της φαντασίας των αρχαίων Ελλήνων. Μυθολογικάτέρατα, μισοί άνθρωποι, μισοί άλογα. Eμφανίζονται σαν διπλόμορφα τέρατα, με κεφάλι, χέριακαι στήθος ανθρώπου και πόδια, ουρά και μισό κορμό αλόγου. Οι Έλληνες πίστευαν ότι οιΚένταυροι ήταν άγριοι, μοχθηροί, επιθετικοί, ζηλόφθονοι, πολεμοχαρείς. Η δύναμή τους ήταν 66
    • τεράστια. Αγαπούσαν όμως και τα γλέντια, το πιοτό και τις διασκεδάσεις.. Από τους πιογνωστούς μύθους που σχετίζονται με τους Κένταυρους, είναι η σύγκρουσή τους με τουςΛαπίθες, η περίφημη Κενταυρομαχία. Οι Λαπίθες ήταν λαός της Θεσσαλίας. Γενάρχης τουςυπήρξε ο Λαπίθης, γιος του Απόλλωνα και της νύμφης Στίλβης.Τους έδωσαν ανθρώπινη μορφήκαι τους παρουσίαζαν σαν λαό πολεμικό και γενναίο, ενώ οι κάτοικοι πολλών ελληνικώνπόλεων τους θεωρούσαν προγόνους τους. Οι Κένταυροι, οι Λάπηθες και η Κενταυρομαχία,υπήρξαν από τα πιο αγαπητά θέματα των καλλιτεχνών της αρχαιότητας. Σκηνές από τηνΚενταυρομαχία απεικονίζονται στις μετόπες της νότιας πλευράς του Παρθενώνα.ΜΝΗΣΙΚΛΗΣ (Β΄ μισό 5ου αι. π.Χ.) Αρχιτέκτονας που καταγόταν από την Αθήνα. Ήταν γιος του Επικράτους και για τη ζωήτου δεν είναι γνωστό σχεδόν τίποτα. Το 437-432 π.Χ. κατασκεύασε τα Προπύλαια στηνΑκρόπολη των Αθηνών, που δεν ολοκληρώθηκαν, για πολιτικούς ή/ και θρησκευτικούς λόγους.Το οικοδόμημα αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα αττικής αρχιτεκτονικής της κλασικήςπεριόδου και σε αυτό είναι εμφανής η πρωτοτυπία του δημιουργού του, που ήταν δεξιοτέχνηςστην οργάνωση των χώρων και στην εφαρμογή πρωτοποριακών αρχιτεκτονικών λύσεων. ΟΜνησικλής συνδέεται, όχι όμως με βεβαιότητα, και με τον αρχιτέκτονα που αναφέρεται στοψήφισμα του Καλλία ως υπεύθυνος για την υπόλοιπη λαμπρή διακόσμηση της Ακρόπολης.Από ορισμένους μελετητές ο Μνησικλής είχε ταυτισθεί και με τον αρχιτέκτονα του Ερεχθείου,ωστόσο σήμερα αυτή η πιθανότητα έχει αποκλεισθεί.ΠΕΡΙΚΛΗΣ 495 – 429 π.Χ. Η μεγαλύτερη κι επιφανέστερη πολιτική φυσιογνωμία της αρχαίας Ελλάδας, ο Περικλήςγεννήθηκε γύρω στο 490 π.Χ. κι ήταν γιος του Αθηναίου ευπατρίδη Ξάνθιππου. Προικισμένοςμε απαράμιλλα πνευματικά προσόντα, μεγάλη φιλοσοφική μόρφωση και ρητορική, δεινότητακαι διαθέτοντας ένα σοβαρό, απλό, συγκρατημένο και δυναμικό χαρακτήρα, ο Περικλήςκατόρθωσε να κρατήσει στα χέρια του τις τύχες της αθηναϊκής πολιτείας, σχεδόν μια ολόκληρηγενιά, απ το 443 μέχρι το 429 ως αρχηγός των δημοκρατικών. 67
