Autoctonas Galegas 2008

  • 740 views
Uploaded on

revista sobre razas autoctonas galegas

revista sobre razas autoctonas galegas

More in: Lifestyle
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Be the first to comment
    Be the first to like this
No Downloads

Views

Total Views
740
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0

Actions

Shares
Downloads
2
Comments
0
Likes
0

Embeds 0

No embeds

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
    No notes for slide

Transcript

  • 1. 2 OUTONO 2008 UN PROXECTO INTERCENTROS CARACTERIZARÁ A CANAL E A CARNE DO BOVINO AUTÓCTONOV CONCURSO DE DEBUXO AUTÓCTONAS DE GALICIA: O ÁLBUM O CAN DE PALLEIRO, UN ANIMAL POLIVALENTE CARACTERIZACIÓN SEMINAL DOS MARÓNS DE OVELLA GALEGA
  • 2. EDITORIAL 3APROBADO O PROXECTO PARA CARACTERIZAR 2 OUTONO 2008A CANAL E A CARNE DAS RAZAS BOVINAS AUTÓCTONAS EDITA: FEDERACIÓN DE RAZAS AUTÓCTONAS DEDesenvolverano o CIAM, CETECA e BOAGA ata o ano 2011 GALICIA-BOAGA Fontefiz. 32152. Coles (Ourense). Teléfono: 988.20.54.86 Fax: 988.20.54.89 Email: boaga@boaga.com Web: www.boaga.com Presidente: José Manuel González Lamelas Vicepresidente: José Blanco Blanco Secretaria-tesoureira: María Josefa Fernández Padín Vogais: Pablo Pérez Barroso, Manuel Devesa Fernández, Lisardo López Blanco,O proxecto solicitado polo CIAM (Centro de Investigacións Agrarias de Mabegondo) Francisco José Monasterio Solveirabaixo o título de Caracterización da canal e da carne das razas bovinas autóctonasgalegas en perigo de extinción. Comercialización e estudo de vida útil foi aprobado PRODUCE:para o seu desenvolvemento durante os anos 2008, 2009, 2010 e 2011. Trátase dun TRANSMEDIA Comunicación & Prensaproxecto de colaboración entre o CIAM, CETECA (Centro Tecnolóxico da Carne e da Pazo de Feiras e Congresos, s/nCalidade Alimentaria de Galicia) e BOAGA. 27004. Lugo. Teléfonos: 982.22.12.78/ 636.95.28.93, 610.21.53.66Preténdese estudar nun prazo de tres anos o ritmo de crecemento e a calidade da Email: transmedia@ctransmedia.comcarne dos xatos das razas Cachena, Caldelá, Frieiresa, Limiá e Vianesa. Web: www.transmedia.esO estudo levarase a cabo sobre un total de 150 xatos, repartidos en mostras de 30 para Tirada: 1000 exemplarescada una das cinco razas. A valoración terá lugar no marco dun sistema de produciónen extensivo e sistema mixto cun remate en cebo de dous meses. Todas as reses serán Depósito legal:sacrificadas aos 9 meses. LU-399/2007Farase un control do consumo e do índice de conversión dos alimentos, data de parto SUMARIOdas nais, crecemento, peso no momento do sacrificio e consumo de concentrados. RAZAS DO MUNDOO despece correrá a cargo do CETECA, extraendo o músculo longisimus dorsi, entre a Highland 4quinta e décima costela, para levalo en condicións isotermas ao CIAM, onde se avaliará CAN DE PALLEIROa calidade da carne mediante medidas do pH, cor, composición química, cantidade de Caracterización e historia 6mioglobina, capacidade de retención da auga, análise de perfil de textura (WB e TPA) SANIDADEe cuantificación e identificación do perfil aminoacídico e lipídico. A Lingua Azul 12 INNOVACIÓN Localización por GPS 15 XENÉTICA Extracións para análises de ADN 16 Caracterización seminal da Ovella Galega 18 MANEXO Zona de fuga e punto de balance 22 ESPECIAL: V CONCURSO DE DEBUXO INFANTIL Participantes e gañadores 23 GALIÑA DE MOS II Concurso Exposición en Lugo 28
  • 3. 4 RAZAS DO MUNDORAZA HIGHLAND/ ESCOCIAO rixinaria de Escocia, a raza Highland foi conformada debido ás condicións extremas da súaárea de orixe.Nun principio existían dous tipos, anegra chamada Kyloe, do norte de Es-cocia, e outra vermella dos Highlandsescoceses. Hoxe son unha soa chama-da Highland, existindo capas en negro, A familia real inglesa posúe un rabaño debranco e amarelo, ademais do vermello. Highlands no castelo de Balmoral.O seu libro xenealóxico data do ano 1884, A carne é de baixo contido en graxa, debi-é das más antigas rexistradas como raza do a que, dada a súa extensa pelaxe,none hoxe atópase en EE.UU, Australia, Cana- necesita unha capa de graxa que faga dedá e Europa. illante do frío exterior.A súa extensa pelaxe fai que se adapte Existe a “Guaranteed Pure Highland Beef”perfectamente a climas extremos de frío. tm, marca de carne de pura raza que co-Así, podemos atopala en Escandinavia, mercializa a súa produción, procedenteAlaska, Noruega e o norte do Canadá. ao 100% de raza Highland.Autóctonas Galegas Número 2
  • 4. “Para paladares finos”QUESOS TRADICIONALES: PAÍS Y TETILLA CON DENOMINACIÓN DE ORIGEN PROTEGIDA. QUESO MEZCLA SEMICURADO “DON UBALDO”. QUESO MEZCLA CURADO “ DON UBALDO”. QUESO DE BARRA. CÁMARAS FRIGORIFICAS (13000 m3) Y TÚNEL DE CONGELACIÓN Pol. Ind. Castro Ribeiras de Lea P-50 27260 - Castro de Rei Lugo Telf: 982-310505 Fax: 982-311031 e-mail: info@leitigal.com web: www.leitigal.com
  • 5. 6 CAN DE PALLEIROCAN DE PALLEIRO:“SÓ LLE FALTA FALAR”IRENE PUENTE SAAVEDRA Criadora de Can de Palleiro Din os nosos vellos que nas aldeas había un can que tanto podía coidar o gando como gar- dar a casa. Algún conta que na súa casa había un can que o ía buscar á escola cando rema- taba e o acompañaba de volta ao fogar, protexéndoo durante o longo camiño. Este can é o Can de Palleiro, unha raza autóctona galega en perigo de extinción.HISTORIA E ORIXEO Can de Palleiro é un can de tronco in-doeuropeo, o seu agritipo foi o principalantepasado dos cans de campesiño deCentroeuropa, acompañando os pobosprecélticos atlánticos, centroeuropeose nórdicos nas sucesivas ondas de inva-sións que poboaron a vertente atlánticanoroccidental da Península Ibérica.O nome de Can de Palleiro puxéronllotras ver que estes cans adoitaban durmirno palleiro, que lles proporcionaba calore abrigo.Unha das razóns polas que case desapa-rece esta raza foi a chegada dos pastoresalemáns e outras razas foráneas. Os do-nos comezaron a cruzar as femias de Pa-lleiro cos pastores alemáns e así, xeracióntras xeración, a raza foi dexenerando. IDENTIFICACIÓNPero un grupo de veterinarios da Xuntade Galicia decatáronse de que en moitas 1. Aparencia As femias son algo máis baixas, lixeiras eganderías había cans de características con proporcións máis lonxíneas.semellantes. Puxéronse a investigar e Para recoñecer a un auténtico Can de Pa-describiron esta raza, polo que a Admi- lleiro, hai que ter en conta unha serie de A pesar da súa aparencia robusta, os seusnistración decidiu conservala . Fundouse características: movementos son rápidos e ten boa mus-o Club da Raza Can de Palleiro, que axiña culación.comezou a súa inestimable tarefa para O corpo. Este animal é rústico e fornido,tentar recuperar esta raza autóctona en de tipo lupoide, cun perfil recto, eumétri- A cabeza é forte, ao xeito dunha pirámi-perigo de extinción. co, de tamaño medio duns 60-62 cm na de horizontal, con óso denso, proporcio- cruz. Posúe unhas proporcións harmóni- nada coa conformación do animal. Ten cas, constitución forte, con ósos bastan- un pescozo musculoso e a pel non forma te grosos e un corpo mediano, aínda que papada.UNHA DAS RAZÓNS POLAS qUE CASE lixeiramente alongado.DESAPARECE ESTA RAZA FOI A CHEGA- Respecto á cor, hai varias capas nesteDA DOS PASTORES ALEMÁNS E OUTRAS As súas extremidades son rectas e ben intre: marela, castaña, lobuna, canela eRAZAS FORÁNEAS verticais, presentando unha forte estru- incluso negra. tura ósea.Autóctonas Galegas Número 2
