Hamdi Islami                I J U, B I J T Ë E N Ë N A V E       (Poema për UÇK- në)               IIDY POEMA PËR DY MARTI...
Botues:         Arbëria Design – Tetovë                 Redaktor:                Remzi Salihu                Recensentë:  ...
Fjala e redaktoritMONOGRAFIA POETIKE NE VARGJE    Fryma e militantizmit mbetet akoma motiv inspirimite shumë autorë të koh...
aktive për fenomenet dhe etapat e ndryshme kohore,              15. ALBI ËSHTË SHUMË I GJALLË................................
KALA E ULQINIT ........................................................................... 114                 bindja e ti...
përshtatshme për çdo hero me të gjitha karakteristikatdhe vetitë e virtytet e tyre, që kanë pasur ata gjatë jetës.        ...
NIPI IM ME SYTË SHKËNDI            poezisë, duke hedhur dritë në probleme teorike të                                   for...
animizmin figurativ, ai është gjithnjë në kërkim të          Aty hyjnë e dalinprirjes së tij për të gjetur një shprehje sa...
* * *                    një libri për fëmijë ”Shikimi kah mali‫ ,8891 ״‬por edhe                         më herrët e deri...
Hamdi Islami edhe kësaj radhe frekuenton nëpër të           Ulën macet sytënjëjtat brigje tematike e që është i lidhur ngu...
Nga ju, o barbarë!           baritonët ashtu edhe altot, sopranot e tenorët, që liria tëNga ju, egërsira!            ketë ...
njohura ‫״‬Kushtrimi i Lirisë‫ ״ ,״‬Bashkim Kombëtar‫,״‬            Si t’i kishin shpuar‫״‬Kosova Republikë, ja me hatër j...
- S’jemi ne të ardhur!    nga forma e saj, por ajo nuk ka qenë e mundur tërësisht,Ty kush të ka thënë!      ngase, atëherë...
poezinë e poetit Hamdi Islamit, e cila është mjaft tipike      Që të dy lëvizënpër studim nga ky aspekt teorik i formës së...
- E di, e di,                  Deri në mes shalëve dhëmb e duar zgjatën!Agolli i tha.                  Po aty ku duhej dot...
Vepër epope                                                 Ti e ke vendin                                                ...
- He! – i tha Andriqi     e Rafi Halili, të cilët dëshmuan se sakrifica personaleNga rafti, përballë,      është inspirim ...
- Oh, - tha me vete,GJUHA E KUJTESËS                                             Këtu si do rri!                          ...
Një dorë e bardhë i mori        - Pse asaj kohe shqiptari i Sharrit nuk i iku robërisëI pruri një nga një        ?!Prej at...
që rrallë kush di të krijoi në këtë mënyrë, siç krijon dhevepron ai. Thënë shkurt, vepra e tij letrare është              ...
Mezi që i ndanë              të moshuarit ashtu edhe për më të rinjtë. DallimiDuke u hyrë në mes           qëndron vetëm n...
- Nisni ju të parët!   Pakëz e shtrembërruar, e ndryshkur, e vjetër.               Ejani, ju presim!   Tek tuk rënë boje  ...
Hajde, ja ku jemi!         kushtuar Rrahim Nezirit, një tjetër martir i anës sëS’të friksohemi më!        Tetovës, i cili ...
vargut ia kalon skenës së përgatitur nga regjisorët të      - Shiko, shiko, ky!cilët duan të demonstrojnë forcë e të mbjel...
Dhe them që të flisni      trojet e Evropës, sikur na ka verbuar. Derisa dikushKëtu, si gjithmonë,        fëmijës i blen b...
“Ishte ditë pranvere,                                       Që ai ta merr   Një pasdite vonë,                             ...
***                                Hamdi Islamit nuk i mungojnë edhe poemat dheDhe një kahje tjetër           poezitë që i...
Dhe do zgjaste zënkaN’vitrinë edhe mëPo mos e dëgjoninAty poshtë një zë.Një zë pak të lartëNjë zë si boriTë gjithë kthyen ...
Jam i klasës gjashtëUnë, o kokëtul!Mos u bëj i trashëAq shumë mos u mburr!- Je, vërtet, më i madhiPrej atyre poshtëPor, si...
Shiko gjithë këto fletëNë trup që i kam!Dhe, sa ju të tretëUnë vetëm jam!- Pa rri, dhe ti, rri!Mos u mburr aq shumëSe nga ...
- Ke gjë të më thuash?Ç’më shikon ashtu!                           KANTATA PËR SHARRINZgjatu sa të duash,S’më vjen gjer kë...
Nga Derë e Vendit, si prej helmit, te Mali Thatë,Vinin troqe për ta sjellur të zezën natë.           Sapo erdhi mbrëmjaQë ...
ZËNKA NË NJË VITRINË    Ngado që ta nisë, ngado që ta ngre,                        Zëri do shpërthejë gjer lart në re!    ...
Rradhituni këtu, ju zëra madhështorë!          Sa më ranë e sa më shanë!Ju alto, soprano, baritonë, tenorë!            Sa ...
Eh, se ç’heq unë në klasë!Zemra sa herë më ka plasë!               JU, BIJTË E NËNAVEPo të nis e të tregojKam frikë do t’j...
Dhe tek i shikoni,                   Ndaj dhe mua më kanë grisurMbase thoni:                         Dhe gati sa s’jam ndr...
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Hamdi islami   ju bijtë e nënave
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Hamdi islami ju bijtë e nënave

1,920

Published on

Hamdi Islami u lind më 1945 në fshatin Gajre të Tetovës, në një familje të varfër. Në moshën 12 vjeçare, bashkë me tre vëllezër të tjerë, mbeti pa nënë. Me vuajtje të mëdha e kreu tetëvjeçaren dhe, duke iu falënderuar vëllait më të madh, Islamit, mësues i sapo dalë, e kreu shkollën Normale në Tetovë, prej të cilit u nxit për t’u marrë edhe me shkrime letrare, duke botuar që atëherë nëpër gazeta e revista për fëmijë. Punoi dy vjet si mësues në fshatin Kamnjan dhe më pas vazhdoi studimet për muzikë në Prishtinë. Gjashtë vite më pas, po në Prishtinë, pa shkëputje nga puna, i kreu edhe studimet e larta për Letërsi e Gjuhë shqipe. Dhjetë vjetët e fundit e jep këtë lëndë në shkollën e mesme ekonomike të Tetovës.
Më 1988 “Rilindja” e Prishtinës ia botoi përmbledhjen e parë me poezi për fëmijë “Shikimi kah mali” e cila u vlerësua lart nga kritika letrare. Më 2007, me financim të Ministrisë së Kulturës, iu botua libri me poema, pjesë skenike e përralla në vargje për fëmijë me titull “Gurët e Kalasë”. Ky është libri i tretë i tij, i financuar nga Këshilli Komunal i Tetovës. Në dorëshkrim ka edhe veprat “Poema për sytë e çeliktë” dhe atë me poema satirike “Hamshorët e qytetit tim”.

Published in: Education
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
1,920
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
7
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Hamdi islami ju bijtë e nënave

  1. 1. Hamdi Islami I J U, B I J T Ë E N Ë N A V E (Poema për UÇK- në) IIDY POEMA PËR DY MARTIRË Tetovë, 2008 1
  2. 2. Botues: Arbëria Design – Tetovë Redaktor: Remzi Salihu Recensentë: Teuta Arifi Rami Kamberi Lektor: Ekrem Ajruli Realizimi kompjuterik: Dashmir Ademi Foto e ballinës: Foto “Blena” – Tetovë Shtypi: Shtypshkronja ArbëriaDesign - TETOVË –Ky libër u financua nga Këshilli i Komunës së Tetovës2
  3. 3. Fjala e redaktoritMONOGRAFIA POETIKE NE VARGJE Fryma e militantizmit mbetet akoma motiv inspirimite shumë autorë të kohës sonë. Ajo edhe më tej mëton tëbëhet bartëse artistike e ngjarjeve që ndodhën viteve tëfundit të demokracisë në këtë nënqiell. Te disa autorëkushtrimi i lirisë, patriotizmi dhe heronjtë e kombit,tatuazhohen në kujtesën e tyre, si taban kryesorvokabular i ndërgjegjes dhe bindjes së tyre të fiksuar, eqë duhet bartur e trashëguar me kujdesin më të madhedhe për gjeneratat që vijnë pas. Isoja e veprimeve tëdëshmorëve të luftës, ka për qëllim ngjeshjen e ritmit tëentuziazmit revolucionar të edukimit njerëzor nëfrymën e sakrificës dhe të atdhedashurisë. Dukeevokuar të kaluarën legjendare dhe duke iu përgjigjurkërkesave të kohës sonë, këta autorë duan që gjaku ilëvizjes kombëtare të ngjishet, përkujtohet e plotësohetedhe me heronjtë e viteve të fundit. Patosi heroik bëhetmotivi kryesor i poetëve për të zbardhur dhe ndriturguximin dhe burrërinë e rinisë sonë nëpër shekuj.Poezia e kësaj fryme jep imazhe narrative, e cila mepërpikëri, shpalon fatin e një heroi, karakterin dhetrimërinë e tij. Poetët shkojnë edhe mëtej në thellësitë ehistorisë për të zbardhur një të kaluar të hidhur me plotsakrifica jetësore. Legjendat dhe heronjtë legjendarëatyre u mbeten frymëzime të përhershme dhe ngaheroizmat e këtyre prijësve në mënyrë analogjikebarten deri te heronjtë e kohës sonë. Këta poetë duan qëtrimëritë e popullit shqiptar t’i vënë në abetaren ekujtesës së gjeneratave, për të ditur se nëpër çfarëperipecishë e sakrificash kaloi ky popull gjatë historisë. Poezia e shkruar me një ton himnizues, por eplotësuar me reflekse poetike meditative, akoma don tëmbajë gjallë jetën shpirtërore të një populli. Ajo bëhet i
  4. 4. aktive për fenomenet dhe etapat e ndryshme kohore, 15. ALBI ËSHTË SHUMË I GJALLË................................... 315duke pasqyruar dhe përcjellë zhvillimin e shoqërisë 16. KTHIMI ................................................................................ 316nëpër rrjedhat e historisë. Konventat e tij tradicionale ARDHJA E SËRISHME.................................................................. 317shëmbëllejnë me një fanatizëm të përkushtuar për të 1. KA DALË GJYSHI PËR TA PRITUR .............................. 317nxjerr në dritë të gjitha figurat e kombit që ranë 2. SHËTITJA NË BORË ......................................................... 318dëshmorë në altarin e lirisë. Në frymën e kësaj bindje 3. SHQETËSIMI ....................................................................... 320padyshim shpërthen edhe frymëzimi poetik i Hamdi 4. BIÇIKLETA.......................................................................... 322Islamit. Ky poet, pak sa i çuditshëm, kërkon me 5. JETA NË BERLIN ................................................................ 323këmbëngulësi të harmonizojë ekuilibrin midis formës 6. TAKIMI ME SHOKËT ....................................................... 324dhe përmbajtjes në shtimungun e frymëzimit poetik të 7. NË BJESHKË ........................................................................ 325tij. Ky poet me vargjet e veta, më duket se don ta 8. KTHIMI I SËRISHËM ....................................................... 326ndërgjegjësojë lexuesin. Përkushtimi i madh për të sjellë TREGIMI PËR DO ÇANTA E LIBRA TË NJË SHKOLLE ... 