    • ΠΟΣΕΙΔΩΝΑΣ Στην Ελληνική μυθολογία ο Ποσειδώνας είναι ο θεός της θάλασσας (και για αυτόονομάζονταν και Πελαγαίος), των ποταμών, των πηγών και των πόσιμων νερών. Γιος τουΚρόνου και της Ρέας και αδελφός του Δία κατοικούσε πότε στον Όλυμπο και πότε στο παλάτιτου στα βάθη της θάλασσας, όπου ζούσε και η γυναίκα του, η Νηρηίδα Αμφιτρίτη.Θεωρούνταν ακόμα εξημερωτής του πρώτου αλόγου αλλά και γεννήτορας του μυθικούαλόγου Πήγασο. Σύμβολά του ήταν η τρίαινα, το ψάρι (συνήθως τόννος ή δελφίνι) καισπανιότερα το άλογο ή ο ταύρος.ΤΡΩΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ Ο Τρωικός πόλεμος στην ελληνική μυθολογία ήταν μια δεκαετής πολεμική σύγκρουση,των Ελλήνων (Αχαιοί ή Αργείοι ή Δαναοί στον Όμηρο) με τους Τρώες κάτω από τα τείχη τηςΤροίας. Ο Τρωικός πόλεμος θεωρείται ως η 1η εκστρατεία που επιχείρησαν από κοινού οιΈλληνες σύμφωνα με τον Θουκυδίδη.ΦΕΙΔΙΑΣ Ο Φειδίας (περ. 490 π.Χ. - 430 π.Χ.) ήταν Έλληνας γλύπτης, ζωγράφος και αρχιτέκτονας,ο οποίος έζησε τον 5ο αιώνα π.Χ. και θεωρείται ευρέως ως ένας από τους σημαντικότερουςγλύπτες της Κλασικής εποχής. Η σύλληψη και η οργάνωση των θεμάτων του εικονογραφικούπρογράμματος των μετοπών, της ζωφόρου και των αετωμάτων του Παρθενώνα αποδίδεταιστο Φειδία, ο οποίος είχε τη καλλιτεχνική εποπτεία των εργασιών σε ολόκληρο το μνημείο. Ητεράστια ποσότητα χρυσού του αγάλματος της Αθηνάς έδωσε αφορμή στους εχθρούς τουΦειδία να τον κατηγορήσουν για κατάχρηση. Ο Φειδίας απέδειξε την αθωότητά του, επειδή οΠερικλής τον είχε συμβουλέψει να κάνει το χρυσό ένδυμα της Αθηνάς συναρμολογούμενο.Έτσι μπόρεσε να το αποσυναρμολογήσει και να το ζυγίσει. Το βάρος του χρυσού βρέθηκεακέραιο κι έτσι ο Φειδίας αθωώθηκε. Όμως κατόπιν κατηγορήθηκε για αλαζονεία επειδή στηνεξωτερική όψη της ασπίδας της Αθηνάς, που έφερε ανάγλυφη Αμαζονομαχία, παρέστησε σεδύο Αθηναίους πολεμιστές το πορτρέτο του Περικλή και το δικό του. Ο Φειδίας συνελήφθη καικαταδικάστηκε. Ο Πλούταρχος αναφέρει ότι ο Φειδίας πέθανε στη φυλακή, ενώ σύμφωνα με 68
    • το χρονικογράφο του 4ου αιώνα π.Χ. Φιλόχωρο, μετά την ολοκλήρωση της Παρθένου ο Φειδίαςεγκατέλειψε για πάντα την Αθήνα για να αποφύγει την καταδίκη και πήγε στην Ολυμπία. Τοεργαστήριό του βρισκόταν στην Άλτη. Εκεί, με τους τεχνίτες του εργαστηρίου του καισυνεργάτη το γλύπτη Κολώτη, φιλοτέχνησε το κολοσσιαίο χρυσελεφάντινο λατρευτικό άγαλματου Ολυμπίου Διός, ύψους 11 μ., το διασημότερο έργο του στην αρχαιότητα, το οποίοπεριελήφθη στα επτά θαύματα του κόσμου.ΟΙ ΔΥΟ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΙ ΡΥΘΜΟΙ (Ο ΔΩΡΙΚΟΣ ΚΑΙ Ο ΙΩΝΙΚΟΣ) Εικόνα 39 - Ο Δωρικός ρυθμός Εικόνα 40 - Ο Ιωνικός Ρυθμός 69
    • Εικόνα 41 - Η κάτοψη του Παρθενώνα 70