  • 6. CAN DE PALLEIRO 7O pelo é espeso, tupido e denso (máis no Na actualidade o Can de Palleiro acode ainverno) por ser un animal que adoita vi- gran cantidade de exposicións de razas É CAN PASTOR E DE GARDA, POLIVA-vir e durmir fóra da casa. autóctonas, feiras de gando, etc., amo- LENTE, POIS TANTO VAI COAS VACAS, sándose pouco a pouco e dándose a co- ARREÁNDOAS E GARDÁNDOAS, COMO2. Temperamento ñecer nas saídas en televisión, xornais e COIDA DA CASA revistas.Can pastor e de garda, polivalente, poistanto vai coas vacas, arreándoas e gar-dándoas, como coida da casa. Gardiánde grande intelixencia, presenta un ca-rácter forte e reservado cos estraños,sendo ademais valente (é o único canque é capaz de enfrontarse ás vacas). Es-tas características fano un gran colabo-rador na condución e garda do gando. Éextremadamente leal ao seu amo e docee tranquilo coa xente da casa.Outra das características deste animal éa estabilidade psíquica e a súa sociabili-dade.O Can de Palleiro, dentro da súa poliva-lencia, comeza a introducirse en tarefascoma o rastrexo, o Exército, o coidadode persoas maiores, como can guía, etc.E, cada vez máis, téntase introducilo encanta tarefa sexa capaz de levar a caboeste espléndido animal. Autóctonas Galegas Número 2
  • 7. 8 NOVASUNHA DELEGACIÓN DE PROFESIONAIS DE EXIPTO VISITOU AS INSTALACIÓNS DE BOAGAUnha delegación de Exipto, formada por coordinada polo Ministerio de Asuntosveterinarios e criadores de gando, visitou Exteriores de España.no pasado mes de novembro as instala-cións de BOAGA e do Centro de Recursos Os profesionais exipcios manifestaronZooxenéticos de Galicia, no Pazo de Fon- un grande interese pola aplicación in-tefiz (Coles, Ourense). A expedición foi formática de traballo na xestión dos li- bros xenealóxicos de BOAGA, o banco de xermoplasma do Pazo de Fontefiz e a aplicación do programa de xestión de apareamentos e calculo de coeficientes de parentesco que realiza BOAGA para as Os profesionais exipcios atenden as explicacións de Carlos asociacións de criadores. López Franco, director do Pazo de Fontefiz (cuarto pola esquerda) O que máis lles interesou aos visitantes foi ver o gando e a xestión cos gandei- gando autóctono en réximen extensivo. ros, para o que foron acompañados por Alí, o que máis espertou a súa curiosida- persoal de BOAGA e do Pazo de Fontefiz de foi a manga de manexo do gando e aFoto de familia da delegación exipcia, no exterior do Pazo a facer unha visita a unha explotación de xestión de pastos na explotación.A UTE DE BOS INAUGUROU AS SÚAS NOVAS INSTALACIÓNS EN SETEMBROO pasado 16 de setembro tivo lugar a fíxose unha pequena mostra exposicióninauguración das novas instalacións da dalgúns dos mellores exemplares daUnidade de Transferencia de Embrións Unidade, así como unha demostración(UTE) de Bos (Guísamo, A Coruña), a car- de recollida de embrións e parte do seugo do Vicepresidente da Xunta, Anxo procesamento no laboratorio.quintana, e o conselleiro do Medio Rural,Alfredo Suárez Canal. Ao acto asistiron Desde a súa posta en marcha en 1992,numerosos representantes de institu- a UTE de Bos, xestionada por FEFRIGAcións relacionadas co mundo da gande- en convenio coa Administración galega, O vicepresidente da Xunta, Anxo quintana, e o conselleiroría, a Administración, a investigación e a produciu algo máis de 7.000 embrións, do Medio Rural, Alfredo Suárez Canal, percorreron a UTEUniversidade e, sobre todo, gandeiros e dispoñendo na actualidade dun sistema en compaña de responsables de asociacións gandeirastécnicos amantes da xenética. Ademais de venda a través de internet. Ao longodun percorrido polas novas instalacións destes anos, o centro veuse consolidan- do como un referente tanto en xenética Holstein, ocupando o número 1 do rán- king nacional por ICO, como na técnica de transferencia embrionaria. A UTE de Bos produce nestes momentos máis do 50% dos embrións que se xeran en España e converteuse no centro de operacións dun complexo programa de mellora xenética, realizando a maior par- te das súas actividades directamente nas ganderías mediante o servizo de transfe- rencia embrionaria. As novas instalacións da UTE constan de laboratorios, sala de extracción de embrións e ovocitos, local de almacena- mento de embrións, oficinas, sala de re- unións e sala de conferencias. Cos novos equipamentos, a Unidade prevé aumen- tar a produción de embrións, así como as técnicas empregadas e os servizos ofer- tados, ademais de ampliar as actividades en materia de I+D+i e de formación tan-As novas instalacións da UTE to a gandeiros como a técnicos.Autóctonas Galegas Número 2
  • 8. NOVAS 9APROBADO O PROXECTO DE BOAGA PARA AVALIAR A CARNE DOS CORDEIROS DA RAZA OVELLA GALEGAA Consellería do Medio Rural aprobou o experimentan estes cordeiros (machos) calidade da canal e da carne tratando deproxecto FEADER presentado por BOA- da raza (inscritos todos eles no Libro Xe- obter ao mesmo tempo unhas primeirasGA Caracterización produtiva e calidade nealóxico da Raza), tratando de determi- aportacións sobre a caracterización des-da canal e da carne dos cordeiros da raza nar o momento óptimo do sacrificio en ta carne mediante o estudo do perfil dosOvella Galega sometidos a distintos siste- función da idade do animal. ácidos graxos e aminoácidos.mas de manexo. A duración do proxectoé de tres anos e nel colaboran o INORDE, Este proxecto realizarase en explotaciónso Centro de Recursos Zooxenéticos de gandeiras con animais da raza inscritosGalicia e o CETECA. no Libro Xenealóxico da Raza Ovella Ga- lega, onde se controlarán os parámetrosA raza Ovella Galega críase para a produ- de crecemento: data do parto, peso aoción cárnica, obténdose dela uns cordei- nacemento, crecemento e peso ao sacri-ros de pequeno tamaño pero cunha car- ficio. Posteriormente, despois do sacrifi-ne moi valorada. Mediante este proxecto cio, as canais serán enviadas ao Centropreténdese estudar a calidade da canal Tecnolóxico da Carne e da Calidade Ali-e da carne e o ritmo de crecemento que mentaria de Galiza, onde se estudará aBOAGA VACINOU CONTRA A LINGUA AZUL EXPLOTACIÓNS CON EXEMPLARES DE OVELLA GALEGAOs veterinarios de BOAGA procederon avacinar contra a lingua azul explotaciónsque teñen exemplares da raza Ovella Ga-lega. As visitas efecturáronse nos mesesde novembro e decembro, coa finalidadede protexer unha raza que forma partedo patrimonio xenético, cultural, social eeconómico de Galicia. A colaboración deBOAGA coa Consellería do Medio Ruralna campaña de vacinación centrouse natotalidade do gando ovino e cabrún quequedaba pendente.Os equipos veterinarios de BOAGA va-cinaron en toda Galicia 37 explotacións,aplicando a primeira dose de vacinafronte aos serotipos 1 e 8 do virus dalingua azul nun total de 3.384 ovinos e277 cabrúns e a segunda dose en 3.748ovinos e 282 cabrúns. En total, nas 37explotacións de gando ovino e cabrúnaplicáronse 7.691 doses de vacina paracada serotipo.II FESTA DA RAZA FRIEIRESA EN SANTIGOSO (A MEZQUITA)Por segundo ano consecutivo cele- Como remate celebrouse unha subas-brouse no pasado mes de agosto a Festa ta de exemplares de raza Frieiresa, conda Raza Frieiresa en Santigoso (A Mez- grande éxito, xa que todos os animaisquita, Ourense), con grande afluencia de subastados foron adxudicados.xente. A xornada debeuse á dedicación daO concurso de fotos antigas, o de xuga- Asociación de Veciños de Santigoso,das de vacas e o morfolóxico da raza, que sacaron adiante a celebración cunxunto cunha degustación de carne de orzamento axustado e nun tempo redu-Frieiresa, foron algunas das actividades cido. A organización contou co apoio dodo programa. Concello da Mezquita e a Consellería do Medio Rural. Autóctonas Galegas Número 2
