Omschakeling naar ‘Low Cost’ luchtverkeersleiding op regionale luchthavens Hans Keetman

Wat is luchtverkeersleiding niet ? Marshallers Politie Luchthaven Schiphol

Marshallers

Politie

Luchthaven Schiphol

Wat is verkeersleiding wel ? Air Traffic Control (ATC) is het separeren van vliegtuigen: Veilig Efficiënt Milieugrenzen M.b.v. Verkeersleiders en assistenten Technici Ontwikkelaars

Air Traffic Control (ATC) is het separeren van vliegtuigen:

Veilig

Efficiënt

Milieugrenzen

M.b.v.

Verkeersleiders en assistenten

Technici

Ontwikkelaars

Luchtruimte opbouw rond luchthaven Terminal Approach Area (TMA) Control Area (CTA) Controle zone (CTR) grond 1500 ft 3000 ft 5500 ft Aerodrome Control (TWR) Approach Control (APP) Area control (ACC) 8 NM

Hoe ‘zien’ we vliegtuigen Transponder Radar SSR-interrogator Squawk 0415 Label

Radar separatie Instrument vliegverkeer: radarseparatie minimaal 3 NM 3 NM 3 NM 3 NM 3 NM 1.000 ft 1.000 ft Instrument vliegverkeer: verticale separatie minimaal 1.000 ft

Wet Luchtvaart als kader (nationaal) LVNL is ingesteld bij Wet Luchtvaart en levert krachtens deze wet luchtverkeersdienstverlening In de ministeriële aanwijzing van een luchthaven zijn de openingstijden vastgesteld Conform de wet dienen de kosten van LVNL in beginsel vanuit de heffingen te worden gedekt volgens de filosofie dat de gebruiker volledig de gemaakte kosten betaalt (‘full cost recovery’)

LVNL is ingesteld bij Wet Luchtvaart en levert krachtens deze wet luchtverkeersdienstverlening

In de ministeriële aanwijzing van een luchthaven zijn de openingstijden vastgesteld

Conform de wet dienen de kosten van LVNL in beginsel vanuit de heffingen te worden gedekt volgens de filosofie dat de gebruiker volledig de gemaakte kosten betaalt (‘full cost recovery’)

Van nationale naar Europese wetgeving Single European Sky: gericht op het verhogen van de veiligheid, capaciteit en efficiëntie van ATC door grensoverschrijdende functionele blokken luchtruim systeem standaardisatie concurrentie van ondersteunende diensten (CNS) ‘ licensing’ van ATC organisaties verlenen van luchtruim concessies aan ‘licensed’ ATC organisaties strikter economisch toezicht door efficiëntie prikkels

Single European Sky: gericht op het verhogen van de veiligheid, capaciteit en efficiëntie van ATC door

grensoverschrijdende functionele blokken luchtruim

systeem standaardisatie

concurrentie van ondersteunende diensten (CNS)

‘ licensing’ van ATC organisaties

verlenen van luchtruim concessies aan ‘licensed’ ATC organisaties

strikter economisch toezicht door efficiëntie prikkels

Single European Sky Single European Sky zal ertoe leiden dat ook ATC organisaties hun eigen bestaansrecht zullen moeten verdienen hetgeen vraagt om duidelijke strategische keuzes

Single European Sky zal ertoe leiden dat ook ATC organisaties hun eigen bestaansrecht zullen moeten verdienen hetgeen vraagt om duidelijke strategische keuzes

Strategie Als je niet weet waar je naar toe wilt is elke richting goed ...

Als je niet weet waar je naar toe wilt

is elke richting goed ...

Karakteristiek van een mainport Per definitie grote aantallen vliegbewegingen en een gunstige vlootmix t.a.v. tarieven Daardoor wordt de ATC infrastructuur daar efficiënt gebruikt De ATC kosten hier dan ook vrijwel geheel gedekt vanuit de heffingen resulterend in een concurrerend tarief per vliegbeweging

Per definitie grote aantallen vliegbewegingen en een gunstige vlootmix t.a.v. tarieven

Daardoor wordt de ATC infrastructuur daar efficiënt gebruikt

De ATC kosten hier dan ook vrijwel geheel gedekt vanuit de heffingen resulterend in een concurrerend tarief per vliegbeweging