    • Αντί Επιλόγου - Λίγα λόγια για τη Μελίνα Μερκούρη Τη χαρακτήρισαν «τελευταία Ελληνίδα θεά» και «γυναίκα – φλόγα». Η ΜελίναΜερκούρη ήταν μια από τις σημαντικότερες Ελληνίδες του 20ου αιώνα. Υπήρξε πολύμορφηπροσωπικότητα. Κορυφαία αγωνίστρια της Δημοκρατίας στον αγώνα κατά της χούντας (1967-1974). Σπουδαία ηθοποιός του θεάτρου και του κινηματογράφου με διεθνή καριέρα και μεερμηνείες που έχουν καταγραφεί στις σελίδες της Έβδομης Τέχνης. Πολιτικός που σημάδεψεμε την παρουσία της τον πολιτισμό της Ελλάδας, τον έφερε στις πρώτες σελίδες τωνεφημερίδων. Πίστευε ακράδαντα ότι ο πολιτισμός είναι η βαριά βιομηχανία μας. Ότι είναι ένασοβαρό εξαγώγιμο προϊόν και ότι έχει μεγάλη σημασία και αξία η ανάδειξή του. Η Μελίνα Μερκούρη (Μαρία Αμαλία Μερκούρη) γεννήθηκε στις 18 Οκτωβρίου του1920. Ήταν η αγαπημένη εγγονή του δημάρχου Αθηναίων Σπύρου Μερκούρη και κόρη τουβουλευτή της ΕΔΑ και υπουργού Σταμάτη Μερκούρη. Σπούδασε θέατρο στη Δραματική Σχολήτου Εθνικού (1943-46) και έκανε το ντεμπούτο της στη σκηνή το 1944. Ως πρωταγωνίστριακαθιερώθηκε το 1949 με το ρόλο της Μπλανς από το έργο του Τένεσι Ουίλιαμς «Λεωφορείον οΠόθος». Η πρώτη κινηματογραφική δουλειά της ήταν η ταινία του Μιχάλη Κακογιάννη«Στέλλα» (1955). Με το ρόλο, όμως, της Ίλια στην ταινία «Ποτέ την Κυριακή» (1960), αλλά καιτη θεατρική μεταφορά του έργου στη Νέα Υόρκη, η Μελίνα Μερκούρη απέκτησε πλέον διεθνήφήμη. Όραμά της ήταν μέχρι το θάνατό της η επιστροφή των μαρμάρων του Παρθενώνα απότο Βρετανικό Μουσείο Η Μελίνα Μερκούρη στη διάρκεια της ακάματης εκστρατείας της γιατην επιστροφή των Μαρμάρων του Παρθενώνα στον τόπο τους, την Αθήνα, είχε απευθύνει καιαυτά τα λόγια στις Βρετανικές Αρχές: «…πρέπει να καταλάβετε τί σημαίνουν τα Μάρμαρα τουΠαρθενώνα για μας. Είναι το καμάρι μας. Είναι οι θυσίες μας. Είναι το υπέρτατο σύμβολοευγένειας. Είναι φόρος τιμής στη δημοκρατική φιλοσοφία. Είναι η φιλοδοξία και το όνομά μας.Είναι η ουσία της ελληνικότητάς μας…». 71
    • Για να υποβοηθηθεί το αίτημα της επιστροφής, συνέλαβε την ιδέα ενός νέουΜουσείου Ακροπόλεως και προκήρυξε διεθνή αρχιτεκτονικό διαγωνισμό για την κατασκευήτου, το 1989. Αποφάσισε να ενεργοποιήσει τον αρχαίο θεσμό των χορηγών, προκειμένου ναδημιουργηθεί σύντομα το μουσείο αυτό και διοργάνωσε διάφορες εκδηλώσεις και συναυλίες.