  • 9. 10 NOVASUN CRIADOR DE GALIÑA DE MOS, PREMIADO NA EXPOSICIÓNAVÍCOLA DE CASTROPOL Un galo do criador Luis Fernández, de Riotorto (Lugo), gañou o segundo pre- mio de razas españolas nunha das ex- UN LOTE DE GALIÑA DE MOS, posicións avícolas máis importantes SEGUNDO PREMIO NA MOSTRA do panorama español, a Exposición de Avicultura de Castropol, que se celebrou INTERNACIONAL DE XIXÓN entre o 7 e o 9 de novembro nesta vila do Occidente de Asturias. O recinto da Feira de Mostras de Xixón acolleu, entre os días 26 e 28 de setem- bro, o I Concurso Exposición Internacio- nal de Avicultura de Razas Autóctonas de España, Francia e Portugal. O certame contou coa presenza de exemplares daAS RAZAS DO PAÍS TAMÉN ESTIVERON NA II MOSTRA DO Galiña de Mos. Un lote do criador Car-PATRIMONIO CULTURAL INMATERIAL los Durán, de Ferrol, alzouse co segundo premio da exposición.Con motivo da II Mostra do PatrimonioCultural Inmaterial, celebrada naPraza Maior de Ourense do 8 ao 11 denovembro, celebrouse unha exposicióncon paneis informativos sobre as razasautóctonas e sobre o Centro de RecursosZooxenéticos. Esta exposición recibiuducias de visitantes durante os días quedurou a Mostra.O patrimonio cultural inmaterial -segun-do os criterios da Unesco- clasifícase encinco eidos: tradición e expresión oral,artes do espectáculo, usos sociais, rituaise actos festivos, coñecemento e usos re-lacionados coa natureza e o universo etécnicas artesanais tradicionais.NARÓN ACOLLEU EN AGOSTO UNHA MOSTRA DE RAZAS AUTÓCTONASEn pleno verán, os días 9 e 10 de agos-to, celebrouse na parroquia de Sedesdo concello de Narón (A Coruña) unhamostra de razas autóctonas englobadadentro da festa Oenach Céltico. Os cria-dores da zona organizaron unha fermosaexposición de varios tríos de exemplaresda raza Galiña de Mos. Participaron, en-tre outros, os criadores de Avimós LuisGarnelo, Carmen Grandal, Ricardo Alle-gue, Juan Carlos Puente, Álvaro López,Germán Fraga e Fidel López. En paralelotiveron lugar unhas xornadas gastronó-micas nas que o Galo Mos foi un dos pra-tos principais.Na mostra tamén houbo presenza doresto das razas autóctonas galegas. OCentro de Recursos Zooxenéticos levouexemplares das razas bovinas e da OvellaGalega e asemade recibiuse unha amplarepresentación de Can de Palleiro, porcortesía de membros do Club da Raza.Autóctonas Galegas Número 2
  • 10. NOVAS 11O CENTRO DE RECURSOS ZOOXENÉTICOS E BOAGA, NA SEMANA VERDEO pavillón de gandería da Feira Interna- Os exemplares de razas autóctonas quecional Semana Verde de Silleda, celebra- se exhibiron na Feira pertencen ao Cen-da este ano entre o 19 e o 23 de novem- tro de Recursos Zooxenéticos. En concre-bro, contou con paneis informativos das to, unha parella de Ovella Galega, dousrazas autóctonas e do Centro de Recur- lotes de Galiña de Mos e dez exemplaressos Zooxenéticos do Pazo de Fontefiz. O das razas bovinas. Numerosos visitantesmesmo espazo expositivo acolleu tamén achegáronse a ver os animais e recolle-información do Centro de Razas Equinas ron abundante material publicitario noAutóctonas de Galicia (CREAG) e do Club stand de BOAGA.do Can de Palleiro.EXHIBICIÓN DO CAN DE EXPOLUGO DEULLES PROTAGONISMO ÁS RAZAS AUTÓCTONASPALLEIRO EN SILLEDACon motivo da celebración da Feira In- No marco de Expolugo (3-6 de outubro)ternacional Semana Verde de Galicia, O celebrouse a segunda Mostra Agrogan-Club do Can de Palleiro organizou o 23 deira, na que as razas autóctonas xoga-de novembro a II Exposición Monográ- ron un papel preponderante. O Pazo defico da raza Can de Palleiro. Participaron Congresos e Exposicións de Lugo acolleu30 exemplares, que se exhibiron ante o evento, organizado pola Fundaciónunha gran cantidade de público. Ao final Feiras e Exposicións de Lugo e a Delega-do acto houbo unha demostración de ción da Consellería do Medio Rural.manexo infantil dos cans presentados. O stand de BOAGA na Mostra estivo inte- Na Mostra destacaron pola súa calida- grado por paneis informativos das cinco de os dez exemplares das cinco razas razas bovinas, da Ovella Galega e da Gali- autóctonas bovinas, Cachena, Caldelá, ña de Mos, ademais do panel do Pazo de Frieiresa, Limiá e Vianesa, en lotes dunha Fontefiz. O expositor foi moi visitado du- vaca coa súa cría, todas elas propiedade rante os catro días da feira, repartíndose do Centro de Recursos Zooxenéticos da máis de tres mil folletos informativos so- Consellería do Medio Rural da Xunta de bre as razas autóctonas e as actividades Galicia. Tamén se presentou unha exce- do Pazo de Fontefiz e o Centro de Recur- lente parella da raza Ovella Galega. sos ZooxenéticosAVIMÓS PARTICIPOU NODESFILE DE GANDO DOSAN FROILÁNAs rúas máis céntricas de Lugo servironde escenario o pasado 3 de outubro a unfermoso desfile de gando que inaugura-ba a Mostra Agrogandeira celebrada conmotivo das festas do San Froilán. As rúasque bordean a muralla romana e zonaspeonís enchéronse de carros tirados porgando e os transeúntes puideron ollaras razas gandeiras coma en tempos pa-sados. Avimós participou con dous lotesde exemplares que ían enriba de senlloscarros tirados por vacas e burros. Autóctonas Galegas Número 2
  • 11. 12 SANIDADEA LINGUA AZULA lingua azul (LA) é unha enfermidade vírica que afecta os rumiantes (ovinos, cabrúns, bovi-no, etc.) Trasmítese por mosquitos do xénero Culicoides. Está caracterizada por inflamación,hemorraxias e edemas en mucosa bucal, pezuños e musculatura, con desenvolvemento deerosións e ulceracións.A lingua azul ten moita importancia polo deterioro físico que provoca nos animais, o que trae consigoperdas de produción, ademais de gran-des custos de prevención e control daenfermidade. Non afecta ao home, sóaos animais.ETIOLOXÍAÉ unha enfermidade non contaxiosa cau-sada por un virus pertencente á familiaReoviridae e ao xénero Orbivirus. Este vi- outono), probablemente polo transpor- - Forma aguda (ovella):rus é bastante resistente aos disolventes te de animais infectados ou polo trans-orgánicos (cloroformo, éter, etc.), axen- porte do mosquito infectado polo vento • Febre (42ºC)tes tensoactivos, frío e calor (50ºC duran- (130-200 kms). • Depresión, delgadez.te 3h). É sensible aos ácidos (pH<6 e >8) • Síntomas bucais: inflamación, ulce-e á conxelación lenta entre -10ºC e -20ºC. No inverno a enfermidade pode seguir ración, erosión e necrose da mucosaOs desinfectantes como o ácido acético, aparecendo se se dan as seguintes cir- da boca. Inflamación da lingua (glo-iodóforos e produtos fenólicos tamén re- cunstancias: presenza de animais con site) e ás veces cianótica (cor azul).sultan bastante eficaces ante o virus. prolongadas viremias (virus en sangue), Salivación excesiva. ata 3 meses en certos animais; transmi- • Sintomas nasais: descarga nasal de-Existen 24 serotipos distintos do virus da sión transplacentaria a finais de outono bida á inflamación da zona.LA. En Europa só foron detectados ata o ou principios de inverno, nacendo ani- • Edema subcutáneo submandibularmomento os serotipos 1, 2, 4, 8, 9 e 16. mais virémicos, ou sobrevivencia de cer- e supraorbitario. tos culicoides ao inverno. • Sintomas podais: coxeiras por infla-A virulencia do virus varía segundo as mación e ulceración da banda coro-distintas cepas. A gravidade dos sínto- A transmisión da enfermidade prodú- naria, o que provoca dolor intenso.mas tamén depende