327një dinamikë të shprehjes me një ritëm dhe formë të ZËNKA NË NJË VITRINË ............................................................ 338shkolluar e të kultivuar bëhet bindje e tij teorike letrare TREGIMI PËR DY MAÇORRËT ................................................. 351për të vazhduar traditën tonë në letërsi. Duke sjellë NIPI IM ME SYTË SHKËNDI ...................................................... 364përvojën e tij të vargënimit nga krijuesit më të mirë tëtraditës sonë kombëtare, me një figuracion tëguximshëm, ngjall interesim studimi nga lëmi i teorisësë letërsisë. Të duket se këto vargje me ritmin dhemuzikalitetin që kanë, mund të këndohen edhe si këngëpopullore. Të gjitha vëllimet poetike të poetit HamdiIslami kanë këtë rrjedhshmëri këngëtimi, qoftë kurshpalon motive lirike, qoftë kur sjell frymën epikenëpër poemat. Ai i përmbahet normës së vargut tëmatur. Ndikimeve të huaja ua ka vënë grilat e fanatizmittë vet letrar për të krijuar me çdo kusht poezitradicionale kombëtare. Në të gjitha vibrimet poetikevërehet një përpjeke e vazhdueshme për të sjell endriçuar figurat heroike të popullit tonë. Me një gjuhëkomunikuese e spontane sjell një ngrohtësimeditacionesh për shumë figura historike dukeshpalosur para lexuesve të vet një monografi poetike nëvargje. Meditimet poetike në krijimtarinë e këtij autorishpalojnë një imazh të lartë ndjenjash intime që bartinfrymën epike të bjeshkëve tona legjendare. Vargjet e tijdallohen për njëfarë nënteksti, në të cilin shprehja kanjë emocion dhe forcë sugjestive, që marrinpërpjesëtime përgjithësuese. Duke qenë i prirur nga ii 367
  5. 5. KALA E ULQINIT ........................................................................... 114 bindja e tij subjektive për të shprehur me guxim poetik frymën burrërore të heroit epik, sjell fakte për ndodhi tëA U T O B I O G R A F I K E .................................................... 119 shumta si një kronolog i kohës. GËSHTENJA E FËMIJËRISË................................................. 121 Vepra mund të merret si një ditar në vargje, të duket BURIMI........................................................................................ 122 se autori të gjitha ngjarjet dhe ndodhitë e individit i ka KROI ................................................................................................... 124 përcjellë e përjetuar hap pas hapi, duke lidhur veten më MOLLA .............................................................................................. 128 për së afërmi me fatin e jetës dhe heroin epik. TI MË ERDHE BEFAS ................................................................... 129 Karakteristikë e poezisë së tij është brumosja dhe prirja e natyrshme për të dhënë një gërshetim spontan tëPOEMA PËR FËMIJË .............................................................. 131 heroit me vendin, tokën në të cilën jeton. DJEM TË SHARRIT, DJEMTË AZGANË Bjeshkët dhe malet janë ngacmim i fantazisë së tij E BËNË LUFTËN SI LUANË ....................................................... 133 për t’u ngjitur lart kodrave të gjykimit dhe dashurisë për BURGU......................................................................................... 165 veprat e mëdha të njeriut të kësaj ane. Të mendosh për TRI BETEJAT ............................................................................ 177 ato drama të mëdha kombëtare, të duhet përkushtim i madh. Si duket ky vullnet te poeti Hamdi Islami nuk MONOGRAFI NË VARGJE PËR MARTIRIN mungon. Ai me mjaft mjeshtëri e dashuri këtë e ka RAFI HALILI .................................................................................... 186 arritur te vepra “Ju, Bijtë e Nënave ”. Kryesorja e këtij Hajde mu’j Nandor I bardhë porsi borë…................... 209 autori është se poezia duhet të shkojë në frontin e bindjeve të udhëhequr nga idealet e larta patriotike dhe MONOGRAFI NË VARGJE PËR MARTIRIN të vazhdojë traditën duke krijuar kulte njerëzish si RROHIMN NEZIRI ........................................................................ 267 mësime të përgjithshme për realitetin ku jeton e vepron. Ai don të japë fakte dhe aspekte historike përmes POEMË PËR NIPIN TIM ALBIJONIN .................................... 300 shprehjes metaforike, duke lidhur të kaluarën me të 1. GJYSHI QË DO TA HAJË ................................................... 300 sotmen. Me anë të detajeve konkrete të bukurive 2. ARDHJA E PARË ................................................................. 301 natyrore dhe madhështive njerëzore u ikën 3. HYRI GËZIMI NË SHTËPI ............................................... 302 abstraktimeve gjuhësore, duke sjellë në këngëtimin e tij 4. NË DET ................................................................................... 303 një gjuhë konkrete e frymë origjinale. Gjuha e tij është 5. NË PLAZH ............................................................................. 304 një britmë e fuqishme jehonë e shpërndarë nëpër 6. GOMONIA PATOK............................................................. 305 shpatet e skalitura me kala qëndresash dhe të shtigjeve 7. ZEMËRIMI ME VALËN ..................................................... 306 të vrazhda që kaloi populli ynë nëpër histori. 8. GUASKAT .............................................................................. 307 Frymëzimet e tij pasurojnë ndjenjat njerëzore me 9. AKULLORE ME KAJMAK ................................................. 308 patriotizëm dhe dashuri për njeriun e kësaj ane, e që 10. NJË GOMAR VESHKLLAPUSH.................................... 309 është e lidhur ngushtë me vet realitetin. Të duket se 11. ARIXHIU ME ARIUN ....................................................... 310 mënyra e këngëtimit te poezia e Hamdi Islamit është 12. ALBIJONI KAMPION ...................................................... 312 kthyer në rutinë, e cila del mjaft rrjedhshëm dhe në 13. KA NJË KALË ME FRER E SHALË ............................. 313 mënyrë spontane. Ai kërkon mjete efikase për të 14. DHE PËRSHESHIN E KOLLOFIT ............................... 314 gdhendur figurat e tij, të cilat i lartëson dhe hiperbolizon deri në pavdekshmëri. Ai zgjedh një gjuhë efikase dhe të 366 iii
  6. 6. përshtatshme për çdo hero me të gjitha karakteristikatdhe vetitë e virtytet e tyre, që kanë pasur ata gjatë jetës. PërmbajtjaAi manovron nëpër imagjinatë refleksive për të sjellëportrete efikase, për ta tipizuar sa më mirë lapidarin elirisë. E rëndësishme është se, heroi epik i poetit - PJESA E PARË - ........................................................................ 3komunikon me të dhe ndanë emocionet e përgjithësuara KANTATA PËR SHARRIN ............................................................... 5me vet autorin. Poeti zgjedh fjalët për të krijuar nuanca JU, BIJTË E NËNAVE.......................................................................... 9semantike të pasura me një gjuhë të vrullshme duke JU ERDHËT, BIJTË E NËNAVE.....................................................15zotëruar ndjenjën e perceptuesit që edhe i vdekuri t’i TAKIMI ME DJALIN TIM USHTAR.............................................45duket i gjallë. Si duket poeti me çdo kusht respekton 1. NË OBORRIN E XHAMISË SË XHERMËS ....................45normat skolastike të vargut të matur. Por, duke u bazuar 2. SI ENGJUJ, TË SHENJTË......................................................46në këto norma, në vargje ka kujdes edhe për idenë dhe 3. NJË SHTËPI E VOGËL ..........................................................47mendimin, si forcë kuptimi të komunikimi artistik. 4. KOMANDANT SHEMSHOVA ............................................48 Vëllimi poetik ‫״‬Ju, Bijtë e Nënave ‫ ״‬të poetit Hamdi 5. USHTAR ARDITI. ...................................................................49Islami si për nga forma edhe për nga përmbajtja luan një 6. KUAJT QË NUK FLASIN ......................................................51rol të rëndësishëm për kuptimin e ideve në kohë dhe 7. USHTAR SHKUPI ...................................................................53hapësirë. Ky vëllim pos peshës së kohës që ka, ka edhe 8. USHTAR VISARI ....................................................................54rëndësinë e vet për strukturën e formës dhe normës 9. USHTAR BETIMI ...................................................................56teorike letrare. Poeti në këtë vëllim krijon figuracione 10. NË SHTËPINË E VJETËR .................................................57popullore, duke shfaqur ndjenjën e vet sipas 1. KY ARGJENDI IM NJË DJALË I LLASTUAR .................58këndvështrimit të tij të jetës. Temperamenti krijues nuk 2. MOSDËGJIMI ...........................................................................59derdhet nëpër vargje thjesht me fjalë të rëndomta, siç 3. DJEMTË ZËNË RRALLOHEN ............................................60ndodh te shumë autorë të kësaj ane, kur u përkushtojnë 4. SHQETËSIMI ...........................................................................61vjersha heronjve të kombit. Më duket se, Hamdi Islami e 5. TE GURI I KUQ .......................................................................63tejkalon këtë mënyrë të të shkruarit me gjuhën e tij 6. PARANTEZË I .........................................................................64figurative dhe me çdo kusht tenton t’i përmbahet atij PARANTEZA II ...........................................................................66stili. Ai mundohet poezisë së tij t’i japë sharm, ndjenjë RRËFIMET E MAJES SË KUBESË ............................................68dhe frymëzim, kurse kuptimin e idesë don ta HOMAZH PËR MUJDIN ALIUN ...................................................90përgjithësojë. Në orkestrën e tij poetike sjell nota të TI ERDHE MIDIS NESH ................................................................94larta këngëtimi. Si me një marsh ritmik kapërcen nëpër TI ERDHE MIDIS NESH ...........................................................97shtigjet e mprehta të historisë dhe në analet e kohës HOMAZH PËR SADUDIN GJURËN ...........................................99përhap tingullin e simfonisë me tema e motive të mëdha PO VJEN ............................................................................................ 104kombëtare. Duke pasur kujdes në shprehjet metaforike HOMAZH PËR VISAR SINANIN ............................................... 105dhe të komunikimit direkt të fjalës me figurën e heroit DY TAKIME ME MIGJENIN NË SHKODËR...................... 110epik në njërën anë dhe, imazhin artistik në anën tjetër të TAKIMI I PARË ........................................................................ 110kuptimit të poezisë, zgjon kërshërinë për studime e TAKIMI I DYTË ........................................................................ 111qasje më të veçanta. Gjithsesi, se kjo mënyrë e TAKIMI ME ISË BOLETININ NË SHKODËR ........................ 112këngëtimit na futë në mundësitë e interpretimit të iv 365