Karakteristiek van een regionaal veld Eelde, Beek en Rotterdam hebben als regionale luchthavens per definitie aanzienlijk minder vliegbewegingen dan een mainport en bovendien een t.a.v. tarieven ongunstige vlootmix (relatief veel licht verkeer) De ATC infrastructuur wordt daardoor veel minder intensief gebruikt, met het gevolg dat de efficiëntie gering is Ook hier geldt het ‘full cost recovery’ principe. Echter indien de volledige kosten zouden moeten worden gedekt uit de heffingen, zouden de tarieven ruim vier maal hoger moeten zijn

Eelde, Beek en Rotterdam hebben als regionale luchthavens per definitie aanzienlijk minder vliegbewegingen dan een mainport en bovendien een t.a.v. tarieven ongunstige vlootmix (relatief veel licht verkeer)

De ATC infrastructuur wordt daardoor veel minder intensief gebruikt, met het gevolg dat de efficiëntie gering is

Ook hier geldt het ‘full cost recovery’ principe. Echter indien de volledige kosten zouden moeten worden gedekt uit de heffingen, zouden de tarieven ruim vier maal hoger moeten zijn

Inkomsten LVNL Jaarverslag 2002 Schiphol Regionale velden

Drie generieke strategieën Bron: Michael Porter, Harvard Business School 1. Differentiatie: Hub operatie (e.g. Schiphol) unieke eigenschappen erkend door de klant (ketenoptimalisatie van de mainport) niet of moeilijk kopieerbaar door anderen (complex maatwerk) 2. Kostenleiderschap: Overig (e.g. regionale velden) Positie van laagste kosten kopieerbare eigenschappen door anderen 3. Focus Op specifieke klantengroep door differentiatie of kostenleiderschap

1. Differentiatie: Hub operatie (e.g. Schiphol)

unieke eigenschappen erkend door de klant (ketenoptimalisatie van de mainport)

niet of moeilijk kopieerbaar door anderen (complex maatwerk)

2. Kostenleiderschap: Overig (e.g. regionale velden)

Positie van laagste kosten

kopieerbare eigenschappen door anderen

3. Focus

Op specifieke klantengroep door differentiatie of kostenleiderschap

‘ Low cost’ operatie Voorbeelden van een low-cost operatie Ryan Air, Easy Jet Aldi, C1000 IKEA, Dell Computers (n.b. eliminatie van schakel) Kenmerken Door de klant geaccepteerd beperkt service niveau (no frills) Strak kostenmanagement en focus Schaal efficiëntie (standaardisatie, utilisatie) Scherpe salarissen met beperkte secundaire voorwaarden Flexibele inzet van personeel t.a.v. taken Aangepaste technische infrastructuur Voorwaarde is een ‘low cost’ focus N.b. Low-cost is niet synoniem aan low quality !

Voorbeelden van een low-cost operatie

Ryan Air, Easy Jet

Aldi, C1000

IKEA, Dell Computers (n.b. eliminatie van schakel)

Kenmerken

Door de klant geaccepteerd beperkt service niveau (no frills)

Strak kostenmanagement en focus

Schaal efficiëntie (standaardisatie, utilisatie)

Scherpe salarissen met beperkte secundaire voorwaarden

Flexibele inzet van personeel t.a.v. taken

Aangepaste technische infrastructuur

Voorwaarde is een ‘low cost’ focus

N.b. Low-cost is niet synoniem aan low quality !

Belang van regionale velden Er is nadrukkelijke een markt: Point-tot-point lijndiensten (hub by-pass) Vakantie charters Vrachtvervoer Klein verkeer (op Schiphol geweerd) Als uitwijkhaven (Schiphol) Vluchten met donororganen t.b.v. transplantaties Het biedt gemak en tijdwinst voor de passagier Korte in- en uitchecktijden Parkeergelegenheid op loopafstand Korte reistijd voor passagiers vanuit de regio

Er is nadrukkelijke een markt:

Point-tot-point lijndiensten (hub by-pass)

Vakantie charters

Vrachtvervoer

Klein verkeer (op Schiphol geweerd)

Als uitwijkhaven (Schiphol)

Vluchten met donororganen t.b.v. transplantaties

Het biedt gemak en tijdwinst voor de passagier

Korte in- en uitchecktijden

Parkeergelegenheid op loopafstand

Korte reistijd voor passagiers vanuit de regio

Belang van regionale velden Er is economisch belang Directe aansluiting van de provincies met de rest van de wereld Werkgelegenheid Voldoende geluidsruimte voor groei Alle regionale velden hebben voldoende geluidsruimte voor groei in het commerciële verkeer

