Legas llc - Legal guide no1

1,798 views
1,710 views

Published on

0 Comments
2 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
1,798
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
3
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
2
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Legas llc - Legal guide no1

  1. 1. ЛЕГАС ХХК ТАНЫ ЭРХ ЗҮЙН ХӨТӨЧ Don’t you? We love information. ТАНЫ ЭРХ ЗҮЙН ХӨТӨЧ Legas brings professional 2012.10.8 Дугаар 1sin sophistication & excellence sin ce 2003 ce 2 0 0 3 since 2003 ЧӨТӨХ НЙҮЗ ХРЭ ЫНАТ 2012.10.8 Дугаар 1Энэ дугаарын товъёог: Легас ХХК-ийн бүтээлүүд 1 • Монгол улс: Эрх зүйн боловсрол, мэргэжил, мэргэшил • Монгол улсад эрх зүйн актыг хэрхэн баталдаг вэ? Эрх зүйн мэдээллийн албаны мэдээ 2012 оны 9 дүгээр сард шинээр батлагдсан хуулиудын товч жагсаалт • Аймаг, сум, дүүргийн иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын сонгуулийн тухай хуулийн товч танилцуулга 2 • Ажилласан жил, тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийг нөхөн тооцох тухай хуулийн товч танилцуулга • Виз олгох нөхцөлийг хөнгөвчлөх тухай Монгол улсын Засгийн газар болон БНСУ-ын Засгийн газар хооронд байгуулсан хэлэлцээрийг соёрхон батлах тухай хуулийн товч танилцуулга Таны хууль зүйн англи хэлний боловсролд 3 Practise [ˈpræk.tɪs] verb Таны эрх зүйн мэдлэгийн санд 4 Гадаадын арбитрын шийдвэрийг хүлээн зөвшөөрч, биелүүлэх тухай 1958 оны Конвенц Таны асуултад хариулъя • Гэрээ байгуулж буй талууд гэрээний хуудас тус бүр дээр эсхүл зөвхөн сүүлийн хуудсанд гарын үсэг зурдаг. Энэ 5 талаар хуулийн зохицуулалт байдаг уу? • Үл хөдлөх эд хөрөнгийн түрээсийн гэрээг заавал нотариатаар батлуулах шаардлагатай юу? Ийм гэрээг хэрхэн баталгаажуулах ёстой вэ? Таны сонирхолд 6 Их засаг хууль Легас ХХК нийгмийн хариуцлагаа хэрэгжүүлж байна 7 •Асрах төвийн хүүхдүүдэд тусламжийн гараа сунгалаа •Багийн гишүүдийнхээ эрүүл мэндэд үргэлжлүүлэн анхаарсаар 8 Эрх зүйн салбар дахь ажлын байр 1
  2. 2. ЛЕГАС ХХК sin ce 2003 ЛЕГАС ХХК-ИЙН БҮТЭЭЛҮҮД “Монгол улс: Эрх зүйн боловсрол, мэргэжил, мэргэшил” “Монгол улсад эрх зүйн актыг хэрхэн баталдаг вэ?” өгүүллийн товч танилцуулга өгүүллийн товч танилцуулгаБид энэхүү өгүүлэлдээ Монгол улс дахь эрх зүйн боловсролын Энэхүү өгүүлэл маань эрх зүйн салбарынхан болоод эрх зүйнтогтолцоог тодорхойлохын зэрэгцээ хуульч хэмээх эрхэм хүндтэй салбарыг сонирхогч хүн бүрт оюуны хөрөнгө оруулалт болномэргэжлийг эзэмшихэд туулах зам, давах давааны тухай өгүүлж, гэдэгт бид итгэлтэй байна.