  7. 7. NIPI IM ME SYTË SHKËNDI poezisë, duke hedhur dritë në probleme teorike të formës dhe përmbajtjes së poezisë. Përdorimi me sukses i këtyre dy formave të shprehjes, si duket teÇ’ më shikon ky nipi im poeti Hamdi Islami vjen si përgatitje paraprake ngaMe ata dy sytë shkëndi kuptimi që ka për poezinë.Nga portreti n’komodinë Poeti përdor shumë trope e detaje konkrete për tëJa, aty, n’fotografi. shëmbëllyer si zë karakteristik me individualitetin e tij artistik. Gjithsesi se është mjaft i ndikuar nga poezia mëBuzët pak si në të qeshur e mirë e traditës sonë kombëtare, sidomos nga poemaBallin, faqet, ah, si i ka! për fëmijë e Kadaresë ‫״‬Në muzeun e armëve‫ ״‬që ështëMjekrën, hundën, flokët, veshët, një shkollë si duhet të shkruhet . Të duket sikur autorinkur ia shoh më bëjnë t’ia ha! pikërisht kjo vepër e ka nxit dhe motivuar për të krijuar në këtë mënyrë të këndimit, ku forma dhe përmbajtjaDhe, vërtet, pa ia ngrënë, janë të gërshetuara me mjaftë sukses. Kjo nuk do tëkur na vjen, nuk mund të rri thotë se poeti është në ndikim verbal, por këtë këngëtimnipi im që ndrit si hënë e ka çuar e shkrirë edhe më tej, duke e plotësuar edhenipi im me sytë si yj. me më shumë muzikalitet e ritëm të theksuar. Lirisht mund të themi se këto poezi mund këndohen edhe siKur vjen ai qesh çdogjë këngë. Shpeshherë u ngjajnë rapsodive e baladave tonaQosh më qosh shtëpinë e mbush! më të mira. Në vargun e tij ka edhe një dozë të madhe tëAh, ç’e ka pastaj një zë poezisë popullore, e cila është përdorur me njëAtë zë s’e ka askush! shkathtësi të veçantë, që rrallë mund ta gjesh te ndonjë autor tjetër. Poeti H. Islami këtë mundësi e kaTrapa trupa me ato këmbë shfrytëzuar më së miri në poezinë e tij, qoftë kurNëpër dhomë kur hyn e del shkruan për fëmijë, apo për të rritur. Ai poezinë nuk eNuk i ka as pesë pëllëmbë fëmijëron, por fëmijërinë e burrëron, duke i dhënëPo, ama, është krejt sheqer! reflekse e muskuj të fortë idesë për t’u bërë ballë rrebesheve të kohës në të cilën kalon populli i vet. Vargjeve të tij u jep shëndet dhe vrull patriotik, që edukojnë brezat për lirinë dhe atdhedashurinë. Shumë vargje u kushtohen të burgosurve politik, madje disa poema u kushtohen komandantëve dhe luftëtarëve të luftës së vitit 2001. Këto poema vijnë me një frymëzim të fuqishëm, me plot shprehje të bukura dhe emocione që tregojnë madhështinë e tyre dhe urrejtjen ndaj armikut. Me anë të thjeshtësisë së shprehjes poetike na sjell raporte të afërta midis figurave që i dedikohen ambientit jetësor ku veprojnë ato. Duke përdorur 364 v
  8. 8. animizmin figurativ, ai është gjithnjë në kërkim të Aty hyjnë e dalinprirjes së tij për të gjetur një shprehje sa më adekuate Të rritur e fëmijënë poezi. Sinteza filozofike nëpër të cilën kalon poezia e Të lexojnë romaneHamdi Islamit inkarnon në vete botëkuptimin Libra me poezi.revolucionar. Me taban realist ndërton kështjellënheroike të figurave që u dogjën për ideale të larta Dhe bibliotekakombëtare. Në kopsht me lule ngjan Përmbledhja poetike ‫״‬Ju, Bijtë e Nënave‫ ״‬e poetit Aty e vërtetaHamdi Islami, për nga qëllimi i të shkruarit është Të merr në krahë, të mban...interesant për dy arsye: njëra është se, poezitë dhepoemat u përkushtohen heronjve të vdekur dhe të gjallëtë kohës më të re, kurse e dyta është përdorimi i normëssë formës letrare e cila nga autori është përdorur memjaft sukses e precizitet. Kjo është një vepër poetikerealiste me plot emocione, ku poeti e njeh heroin ngabrenda, ia njeh shpirtin e tij revolucionar. Nëorganizimin e brendshëm të poemave nuk mungonsubjekti, por ka edhe elemente të poemës sintezë, e cilanënkuptohet përmes simbolit dhe konvencionit, por ngakuptimi e ruajnë tërësinë e qëllimit tematik. Duke injohur kaq mirë karakteret e personazheve, poetitipizon figurat e tij, duke i ngritur në piedestalin ekujtesës me biografinë e tyre të bujshme. Ato i shndëronnë legjenda të gjalla të kohës, e asimilon biografinë etyre me fakte reale të kohës me mendimet dhe idealetmbarëpopullore. Ato personazhe ndërtohen mbifondamentin bazë të ndonjë ngjarjeje të caktuar, dukepërshkruar biografinë e tyre deri në detaje të skajshmetë jetës. Aty shihen edhe larmi, ku gërshetohenpërmbajtja dhe forma. Ai me këto vargje lanë një borxhpatriotik për sakrificën e tyre në çështjen kombëtare.Me mjaft përkushtim i bën këto figura të pavdekshëm.Konkretizimi i toponimisë poetike letrare Poeti Hamdi Islami, tashmë një kohë të gjatë është ipranishëm në letrat tona poetike, që nga botimi i parë i vi 363
  9. 9. * * * një libri për fëmijë ”Shikimi kah mali‫ ,8891 ״‬por edhe më herrët e deri në ditët e sotme. Me botimint e këtijKishte rënë dielli vëllimi poetik ‫״‬Ju, Bijtë e Nënave‘’, na vjen nëShpateve mbi male laboratorin e vlerësimeve ideo-artistike paksa më iLarg një copë qielli ngjeshur dhe ky fakt konkret do të na shërbejë për tëDukej në dritare. kuptuar më mirë dhe në veçanti natyrën e këngëtimit të autorit, e që nënkupton veçantinë e vetë stilit të autoritLibri i Agollit që ka akumuluar gjatë këtyre viteve. Një ndërgjegjësimTë dy sytë i hapi artistik i këtillë, sjell një tipar të veçantë të autorit nëAty mu përballë toponiminë e konkretizimit të shprehjeve me përmasaShikimin e zgjati. realiste, domethënë të një ngritjeje stilistike e përmajtësore e cila lexuesin e detyron ta përcjellë deriDy maçorrët s’ishin në fund të vargëzimit. Gjithsesi, në këtë vorbullNë raft, si më parë, gjykimesh, lexuesin e nxit edhe natyra e veçantë eSi duket, gjatë natës, figurave dhe shprehjeve që sjellin autoktoninë dheTë dy kishin dalë. vizionin e poetit. Duke qenë i vetëdijshëm për këtë mision, që u dedikohet heronjve të popullit, autoriVetë kishin dalë mëton që me çdo kusht t’i kthej individët në legjenda, tëApo i kishin nxjerr cilët në kujtesën e popullit do të përcillen brez pas brezi.Kjo nuk ka rëndësi Libri poetik mjaft voluminoz ‫״‬Ju, Bijtë e Nënave‫ ״‬iAskush vesh ta merr. Hamdi Islamit, është një përmbledhje që ka ngërthyer në strukturën e vet, poezinë për të rritur dhe atë përPo rëndësi kishte fëmijë. Libri është i ngarkuar me një mori poezishë eQë s’ishin më aty poemash të cilat kërkojnë durim dhe përkushtim tëMes librave të bardhë gjatë, për të çvesh detaje e ide të cilat autori i ka pasur siDy maçorrë të zi. preokupim një kohë të gjatë në sirtarin e ndjenjave. Edhe në këtë libër, sikur dhe në dy të parët, autoriLarg diku vërtiteshin trajton temat e njohura të luftës çlirimtare, si në pjesënMe bishtin ndër shalë e parë për tërritur, ashtu edhe në të dytën për fëmijë. NëDhëmbët i skërmitnin këtë ka edhe vargje të frymëzuara kushtuar të afërmeveSi bishat në përrallë. të vet, të rrethit familjar. Edhe këto kanë të veçantë normën ritmike e metrike, që është përdorur meNuk mund t’i afrohen kujdesin më të madh. Ka një gërshetim natyral tëBibliotekës së re bindjes së tij estetike të etikës me didaktikën, e cila nëAjo është e pastër realitet paraqet tiparet karakteristike të bindjesSi qielli pa re. njerëzore kundrejt shoqërisë, e cila përcillet me vëmendje nga klishetë e preferuara të jetës. 362 vii
  10. 10. Hamdi Islami edhe kësaj radhe frekuenton nëpër të Ulën macet sytënjëjtat brigje tematike e që është i lidhur ngushtë me Ulën poshtë kokënjetën e individit përballë shoqërisë. Duke përdorur me Aty, majë këmbësh,një maturi të veçantë perceptimin artistik, poeti E shikonin tokën.konfirmon parafrazimin e problemeve dhe ndodhive tëcilat në skenë janë paraqitur si çështje të përjetuara nga Dhe thanë vetë me vete,vet autori. E vërteta është se, gjithë ky bagazh vjen me Thanë, të menduar:një spontanitet të të kënduarit epik midis figurës dhe të S’kthehet më, jo,folmes së qartë me plot dinamizëm e dramacitet. Poeti Koha e kaluar.sjell qartësi dhe precizitet, që përmbushet e përcillet meritëm e rimë të funksionalizuar, duke përmbushur kodin Ajo kohë e shkuarsemantik e të precizuar të stilit e të toponimisë së Ajo kohë më parëshprehjes poetike. Kur i kemi zbuar Në poezitë dhe poemat e libri ‫״‬Ju, Bijtë e Nënave‫ ״‬si Kur i kemi vrarë.për inat qarkullojnë vetëm shqiptime revolucionarebindëse në rrethin e njohur të problemeve e ideve të T’u biem dhe njëherë!temave. Të duket se poeti idenë e ka të fiksuar në një T’u biem pa mëshirë!pikë të caktuar, te lufta e njeriut për liri. Ai bëhet një me T’i djegim, t’i shfarosim!ndodhitë dhe dukuritë që e rrethojnë. Të gjitha këto Të mbushen me mend mirë!përjetime vijnë si procode përshkruese, me detaje tëveçanta të bukurive natyrore të kësaj ane. Imazhet e S’ka rrugë tjetër!ngjarjeve vijnë në mënyrë brilante, duke vendosur Me këta, nuk ka!fiksimin e ideve në një qëllim të caktuar të toponimisë Thanë që të dystilistike letrare. Poeti e konkretizon realitetin jetësor Në sy duke u pa’.me tema nga aktualiteti i luftës së fundit. Kërkimi imotiveve historike ngjesh idenë për lëvrimin e Dhe ndërsa u panëbaladave, të cilat ngriten mbi themelet e një situate Përreth ra errësiraheroike. Në të shumtën e rasteve këto balada dhe poema Nga dita u ndanëu përkushtohen trimave që dhanë jetën për çlirimin e Të dy ndytësirat.vendit. Por ka edhe të tilla, që u kushtohen të gjallëve,atyre që qenë të persekutuar nga regjimi i kohës, e që Një pas një dhe tjerëtpërjetuan të zitë e ullirit nga sistemi fashist. “Kantata e Heshtën mengadalëSharrit” inkarnon në vete të gjitha zërat e mundshëm Gjumi i rëndoipër t’i ardhur në ndihmë çlirimit dhe bashkimit U ra në qepallë.kombëtar. Sipas autorit, për bashkim kombëtar duhentë gjithë zërat e bindjes revolucionare. Në kullën eçlirimit duhet të riradhiten të gjithë të bashkuar, si nënjë orkestër filharmonik, për ”kantatën sharriane‫ ״‬si viii 361