doutros factores cese a través do mosquito. Pode existir • Abortos.como a idade do animal, a raza, o esta- unha transmisión vía placental (nai-feto), • Complicacións neumónicas (pulmo-do de carnes, o estrés, a densidade de que provocaría abortos (primeiro tercio nares).mosquitos infectados, a presión viral na da xestación) ou malformacións do siste- • Morte no prazo de 8-10 días ou recu-zona, etc. ma nervioso central (segundo tercio da peración con alopecia (caída do pelo xestación) e animais nacidos portadores ou vélaro), esterilidade ou retraso noEPIDEMIOLOXÍA E TRANSMISIÓN (terceiro tercio da xestación). Estes ani- crecemento.Existen moitos animais susceptibles de mais normalmente evolucionan cara á - Forma subaguda (bovinos e ovinos enser infectados polo virus da LA, incluí- curación, pero poden tardar ata 4 meses zonas enzoóticas):dos os rumiantes, ovellas, cabras, vacas, en eliminar o virus. Os que sobrevivenbúfalos, camelos, antílopes, cervos, etc. quedarán protexidos para toda a vida • Nacemento de animais débiles,Dependendo da especie, os síntomas fronte a ese serotipo. O virus tamén pode abortos, anomalías conxénitas (des-clínicos varían, sendo no gando ovino aparecer en seme, pero só nos momen- coordinación de movementos, hi-onde aparece o cadro clínico completo, tos de máxima viremia e por pouco tem- droencefalia).e no resto desenvólvese normalmente po. A transmisión por vía sanguínea polo • Artrite, mastite, infertilidade.sen sintomatoloxía. emprego dunha mesma agulla entre ani- • Baixo índice de mortalidade. mais presenta unha pequena marxe deA distribución xeográfica da LA vai de- posibilidade.pender da presenza do mosquito. A en-fermidade mantense sinxelamente enrexións con climas templados na que a SINTOMATOLOXÍAactividade do Culicoides mantense no Período de incubación: 7-10 días. Viremiatempo. O virus aparece en rexións con aos 3-4 días despois da infección.meses templados (sobre todo, verán eAutóctonas Galegas Número 2
  • 12. SANIDADE 13 PREGUNTAS SOBRE A LINGUA AZUL ¿Que é a lingua azul? A febre catarral ovina ou lingua azul é unha enfermidade vírica, non contaxiosa, que se transmite mediante mosquitos e que afecta aos rumiantes, especialmente ao gando ovino. ¿A enfermidade supón algún tipo de problema para a saúde pública ou a se- guridade alimentaria?- Infección inaparente: caduras de mosquitos. Ter en conta A lingua azul non afecta ás persoas. Non os tempos de espera para o consu- pode ser transmitida por contacto nin• Noutras especies. mo de carne e leite do produto uti- por consumo de carne ou leite. A enfer- lizado. midade supón exclusivamente un pro-Síntomas en bovinos causados polo se- blema para a produción animal.rotipo 8 ou 1( ás veces): 2. Vacinación dos animais ¿Cales son os síntomas característicos• Lesións na mucosa nasal, salivación • Deberán vacinarse todos os animais da enfermidade? abundante, febre, conxuntivite, maiores de 3 meses de idade. Cando disfaxia, descarga nasal, lesións no se vacine por primeira vez deberán Os síntomas de enfermidade aparecen ubre, artrite, laminite, coronite, ano- poñerse dúas doses cun intervalo sobre todo no gando ovino. No vacún malías conxénitas e abortos. e cabrún os síntomas son máis leves ou de 21 a 28 días. No caso de revaci- mesmo poden non aparecer, aínda que a nación realizarase antes do ano da- Morbilidade e mortalidade: produción e a reprodución poden verse primeira vacinación. moi afectadas.Ovellas: 100% de morbilidade e 0-50%de mortalidade. Curación ata 2 semanas. • Só se vacinarán os animais en bo es- No primeiro momento aparece unha fe-Vacún: 5% de morbilidade, sobre todo tado de saúde. bre alta, e posteriormente hinchazón ede forma subclínica. dor na boca e nos arredores, o que pro- • Na actualidade en Galicia estase voca un exceso de salivación. Co tempoPREVENCIÓN E CONTROL procedendo á vacinación fronte aos aparecen úlceras na boca e a mucosaNon hai tratamento eficaz. serotipos 1 e 8 do virus da lengua pode tomar unha cor azulada, sobre todo azul. na lingua. Os edemas (acumulación de lí-Dado que a transmisión da enfermidade quido) poden ocasionar unha hinchazónse debe aos mosquitos, a súa prevención Para máis información sobre a enfermi- da cabeza. Tamén poden aparecer coxei-e control resultan moi complexos. dade: ras pola laminite e perda de peso.1. Control do mosquito: desinsectación http://mediorural.xunta.es/gandaria/de animais, locais e medios de transpor- sanidade/lingua.phpte. http://rasve.mapa.es/Publica/Informa-• Utilización de insecticidas de uso cionGeneral/Enfermedades/enferme- gandeiro para os lugares de aloxa- dades.asp mento e transporte. http://www.oie.int/esp/maladies/• Utilización de repelentes en animais, fiches/e_A090.htm para evitar ou diminuír o risco de pi- Autóctonas Galegas Número 2
  • 13. 14 SANIDADE¿Como se contaxia a enfermidade? súa Oficina Comarcal Veterinaria, xa que que foron declarados focos de lingua a normativa pode cambiar. azul, e que teñan como destino a mesmaA lingua azul non é contaxiosa, os ani- comarca:mais non se infectan directamente dunsa outros. A transmisión prodúcese pola 1.- Movementos de animais con orixe en • Copia validada do documento acre-picadura dun mosquito (Culicoides) que explotacións pertencentes a concellos ditativo da cualificación sanitaria dapreviamente picou un animal enfermo. das comarcas veterinarias de Galicia en explotación denominado Explota-Outras posibilidades menores de trans- que foron declarados focos de lingua ción Cualificada Sanitariamente, nomisión son vía transplacental aos fetos azul, e que teñan como destino explota- que os animais estean rexistrados.ou vía seme en casos moi especiais. cións do resto de Galicia: • Os animais non terán signos clínicos da enfermidade no momento de¿Que precaucións se poden tomar para • Autorización de traslado expedida embarque.previr a enfermidade? polos servizos veterinarios oficiais da Consellería do Medio Rural. 3.- Movementos de animais con orixe en- Manter recollidos os animais nas horas • Os animais non terán signos clínicos explotacións cualificadas sanitariamentede máxima actividade do mosquito (ao da enfermidade no momento de non pertencentes a concellos das comar-amancer e ao anoteicer). embarque. cas veterinarias de Galicia en que foron- Desinsectar os locais da explotación e • Animais maiores de 4 meses de ida- declarados focos de lingua azul, e queas esterqueiras, e eliminar broza e restos de deberán estar vacinados fronte teñan como destino Galicia:orgánicos do seu entorno. aos serotipos 1 e 8 do virus da lin-- Tratar con repelentes ou desinfectantes gua azul (dúas doses en primova- • Copia validada do documento acre-apropiados os animais. cunación ou trala dose de recordo ditativo da cualificación sanitaria da- Vacinación dos animais para previr a en revacinación); ou ter presentado explotación denominado Explota-infección e controlar a diseminación da un resultado negativo nunha proba ción Cualificada Sanitariamente, noenfermidade. de PCR realizada sobre unha mostra que os animais estean rexistrados. de sangue extraída como mínimo • Os animais non terán signos clínicos¿Pódense realizar movementos de gan- 14 días despois do inicio de protec- da enfermidade no momento dedo? ción do animal fronte ao ataque dos embarque. mosquitos mediante aplicación dunSi, pero depende da zona na que se tratamento desinfectante ou repe-atope a explotación, xa que existen de- lente eficaz.terminados movementos que requiren • Animais menores de 4 meses de ida-autorizacións de traslado expedidas po- de deberán estar desinsectados.los servizos veterinarios oficiais da Con-sellería do Medio Rural. De todas formas, 2.- Movementos de animais con orixe enrecomendamos que se quere realizar al- explotacións pertencentes a concellosgún movemento de animais consulte na das comarcas veterinarias de Galicia enAutóctonas Galegas Número 2