Er is economisch belang

Directe aansluiting van de provincies met de rest van de wereld

Werkgelegenheid

Voldoende geluidsruimte voor groei

Alle regionale velden hebben voldoende geluidsruimte voor groei in het commerciële verkeer

Politieke ontwikkelingen Gelet op de beperkte mogelijkheden om de kosten volledig via de heffingen terug te winnen, is van oudsher een Rijksbijdrage toegekend voor de regionale dienstverlening Met de nota RELUS is de omvang en nationale betekenis van de regionale luchtvaart ter discussie gekomen, alsmede de financiële bijdragen van het Rijk Tegen deze achtergrond is in 1999 door de ministerraad besloten om de Rijksbijdrage voor de regionale luchtverkeersleidingdienstverlening vanaf 2001 volledig te schrappen uit de Rijksbegroting

Gelet op de beperkte mogelijkheden om de kosten volledig via de heffingen terug te winnen, is van oudsher een Rijksbijdrage toegekend voor de regionale dienstverlening

Met de nota RELUS is de omvang en nationale betekenis van de regionale luchtvaart ter discussie gekomen, alsmede de financiële bijdragen van het Rijk

Tegen deze achtergrond is in 1999 door de ministerraad besloten om de Rijksbijdrage voor de regionale luchtverkeersleidingdienstverlening vanaf 2001 volledig te schrappen uit de Rijksbegroting

Politieke ontwikkelingen In opdracht van het Ministerie van V&W heeft LVNL in 2000 een reorganisatieplan opgesteld, waardoor de dienstverlening in sterk aangepaste vorm (afgeslankte operationele concepten) toch gecontinueerd zou kunnen worden Deze voorstellen zijn in 2000 door consultant PWC onderzocht en positief beoordeeld, waarna alsnog een beperkte, ongeïndexeerde Rijksbijdrage alsmede afkoopsom ‘historische kosten’ beschikbaar kwam.

In opdracht van het Ministerie van V&W heeft LVNL in 2000 een reorganisatieplan opgesteld, waardoor de dienstverlening in sterk aangepaste vorm (afgeslankte operationele concepten) toch gecontinueerd zou kunnen worden

Deze voorstellen zijn in 2000 door consultant PWC onderzocht en positief beoordeeld, waarna alsnog een beperkte, ongeïndexeerde Rijksbijdrage alsmede afkoopsom ‘historische kosten’ beschikbaar kwam.

Kostenstructuur Regional Unit (Jaarverslag 2002) Personeelskosten vormen 70% van de totale kosten. Het ATM concept optimaliseren voor afhandelingcapaciteit en bemensing is de ‘key tot succes’

Personeelskosten vormen 70% van de totale kosten.

Het ATM concept optimaliseren voor afhandelingcapaciteit en bemensing is de ‘key tot succes’

Kern: bemensing vs. capaciteit AFISO Piek afhandelingcapaciteit Kosten TWR VKL + APP VKL TWR VKL + TWR VLA TWR VKL TWR VKL + APP VKL + Co-ordinator TWR VKL + TWR VLA + APP VKL + APP VLA

‘ Low cost’ operationeel concept EELDE TWR APP 1 verkeersleider 1 assistent 1 verkeersleider 1 assistent TWR APP 1 verkeersleider 1 assistent 1 verkeersleider 1 assistent TWR APP 1 verkeersleider 1 assistent 1 verkeersleider 1 assistent TWR / APP 2 verkeersleiders TWR / APP TWR Common IFR Room 1 verkeers- leider BEEK RDAM SPL Reductie: 2 assistenten per dienst Reductie: 2 assistenten per dienst Reductie: 1 assistent per dienst VAN In 2004 2 verkeersleiders 1 verkeersleider 1 assistent

Kern: bemensing vs. capaciteit AFISO Piek afhandelingcapaciteit Kosten TWR VKL + TWR VLA TWR VKL TWR VKL + APP VKL + Co-ordinator TWR VKL + APP VKL TWR VKL + TWR VLA + APP VKL + APP VLA

Vermindering van aantal medewerkers Minder technici, managers and verkeersleiderassistenten 36% minder medewerkers

Centraliseren van het management Minder FTEs Plattere organisatie Uniformiteit van aansturing Status: gereed Eelde Beek Rotterdam