Η δημιουργία του μουσείου θα προσέφερε τον κατάλληλο χώρο που χρειάζονται τααριστουργηματικά γλυπτά για να εκτεθούν και θα αφαιρούσε κάθε επιχείρημα από εκείνουςπου αντιτίθενται στην επιστροφή των Μαρμάρων του Παρθενώνα. Παράλληλα, έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στις εργασίες αναστήλωσης των μνημείων τηςΑκρόπολης και στην ανάδειξη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. «Τα μνημεία» σημείωνε, «ωςπαράγοντες ακτινοβολίας τουπολιτισμού μας, είναι πηγήκύρους για τη χώρα μας καιβασικό έρεισμα για τονχειρισμό των εθνικών μαςθεμάτων». Στον τομέα τηςπολιτιστικής μας κληρονομιάς,καθιέρωσε τη δωρεάν είσοδοτων Ελλήνων πολιτών σταμουσεία και στουςαρχαιολογικούς χώρους, στοπλαίσιο μιας προσπάθειας γιατην ευρύτερη παιδεία του λαού και ειδικά των νέων (προσπάθεια που σταμάτησε όμωςαναγκαστικά λόγω σχετικών οδηγιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης). Η Μελίνα Μερκούρη συνέλαβε την ιδέα και ανέθεσε τη μελέτη ενοποίησης τωναρχαιολογικών χώρων της Αθήνας, την ενοποίηση δηλαδή του ιστορικού κέντρου της Αθήναςστον άξονα Ιερά Οδός - Πλάκα - Στύλοι Ολυμπίου Διός, για τη δημιουργία ενός αρχαιολογικούπάρκου. 72
    • ∆ικτυογραφία-Βιβλιογραφία ικτυογραφία- Είναι προφανές ότι η έντυπη βιβλιογραφία για το θέμα είναι άφθονη. Ωστόσο για ναείναι ελκυστικότερη και πιο προσιτή η επεξεργασία του υλικού αξιοποιήθηκαν κυρίως οιπαρακάτω εξωτερικοί σύνδεσμοι: • Η Ακρόπολη των Αθηνών από το Υπουργείο Πολιτισμού (http://odysseus.culture.gr/h/3/gh351.jsp?obj_id=2384) • Η Ζωφόρος του Παρθενώνα (http://www.parthenonfrieze.gr) • Αναζητώντας τη θεά Αθηνά στο Μουσείο Ακρόπολης (http://www.acropolis-athena.gr/) • Το Ίδρυμα Μελίνα Μερκούρη (http://www.melinamercourifoundation.org.gr/) • Η Αρχαία Αγορά από το Υπουργείο Πολιτισμού (http://odysseus.culture.gr/h/3/gh351.jsp?obj_id=2485) • Το Νέο Μουσείο της Ακρόπολης (http://www.theacropolismuseum.gr/) Επίσης αξιοποιήθηκαν πληροφορίες από την Εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος-Λαρούς-Μπριτάννικα (ηλεκτρονική έκδοση 2004) καθώς και από την ελληνική έκδοση της wikipedia.Τέλος πολύτιμος οδηγός υπήρξε το βιβλίο της Γ.Κοκκόρου-Αλευρά «Η τέχνη της ΑρχαίαςΕλλάδας-Σύντομη Ιστορία (1050-50 π.Χ.)». Εκδόσεις Καρδαμίτσα, Αθήνα 1994. 73
    • 74
    • Φωτογραφίες από τις επισκέψεις µας στους αρχαιολογικούς χώρους και την προετοιµασία της εργασίας µαςΕικόνα 42 - Η ομάδα μας κατά την επίσκεψη στην Αρχαία Εικόνα 43 - Μέλη από τη ομάδα μας κατά την επίσκεψη Αγορά στον βράχο της Ακρόπολης Εικόνα 44 - Μέλη από την ομάδα μας κατά την επίσκεψή μας στην Ακρόπολη 75
    • Εικόνα 45 – Οι «Καρυάτιδες» και οι «Κλασικοί» εργαζόμενοι σκληρά στο Εργαστήριο Πληροφορικής ...Εικόνα 46 – Οι «Σπαρτιάτες» και το «Χαρέμι του Σεραφείμ» εργαζόμενοι σκληρά στο Εργαστήριο Πληροφορικής 76
    • 77