  11. 11. Nga ju, o barbarë! baritonët ashtu edhe altot, sopranot e tenorët, që liria tëNga ju, egërsira! ketë kompozimin e vërtetë të drejt. Andaj poeti thotëSe juve xhavgarë simbolikisht por edhe hapur:Ju ka bërë natyra! Radhituni këtu, ju zëra madhështorë!Më s’kemi ku të shkojmë! Ju alto, soprano, baritonë, tenorëS’kemi ku të vemi! Violina, viola, çelo, basistë!Prandaj do luftojmë Trombonë, borizanë, tuba, kornistë!Gjer sa gjallë të jemi! E dëgjoni si vjen tutje me alarm? Bam Barababam, bam!- Si? si? Do luftoni? Daulle, tampanë, bini pa pushim!Do luftoni the? Në një kreshendo me tërë atë gjëmim!Po ne do t’ju djegim Ju zëra të thellë me qefinët rreth koke,Me zjarr e rrufe! Ortiqe malesh dhe bardhësi toke! Ju qeleshe me maje, takije të rrafshëta,Libri i Agollit Xhoke, mitanë, fustanelle të lashtaPa folur s’ndejti dot Kapuni mbi supet e malit gjerdanëNdaj, që të dyve Aty ku hap krahët dykrenëshja Nanë!U tha me gojën plot: Aty t’i ngulim sytë, aty, për të kënduar: “Rreth flamurit të përbashkuar…!- S’është më ajo kohëKur s’kishim bukë të hamë! Është një himn për çlirim e bashkim përfundimtar.Dhe kur njeri tjetrinNë pusi e vramë. Letërsia e luftës dhe e atdhedashurisë sheshon edhe më tej në kornizat e vetëdijes së shumë autorëve, porTani tërë bunkerë kjo vetëdije më së miri pasqyrohet te poeti HamdiMbi tokë e nën tokë Islami. Vëllimi poetik ‫״‬Ju, Bijtë e Nënave‫ ״‬është shprehjaArmë e municion më aspiruese e idealeve, ku patosi patriotik shpalonKemi për çdo kokë. ndjenjën shpirtërore të vegjëlisë. Autori këtë ndjenjë e asimilon me përkushtim në synimin e drejtë të idealevePo ne s’duam luftë të veta, si çështje madhore që duhet ta preokupojëLuftën qejf s’e kemi! çdokend. Poeti në këngëtimin e tij sjell një marshPor, po deshët ju, revolucionar, një notë kushtruese me besimin se një ditëGati dhe ne jemi! do të vijë koha kur populli do ta shporr nga trojet e veta armikun e urryer. Në këtë vëllim nuk ka nota pesimiste, por shfaqet karakteri i hapur luftarak, ashtu siç ishin edhe personazhet e tij me veprimtarinë e tyre në ilegalitet. Fryma revolucionare me parrullat tashmë të 360 ix
  12. 12. njohura ‫״‬Kushtrimi i Lirisë‫ ״ ,״‬Bashkim Kombëtar‫,״‬ Si t’i kishin shpuar‫״‬Kosova Republikë, ja me hatër ja me thikë‫ ״‬etj., e Njëqind halë në syshpreh më së miri atë frymën romantike të së ardhmes I ngritën dy duartmë të ndritur. Ja dhanë përsëri: Brendia e vargjeve është e qëndisur edhe me një llojpatetizmi, të cilat për nga mënyra e rrjedhshmërisë së Nuk ju shohim dot!ritmit që kanë, mund shndërrohen në këngë dhe himne, Të shporreni prej këtu!apo elegji me intonacione revolucionare. Këto poezi, Bashkë s’mund të rrijmë!herë duke sjellë shtimungun epik, e herë përmes flladit Jo, nuk rrijmë me ju!lirik nëpër vargje, japin bindjen dhe kultivimin endjenjës çlirimtare, për të shporrur armikun nga këto - Ç’ke? – i tha Naimitroje. Ato shprehin edhe dhembjen për dëshmorët të Nga faqja e parërënë nëpër beteja poe edhe urrejtjen për pushtuesin dhe Me një zë të butëtradhtarët. Ndaj, ky vëllim poetik vjen si tingëllimë e Me një zë të larë.zëshme me përmasa të theksuara si te poetët e RilindjesKombëtare. Nëse nuk ju rrihet Parapërgatitja për inspirim nga rrethi dhe bota Mund të dilni vetëkonkrete, autori na e bën me dije se në imagjinatën e tij Këtu, s’meritoninuk ka abstraksion, vargu i tij është i kuptueshëm, me Për ju vend të ketë.plotë përshkrime të idesë, duke lidhur traditën me tësotmen. Çfarë ju kemi bërë? Stilizimi i shprehjes në lajtmotivin poetik të ngjeshur Hajde, na e thoni!në metrikë Shekuj të tërë Për ta gjetur taktin e vërtetë të rregullave të gjuhës Deshët të na zboni!së formësuar, gjithsesi, bindja na kthen në mjeshtërinë evargëzimit. Duke lexuar poezinë e poetit Hamdi Islami, E dini ku kanë qenënë shijen time, para së gjithash, më imponohet një Ilirët, të parët tanë?detyrim i matur në tërësinë e kësaj përmbledhje Atje ku Moravapoetike. Arti i formës së matur të gjuhës së përdorur, Danubi e Sava janë.vargut i jep fuqi ndërsa kjo bën që poezia t’i qëndrojëkohës. Për ta njohur këtë mjeshtëri këngëtimi duhet Dhe ku jemi sotpasur kujdes e parapërgatitje njohurishë më të thella, Në një skaj, këtu.nëse duam t’i kuptojmë drejt rreshtat [vargjet} e këtij Tërë gjak e lotëautori, vëmendjen duhet përqendruar te metrika e Duke ikur nga ju.përdorur, duhet pasur vëmendje, ngase në shumësinë etekstit përballemi me shumë vargje e strofa që kanëdomethënien dhe ritmin e vet. Në të gjitha kohët kapasur poetë që kanë dashur poezinë ta çlirojnë tërësisht x 359
  13. 13. - S’jemi ne të ardhur! nga forma e saj, por ajo nuk ka qenë e mundur tërësisht,Ty kush të ka thënë! ngase, atëherë, poezia nuk do të ishte poezi.Këtu kemi zbardhur Përkundrazi, te poeti Hamdi Islami kjo mënyrë e formësMe diell e me hënë! së këngëtimit është ruajtur me fanatizëm. Më duket se muzikaliteti që kanë vargjet e kësaj përmbledhje- Me diell e me hënë poetike‫ ,״‬është inkarnuar spontanisht në poezinë e tij.Këtu jemi ne! Duke e njohur realitetin me të gjitha bukuritë eJu shumë mirë e dini natyrore, poeti nga kjo është ushqyer me kujdesin më tëQë keni ardhur dje! madh. Madje, duke dëgjuar cicërimën e zogjve, fëshfërimën e gjetheve nëpër male, buçitjen e armëveRishtas dy maçorrët grykave e shpateve dhe duke vëzhguar perëndimin eDeshën të lëvizin diellit matanë kodrave, në veshin e tij ngjallet një ritëm iDrejt librit t’Agollit papritur dhe kjo poetit i vjen si tingëllimë, si jehonë meMe grushte të nisin. ngritje e zbritje tonesh e tingujsh, që shkëlqejnë si qëndisje mjeshtërore nga baza tradicionale e sëPo i ndalën prapë kaluarës, e cila sot na shërben si kërkim i mjeshtërisë sëPër veshi ato duar konceptit bazë i përpikëshmërisë së formulës së njohurKu i kishin kap’ se ”vargjet na mbajnë në takt”, biseda në takt, që naMe të hakërruar. përcjell në shtegtimin letrar duke na dhënë një infuzion për plotësimin dhe realizimin e shkencës së vargut,Zgjatën pastaj qafën, kryesisht, vargut shqip, që qëndron para nesh si detyrëMjekrën, hundët, sytë, e rendë. Çdo përpjekje që merret sistematikisht meDhe gojën e hapën terminologji, për të ndryshuar tërësisht atë të tëNjëherësh të dytë: kaluarës është e pamundur, ngase na çon në një shteg të madh e kompleks të diskutimeve teorike të ngarkesave,- Mjaft, më! Dëgjove? të koncepteve dhe metodave diskutabile, e që na futinMjaft, më, po të themi! në pyllin e shpeshtë të kërkimit të pafund. Karakteri iShumë larg ti na çove vargut shqip ka lashtësinë e vet nga këngët popullore,Ne të ardhur s’jemi! që vijnë qysh nga ilirishtja e lashtë. Por forma e vargut shqip është zhvilluar e plotësuar vazhdimisht edhe me- Po, po, zotërote, metodat e ardhshme greke e latine. Nga kjo fushë janëËshtë shumë e vërtetë! dhënë mendime e tekste të shumta, por si shkencë dheMë mirë se dhe ne metodë pune shumë pak aplikohet. Qëllimi i këtijE dini këtë vetë! punimi nuk ka për detyrë të shpalojë metodat shkencore të teorive të ndryshme që janë marrë me këtë lëmi të shkencës së vargut. Por ra kjo dasmë e u pamë, dhe unë jam i detyruar të jap disa mendime lidhur me formën e poezisë. Në këtë rast për shqyrtim kam 358 xi
  14. 14. poezinë e poetit Hamdi Islamit, e cila është mjaft tipike Që të dy lëvizënpër studim nga ky aspekt teorik i formës së vargut dhe Nga vendi të dalënmuzikalitetit që ngërthen në vete. Gjithsesi se zhvillimi i Dy duar nga mbrapapoezisë së sotme të rimuar bazën e saj e ka nga tradita e Për veshi i ndalën:së kaluarës sonë të formave të odeve dhe ritmit të lirë.Për të mbërritur deri te kjo bazë gjithsesi, kujtesa na - He, ku po shkoni!dërgon drejt traditës sonë të vargut që është përdorur, Njëherësh u thanë,te vargjet e shkruara të Buzukut, Hasan Zyko Kamberit, - S’doni ta pranoni,Jeronim De Radës, Naimit, Çajupit, Fishtës, Qamil Po të drejtë kanë!Guranjakut, Siliqit, Mark Krasniqit, Rexhep Hoxhës,Dritëro Agollit, Kadaresë etj., të cilët do të ishin Jemi dëshmitarëpërfshirë në një studim të veçantë për formën e Dhe ne për këtë!përdorur në poezinë e tyre, sepse sot e kësaj dite nuk Rrini, o xhavgarë!është ‫ ״‬sistemuar ‫ ״‬si duhet. E mos bëni zë! Poezia e poetit Hamdi Islamit i përmbush të gjithakëto kërkesa të formës dhe ritmit. Ai ka përdorur me - Ne do t’i zhdukim!kujdes të madh, gjashtërrokëshin, tetërrokëshin, Ç’përziheni ju!dhjetërrokëshin, dymbëdhjetërrokëshin, madje ka Shiko ku kanë ardhë!përdorur me mjaft kujdes theksin ritmik të cilin e hasim Na kanë hyrë këtu!brenda vargjeve të tij. P.sh. te poema ‫ ״‬Djem të Sharrit ...‫ ״‬ka përdorur tetërrokëshin: Si mund të rrijmë bashkë Ne në një dhomë? Dhe i ndau malet tona Le të dalin jashtë! Siç i ndan një lumë i gjatë Jashtë nga vendi jonë! Ra mbi ne pastaj dëbora Ra dëbora me shtrëngatë. - Si? si? Si na the? Qenka vendi juaj? Kurse te poezia tjetër ‫ ״‬Takimi me Isë Boletinin në E di kur ke ardhur?Shkodër, poeti ka përdorur strofën katërvargëshe me Hajde, na e thuaj!dymbëdhjetërrokëshin dhe rimë të puthur: Tha libri Agollit Ç’të kanë bërë kështu, Isë Boletini, Se s’duroi më Kush ishin ata që deshën të të zhbinin Tek flisnin maçorrët Sheshit rreth e qark si qentë kur t’u sulën Me tërë atë zë. Dhe çdo gjë të bukur te këmbët ta shkulën! Tek ngjiteshin leshra, me thonjtë e paprerë Ata dhanë e morën me gjithë atë poterë! xii 357