Minder FTEs

Plattere organisatie

Uniformiteit van aansturing

Status: gereed

Aanpassing werk- en rusttijden Hogere rooster efficiëntie Rooster in lijn met werkdruk Minder FTEs op Eelde, Beek en Rotterdam Status: gereed

Hogere rooster efficiëntie

Rooster in lijn met werkdruk

Minder FTEs op Eelde, Beek en Rotterdam

Status: gereed

Aanpassing carrière lijnen verkeersleiders Lagere personeelskosten op Eelde, Beek en Rotterdam Geldt voor nieuwe instroom Status: gereed

Lagere personeelskosten op Eelde, Beek en Rotterdam

Geldt voor nieuwe instroom

Status: gereed

Reductie kantoorruimte Lagere huurkosten op Eelde en Rotterdam Status: gereed < m2

Lagere huurkosten op Eelde en Rotterdam

Status: gereed

Daarnaast Nachtsluiting Beek Afkoop historische kosten niet-actieven (pensioenen) Integratie Rotterdam multi-airport systeem Herallocatie kosten naar Schiphol en en-route Tariefstijgingen

Nachtsluiting Beek

Afkoop historische kosten niet-actieven (pensioenen)

Integratie Rotterdam multi-airport systeem

Herallocatie kosten naar Schiphol en en-route

Tariefstijgingen

‘ Low cost’ cultuur Ombouwen van een ‘ambtenaren’ cultuur naar een zakelijke ‘low cost’ organisatie Insteek: cultuur volgt structuur Helderheid in visie, strategie en jaardoelen Duidelijke afspraken m.b.t. ‘rollen’ (structuur) Aanspreken op gedrag Voorbeeld gedrag door managers Consequent blijven

Ombouwen van een ‘ambtenaren’ cultuur naar een zakelijke ‘low cost’ organisatie

Insteek: cultuur volgt structuur

Helderheid in visie, strategie en jaardoelen

Duidelijke afspraken m.b.t. ‘rollen’ (structuur)

Aanspreken op gedrag

Voorbeeld gedrag door managers

Consequent blijven

Integraal management The essentie van integraal management: de manager is volledig verantwoordelijk voor de prestaties van zijn / haar afdeling of proces derhalve dient de manager zeggenschap te hebben over die aspecten die de prestatie bepalen medewerkers budget informatie procedures systemen

The essentie van integraal management:

de manager is volledig verantwoordelijk voor de prestaties van zijn / haar afdeling of proces

derhalve dient de manager zeggenschap te hebben over die aspecten die de prestatie bepalen

medewerkers

budget

informatie

procedures

systemen

Integraal management Wat zijn mijn doelen en wat zijn mijn kritische prestatie indicatoren? Welk budget is nodig om de doelen te bereiken? Welke systemen en informatie heb ik nodig om de doelen te bereiken? Heb ik de juiste medewerkers om de doelen te bereiken? Welke competenties moeten ontwikkeld worden? Personnel Budget Information Systems

Specify - Plan - Do - Check - Act Visie 5-10 jr

Specify - Plan - Do - Check - Act Jaarplan Visie 5-10 jr Strategie 1-5 jr

Specify - Plan - Do - Check - Act Jaarplan Processen Visie 5-10 jr Strategie 1-5 jr Planning and allocation of resources Top level management Operating ATM system Development ATM system Maintaining ATM system Relations- management Process improvement Supporting processes

Specify - Plan - Do - Check - Act Jaarplan Processen Visie 5-10 jr Strategie 1-5 jr) Planning and allocation of resources Top level management Operating ATM system Development ATM system Maintaining ATM system Relations- management Process improvement Supporting processes Kwartaal rapporten + Kwartaal reviews

Kwartaal rapporten Kwartaal rapporten bevatten Kritische Prestatie Indicatoren (KPI’s) van elk proces Normstelling van KPI’s (conform Jaarplan) Eenvoudige presentatie Number of traffic handled Budget used Number of ill employees Number of incidents Project milestones Trained ATCOs Number of stakeholder complaints 0 20 40 60 80 100 120 140 160 0 0 0 1 2 1 5 4 8 0 1 2 3 4 5 6 7 8 x1000r/MIN H C F E

Kwartaal rapporten bevatten

Kritische Prestatie Indicatoren (KPI’s) van elk proces

Normstelling van KPI’s (conform Jaarplan)