  • 14. INNOVACIÓN 15LOCALIZACIÓN VÍA GPS E ON LINE ENRAZAS BOVINAS AUTÓCTONAS DE GALICIAO proxecto desenvolvido por BOAGA, de localización on line mediante sistema GPRS e enbase web, acada a segunda fase de avaliación do sistema mediante a colaboración da Facul-tade de Veterinaria da Universidade de Extremadura (UEX), a empresa Orange, GMV Systemse o CRZG, Centro de Recursos Zooxenéticos de Galicia.N o mes de agosto do 2008 proce- O aparato receptor capta o sinal da loca- Os módulos de frecuencia cardíaca e deuse á colocación dos sistemas lización do animal vía satélite, almacé- respiratoria non están operativos aínda. nun animal da raza Cabalo de naa, procésaa e transmítea por GPRS a Permitirán detectar una posible enfermi-Pura Raza Galega e outros tres en ani- un servidor web para que o usuario poi- dade do animal.mais das razas Caldelá, Vianesa e Limiá. da acceder a ela.As explotacións elixidas polos técnicosde Orange, UEX e GMV tiñan que terunha grande extensión de terreo e estarsituadas fundamentalmente en áreas demontaña. Detalle dunha finca, no que o punto amarelo sinala a localización do animal Detalle xa incorporado no animal Antena GPS Baterías mecanismo Detalle do localizador que levará o animal Área de acceso web Información do dispositivo na web, si- nalando temperatura, carga da batería, data e hora APLICACIÓNS E USABILIDADE Unha vez finalice a proba terá lugar unha posta en común dos problemas atopa- dos e vantaxes do sistema, e de seguido unha xornada con todos os criadores das Detalle do informe de movementos de dous animais durante o mes de novembro razas autóctonas onde se exporá polo do 2008 miúdo a experiencia realizada. Autóctonas Galegas Número 2
  • 15. 16 XENÉTICANUEVAS TECNOLOGÍAS EN LA EXTRACCIÓN DEMUESTRAS BIOLÓGICAS PARA EL ANÁLISIS DEADN EN RAZAS BOVINAS AUTÓCTONAS DEGALICIA EN PELIGRO DE EXTINCIÓNJusto, J.R.2, J. Lama2, C.J. Rivero1, S. Adán2, D. Rois1, M. Fernández1 , J. López3 & A. Fernández3.1. Centro de Recursos Zooxenéticos de Galicia, Pazo de Fontefiz s/n, 32152 Coles, Ourense.Correo electrónico: fontefiz@xunta.es2. Federación de Razas Autóctonas de Galicia (BOAGA), Fontefiz s/n, 32152 Coles, Ourense.Correo electrónico: boaga@boaga.com3. Xenética Fontao S.A. Fontao-Esperante, 27080 Lugo. Correo electrónico: xeneticafontao.agri@xunta.esE n este trabajo se recoge la utiliza- oficial de Xenética Fontao S.A. para su ción de la toma de muestras de ma- genotipado. terial biológico en los animales delos libros genealógicos de las razas Ca- En el transcurso del año 2009 se proce-chena, Caldelá, Frieiresa, Limiá y Vianesa derá a la implantación del sistema me-para garantizar la fiabilidad en los datos diante el cual el ganadero no tendrá queaportados a los libros genealógicos y escribir padre y madre del animal de sexopara facilitar a los criadores su trabajo. hembra, siendo este asignado automáti- camente por la base de datos genética,Para ello se ha implantado el sistema lo que supondrá otro paso en el ahorroBiopsyptec® como medio de recogida de de trabajo del criador.muestra biológica (cartílago auricular), ysu envío al laboratorio oficial de análisisde Xenética Fontao S.A.El sistema consiste en la aplicación de uncrotal, el cual extrae automáticamenteuna muestra de cartílago auricular quees recogido en un cilindro, el cual con-tiene una identificación idéntica al delcrotal aplicado. El cilindro es cerrado her-méticamente, y cualquier manipulaciónes detectada fácilmente. No necesitacondiciones específicas de temperaturapara su almacenamiento.El sistema es aplicado in situ por cadauno de los criadores de las razas al 100%de todas las hembras nacidas, así comoa los sementales presentes en la explo-tación. El sistema es financiado por lospropios criadores y la asociación de cria-dores.La muestra es registrada por el propiocriador en un parte de nacimiento, enel cual indica el nº de muestra y el nº decrotal oficial de identificación, siendo en-viada por correo ordinario a la oficina dellibro genealógico y de éste al laboratorioAutóctonas Galegas Número 2
  • 16. XENÉTICA 17MUESTRAS GENOTIPADASA partir del año 2007, fecha de implantación del sistema, se ve claramente la buena im-plantación y acogida por parte de los criadores, ya que en 2008, son datos hasta junio,se observa el incremento de casi un 50% del total de muestras genotipadas. CACHENA CALDELÁ 211 216 714 164 638 440 147 411 376 288 122 85 67 592002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 LIMIÁ VIANESA Formulario para anota- 302 143 249 ción del nº de tubo de 102 183 217 muestra de ADN, junto 80 107 153 con el crotal oficial, para 65 54 35 la notificación al RN 22 60 del libro genealógico. 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 El criador lo envía por correo ordinario junto FRIEIRESA TOTALES 135 con el tubo de muestra. 6166 En caso de machos, sin 103 muestra, puede rellenarlo on line y en- 68 56 viarlo por correo electrónico. 33 30 31 1207 1458 374 857 717 798 755 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 total% DE MUESTRAS SOBRE ANIMALES HEMBRAS EN LIBRO GENEALÓGICO ANIMALES EN HEMBRAS MACHOS TOTALES MUESTRAS ADN HEMBRAS MACHOS TOTALES 76,93% LIBROS(Mayo 2008) 72,46% 61,35% 62,04% 63,78% RAZA CACHENA 3455 3297 6752 RAZA CACHENA 2658 268 2926 RAZA CALDELÁ 1418 1259 2677 RAZA CALDELÁ 870 142 1012 RAZA FRIEIRESA 619 463 1082 RAZA FRIEIRESA 384 72 456 RAZA LIMIÁ 581 397 978 RAZA LIMIÁ 421 80 501 RAZA VIANESA 1742 1267 3009 RAZA VIANESA 1111 160 1271 RAZA RAZA RAZA RAZA RAZA CACHENA CALDELÁ FRIEIRESA LIMIÁ VIANESA BOVINAS GALEGAS 7815 6683 14498 BOVINAS GALEGAS 5444 722 6166 % de genotipos hembra sobre total de hembras en libroMUESTRAS GENOTIPADAS POR TIPO CONCLUSIONES El uso de este sistema es ampliamenteA partir del año 2007, fecha de implantación del sistema, disminuye el tipo de muestra satisfactorio, tanto en la vertiente de lasde sangre, a favor de pabellón auricular. Los datos de muestra de semen corresponden asociaciones de criadores como en losa los sementales del banco de semen de razas autóctonas de Galicia, sito en el CRZG. propios ganaderos. El ahorro de costes 1179 operativos a nivel de los servicios zoo- 1048 técnicos de la asociación, y a nivel del criador, compensan el coste de su aplica- 765 716 796 ción individual. El objetivo era aplicar un 696 sistema fiable, de fácil aplicación, mani- pulación y almacenamiento que se inclu- 267 279 yera en el programa de calidad de ges- 107 152 tión, trazabilidad e inspección en marcha 90 57 0 0 0 1 0 1 1 0 0 0 2 0 0 0 1 0 1 3 4 0 0 0 0 por parte de BOAGA, y sirva de base a la futura certificación de los productos de Sangre Pelo Pabellón auricular Semen Tejido muscular las razas Cachena, Caldelá, Frieiresa, Li- miá y Vianesa.*VI Congreso Ibérico sobre Recursos Genéticos Animales4ª Reunión de la Sociedad Portuguesa de Recursos Genéticos Animales8ª Reunión de la Sociedad Española para los Recursos Genéticos AnimalesFaculdade de Ciências de Lisboa, 18 al 20 de Septiembre de 2008 Autóctonas Galegas Número 2