  15. 15. - E di, e di, Deri në mes shalëve dhëmb e duar zgjatën!Agolli i tha. Po aty ku duhej dot nuk të kapën!Në ballë e në syPërsëri e pa. Kur shqyrtojmë këto vargje nga aspekti metrik, vërejmë se ato ndryshojnë midis vetes. Rima ka luajtur- Ti, Çubrilloviq, një rol të rëndësishëm në harmonizimin poetik. NëI thuaj të qetësohet strofën e parë kushtuar Djemve të Sharrit, kemi njëPër ato që tha asonancë, sepse te të dy klauzolat e vargut të parë TONAPak dhe turpërohet! dhe të vargut të tretë DËBORA nuk janë të njëjta në bashkëtingëllore. Kurse te të dy strofat e poezisëDhe ti, zotërote, kushtuar Isë Boletinit kemi rimë të plotë, sepseSëbashku me të! klauzolat rimuese janë të njëjta. Në strofën e parë ështëSe, sa që je i zi, përdorur rima e alternuar, ab-ab, ku vargu i parë rimonDhe më zi ke bë’... me të tretin dhe i dyti me vargun e katërt. Te strofat e poezisë së dytë ka rimë të puthur, aa-bb, domethënë qëKe dashur të na zhdukësh, varg i parë puthitet me të dytin dhe vargu i tretë me tëKe dashur të na zhbish katërtin.Siç don t’i shfarosë Të shumtë janë shembujt në poezinë e këtij autoriTë tjerët një bishë. nga aspekti teorik. Figurat stilistike e bëjnë edhe më të plotë përmbledhjen poetike ‫ ״‬Ju, Bijtë e Nënave”. Për tëKeni dhe fytyrë sjellë emocione te lexuesi ai përdorë me mjaft suksesKëtu të na jeni! personifikimin, hiperbolën, paralelizmin, simbolin,Jeni ndytësirë alegorinë, krahasimin, eksklamacionin, metaforën,Që shokun nuk e keni. ironinë, etj. Besoj se lexuesve do t’u shërbej ky vëllim poetik në shumë aspekte për të kuptuar mënyrën mëJu bëjnë dhe respekt! tipike të vargëtimit tradicional. Këtu janë të gërshetuaraJu bëjnë edhe nder! forma dhe përmbajtja, andaj edhe vlera e këtij vëllimiSi s’hapet kjo tokë poetik është e dyfishtë. Pos idesë që ka futur autori nëDhe brenda t’ju merr! kuadër të tërësisë kuptimore të kësaj përmbledhjeje poetike, ai shpalon edhe ndjenjën e vet të përjetuar ngaDy maçorrët sytë jeta, për ta plotësuar sado pak një zbrazëtirë shpirtëroreSë prapthi rrotulluan që e ka preokupuar një kohë të gjatë. Ky vëllim poetikDrejt atij që foli vjen si ndërmjetësues artistik midis sakrificës sëShikimin gozhduan. heronjve dhe lexuesit që ndjen dhimbje e krenari për idealet e tyre gjithëpërfshirëse. Ky libër vlen të lexohet me vëmendje. Remzi SALIHU 356 xiii
  16. 16. Vepër epope Ti e ke vendin Atje në bodrum Me shokët e tu, Libri “Ju, Bijtë e Nënave”, i autorit Hamdi Islami, Jo këta dhe unë.mund të vlerësohet si vepër-epope që flet për luftën edrejtë të shqiptarëve në Ballkan e cila, pas shumë Madje, ç’është më keq,sakrificave e flijimeve, më në fund, u kurorëzua me Të kanë dhënë dhe çmimsukses. Pokështu flet edhe për historinë e diskriminimit Ty, o i zidhe të asaj që u pararendi këtyre kryengritjeve. Të bënë dhe nderim! Nga vetë titulli i veprës “Ju, Bijtë e Nënave”, duketqartë pretendimi i autorit për të shkruar poezi të Unë rri mendohem:angazhuar që lartëson trimërinë, guximin dhe Si ndodhka dhe kjo!sakrificën e një gjenerate e cila mori barrën e rëndë Në këtë botë të flliqurhistorike për të ndryshuar statusin historiko-politik të Këtu e kudo.shqiptarëve si dhe të sillte vlera të reja demokratike nëshoqërinë shqiptare. Titulli i veprës në mënyrën më -Mjaft! – tha maçorrisinjifikative ilustron ndjenjat e flijimit jo vetëm të Me aq të bërtiturdjemve dhe vajzave që luftuan për liri, por edhe Sa të gjithë përrethsakrificën amnore, trimërinë e nënës shqiptare e cila Veshët i kanë ngritur.dijti të çmojë, vlerësojë dhe përkrahë luftën e drejtëduke kontribuar edhe me më të dashurën që kishte – Sytë përtej xhamitfëmijët e vet. Gjak të kuq i kish Duke lexuar veprën e Hamdi Islamit të duket sikur Ashtu siç skërmitetshtegëton në historinë e Pellgut të Tetovës e të maleve Dhe grindet një bishë.përreth, po jo vetëm të saj, veçanërisht në kohërat evështira të sundimit Jugosllav dhe diskriminimit - Mjaft! Gojëspec!kolektiv që u bëhej shqiptarëve. Në sytë e lexuesit I dha me gjithë zë,parakalojnë figurat e ndritshme të sakrificës si Sadudin - Jam dhe novelist!Gjura e Rafi Halili, të cilët ishin pishtarët e parë të E di ti këtë?kryengritjes kundër këtij diskriminimi dhe të luftësqoftë ajo edhe individuale. Që të dy poemat janë një lloj Të gjithë e shikuankombinimi i formës lirike me shpirtin epik. Ato sikur të Maçorrin në syafrojnë me kohën dhe hapësirën e vuajtjeve kolektive Si ja hodhi krahunshqiptare e cila vazhdoi me dekada të tëra duke u bërë Një shokut përbri.pjesë e qenies sonë. Ishin ato vite te shpresës por edhetë qëndresës e cila forcohej gjithnjë e më shumë meshembullin personal të personaliteteve si Sadudin Gjura xiv 355
  17. 17. - He! – i tha Andriqi e Rafi Halili, të cilët dëshmuan se sakrifica personaleNga rafti, përballë, është inspirim për sakrifica më të mëdha kolektive qëPrej bodrumi erdhe? mund t’i sjellë historia, siç i solli.Qenke ende gjallë! Dhe vërtet. Ajo sakrificë individuale u shndërrua në luftë kolektive të udhëhequr nga Ushtria ÇlirimtareS’është dashur që andej Kombëtare. Pjesa kryesore e veprës i dedikohetTë dalësh asnjëherë! pikërisht kësaj lufte dhe mbështetjes që pati ajo nga eI tha ai prapë gjithë popullata shqiptare. Në këtë pjesë të veprës paraSi të villte vrerë. lexuesit defilojnë figurat e historisë më të re shqiptare, figurat e djemve të rinj të cilët lanë jetën e rehatshmeTjetri ktheu sytë dhe u radhitën në radhët e Ushtrisë Çlirimtare por edheDhe në sy e pa të ndonjë tradhëtari që historia e jonë i pati me bollëk.Se mos do turpërohet Ka poezi që flasin për djem të lagjeve tona, të familjevePër fjalët që tha. tona, të shkollave tona, të fakulteteve tona. Djem të cilët i kemi njohur si të llastuar por që në një moment tëI ngjau në maçorr caktuar bëjnë kthesën kryesore të jetës së tyre, dukeTek rrinte aty mundësuar që ne të bëjmë kthesë në historinë tonë.Tamam si një horr Një karakteristikë tjetër e këtij cikli poetik ështëKokë e këmbë i zi. drejtpërdrejtshmëria e autorit në përshkrimin e situa- tave dhe ngjarjeve, figurëshmëria poetike si dhe- Hë! Ç’më shikon! simbolika intensive e poezisë. Në aspektin stilistikI tha ai prapë mund të konstatohet që autori ngjarjet i përshkruanMe sytë si maçorr nëpërmjet poemave paksa të gjata por me dell ekspresivMjekrën si një cjap. dhe në të njëjtën kohë janë një kombinim efikas i tregimtares me poetiken. Autori mëton të jetë tregimtar- Të shoh, o i zi, i historisë dhe poet, të flasë më gjerë e më gjatë përSa “i bukur” je! ngjarjet por edhe shkurtazi me simbole poetike. KëtëDhe atë zemrën tënde kombinim të stileve dhe vlerave autori e realizon nëKatran që e ke! mënyrë të plotë. Mund të përfundohet se vepra e Hamdi Islamit “Ju,Të shoh dhe habitem Bijtë e Nënave”, është një kontribut serioz në poezinëSi qenke dhe shkrimtar! shqipe me tematikë patriotike të kohës së re dhe në tëSi t’kanë vënë këtu njëjtën kohë një përjetim i veçantë artistik për secilinBile, ndër të parë! lexues. Teuta ARIFI 354 xv
  18. 18. - Oh, - tha me vete,GJUHA E KUJTESËS Këtu si do rri! Dhe pas disa çastesh I hapi përsëri.“ ...Dhe një mbrëmje xha Xhemali Pa, aty, në krah, U nda nga kjo jetë e jonë Portretin e Naimit, Sytë hapur andej nga mali Pa dhe Pashko Vasën I mbetën përgjithmonë ...” Mbi ballinë të librit.Me këto vargje fillon poema për fëmijë “Djem të Sharrit, Pa edhe Migjenin,Djemtë azganë e bënë luftën si luanë“, poemë e cila Gjergj Fishtën, De Radën,banon brenda kopertinave të veprës me titull “Ju, Bijtë e Më tej pa Seremben,Nënave“, që flet pë luftën në anën e Tetovës e që Spassen, Gavril Darën.kurorëzohet me emëruesin e përbashkët Kujtesa eHistorisë Shqiptare brenda gjeografisë së Sharrit plak, Që të gjithë të qeshurpor edhe më gjerë, e poetit Hamdi Islami. Me një gaz në sy Shihet qartë se autori i poemës në fjalë është treguar Me shikimin treturmjeshtër në thurrjen e vargjeve me të cilat e paraqet Diku në gjithësi.luftën e fundit jehona e së cilës e riktheu motin: nëkërkim të lirisë dhe dinjitetit të shqiptarizmit dhe, duke Dhe, e ngriti dorën.u thirr në jehonën e së kaluarës me gjuhën e krismës së Preku në krahërorarmëve, ngacmoi gurët, për të hapur shtigje për të Si ta kish atyardhmen, deri te qëllimi, që ndër shekuj jemi mësuar ta Një lëmsh me dëborë.emërojmë: IDEAL. Duke e krahasuar gjendjen e dhembjes shqiptare dhe Dhe kjo borë u shkrifatin e personit – njeriut shqiptar të Sharrit plak, që Siç shkrihet në pranverëkërkon shpëtim nga qëndresa e kullave, për të ikur nga Dritëro Agollikoha e masakrës apo e robërisë, takohet dhe shoqërohet Kur pa dhe një herë.me jehonën e festës së madhe: Bashkimi i Atdheut. Përmes figurave të zgjedhura Hamdi Islami e ka Një e qeshur në buzëpërshkruar realitetin shqiptar e në veçanti atë të kohës I erdhi, sakaq.së ikur të largët dhe të kohës së ikur të afërt, duke e Balli i shndërritinxjerrë historinë e këtyre anëve në dritë përmes Zemra iu kënaq.personazhit xha Xhemali, realitet historik, i cili namëson: xvi 353