төр, нийгэм дэхь хуульч, эрх зүйчдийн үүрэг, оролцоо, байр суурийгтоймлон харууллаа. Тус өгүүллээс та бүхэн Монгол улсын эрх зүйн тогтолцооны талаарх товч ойлголт, эрх зүйн актуудын ангилал, нэршил, тодорхойлолтыгТус өгүүллээс та эрх зүйн боловсрол олгож буй улсын болон мэдэж авахын зэрэгцээ Монгол улс дахь хууль тогтоох үйлхувийн хэвшлийн их, дээд сургуулиуд, эрдмийн зэрэг олгох сургалт, ажиллагааны аргачлал, үе шат, дэс дараалал, дэг жаяг, хамрахтэдгээрийн төлбөр, суралцах хугацаа,  мөн энэ чиглэлээр их, дээд хугацаа, мөн түүнчлэн хуулийн төсөл санаачлах, боловсруулах,сургууль төгсөгчид болон салбарын мэргэжилтнүүдийн ажиллаж өргөн мэдүүлэх, хэлэлцэх, хориг тавих эрх, үүрэг бүхий субъектууд,болох байгууллага, албан тушаалын талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл эрх зүйн мэдээллийн албан ёсны эх сурвалжууд, хууль эрх зүйнавах боломжтой. актыг нийтийн хүртээл болгох, нийтээр дагаж мөрдөхтэй холбоотой зохицуулалт, журмын талаар цогц мэдээлэлтэй болно.Эрх зүйн мэргэжил дээшлүүлэх, мэргэшүүлэх албан ба албанбус, танхимын болон онлайн сургалт, хууль зүйн англи хэлний Ардчилсан төр, нийгэм оршин тогтнох нэгэн үндэс суурь болсонсургалтын талаарх цогц мэдээлэл нь хуульч таны болоод ирээдүйн хуулийг тогтоох ажиллагааны талаар үндсэн мэдлэг эзэмшиж,хуульч хэн бүхний сонголт, оюуны чадал, чансааг сорьсон эрх уг ажиллагаанд иргэний хувьд өөрийн оролцоог хэрэгжүүлэх,зүйн салбарт мэргэших, мэргэжлээрээ ахиж дэвших боломжуудыг нэмэгдүүлэхэд ч мөн тус дөхөм болох нь лавтай.өргөжүүлэн тэлэхэд бага боловч хувь нэмэр оруулаад зогсохгүй эрхзүйн боловсролын бодлого боловсруулагчид, эрх зүйн боловсрол Та бүхний нийгмийн идэвхи өндөр байж, улс орны маань хуулийнолгогчид ч мөн адил салбарын бодит байдал, хэрэгцээ шаардлагын тогтолцоо улам бүр батжин бэхжих болтугай.дүр зургийг бүхэлд нь харж, улмаар тус салбарыг илүүтэй хөгжүүлэх,улам боловсронгуй болгоход шаардагдах өөрчлөлтүүдийг цаашдынүзэл баримтлал, ажил үйлсдээ тусгахад тус дөхөм болно гэдэгт бидитгэлтэй байна. ЭРХ ЗҮЙН МЭДЭЭЛЛИЙН АЛБАНЫ МЭДЭЭ 2012 оны 9 дүгээр сард• Ажилласан жил, тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийг нөхөн тооцох тухай нийслэл, сум, дүүргийн иргэдийн төлөөлөгчдийн тухай (2012.9.18), (2012.9.41), Аймаг, сум, дүүргийн иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын Хүний хөгжил сангийн 2012 оны төсвийн тухай (2012.9.14) хуулиудад сонгуулийн тухай (2012.9.14), Виз олгох нөхцөлийг хөнгөвчлөх тухай нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулиуд, Монгол улсын Засгийн газар болон БНСУ-ын Засгийн газар хооронд байгуулсан хэлэлцээрийг соёрхон батлах тухай (2012.9.18) хуулиуд • Хуульчийн эрх зүйн байдлын тухай хууль (2012.9.7/2014.1.1), Монгол шинээр, улсын 2012 оны төсвийн тухай (2012.9.14), Нийгмийн даатгалын сангийн 2012 оны төсвийн тухай (2012.9.14), Нийгмийн даатгалын• Орон нутгийн хурлын сонгуулийн тухай 2007.1.18-ны өдрийн хуулийг тухай (2012.9.14), Нийгмийн халамжийн тухай (2012.9.14) хуулиудад хүчингүй болсонд тооцох тухай хууль (2012.9.14), өөрчлөлт оруулах тухай