  • 17. 18 XENÉTICACARACTERIZACIÓN SEMINAL DEMORUECOS DE LA RAZA OVELLA GALEGAFernández, M.1, S. Adán2, C. López1, J.R. Justo3, C.J. Rivero1, J.J. Lama3 & D. Rois11. Centro de Recursos Zooxenéticos de Galicia. Pazo de Fontefiz s/n, 32152 Coles, Ourense.Correo electrónico: fontefiz@xunta.es2. Asociación de Criadores da Raza Ovella Galega (ASOVEGA). Fontefiz s/n, 32152 Coles, Ourense.Correo electrónico: asovega@asovega.com3. Federación de Razas Autóctonas de Galicia (BOAGA). Fontefiz s/n, 32152 Coles, Ourense.Correo electrónico: boaga@boaga.com MATERIAL Y MÉTODOS En este trabajo se presentan los primeros resultados obtenidos en la caracteriza- ción seminal de los moruecos de la raza Ovella Galega, para ello se han utilizado 5 sementales adultos inscritos en el Li- bro Genealógico de la raza Ovella Gale- ga; con una media ± error estándar de peso vivo de 53,4 ± 2,52 kg, de condición corporal de 2,8 ± 0,12 y de circunferencia escrotal de 31,8 ± 0,37 cm. Semanalmen- te los moruecos son llevados a la sala de recogida, se realizan dos extracciones y se registran los siguientes datos: volu- men seminal, motilidad masal, motilidad individual progresiva, concentración y número de dosis por eyaculado. De los 5 moruecos, solo 4 de ellos se habituaron aINTRODUCCIÓN la vagina artificial.La raza ovina Ovella Galega, autócto- gida seminal mediante vagina artificial.na de Galicia (Fernández et al., 2001), Gracias a la colaboración estrecha entre RESULTADOSactualmente se encuentra catalogada personal del Centro y de la Asociación de A continuación se presentan los valorescomo de protección especial por el Real criadores da raza Ovella Galega (ASOVE- (media ± error estándar) obtenidos enDecreto 1682/1997, de 7 de noviembre, GA), se ha conseguido la obtención de los 147 eyaculados de moruecos de Ove-por el que se actualiza el Catálogo Oficial dosis seminales que han sido sometidas lla Galega durante el período 24/10/2007de Razas de Ganado de España. Desde a crioconservación. – 10/09/2008.el año 1999 se encuentra sometida a unPrograma de Conservación y Recupera-ción, lográndose gracias a él cambiar latendencia censal de la población (Adánet al., 2004); a día de hoy el crecimientopoblacional es positivo y con manteni-miento de la variabilidad genética de laraza (Adán et al., 2007).En la raza quedaba pendiente, dentrodel Programa de Conservación y Recu-peración “ex situ” (Adán et al. 2000), lacreación de un banco de germoplasma.El Centro de Recursos Zooxenéticos deGalicia, dependiente de la Consellería doMedio Rural de la Xunta de Galicia, trasun período de adaptación de sus instala-ciones para albergar un banco de semende moruecos de Ovella Galega, comienzaen el año 2007 con el entrenamiento delos moruecos de su rebaño para la reco-Autóctonas Galegas Número 2
  • 18. XENÉTICA 19 características seminales óptimas para BIBLIOGRAFÍA su crioconservación y su posterior uso Adán, S.; C.J. Rivero; J.R. Justo; J. García; para inseminación artificial, no debiendo M. Fernández; G. Rivero; H. Pose; M. Alon- plantear problemas. so; A. Fernández; D. Rois. 2000. Actuacio- nes para la conservación y la recupera- Si observamos la evolución mensual que ción de la raza Ovella Galega. 1ª Reuniâo experimentan el volumen y la concentra- da Sociedade Portuguesa de Recursos ción de los eyaculados, podemos ver que Genéticos Animais e II Congreso Ibérico los valores más altos se presentan desde sobre Recursos Genéticos Animais. el mes de julio hasta marzo, sufriendo un descenso desde abril hasta junio. Este Adán, S.; J.B. Feijóo; J. García; B. Rodrí-DISCUSIÓN patrón es similar a otras razas, dado que guez; M. Fernández. 2004. Evolución yA la vista de los parámetros seminales el fotoperíodo influye en la actividad Situación Actual de la raza Ovella Gale-obtenidos de moruecos de raza Ove- sexual de los pequeños rumiantes, pero ga. 2ª Reunión de la Sociedad Portugue-lla Galega, y comparándolos con los de quizás menos marcado en la Ovella Ga- sa de Recursos Genéticos Animales y IVotras razas como la Ansotana (quintín et lega debido a su rusticidad y su adapta- Congreso Ibérico sobre Recursos Genéti-al., 2005), la Manchega variedad negra ción a medios hostiles. cos Animales.(González et al., 1998), la Guirra (Pucha-des et al., 2004) y la Latxa (Beltrán de Adán S.; M. Fernández; J.R. Justo; C.J. Ri-Heredia et al., 2004); podemos ver que vero; D. Rois; J. Lama. 2007. Análisis de lalas diferencias radican en el volumen del información genealógica en la raza ovinaeyaculado, siendo éste inferior en la raza Ovella Galega. Arch. Zootec. Vol. Suple-Ovella Galega. El resto de parámetros se- mento 1, núm. 216. pp: 587 – 592.minales están próximos al resto de razas.De esta forma en la raza Ovella Galega Beltrán De Heredia, I.; D. Gabiña. 2004.se obtendrán menos dosis por eyacula- Producción y calidad de semen de losdo que en otras razas, pero posee unas moruecos adultos de raza Latxa. Peque- ños Rumiantes. Vol. 5 núm. 1. pp: 8-12. Fernández, M.; G. Rivero; M. Alonso; C.J. Rivero; H. Pose; J.R. Justo; S. Adán; R. Díaz; D. Rois; J.A. Carril. 2001. Razas autócto- nas de Galicia en peligro de extinción. Servicio de Estudios y Publicaciones de la Consellería de Política Agroalimenta- ria e Desenvolvemento Rural. Xunta de Galicia. González, M.E.; M.J. Aguado; M.D. Pérez- Gúzman; V. Montoro; P. Gil; J. Garde. 1998. Técnicas reproductivas aplicadas a la conservación y fomento de la raza ovina Manchega, variedad negra. Arch. Zootec. Vol. 47, núm. 178-179. pp: 329 – 334. Puchades, S.; F. Marco-Jiménez; M. Rodrí- guez; J.S. Vicente. 2004. Adiestramiento y caracterización seminal de moruecos de la raza ovina Guirra. Arch. Zootec. Vol. 53, núm. 202. pp: 225 – 228. quintín, F.J.; Sevilla, E.; Hernández, M.; Pastor, F.; Vijil, E.; Soguero, J. 2005. Com- portamiento sexual y rendimiento semi- nal en moruecos de raza Ansotana. XI Jornadas de Producción Animal AIDA.*VI Congreso Ibérico sobre Recursos Genéticos Animales - 4ª Reunión de la Sociedad Portuguesa de Recursos Genéticos AnimalesFaculdade de Ciências de Lisboa, 18 al 20 de Septiembre de 2008 Autóctonas Galegas Número 2
  • 19. 20 MANEXOLA ZONA DE FUGA Y EL PUNTO DE BALANCE:CÓMO ENTENDERLOSTemple GrandinDepto. de Ciencia AnimalColorado State UniversityFort Collins, CO 80523-1171Traducción del Dr. Marcos Giménez-Zapiola LA ZONA DE FUGA DEPENDE DEL NIVEL DE CALMA qUE TENGA EL ANIMAL, SE AGRANDA CUANDO ÉSTE SE PONE NER- VIOSO O CUANDO UNO SE LE APROXI- MA DE FRENTE ga, los bovinos y los porcinos tenderán a avanzar sin necesidad de aplicarles pica- nas eléctricas, si el trabajador del ganadoE sta fotografía ilustra la zona de fuga camina hacia atrás, en dirección opuesta de un gran rebaño ovino. Las ma- a los animales, pasando sucesivamente nadas de bovinos se comportan de el punto de balance de cada uno de ellos.manera muy parecida. Se puede obser- No es necesario picanear a cada animal.var que las ovejas se mueven en círculo Si los animales están avanzando por sí Cuando el trabajador se mueva haciaalrededor de los pastores, a la vez que mismos en la manga, hay que dejarlos la posición A, que está fuera de la zonase mantienen a una distancia segura de seguir solos. Frecuentemente avanzarán de fuga, el animal dejará de alejarse. Siellos y tratan de tenerlos a la vista. Tam- con sólo golpear la pared de la manga pasa a la posición B, penetrará en la zonabién se nota que las ovejas tienden a mo- con la palma de la mano. de fuga y hará que el animal comienceverse en sentido contrario al del pastor. a