  19. 19. Një dorë e bardhë i mori - Pse asaj kohe shqiptari i Sharrit nuk i iku robërisëI pruri një nga një ?!Prej atje i nxoriDhe në raft i vë. Dhe, edhe sot ka mbetur i tillë, edhe në shekullin e njëzetenjë, ashtu siç i ka edhe dhëmbët koha e acarit,I vë në këtë raft. koha e robërisë. Gjatë leximit, disa nga poemat dheI vë mu në mes. poezitë sikur na mësojnë që të kuptojnë se: duhet tëQë t’i ketë më afër, veprojmë unik, për ta shëruar kohën, që të mos mbetet iT’i mbajë nën kujdes. sëmurë edhe shekulli i ri, sepse atëherë do të bëhet edhe më rëndë për botën shqiptare, botë e cila edhe sot e* * * kësaj dite, e shkëputur nga trungu, jeton me plagët ePor, ama, seç ngjau! kohës së ikur dhe kohës së sotme me sytë drejtuar kahNjë dite të dielë ajo që i mungon – LIRIA; që të kuptohet diç më shumëKur biblioteka dhe të jemi vigjilent duke vënë një paralele në mes tëMbyllej si përherë. dhëmbëve të barbarit dhe buzëqeshjes se qengjit. Kështu, poeti Hamdi Islami propozon shtigje në emër tëIshte kthjellur qielli kujtesës dhe urave lidhëse, që e detyrojnë njeriun eLot përmbi male Sharrit t’i kuptojë dhëmbët e ujkut barbar dheNjë tufë rreze dielli buzëqeshjen qengjit ta shndërrojë në krismë hute, siBinin në dritare. gjithmonë kur kullave u kërcënohej rreziku, pra njerëzit e këtyre anëve t’i zgjojë nga agonia e robërisë, duke eLibri i Agollit ringjallur kujtesën te brezat e rinj që vinë pas dhe qëArdhur nga bodrumi, kurrë të mos i harrojnë gurët e shtjellës qëndresë. Dhe,Sa i hapi sytë lirshëm mund të themi se me këtë përmbledhje autoriDhe u zgjua nga gjumi, është dëshmuar si poet i kultivuar, krijues që di çka do dhe çka duhet thënë për lexuesit e moshës së re, për tëPa aty, përballë, kuptuar gjuhën e qëndresës dhe për të luftuar gjuhën eNjë emër me “viç” barbarit. Pra, poeti në fjalë mëton të krijojë Kalanë eN’kopertinë të tij Kujtesës për njeriun e vogël, atij të cilit u dedikohenLexoi: Andriq. poemat. Me përmbledhjen në fjalë Hamdi Islami dëshmonDhe se si i erdhi. padyshim se është njeri ndër krijuesit më të talentuar tëI mbylli të dy sytë. letërsisë, veçmas të asaj për fëmijë, me tematikë dheNjë si komb, si nyje, motive kombëtare, që krijohet jo vetëm në këtë krah tëIu lidh në fyt. Sharrit por në mbarë trojet shqiptare ku flitet e krijohet shqip. Këtë ai e arrin në sajë të angazhimit të tij të vazhdueshëm që të shkruajë vjersha me tematikë nga e kaluara e historisë sonë dhe, arrin deri te caku – poezia, 352 xvii
  20. 20. që rrallë kush di të krijoi në këtë mënyrë, siç krijon dhevepron ai. Thënë shkurt, vepra e tij letrare është TREGIMI PËR DYangazhim i krijuesit që gjithmonë sjelli risi në shkrimet MAÇORRËTe veta, vepra që do t’i lakmonte çdo krijues në punën evet. Sepse nuk është vetëm dhunti e natyrës, por edheangazhim i vazhdueshëm, duke bredhur pas dëshmive N’bibliotekë të redhe ngjarjeve historike. Që të shkruash në këtë mënyrë Aq shumë libra kaçfarë shkruan autori i përmbledhjes në shqyrtim, pos Sa kur futesh brendaintuitës duhet të kesh edhe ndjenjën e shqiptarizmit. Ta kënda me i pa.Pra, nuk është vetëm dhuntia krijuese, që e bën këtëkrijimtari të tillë, por edhe ajo kërkuese e gjurmuese, që Që nga kohë të vjetratë gjesh tema të tilla që, në shikim të parë, duken se nuk Gjer në ditë të soditjanë tema që i takojnë kohës ngase, si tërësi, shqiptarët Këtu i kanë sjellursikur mendojnë se kaptina e librit: LUFTË PËR LIRI E Pak para motmotit.BASHKIM, është mbyllur dhe ata duhet të mbeten tëheshtur dhe në pritje të lirisë, si dhe të jenë paqësorë e Ka aty romane,të mendojnë për bashkëjetesën në të cilën do të jenë, si Tregime, poezi,gjithmonë shekujve, qytetarë të rendit të dytë në tokën e Ka dhe tituj drameatdheut që ta ka falur perëndia dhe, në prizëm të këtyre Për t’rritur e për fëmijë.shikimeve poemat dhe poezitë e kësaj natyre për disanuk duken se janë të nevojshme për të edukuar breza Nuk shkuan ca ditëedhe pse janë të nivelit poetik. Nga pena e Hamdi Islamit Nuk shkoi aq shumëato marrin edhe ngjyrime artistike dhe edukative se si I prunë dhe ca të tjerëduhet të duket një njeri që të këtë emër dhe mbiemër. Të hedhur në bodrum Njohja e psikologjisë së më të rinjëve nga ana epoetit se: edhe ata i përjetojnë njësoj si të rriturit Nga një dorë e zezëproblemet që i rrethojnë, flasin edhe poemat në Nga një dorë mizorevazhdim të kësaj përmbledhjeje, në të cilat Hamdi Islami Që t’bëhej e mirëi ballafaqon me realitetin duke i konkretizuar me të Në sy të eprorëve.përditshmen. Edhe ata, si të rriturit, i brengos situata,përkatësisht gjendja e krijuar në rrethin shoqëror ku Ishin dhe të çjerrëjetojnë në kushte të vështira qoftë si pasojë e luftës apo Të rinj e të vjetër.edhe e krijuar nga faktorë të tjerë, përpiqen të Kishte disa vjetriorganizohen për veprime duke marrë pjesë edhe Atje që ishin tretur.shpirtërisht. Nga kjo që u tha, Hamdi Islami është i bindur se nukka tema që nuk mund të trajtohen në krijimtarinë përfëmijë. Të gjitha janë të kohës dhe për kohën, si për më xviii 351
  21. 21. Mezi që i ndanë të moshuarit ashtu edhe për më të rinjtë. DallimiDuke u hyrë në mes qëndron vetëm në mënyrën e shtruarjes se lëndës dheNë heshtje pastaj ranë të trajtimit të saj sepse krijimtaria për fëmijë duhet tëTërë të bërë përshesh! jetë më e drejtpërdrejtë më e hapët dhe më e kuptueshme. Ajo nuk duron figura të errëta që vështirëTë grithur, të gërvishtur, kapen dhe zbërthehen qofshin ato poema apo poezi mëO, mo zot më keq! të shkurtra. Andaj, vargjet e Hamdi Islamit kuptohenTë ndrydhur e të grisur lehtë dhe pa mundime nga lexuesit. Ato kanë në qendërTë bërë si për dreq. Historinë Kombëtare, Qëndresën Shqiptare në këto anë dhe në mbarë hapësirën shqiptare por edhe dukuritë- Çfarë bëni! – tha njeri negative të shoqërisë si, bie fjala, shërbëtorët ePërse jeni zënë! regjimeve, inferioriteti, korrupsioni etj. dukuri këto që iDhe sytë ia qepi kanë disa individë e, për të cilën gjë turpërohen fëmijëtShokut aty, pranë. e tyre, ani pse nuk kanë faj dhe nuk mund të ndikojnë asgjë tek ata. Prandaj autori i përmbledhjes mendon se:Si do rroni ju është e nevojshme që të edukohen dhe të ushqehen meKëtu në një dhomë! natyrën e patriotizmit jo vetëm fëmijët, por edhe tëJo, nuk bën kështu rriturit, e në veçanti ata që thirren paqësorë.Me zënka gjithmonë! Historia e së kaluarës dhe dukuritë e tilla që trajtohen në poemat dhe poezitë e përmbledhjes janëTë gjithë ulën kokën një medalje me dy pamje:S’folën asnjë fjalë.E shikonin tokën. - gjuha e qëndresës si rrugë e vetme e bashkimit dheNjë s’u bë i gjallë. - dukuritë, që e dëmtojnë kohën dhe shoqërinë shqiptare.- Në vend të jeni shembullSe jeni të ditur, Këto dukuri, ashtu siç e shkatërruan nëpër shekujJu na qenkeni hedhur botën shqiptare edhe sot veprojnë me të njëjtin avazFytas për t’u ngjitur! dhe, më e keqja është se shumë aktorë dhe regjisorë të së sotmes ndihmohen nga disa individë të kohës, të cilët e dëmtojnë shoqërinë vetëm e vetëm që t’u sjellin, në shikim të parë, përfitime materiale edhe pse të vetëdijshëm se kjo nuk i kënaq pse veprojnë kështu. Në lagjen “Bafqari”, Një derë te një mur. Natë e ditë rri hapur. Sikur s’mbyllet kurrë. 350 xix
  22. 22. - Nisni ju të parët! Pakëz e shtrembërruar, e ndryshkur, e vjetër. Ejani, ju presim! Tek tuk rënë boje Ju i ngritët fjalët! teneqe e hekur. Ju e mbushët thesin! Por në brendi është e drejtë fare. - Jo, po, nisni ju! Do mbetet e re. Se na u krekosët! Do jetë dhe krenare. Sot dhe këtu Kjo punë le të soset! Me këto vargje fillon poema me titull “ Monografinë vargje për Rafi Halilin “ në të cilën flitet për Ikonën e U turrën të dy palëtKushtrimit të Lirisë në anën e Tetovës. Aty janë kapur Bam bara ba bam!momentet më dramatike të këtij heroi, siç e quan autori Në sy ndezën zjarretkëtë martir të kësaj ane, i cili u ka mbijetuar torturave Xhagajdurë tamam.më çnjerëzore të burgjeve jugosllave për të dalë i gjallëqë andej pas 18 vjetësh. Por edhe më pas, në “liri”, Ballë për ballë u ndeshënmartiri nuk qe më mirë. Nëse s’kishte tortura fizike tani Fytafyt u kapëne mundonin ato ekonomike që nuk ishin më pak Me grushte u përleshëntorturuese. I papunë, vite me radhë e kalon kohën U rrahën sa u zdapën.skërkave të vendlindjes “me një dhi e me dy edha” për tëmbajtur frymën gjallë, kur të tjerë, për të cilët ishte Do mbyteshin për farekalbur burgjeve, shëtisnin me vetura luksoze duke bërë Të mos i kish dëgjuarshtatë palë qejfe. Ata nuk ia blejnë as punimet artistike Një fqinj në dritaretë gdhendura në dru mbase pse janë me motive Që ishte i zgjuar.kombëtare të cilat Rafiu artist i preferon aq shumë. Përvuajtjet por edhe për gjendjen e tij autori ndjen dhembje Alo, telefonitë madhe. Thirri me të shpejt, Siç u tha edhe më lartë në poemën dhe poezinë e Sa më parë vraponi!Hamdi Islamit nuk ka objekt trajtimi që nuk është Se u mbytën krejt!interesant dhe tërheqës për lexuesit e moshës së re. Dhenuk ka dukuri apo ngjarje nga realiteti, për të cilën nuk Policia gatiduhet të shkruhet dhe t’u mësohet fëmijëve. Ata duhet Me bam e me bum!të dinë edhe për të kaluarën e largët dhe atë të e afërt, U ngrit gjithë pallatiedhe për dëmet që i kanë shkaktuar shoqërisë disa Që sa kish rënë në gjumë!veprime të pamatura të disa individëve, qofshim këtome qellim apo pa qellim, me vetëdije apo pa të. Në këtë vazhdë duhet shikuar edhe poemën “Monografi në vargje për Rrohimn Nezirin “, poemë kjo xx 349
  23. 23. Hajde, ja ku jemi! kushtuar Rrahim Nezirit, një tjetër martir i anës sëS’të friksohemi më! Tetovës, i cili vite të tëra i kaloi në kazamatet sllave.Mendjen top e kemi Edhe në këtë flitet për një të kaluar të afërt se siDhe bëhemi një zë! shqiptari i kësaj ane me qëndresën e tij para stuhive, sllavëve u tha: Ndal, se kjo tokë më takon mua, se unëDhe grushtet i ngriti këtu jam me diell e me hënë.Para, u bë gati. Duke përshkruar qëndresën e njeriut shqiptar që uMe zë të lart bërtiti bëri për shumë kohë rrebesheve të shumta të barbarëveMë shumë nga inati. sllavë, poeti tregon plagët e shekujve në trupat e atyre që u bënë gurë shtjelle, edhe pse të shkatërruar fizikisht,Dhe të tjerët s’pritën më në fund arritën t’i thonë armikut se: kurrë nuk do tëKrahët i përveshën arrini të na e vdisni idealin.Nga vitrina zbritënGati të përleshen. ...Po më shumë të ndalet syri atje sipër Andej ku vargmalet hapen si një libërEdhe ai që foli Si libër i vjetër, libër i pafundNë atë gjuhën tjetër Pa kapakë e letër.Nga dollapi doli Që shtrihet gjithkund...Kërceu si një ketër. Janë ndër vargjet e para të kësaj poeme.Shokët e një gjuhePas iu vunë Hamdi Islamit i dhimbset heroi i poemës dhe gjendjaPak përtej, përballë, në të cilën ka rënë ai por edhe popullata shqiptare –Pozitat i zunë. Shqipëria, kjo shtjellë, aty ku dikur ka lulëzuar kultura shqiptare, aty ku janë krijuar veprat më të shquara, atyMe grushtet përpjetë ku kanë lindur trimat dhe bëmat e tyre për kombin siMe sytë çakërdisur dhe penat e shenjta të letërsisë shqipe, aty ku qytetërimiTë zes sikur retë lulëzoi nëpër shekuj, por tani nuk ka mbet as torishtë,Përleshjen për të nisur. po vend i shkretë nën thundrën e armikut, ku shumë herë në ditë hyjnë e masakrojnë barbarët sllavë.- Hajdeni! – tha, prerë A nuk na mëson edhe poema kushtuar ish nxënësit tëLibri klasës tetë poetit Visar Sinani, i cili ra heroikisht më 7 Nëntor 2007Me krahët e nderë në Brodec të Tetovës?T’i hidhet si shigjetë! Si do të kuptohej ndryshe poema “ Homazh për Visar Sinanin”? Edhe në vargjet i këtij poemthi përshkruhet qëndresa shqiptare dhe gjuha barbare sllave, mjerimi i pushtetarëve me gjuhë të fabulës, ku edhe natyra e 348 xxi