хуулиуд,• Монгол улсын Ерөнхийлөгчийн тухай (2012.9.7/2014.1.1), Шүүхийн • Гаалийн тариф, гаалийн татварын тухай (2012.9.11), Нэмэгдсэн захиргааны тухай (2012.9.7/2014.1.1), Шүүх байгуулах тухай өртгийн албан татварын тухай (2012.9.11), Хөдөлмөр эрхлэлтийг (2012.9.7/2014.1.1), Онцгой албан татварын тухай (2012.9.11), Монгол дэмжих тухай (2012.9.11) хуулиудад нэмэлт оруулах тухай хуулиуд улсын засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгж, түүний удирдлагын тухай (2012.9.14), Иргэний бүртгэлийн тухай (2012.9.14), Аймаг, тус тус батлагдлаа.1 Хуулийн батлагдсан огноо нь хүчин төгөлдөр үйлчилж эхлэх огноотой ижил тохиолдолд угогноог нэг удаа, хэрэв өөр өөр бол аль аль огноог ташуу зураасаар тусгаарлаж оруулав. Аймаг, сум, дүүргийн иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын сонгуулийн тухай хуулийн товч танилцуулгаНийт 12 бүлэг, 61 зүйлтэй тус хуульд аймаг, сум, сонгуульд оролцогч аль нэг нам, эвслийн Сонгуульд эвсэл байгуулж оролцохоордүүргийн ИТХ-ын сонгуулийг ээлжит ба ээлжит төлөөлөл, төрийн улс төрийн албан тушаалтан намуудын төлөөллийн төв байгууллагабус, нөхөн болон дахин гэсэн бүх төрлөөр болон төлөөлөгчид нэр дэвшигчийг сонгуулийн шийдвэрлэсэн бол тухайн аймаг, сум, дүүрэгявуулахад баримтлах үндсэн зарчим, журмыг хороодын бүрэлдэхүүнд орохыг хориглож, дэхь намын салбар байгууллагууд эвслийнтодорхойлж, сонгуулийг зохион байгуулахтай сонгуулийн хороодыг төрийн захиргааны болон гэрээ байгуулсны үндсэн дээр сонгуульдхолбогдсон харилцааны зохицуулалтуудыг үйлчилгээний албан хаагчдаар бүрдүүлэх оролцох эрхтэй (22.2 дахь заалт).тусгасан байна. бөгөөд сонгуулийн хэсгийг байгуулахдаа баг, хороог бусад баг, хороотой нэгтгэхийг Аймаг, сум, дүүргийн Хурлын ээлжитХуулийн онцлох зарим заалтыг дурдвал: хориглоно (12, 13 дугаар зүйлүүдээс). сонгуулийн санал авах өдөр нь сонгуулийн жилийн 11 дүгээр сарын дөрөв дэхь долооСонгуулийг аймаг, сум, дүүргийн сонгуулийн Сонгуульд тухайн засаг захиргааны нэгжид хоногийн Лхагва гариг байх ба энэ өдөр бүххороо болон сонгуулийн хэсгийн хороо тус 180-аас доошгүй хоногийн өмнө шилжин нийтээр амарна (8.1, 8.2 дахь заалтууд).тус зохион байгуулах бөгөөд эдгээр хороонд суурьшсан, байнгын оршин суугчаарсонгуулийн төв байгууллага болох СЕХ бүртгүүлсэн сонгуулийн эрх бүхий иргэн Сонгуулийг холимог хэлбэрээр буюу хувьмэргэжил, арга зүйн туслалцаа үзүүлэх ба сонгогдох эрхтэй (3.1.2 дахь заалт). тэнцүүлэх болон нэг буюу олон мандаттай 2