moverse. Si se trabaja con el ganadoPor esta razón, para mover a un grupo de El siguiente diagrama ilustra la zona de entendiendo los conceptos de la zonaanimales en cierta dirección, el ganadero fuga general de un animal. El tamaño de fuga y el punto de balance, se consi-puede caminar en la dirección contraria a efectivo de la zona de fuga de cada ani- gue moverlo más fácilmente. La zona dela deseada en los animales. Si se camina mal en particular variará según su nivel fuga es el espacio personal del animal, yen dirección contraria, los animales tien- de amansamiento. La zona de fuga tam- su tamaño está determinado por su ni-den a acelerar su movimiento; si se cami- bién depende del nivel de calma que vel de domesticación o salvajismo. Losna en la misma dirección, el movimiento tenga el animal, y se agranda cuando animales totalmente mansos no tienenanimal tiende a hacerse más lento. Estos éste se pone nervioso o cuando uno se zona de fuga, y la gente los puede tocar.principios se cumplen en todas las espe- le aproxima de frente. Los animales tran- El animal comienza a apartarse del gana-cies que viven en manada. quilos son más fáciles de manejar; cuan- dero cuando éste atraviesa el límite de do se ponen nerviosos, se necesitan de su zona de fuga. Si todos los animales deEl punto de balance se encuentra en la 20 a 30 minutos para que se vuelvan a un grupo están mirando de frente al ga-cruz del animal. Todas las especies de ga- calmar. nadero, significa que éste se encuentranado se moverán hacia adelante si el ga- ZONA CIEGA fuera de su zona de fuga.nadero está ubicado detrás del punto de (DETRÁS DEL ANIMAL)balance, y retrocederán si está ubicado Cuando el ganadero está fuera de la zonadelante de dicho punto. Muchas perso- de fuga, los animales giran y lo miran denas, al trabajar con el ganado, cometen frente manteniéndose a una distancia se-el error de quedarse parados delante del gura como muestra la siguiente imagen:punto de balance cuando tratan de ha-cer que un animal avance en una manga.Una vez que están dentro de una man-SI SE CAMINA EN DIRECCIÓN CONTRA-RIA, LOS ANIMALES TIENDEN A ACELE-RAR SU MOVIMIENTO; SI SE CAMINAEN LA MISMA DIRECCIÓN, TIENDEN AHACELO MÁS LENTO PUNTO DE BALANCE (LÍNEA DE LA CRUZ DEL ANIMAL)Autóctonas Galegas Número 2
  • 20. MANEXO 21Cuando el ganadero entra en la zona defuga, los animales se dan la vuelta y sealejan de él, como muestra la siguienteimagen:El siguiente es el esquema del movimien-to del ganadero para hacer que el gana-do avance, trabajando del lado interior pio que ilustran estos dos diagramas es La presión no debe ser continua, sinode una manga curva: que el ganadero debe entrar en la zona que es más efectiva una presión oscilan- de fuga en la dirección opuesta a la del te sobre el límite de la zona de fuga. movimiento que desea producir. Cuando regrese a su posición inicial, el ganadero El ganadero se debe mover en zig-zag, caminará en la misma dirección del ga- adelantándose y atrasándose con res- nado, pero deberá hacerlo fuera de su pecto a la manada. Cuando vaya hacia zona de fuga. atrás, en dirección opuesta a la manada, entrará en su zona de fuga y acelerará el Cuando se sujeta a un animal en el cepo, movimiento. Cuando vaya hacia adelan- el operario debería pararse fuera de su te, en la misma dirección que la manada, zona de fuga. Para mover al siguiente se alejará de la zona de fuga de la mana-Cada uno de los animales avanza cuando animal hacia el cepo, el ganadero entra- da, y frenará su movimiento.el operario ganadero cruza su punto de rá en su zona de fuga desde adelante, ybalance, caminando hacia atrás. Para vol- el animal se adelantará cuando crucen el Para que los animales se mantengan enver adelante de la manga, el ganadero punto de balance a la altura de su hom- calma y se los pueda mover fácilmente,debe ir directamente, alejándose de los bro. el ganadero debe trabajar en el bordeanimales. de la zona de fuga. Para hacer que los Para hacer que se mueva solamente elSi se trabaja en una manga recta, el mo- animal de delante, el operario deberávimiento del operario ganadero para detenerse cuando haya atravesado su CUANDO EL GANADERO ESTÁ FUERAmover a los animales hacia el cepo o ca- punto de balance. DE LA ZONA DE FUGA, LOS ANIMALESsilla de sujeción es el siguiente: LO MIRAN DE FRENTE MANTENIÉNDO- Cuando se arrea ganado en terrenos am- SE A UNA DISTANCIA SEGURA. CUANDO plios y abiertos, el movimiento calmo y ENTRA EN LA ZONA DE FUGA, SE DAN ordenado de los animales se logra muy LA VUELTA Y SE ALEJAN DE ÉL fácilmente siempre que se entienda el funcionamiento de la zona de fuga y se apliquen unos pocos principios básicos. Para hacer que los animales se muevan ordenadamente, el vaquero debe alter- nar su posición, entrando y saliendo su- cesivamente de la zona de fuga colectiva de la manada:Para hacer que los animales se adelan-ten, hay que caminar paralelamente aellos pero en sentido contrario. Para vol-ver hacia adelante, hay que caminar ensentido oblicuo, alejándose para dejar lazona de fuga de los animales que estánen la manga.Los bovinos, así como otros rumian-tes, tienen la tendencia a moverse enla dirección opuesta cuando se penetradirectamente su zona de fuga. El princi- Autóctonas Galegas Número 2
  • 21. 22 MANEXOanimales se muevan, entrará en la zona cado precisamente detrás de su punto UN GRUPO DE ANIMALES qUE SE MUE-de fuga; para hacer que se detengan, re- de balance. VE EN MANADA MANTIENE CONTACTOtrocederá hasta salir de la zona de fuga. VISUAL ENTRE SÍ, DE MODO qUE TODAEl operario debe evitar el punto ciego Ésta es la posición que debería ocupar LA MANADA SE PUEDE MOVER COMOdel animal, que está detrás de su cola. una persona para mover esos animales. UN CONJUNTO COORDINADOEs conveniente abstenerse de penetrarprofundamente en la zona de fuga.Los animales se ponen muy inquietos animales retroceden en una manga, haysi una persona se mete en su espacio que alejarse de ellos; no hay que tocar-personal y no tienen la posibilidad de los ni golpearlos, pues retroceden en unalejarse. Si el ganado se da la vuelta y se intento por aumentar la distancia entreescapa hacia atrás del ganadero cuando ellos y la gente. Normalmente, se tran-se lo arrea por un callejón en los corra- quilizarán si se los deja solos.les, la causa más probable es un excesode penetración en su zona de fuga; alno poder fugarse hacia adelante porquehay otros animales ocupando el espacio,los animales se dan la vuelta para tratar Usando los principios de comportamien-de escapar del vaquero que los empuja. to animal en la zona de fuga, un operarioCuando esto sucede, el vaquero debe re- ganadero podrá hacer entrar el ganadotroceder para aumentar la distancia que en un corral de manera tranquila y orde-hay entre él y los animales. Este retroceso nada. Las posiciones que se ilustran en eldebe hacerse a la primera indicación de diagrama anterior permiten controlar elque hay animales que quieren darse la flujo de ganado a través de la puerta. Sevuelta y escapar hacia atrás. puede acelerar o frenar el movimiento Un grupo de animales que se mueve en del ganado mediante el acercamiento ySi un grupo de animales retrocede al ol- manada mantiene contacto visual en- alejamiento (moviéndose hacia los ani-fatear algo o ver una sombra adelante, tre sí, de modo que toda la manada se males y luego hacia atrás). Si el operariohay que tener paciencia y darle tiempo puede mover como un conjunto coordi- se mueve en el mismo plano, sin acercar-al primero para que supere el obstáculo; nado. El animal que está en la segunda se ni alejarse de los animales, su controlel resto de los animales lo seguirá. Si los posición, tras el que va delante, está ubi- del movimiento no será tan efectivo.Autóctonas Galegas Número 2