  24. 24. vargut ia kalon skenës së përgatitur nga regjisorët të - Shiko, shiko, ky!cilët duan të demonstrojnë forcë e të mbjellin frikë mes Ditka dhe t’lavdërohet!shqiptarëve: Ditka të kërcënohet! Në vend të turpërohet! “ Dhe erdhën ata, si gjarpërinj, si korba. Atë natë nëntori t’ju rrethojnë në male Eh, more zotni! Nën thundrat e rënda rënkoi dhe toka Ç’na qenke tërbuar! Dhe druri dhe guri dhe lumi në zalle “ Ti ke qenë i zi Dhe në të kaluar. Veprimtaria letrare e Hamdi Islamit trajton tema tëhistorisë së ikur dhe historisë së sotme, të ndryshme, ku - Nuk jam unë i zi!poemat dhe pozitë marrin natyrën e së vështirës, Po jam krejt i bardhë!përkatësisht qëndresës së pjesës më të madhe të Mosni, se ju vijpopullatës shqiptare, të kohës sonë dhe të kohës së ikur, Të gjithëve me radhë,të largët e të afërt, jo vetëm kur ka jetuar vetërrëfimtari si kryepersonazh i poemave për fëmijë, i cili Ju jap nga një shpullëkërkon që të kuptohet për kohën e motit. Hamdi Islami Aty, mu në ballë!këtë temë e ka trajtuar me një stil të veçantë pothuaj në E ta mbani mendtë gjitha poemat dhe poezitë e tij. Ai e ndien thellë Sa të jeni gjallë!gjendjen e rëndë të popullatës së varfër me plagë tëhapura që lufton kundër robërisë, si dëshmitar dhe si Dhe e shtrini dorënpërjetues. Në të njëjtën kohë poema dhe poezia e Hamdi E ngriti dhe e tundiIslamit flet mjaft se: poetët janë ata që e ndjejnë në Sytë iu sollënshpirt gjendjen e njerëzve për të cilët shkruajnë. Si të një majmuni. Shkaqet që kanë sjellë gjer te robëria dhe varfëria eshtresave të shoqërisë shqiptare janë të shumta dhe të U shukuan librat,llojllojshme dhe këto shkaqe i gjejmë në të gjitha U panë sy më sypoemat dhe poezitë e kësaj përmbledhjeje. Heshtën për një çast Shpresa e poetit për një ardhmëri ndryshe nuk Dhe gojës i vunë dry.humbet, si në kuptimin e bashkimit po ashtu edhe nëkuptim të rikthimit, edhe pse djelmoshat dhe vashat e - Po hajde, të shohim!shqiptarisë së shkolluar, i pastrojnë rrugët, dritaret, Tha i klasës tetësallonet, trotuaret e Evropës, duke kërkuar bukë, të Duke i lëvizurcilën ndoshta do të mund ta gjenin edhe në vendlindjen Nga brenda disa fletë.e tyre, në Shqipëri. Ndoshta do të mund ta gjenin, porkushedi se si dhe në çfarë kushtesh, kur jeta e prindërvetanë ka ndryshuar mjaft, kur mërgimi na dënon tëmbetemi pa emër ngase ëndrra, të jetojmë si të tjerët në xxii 347
  25. 25. Dhe them që të flisni trojet e Evropës, sikur na ka verbuar. Derisa dikushKëtu, si gjithmonë, fëmijës i blen biçikletë ose lodra të ndryshme, shqiptariE t’ju marrim vesh në vendlindje, i lodhur nga robëria, lufton për kafshatënDhe ne në gjuhën tonë! e gojës dhe ëndërron lirinë e humbur. Megjithatë jeta duhet të jetohet e të presim- Si the? Si the? ardhmërinë, kjo është kryesorja pë autorin. Dashurinë eThuaje dhe një herë! pakufishme për nipin që e ka larg ai e shfaq në poematTha libri klasës tetë dhe poezitë si cikël i veçantë kushtuar atij, “Poemë përMe një zë të prerë. nipin tim Albijonin”.Aq më bën mua Për herë të parë i erdhi nipi…Që ti nuk kupton! Nga avioni e pa kur zbriti.Përse s’je mundua Që nga larg i përshëndeti.Ta mësosh gjuhën tonë? Ata vinin nga kurbeti.Shih të gjithë si rrijmë Bir e nip në krahë iu hodhënBashkë në librari? Gjyshit lotët çurkë i rodhën.A s’duhet t’i dijmë Iu mbushën sytë plot.Gjuhët ne të dy? Pse ky gjyshi ka shumë lot?Unë gjuhën tënde dhe:E ti gjuhën timeKështu s’do të kishim Erdhi prapë kjo ditë e fundit!Ne aq shumë fërkime! Sa shpejt kaluan, oh, sa shpejt! Gaz e lotë në sytë e pëllumbit- S’dua ta dëgjoj, Gjyshin e këpusin krejt.Fare gjuhën tuaj!As ta zë në gojë Duke shkruar për tema të tilla na duket se HamdiSe më bën të vuaj! Islami ia tejkalon dhimbjes jetike në kuptimin figurativ, ngase me trajtimin e temave në fjalë, mishërohet mePastaj, unë jam sipër! njerëzit që i ka larg, por është krenar, krenar përJu jeni përfundi! bujarinë dhe krenarinë e tyre, që të mbetën ata që janë.Shikoni ku kam hipur! Edhe pse valët e jetës i kanë sjellë e përplasur nëpërJu vij e ju shkundi! furtuna të shumta, ata nuk dorëzohen lehtë, nuk i nënshtrohen robërisë, mjerimit dhe migrimit, por, e luftojnë atë me gjithë qenien e vet pa u përkulur asnjëherë ndaj vështirësive që u dalin në rrugën e ecjes përpara. 346 xxiii
  26. 26. “Ishte ditë pranvere, Që ai ta merr Një pasdite vonë, Fjalën përsëri. Porsi një koshere Vlonte një shkollë e jonë. “ Por, s’u dëgjua. Nuk u bë i gjallë. Janë radhët e para të një poeme tjetër. Dukuritë Si duket u friksuanegative luftohen me invencion të lakmueshëm në Fjalën prapë ta marrë.poemat dhe poezitë e vëllimit në fjalë. Autori e di si t’uathotë lexuesve të moshës së re dhe atyre të mëdhenjve, Pritën edhe case: pse nuk duhet të ndjekin rrugën që çon kah e Pritën të vazhdojëmbrapshta, siç është bie fjala, migrimi dhe dukuritë e Por ai prapëtjera që e ngulfatin shqiptarin. Këtu poeti Hamdi Islami, Farë s’hapi gojë.na mëson se duke mos e luftuar këtë dukuri e pësonedhe historia dhe kujtesa, si dhe njeriu i cili sakrifikoi - E pashë unë kush ishte!jetën e tij për t’u bërë ballë shukujve nën këmbën e Tha libri klasës tetë,barbarëve. Ai atje në qoshe Në këtë libër ka edhe poema dhe poezi që meritojnë Që ka në kokë kasketë.të veçohen, ndoshta më shumë për faktin se bëhet fjalëjo vetëm për fatin e atdheut dhe qëndresës, por, dhe për Të gjithë e shikuankulturën tonë, si dhe për vlerat e saja artistike, si libri, Aty, në gjysmëterr,biblioteka, shkolla, pra, për fatin e mbarë botës Sytë ia drejtuanshqiptare, që me pa durim presin liria të jehojë kudo: Fjalën mos e merr. “Në vitrinë të xhamtë Si duket, s’kuptonte Te një librari Ata çfarë i thonin Sapo kishin ardhur Dhe mendja ia thonte Librat për fëmijë.” Se po e qortonin. Janë rreshtat e parë të poemës “Zënka në vitrinë”që e Libri klasës gjashtëdrejtojnë lexuesin drejt një bote shumë të kapshme për I foli në gjuhë të tijtë e cila me fabulën e saj i kushtohet lirisë, fjalës dhe Atë që tha më parëmendimit për të luftuar injorancën dhe egon Ta thotë përsëri.intelektuale mes shqiptareve që kërkojnë bashkimin emunguar mbarë botës shqiptare, liri që u fal mes nesh - Thashë mos bërtitninga njerëzit e qiellit - në tokën tonë – dëshmorëve, Këtu dhe aq shumë!atdhetarëve dhe martirëve, siç e karakterizon tërësia e Kaloi mesnatapoemës “Djem të Sharrit, djemtë azganë, e bënë luftën si Ju na latë pa gjumë!luanë“. xxiv 345
  27. 27. *** Hamdi Islamit nuk i mungojnë edhe poemat dheDhe një kahje tjetër poezitë që i kushtohen njeriut e në veçanti fëmijëve qëZënka tash do merr hapërojn t’i mësojnë shkronjat e para të jetës.Sepse nga dollapi Jo rastësisht për këtë poet lirshëm mund të themi seNjë zë tjetër del: është si fenomen në vete. Edhe në moshën e shtyrë shkruan poema dhe poezi, vepron dhe gjurmon- Çfarë keni mor të shkretë! elemente dhe të dhëna për ndriçimin e se kaluarës nëÇ’keni që bërtitni! lëmin e historisë, për të ndriçuar shumë aspekte tëSikur njeri tjetrin zhvillimit të këtij populli.Doni ta gëlltitni! Ndaj, do t’i mbetet besnik vargut, ashtu siç shkruan në vargjet e poemës “Djemtë të Sharrit, djemtë azgan eSi tepër po krekoseni bënë luftën si luan“, ku fjalët e xha Xhemalit në moshë tëPo lavdëroheni shumë! tretë, që nga një poemë e mëparshme, rikujtojnëAmani, more, mosni, qëndresën – kujtesën, për të mos u harruar historiaSe na latë pa gjumë! popullatës së Sharrit e më gjerë:Tha ai dhe heshti. “Isha i vogël unë atëherëS’e bëri të gjatë. Kur m’tregonte historiQë të gjithë e panë Iku koha si një herëQë ish tërë inat. Tani jam në moshë të tij. “Foli në gjuhë të huaj Së fundi do të mjaftonin vargjet e poemës në fjalë përPo që e kuptuan të kuptuar një poemë apo një poezi si kjo e shkruar mePrandaj që të gjithë ngrohtësi, e ndjerë thellë në shpirt dhe e thurur bukur,Sytë ia gozhduan. ashtu siç di të shkruaj vetëm autori i përmbledhjes “Djemtë të Sharrit, Djemtë azganë, e bënë luftën si- Kush je, more, ti! luanë“ poeti Hamdi Islami të cilit e vetmja dëshirë pasTha libri klasës gjashtë, Kalasë së Qëndresës i mbetët dëshira për ndërtimin eMe një zë bori Kalasë së Kujtesës – të mos e harrojmë të kaluarën qëTë zvargur e të thatë. edhe sot na jep jetë shqip.S’të dëgjuam mirë! Rami KAMBERISi the? Si the?Nxjerre pakëz kokënTë të shohim kush je!Dhe pritën që të gjithëBërë veshë e sy 344 xxv
  28. 28. Dhe do zgjaste zënkaN’vitrinë edhe mëPo mos e dëgjoninAty poshtë një zë.Një zë pak të lartëNjë zë si boriTë gjithë kthyen kokënT’shikonin aty.Sakaq, në vitrinëHeshtje e madhe raAbetare fluturNgriti dorën, tha:- Desha unë të themVetëm dhe një gjë!Kështu, para meje,Të mos flisni më!Sepse fletët tuajaDo të ishin boshPo t’mos isha unëNën ju, këtu, poshtë. 343
  29. 29. Jam i klasës gjashtëUnë, o kokëtul!Mos u bëj i trashëAq shumë mos u mburr!- Je, vërtet, më i madhiPrej atyre poshtëPor, si duket, kokënE ke fare bosh!Po si mund të flasëshKur unë jam këtu!Dhe, në do të matesh,S’më vjen gjer në gju!Ata që më mësojnëTë klasës shtatë janë!Dhe, në do ta dish,Trembëdhjetë vjet i kanë! - PJESA E PARË -Libri i klasës tetëQë s’kishte folur fareHapi dy tri fletëDhe tha si me zamare:- Mjaftni më dhe ju!Me gjithë këto lavdrime!Më duket sikur s’keniMend as dy thërrime!Nësë duhet të mburremUnë këtu jam!Sepse përmbi muaAsnjë tjetër s’kam! 342 3