Eenvoudige presentatie

Specify - Plan - Do - Check - Act Jaarplan Processen Correctieve acties Visie 5-10 jr Strategie 1-5 jr Planning and allocation of resources Top level management Operating ATM system Development ATM system Maintaining ATM system Relations- management Process improvement Supporting processes Kwartaal rapporten + Kwartaal reviews

Processen verschillen fundamenteel LVNL / Schiphol operatie is complex maatwerk faciliteren van groei Mainport Schiphol keten optimalisatie LVNL / Regio operatie is eenvoudiger en kopieerbaar door anderen verkeersaanbod gespreid over de dag relatief weinig vliegbewegingen DAAROM: Kritische succesfactoren voor de Regional Unit zo laag mogelijke kosten per openingsuur hou het zo simpel en efficiënt mogelijk zonder de aansluiting met rest van LVNL te verliezen

LVNL / Schiphol operatie is complex maatwerk

faciliteren van groei Mainport Schiphol

keten optimalisatie

LVNL / Regio operatie is eenvoudiger en kopieerbaar door anderen

verkeersaanbod gespreid over de dag

relatief weinig vliegbewegingen

DAAROM:

Kritische succesfactoren voor de Regional Unit

zo laag mogelijke kosten per openingsuur

hou het zo simpel en efficiënt mogelijk

zonder de aansluiting met rest van LVNL te verliezen

HOU HET ZO SIMPEL MOGELIJK Drie processen: Leveren Luchtverkeersleiding Luchtverkeersinformatie Alarmering Instandhouden technische infrastructuur Operationele systemen Operationele gebouwen Veranderen ATM systeem Alle grote én kleine veranderingen in Mens/Machine/Procedure Alle projecten

Drie processen:

Leveren

Luchtverkeersleiding

Luchtverkeersinformatie

Alarmering

Instandhouden technische infrastructuur

Operationele systemen

Operationele gebouwen

Veranderen ATM systeem

Alle grote én kleine veranderingen in Mens/Machine/Procedure

Alle projecten

Plannen & Beschikbaar Stellen Middelen Leveren Instandhouden Technische Infrastructuur Veranderen Verbeteren LVNL Verlenen ATM Procedures Machine Mens

KPIs Leveren Kritische Prestatie Indicatoren Interne norm CTOT afwijkingen < 3% Incidenten < 0,5% SID afwijkingen < 10% Klachten < 20 Ziekteverzuim < 5,0% Functioneringsgesprekken > 70% Beoordelingsgesprekken > 30% Personele formatie 95 - 100% Budget < 100%

Kritische Prestatie Indicatoren Interne norm

CTOT afwijkingen < 3%

Incidenten < 0,5%

SID afwijkingen < 10%

Klachten < 20

Ziekteverzuim < 5,0%

Functioneringsgesprekken > 70%

Beoordelingsgesprekken > 30%

Personele formatie 95 - 100%

Budget < 100%

Introductie van Activity Based Costing

Samenvattend De omschakeling naar een ‘Low Cost’ ATC operatie op regionale luchthavens: Genoodzaakt door omstandigheden (nota RELUS) LVNL is de uitdaging aangegaan: niets was en bleef heilig In 2001 - 2002 is een strak business model geïntroduceerd In 2003 is de nieuwste ISO9001:2000 norm - zonder problemen - behaald inclusief ESARR eisen In 2004 is een ‘bare minimum’ aan kosten bereikt Een verdere kosten doorbraak kan uitsluitend nog door sluiting van approach dienstverlening of het drastisch verminderen van openingsuren SES zal een soortgelijke druk leggen op andere ATC organisaties

De omschakeling naar een ‘Low Cost’ ATC operatie op regionale luchthavens:

Genoodzaakt door omstandigheden (nota RELUS)

LVNL is de uitdaging aangegaan: niets was en bleef heilig

In 2001 - 2002 is een strak business model geïntroduceerd

In 2003 is de nieuwste ISO9001:2000 norm - zonder problemen - behaald inclusief ESARR eisen

In 2004 is een ‘bare minimum’ aan kosten bereikt

Een verdere kosten doorbraak kan uitsluitend nog door sluiting van approach dienstverlening of het drastisch verminderen van openingsuren

SES zal een soortgelijke druk leggen op andere ATC organisaties

Vragen ?