  • 22. ESPECIAL V CONCURSO DE DEBUXO 23PRETO DE 50 RAPACES PARTICIPARONNO V CONCURSO DE DEBUXO INFANTILAUTÓCTONAS DE GALICIANenos e nenas que coñecen ben as razas autóctonas de Galicia, pois proceden de familiasonde se crían estas reses, plasmaron sobre o papel as súas particulares visións do bovino dopaís, a Galiña de Mos, o Can de Palleiro e a Ovella Galega. O V Concurso de Debuxo InfantilAutóctonas de Galicia deu moito de si, como se pode comprobar no álbum que reproduci-mos nas páxinas seguintes. O presidente da Federación de Razas Autóctonas de Galicia-BOAGA, José Manuel González Lamelas, entrégalle o seu premio a un dos nenos participantesO concurso de debuxo, que xa vai se en Lugo o pasado 5 de outubro, no sentido da observación que oscila entre camiño de ser un clásico dentro marco da mostra Expolugo que se cele- o humor, a admiración e a tenrura. das actividades de BOAGA, persi- brou en paralelo ás festas de San Froilán.gue que os cativos desenvolvan o amor Alí os pequenos artistas puideron gozar O concurso convocouse, como é habi-polas razas autóctonas e se sintan or- da recompensa aos seus esforzos crea- tual, nas categorías Bovina, Ovina, Galiñagulloso dos labores de cría de seus pais, tivos, plasmados en toda a manchea de de Mos e Canina, con tres grupos de par-tíos ou avós. De feito, a convocatoria do debuxos _moitos deles, reproducidos ticipantes en cada unha delas: ata 6 anos,concurso diríxese expresamente a rapa- nas páxinas seguintes_ que chegaron de 7 a 10 e de 11 a 14. O xurado emitiu oces que teñan estes graos de parentesco durante varias semanas á sede de seu fallo o 30 de setembro. Os premioscon criadores das razas Cachena, Caldelá, BOAGA no Pazo de Fontefiz. foron tarxetas-regalo doadas por Carre-Frieiresa, Limiá, Vianesa, Galiña de Mos, four, de 150 euros para os primeiros pre-Ovella Galega e Can de Palleiro. Malia a curta idade dos participantes, mios, 100 euros para os segundos e 50 menos de 14 anos, hai unha notable va- para os terceiros.A quinta edición do concurso convo- riedade de técnicas, materiais e puntoscouse no verán e os premios entregáron- de vista nos debuxos, así como un agudo Autóctonas Galegas Número 2
  • 23. 24 ESPECIAL V CONCURSO DE DEBUXO: BOVINO CATEGORÍA 3-6 ANOS Carla Polo Montero, 10 anos Víctor González Porto, 5 anos, 2º premio María Calvo García, 7 anos Olalla González Barja, 10 anos Eva Puza Mera, 6 anos, 1º premio CATEGORÍA 11-14 ANOS Lucía Calvo García, 10 anos Álvaro Puza Mera, 8 anos Salvador González Mir, 14 anosCATEGORÍA 7-10 ANOS Sergio quiñones Pérez ,10 anos Álvaro Blanco González , 9 anos María Blanco González, 13 anos Miguel González Sonia Expósito Fernández , 11 Goas, 10 anos, anos, 1º premio 1º premio CATEGORÍA 11-14 ANOS Diana Reboredo Aaron Reboredo Vázquez, 10 anos, Vázquez, 13 anos, 2º premio 2º premio Uxía Fernández Xacobo González Guerra, 8 anos, Mir, 14 anos, 3º premio 3º premioAutóctonas Galegas Número 2
  • 24. ESPECIAL V CONCURSO DE DEBUXO: GALIÑA DE MOS 25 CATEGORÍA 3 -6 ANOS Ávaro Blanco González, 9 anos Luz Silva Varela, 4 anos, 1º premio. José Mato García, 9 anosCATEGORÍA 7-10 ANOS Lucía García Piñeiro, 5 anos, 2º premio Jordi Alonso Barros, 7 anos Carla Polo Montero, 10 anos Martín Gago Chorén, 10 anos, Ariana Martínez Ramos, 8 anos, Manuel Novais Rey, 10 anos, 1º premio 2º premio 3º premio Marta Fernández Paula Núñez Páez, Guerra, 12 anos, 11 anos 1º premio Alba Prieto Rey,CATEGORÍA 11-14 ANOS 13 anos, 2º premio María Blanco González, 13 anos Salvador González Mir, 14 anos, 3º premio Autóctonas Galegas Número 2
  • 25. 26 ESPECIAL V CONCURSO DE DEBUXO: CAN DE PALLEIRO Alís González Saavedra, 7 anos Sergio quiñones Pérez,CATEGORÍA 3-6 ANOS 10 anos Xián Rial Díaz, 6 Anos, 2º premio Carla Polo Montero, 10 anos Ernesto Fernández Armada, 6 anos, 1º premio CATEGORÍA 7-10 ANOS Roi Rial Díaz, 9 anos, Anxo Lage Soilán, 1º premio 11 Anos, 1º premio Violeta quiñones Pérez, Sonia Expósito CATEGORÍA 11-14 ANOS 14 anos, Goás, 10 anos, 3º premio 2º premio Guillermo Gonzá- lez Pérez, 10 anos, Alejandro Fernández 3º premio Armada, 14 anos, 2º premio Autóctonas Galegas Número 2
  • 26. ESPECIAL V CONCURSO DE DEBUXO: OVELLA GALEGA 27 CATEGORÍA 3 -6 ANOS CATEGORÍA 11-14 ANOS Antón Ferreiro Teijeiro, 5 anos, 1º premio Xacobo González Mir, 14 anos, 1º premioCATEGORÍA 7-10 ANOS Carla Polo Montero, 10 anos Nerea Moreira García, 7 anos, 2º premio Ariana Martínez Ramos, 8 anos, 3º premio Sonia Expósito Goas, 10 anos, 1º premio Autóctonas Galegas Número 2
  • 27. 28 GALIÑA DE MOSO II CONCURSO EXPOSICIÓNMONOGRÁFICO DA GALIÑA DE MOSCONTOU CON 140 EXEMPLARESCelebrouse en Expolugo, do 3 ao 6 de outubro, e recibiu 20.000 visitantes O conselleiro do Medio Rural, Alfredo Suárez Canal, e o delegado da Consellería en Lugo, Emilio López, charlaron cos criadoresO II Concurso Exposición Monográ- criadores da raza na selección dos seus fico da Galiña de Mos celebrouse exemplares. no Pazo de Feiras e Congresos deLugo entre os días 3 e 6 de outubro, coa Un labor básico da Asociación de Avicul-participación de 140 exemplares que fo- tores da Raza Galiña de Mos, AVIMÓS, éron xulgados por xuíces oficiais da raza. levar esta raza a todos aqueles recantos nos que aínda sexa descoñecida, asistin-O concurso formou parte da Mostra Gan- do con exemplares a feiras, exposicións edeira celebrada no marco da feira Expo- concursos e difundindo información, asílugo, dentro das festas do San Froilán como creando exposicións e concursosda cidade das murallas. Máis de 20.000 coa finalidade de recoñecer o mérito quepersonas pasaron polo lugar durante as posúen os mellores exemplares.catro xornadas que durou o evento. A asistencia a diversas feiras e exposi-Nesta segunda edición do Concurso cións ten a vantaxe de posibilitar ob-Exposición da Galiña de Mos puídose servación in situ dos exemplares. Deste O conselleiro do Medio Rural e o dele-observar un gran nivel nas aves partici- xeito, o público pode coñecer de primei- gado en Lugo da Consellería, atenden-pantes, que acadaron puntuacións moi ra man as virtudes da raza e o labor que do as explicación do presidente de Avi-elevadas. Isto é mostra do alto grao de está a desenvolver AVIMÓS a prol da mós, Francisco Monasterioprofesionalización que están a acadar os Galiña de Mos.Autóctonas Galegas Número 2
  • 28. GALIÑA DE MOS 29 PALMARÉS CATEGORÍA DE GALOS CATEGORÍA DE GALIÑAS 1º premio 1º premio Galo propiedade de Ramón F. Sueiro, de A Laracha (A Coruña) Galiña propiedade de Juan Pernas, de Xermade (Lugo) 2º premio 2º premio Galo propiedade de Álvaro Rodríguez, de Mos (Pontevedra) Galiña propiedade de Luis Fernández, de Riotorto (Lugo) 3º premio 3º premio Galo propiedade de Ramón Monasterio, de Vilalba (Lugo) Galiña propiedade de Carlos Durán, de Ferrol (A Coruña)Campión da categoría de galos Campiona na categoría de galiñasVistas xerais do Concurso Exposición Monográfico da Galiña de Mos Autóctonas Galegas Número 2
  • 29. 30 ÁLBUM DOS CRIADORES Ramón García Leal. Oza dos Ríos, A Coruña Emilio Pereira Gómez. Carral, A Coruña Ramón Sueiro Varela. A Laracha, A Coruña Carlos Durán Vázquez. Ferrol Manuel Rodríguez Alonso. Mos, PontevedraAutóctonas Galegas Número 2