  30. 30. Shiko gjithë këto fletëNë trup që i kam!Dhe, sa ju të tretëUnë vetëm jam!- Pa rri, dhe ti, rri!Mos u mburr aq shumëSe nga të gjithë juMë i madh jam unë!Pastaj që të gjithëJeni për klasë të ulëta!Jeni si ato pemëQë bëjnë shumë pak fruta!Jam i klasës pestë,Unë, ç’më pandehni!Nuk mund të më mbërriniKaq dhëmbin ta nxjerrni!- Shiko, shiko, ky,Sa shumë po lavdërrohet!Nga rrahja e gjoksitSikur do rrëzohet!Ule, ule zërin,O ti, mburracak!Nuk je më i madhPrej meje aspak!Më shiko ti muaPranë që më keE pastaj do shohëshSa i vocërr je! 341
  31. 31. - Ke gjë të më thuash?Ç’më shikon ashtu! KANTATA PËR SHARRINZgjatu sa të duash,S’më vjen gjer këtu! (Me rastin e Takimit për bashkim Kombëtar: Tetova 1 dhe Tetova 2, 1992)Unë jam e mbushur plotMe vjersha e tregime! Nuk di nga të kthehem e të shikoj.Sa ti s’mund t’i shohësh Nuk di nga të kthehem e të dëgjoj.As në ëndërrime! Cilit shkëmb t’i afrohem, cilit kep. Te cili shpat të ndalem, te cili thep.I dha aq shumë zëritMe një të bërtitur Këtu midis malesh, sikur midis zjarresh.Sa të gjithë të tjerëtVeshët i kanë ngritur. Nga kjo maje, e një pllaje, pak matanë, Duket Pellgu i Tetovës tej e mbanë.- Kujt i lavdërohesh, Dhe Bardhari si damari mbi kraharorAshtu, o i shkretë! Rrjedh e rrjedh vjen përreth si kurorë.Tha me zë të lartë Andej malet rreth e qark, larg e largLibri i klasës tretë. Krahë për krahë si në valle kapur varg.Si guxon të flasësh Ngado që kthehem pak të prehem më vijnë zëraKështu para meje E më djeg si t’më pjek diçka përbrënda.Kur unë më i madh Tek hedh bujku brenë e farë nëpër arëJam një vit prej teje! Lë parmendë edhe rend mbi ugar. Se nga gryka vijnë ata me krra krra!S’duroi pa folur Sokëllin në qiell ai: o burra përmbi ta!Libri i klasës katërSepse këto mburrje Dhe i merr valë e lumit nëpër shtjellëI mbetën në hatër: Shallvaretë nga kanë ardhur për t’i shpjerrë. Po në gryka porsi pyka, gjarpërinj, Me shu shu nën gjuhë, kokëzinj.- Je më i madh prej tij Seç i mbiu nga veriu e keqe pjellëVërtet, s’kam ç’të them, Një si llavë uluritësish në një shpellë.Por, mua, ama, tiAskund nuk më vjen! 340 5
  32. 32. Nga Derë e Vendit, si prej helmit, te Mali Thatë,Vinin troqe për ta sjellur të zezën natë. Sapo erdhi mbrëmjaQë nga lindja, në horizont, një perde e zezë, E s’mbeti më njeriI vesh lisat, ahet, pishat me krahnezë. Dhe kur libërshitësiPo andej, nga ajo gryka e Kaçanikut, I mbylli në dry,Vijnë tamtamet si në kudhër të çelikut.Tutje grykës së Radikës, si nga fundi dheut Ja dhanë me poterë,Vijnë alarmet dhe britmat e Skënderbeut: Ja dhanë me plot zhurmë, Sa vitrinë e mjerë“Qenkan mbushun bjeshkët me borë U hidhërua shumë.Qenkan mbushun bjeshkët me borë,Qenka mbushun shpati plot o Libri i vitit dytëPlot o me malësorë. I pari mori fjalënQenkan vesh e mbathun Pasi me dy sytëGjith- o, gati me armë në dorë…” E hëngri abetaren:Dhe ky zë i thellë, ky bas madhështor - E, moj, - tha ai,Përtej se njëzet shekuj, në të madhin kor, Duke e prek’ me fletë,Vjen si oshëtimë, si vringllimë e shpatës - Ç’ma ke ngritur kokënQë t’i del në pritë, përballë t’i del natës Sikur do prekësh retë!Nga Grykë e Moraçës, Kotorr e Ulqin,Kala e Tivarit dhe vend i quajtun Kufin E pa AbetarjaVijnë si valë deti Altot e Teutës Pakëz e frikësuarBaritonë të Agronit nga honi i lahutës Por, ama, s’i foliTenorë të Janinës, të Prizrenit tenorë Fqinjit të hutuar.Që nga Manastiri gjer atje në Vlorë!Andej nga Presheva dhe malet e Drenicës E shikoi në syVijnë dhe sopranot e Shote Azem Galicës… E shikoi në ballë Dhe tha vetë me vete:Me cilin zë ta nisë sot këtë Kantatë? Çfarë të ketë, ky, vallë?Me një furtunë, uragan a me një shtërngatë!Te cili gjëmim ta ngre dorën më shumë! - Ty po të them!Dhe t’i japë gjak, o, gjak sa një lumë! Briti ai prapëNga ta drejtoj gishtin, te cila grykë më parë Dhe deshi pak me fletëT’i tregoj galopët që vijnë me të ngarë! Për krahësh ta kapë.Ku ta çoj grushtin lart gjer në qiellE t’i hap krahët për të madhin diell! 6 339
  33. 33. ZËNKA NË NJË VITRINË Ngado që ta nisë, ngado që ta ngre, Zëri do shpërthejë gjer lart në re! Tutje horizontit në sfond do të shkruhetNë vitrinë të xhamtë Ajo fjalë e madhe, e madhe sa s’thuhet:Te një librari B a s h k i m do të buçasin aq shumë baritonëtSapo kishin ardhur Sa në këmbë do ngrihen që të gjithë Agronët!Librat për fëmijë. B a s h k i m edhe altot e princezë Teutës Si zërat që dalin nga honi i hutës.Bukur ishin vënë B a s h k i m do të dalë nga thellësi e dheutAshtu rend – rend Porsa ta thonë basët e Skënderbeut!Secili prej tyre Tenorët e Janinës te shkallët e Kalasë,Kishte zënë një vend. Kur ta ngrejnë zërin qielli do të plasë! Dhe ata t’Prizrenit atje në TherandëMu aty përpara Do të vijnë prej bjeshkëve ashtu rëndë-rëndë.Ishte Abetarja. Po edhe sopranot n’Drenushë e KaçanikE pastër, e bukur, Tutje faqe malesh do vijnë gjithë epikë!Tamam si një flutur. Do vijnë këta zëra, po vijnë gjithë gjëmim,Të tjerët pastaj Tutje rrafshnaltave si era kur fryn!Përmbi kokë të saj Për t’u dhënë jetë, blerim t’u japin lisave,Të mbushur me fletë Gurrave bollëk, bardhësi plisave.Gjer në klasë të tetë Do të vijnë këta zëra, do të vijnë patjetër Sepse s’kemi pasur as s’kemi rrugë tjetër!Dhe sikur shikonin Në sytë e vocrrakëve dhe te kjo riniFëmijët i ftonin Mu në ballë u shkruan e shtrenjta dëshirë: L I R I !U bënin me sy Në rrudhat e pleqëve, baballarëve tanëTë ndalen pak aty. Që shekujt i mbajtën dhe amanet na i lanë.Dhe, vërtet, nuk patiFëmijë që s’u ndalNdonjë gishtin zgjatiMe zemrën bërë mal.Por, sa mirë do ishteTë mos vinte nataSe në atë si lulishteDo të nisë shamata. 338 7
  34. 34. Rradhituni këtu, ju zëra madhështorë! Sa më ranë e sa më shanë!Ju alto, soprano, baritonë, tenorë! Sa herë deshën të më hanë!Violina, viola, çelo, basistë! Sa herë më plasën në bodrum,Trombonë, borizanë, tuba, kornistë! Të më venin aty në gjumë.E dëgjoni si vjen tutje me alarm?Bam barababam, bam! Sa herë m’u hodhën të më djegin!Daulle, timpanë, bini pa pushim! Të më zhduknin me gjithe djepin!Në një kreshendo me tërë atë gjëmim! Po s’u dhashë që s’u dhashë dotJu zëra të thellë me qefinët rreth koke, As atëherë as dhe sot!Ortiqe malesh dhe bardhësi toke!Ju qeleshe me maje, takije të rrafshta, Ja ku jam, unë, përsëri!Xhoke, mitanë, fustanelle të lashta! Si feniksi i bërë hi!Kapuni mbi supet e malit gjerdanë Dhe më i fortë, dhe më i zjarrtë!Aty ku hap krahët dykrenëshja Nanë! Me shpirtin dhe kokën lart!Aty t’ i ngulim sytë, aty, për të kënduar:“Rreth flamurit të përbashkuar…!” Ishte libri i letërsisë Që deshi të gjithë t’i nxisë Janar, 1992. Të mos ulen, të mos dorzohen Po të duhet, dhe të flijohen... Kështu zgjati shumë biseda Sa të të këputet zemra. Gjer sa erdhën e i morën Që të gjitha në shpinë i hodhën. Korrik, 1985. 8 337
  35. 35. Eh, se ç’heq unë në klasë!Zemra sa herë më ka plasë! JU, BIJTË E NËNAVEPo të nis e të tregojKam frikë do t’ju lëndoj. Dua të takohem me Ju- Fol, i thanë të gjithë sytë BIJTË E NËNAVE,Që shikonin si të mpitë, Dhe të bie në gju- Fol, duam të dëgjojmë! Nën gjëmimin e të shtënave.Për çdo gjë të mësojmë. Mbi faqen e malit... – Që kur doli i pari im, Të shikoj pastajIshte një kohë plot trishtim. Si jeni bërë një me tëN’katër anët i rrinin sorrat, Tek ecni grykave e brigjeve të tijKorbat, gjarpinjtë, krimbat, morrat! Me zjarr në gji Drejt diellit atje në majë.Deshën ta shkyejnë, t’ia nxjerrin sytë Dhe të mendojQë të mos përhapte dritë Cili cilin keni marrë mbi supeSe kjo dritë i verbonte. Ju malin apo mali JuveI dyti pastaj më tej do shkonte. Tek ecni tutje.Eci tutje dorë më dorë Sa larg jeniNë fusha e male me dëborë. Po sa afër më keniDorë më dorë e gji më gjiEci dhe s’u ndal ai. Dhe vij unë pas jush Tek ngjiteni shtigjevePastaj i dolën dhe më të zinj: Tek vini buzët burimeveÇakenj, dhelpra, ujq, arinj. Me zemrën prush,Po në rrugë s’e ndalën dot. Për të parë ,Kot e kishin, të gjithë, kot! Ç’njerëz jeni Ju Që keni dalë maleveDhe erdha unë nga rrënjë e tij Me barrën e rëndë të halleveQë isha thellë diku në gji Për të shkelur gërxheve e shkrepaveNë një kohë kur dhelparakët Ndanë xhadeveKishin dhëmbët e përgjakët. Kur të tjerët shkelin gazin e veturave Dhe fluturojnë, fluturojnë, Mbi krahët e qejfeve e të qenefeve. 336 9
  36. 36. Dhe tek i shikoni, Ndaj dhe mua më kanë grisurMbase thoni: Dhe gati sa s’jam ndryshkurEshtë populli që duhet të jetojë Pa u hapur, pa u kënduar,Eshtë çifti që duhet të gëzojë Në kraharorin tim të shpuar...Eshtë rini e duhet të dashurojë,Kur Ju, Që të gjithë e varën kokënKeni lënë të dashurat diku larg Duke shikuar dhimbshëm tokën.Më larg se te një prag Sa ka parë kjo, sa ka parë,Me zemrën e shpirtin gjak. Sikur thonin me të qarë.Unë jam pranë jush Më tej libri i gjeografisëTë dashurit e mi Hapi fletën dhe ia nisë:Atje ku si qiparisa - Ka më keq, më keq se kjo,Qëndroni ndanë lisave Në këtë vend e në këtë kohë.Që mbi shkurret degët hapinDhe mbi ferrat majat zgjasin S’e dini ju si e ndjej vetenPër t’i bërë hije Kur m’ botojnë mua të shkretën.Bukës që keni shtruar mbi gjethe Toponimet m’i deformojnëPër të ngrënë Gjuhën shqipe e sakatojnë!Drekën e darkën menjëherëSe s’dihet Ju këtë s’e keni parëKu do t’ju gdhijë dita e nesërme. Të të hapet brenda varrë! Të vënë emra në gjuhë tjetërAtje më keni, të dashurit e mi, Duhet të bëhesh i fortë si hekur!Se kam ardhur t’ju shohÇ’njerëz jeni Ju -Vërtet, motër, e kemi vështirëKur në një motel a vikend shtëpizë Të jetojmë në këtë mynxyrë.Në sallonet e mëdha, Kur çakenjtë nga çdo anëNgrihen gotat e dollisë Më të këqinj se ujqit janë.Dhe shikimet ngulen në sekseSi pirunjtë në thelë të kofshëve Edhe mua më kanë cunguarPlot erë fërgese. Më kanë prerë e sakatuar!Dhe mbase thoni, S’më kanë vënë asnjë shkrimtarJanë njerëz e duhet të hanë. Me veprën që ka zjarr.Që kokën e tyre të hanë.Atje më keni muaSe unë zgjas dorënPër të marrë nga ajo bukë e juaj 10 335
  1. A particular slide catching your eye?

    Clipping is a handy way to collect important slides you want to go back to later.

×