  3. 3. ТАНЫ ЭРХ ЗҮЙН ХӨТӨЧ 2012.10.8 Дугаар 1 sin ce 2003олонхийн (мажоритар) хэлбэрээр явуулна (4.9 харилцааны нууцыг нь задруулахыг хориглоно өөрөө удирдах байгууллага, гадаад улсындэхь заалт). (32 дугаар зүйл). иргэн, харьяалалгүй хүн, сонгуулийн зардлын дансыг нээсэн өдөр арван найман нас хүрээгүйСонгуульд сонгуулийн хороодын ажлыг Сонгуулийн мөрийн хөтөлбөрт мөнгө, эд иргэн, төрийн болон орон нутгийн өмчит,хөнгөвчилж автоматжуулах, сонгогчдын хөрөнгө, эд хөрөнгөтэй холбогдсон эрх олгох, төрийн болон орон нутгийн өмчийн оролцоотойнэрсийн жагсаалтыг хянан нягтлах, сонгуулийн уул уурхай, газрын тос, эрдэс баялгийн болон хуулийн этгээд, шүүхийн шийдвэрээрявцын мэдээллийг үнэн зөв, шуурхай бусад салбарын орлогоос иргэдэд аливаа тогтоогдсон албан татварын өр төлбөртэй,гаргах, санал тоолох ажиллагаанд хүний хишиг, хувь, тэдгээртэй адилтгах бусад дампуурсан, банкны хугацаа хэтэрсэн зээлийнхүчин зүйлсийн сөрөг нөлөөллийг арилгах, зүйл хүртээх, эсхүл зээлийн болон бусад өртэй хуулийн этгээд, үйлдвэрчний эвлэл,ажиглагчдад ил тод болгох зорилгоор хэсгийн өр төлбөрийг хүчингүйд тооцох, хөрвүүлэх, шашны болон бусад төрийн бус байгууллагаасхороод сонгуулийн автоматжуулсан системийг түүнчлэн үнэ төлбөргүй, эсхүл хямдралтай хандив авахыг хориглоно. Сонгууль зохионзохих хууль тогтоомжийн дагуу хэрэглэх (60.1 үнээр үйлчилгээ үзүүлэх, ажлын байранд байгуулах хугацаанд гадаад, дотоодындэхь заалт) бөгөөд СЕХ-ны дэргэдэх Мэдээлэл, зуучлах, ажилд оруулах зэрэг амлалт авахаар тусламжийн эд хөрөнгийг иргэдэд тараах,технологийн төв нь автоматжуулсан системийг тусгахыг хориглоно (33.3 дахь заалт). худалдан борлуулж сонгуульд зарцуулахыгашиглахтай холбогдох зохион байгуулалт, үйл мөн хориглоно (44 дүгээр зүйлээс).ажиллагааг шууд удирдан зохион байгуулна Нам, эвсэл, нэр дэвшигч болон нам, эвслийн(13.5 дахь заалт). сонгууль эрхэлсэн байгууллага, түүний Санал хураалт дуусмагц аймаг, дүүргийн ажилтан, нэр дэвшигчийн шадар туслагч сонгуулийн хороо харьяа бүх хэсгээсНэр дэвшигчийн үйл ажиллагааны баталгаа нарын зүгээс сонгуулийн сурталчилгааны санамсаргүй сонголтын (сугалах) аргаар хоёрнь хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр сонгуулийн явцад шашны зан үйл ашиглах гэх мэт үйлдэл, хэсгийг сонгож, эдгээр хэсгийн хорооны саналмөрийн хөтөлбөрөө тайлбарлан таниулах, үйл ажиллагаа явуулахыг хориглох боловч хураалтын дүнгийн тухай тогтоол гарсны дарааүзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх, сонгуулийн сонгуулийн мөрийн хөтөлбөртөө тусгасан хэсгийн хорооны санал тоолох төхөөрөмжөөссурталчилгаа хийх, холбогдох байгууллагаас шүтэх, эс шүтэх эрх чөлөө, төр, сүм хийдийн гарсан саналын хуудсыг тухайн хэсгийнхуульд заасан журмын дагуу шаардлагатай харилцаа, шашны талаарх бодлого, үзэл хороо гараар тоолох замаар Хяналтын хэсэгмэдээлэл, лавлагаа авах эрхээр хангагдана. баримтлалыг сонгогчдод тайлбарлан таниулах ажиглагчдыг байлцуулан ил тод байдлаарТүүнчлэн, гэмт хэрэг үйлдэж байхад нь үйл ажиллагааг шашны зан үйл ашиглах гэж хяналтын тооллого хийнэ (52.7, 52.8 дахьбуюу гэмт хэргийн газарт гэмт үйлдлийнх нь үзэхгүй (34.8.8 дахь заалт). заалтуудаас).нотлох баримттайгаар баривчилснаас бусадтохиолдолд нэр дэвшигчийг анх бүртгэсэн Нам, эвсэл, нэр дэвшигчид өгөх мөнгөн ба Энэ хуулийн 19.4.4 дэхь заалтын, гадаададсонгуулийн хорооны зөвшөөрөлгүйгээр мөнгөн бус хандивын дээд хэмжээ хувь хүнээс жараас дээш хоногоор зорчсон иргэдтэйэрүүгийн хариуцлагад татах, баривчлах, нэг сая төгрөг хүртэл, хуулийн этгээдээс холбогдсон хэсэг болон 19.6.3 дахь заалтыгалбадан саатуулах, цагдан хорих, орон байр, гурван сая төгрөг хүртэл байж болох ба 2013.1.1-ний өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөхалбан тасалгаа, тээврийн хэрэгсэл болон хандивын хэмжээг сонгуулийн зардлын бөгөөд бусад бүх зүйл, заалтыг 2012.9.14-нийбиед нь үзлэг, нэгжлэг хийх, захиргааны дансанд төвлөрүүлсэн хөрөнгийн нийлбэрээр өдрөөс даган мөрдөж эхлээд байна.санаачилгаар ажлаас халах, гүтгэх, доромжлох, тооцно. Гадаад улс буюу гадаадын байгууллаганэр төрийг нь гутаах, хувийн болон захидал (хамтарсан байгууллагын гадаадын оролцогч), олон улсын байгууллага, төрийн болон нутгийн Ажилласан жил, тэтгэврийн даатгалын шимтгэлийг нөхөн тооцох тухай хуулийн товч танилцуулгаДолоон зүйл бүхий тус хууль батлагдсанаар, 1990-1995 оны хооронд ажилласан хугацаагаа (www.ndaatgal.mn) зохион байгуулж гүйцэтгэнэажил эрхэлж байсан аж ахуйн нэгж, байгууллага нөхөн тооцуулж, 1995-2000 он хүртэлх (6.1 дэхь заалт).нь Иргэний хуулийн 32 дугаар зүйлд заасан хугацааны нийгмийн даатгалын шимтгэлээүндэслэлээр1 татан буугдсан;  аж ахуйн нэгж, төлснөөр 1990-2000 он хүртэлх хугацаанд Тус хуулийн үйлчлэлд хамаарах иргэн ньбайгууллага нь өөрчлөн байгуулагдсаны нийт 10 жилийг нийгмийн даатгалын шимтгэл өргөдөлдөө а/ хөдөлмөрийн дэвтрийн хуулбар,улмаас орон тооны цомхотголд орсон;  өөрөөс төлсөн хугацаанд2 нөхөн тооцуулж тэтгэврээ б/ ажилласан хугацааг тооцох баримтгүйүл хамаарах шалтгаанаар ажил, хөдөлмөр тогтоолгох боломж бүрдсэн байна (4 дүгээр болсон иргэний ажилласан хугацааг шүүхээсэрхлэх боломжгүй байсан;  мэргэжил, ур зүйлээс). тогтоосон бол уг шүүхийн шийдвэрийн хуулбар,чадвар, эрүүл мэнд нь тухайн ажил, албан в/ 1990-1995,1995-2000 онуудад оршин сууж 1995-2000 оны хооронд нийгмийн даатгалын байсан газрынхаа харьяалах  аймаг, нийслэл,тушаалд тэнцэхгүй болсон шалтгаанаар ажлаас шимтгэл нь төлөгдөөгүй иргэн сард нөхөн дүүргийн Засаг даргын  тодорхойлолтын альхалагдсаны улмаас 1990-1995 оны хооронд төлбөл зохих нийгмийн даатгалын шимтгэлийн нэгийг хавсарган өргөдлөө аймаг, нийслэл,ажил, хөдөлмөр эрхлээгүй, ажилласан жил нь хувь хэмжээг Засгийн газраас баталсан тухайн дүүргийн нийгмийн даатгалын газар, хэлтэсттасарсан, 1995-2000 оны хооронд нийгмийн үед мөрдөж байсан хөдөлмөрийн хөлсний дооддаатгалын шимтгэл нь төлөгдөөгүй иргэд танилцуулна (7 дугаар зүйл). хэмжээний 10 хувиар тогтооно (5.1 дэхь заалт).1 Өмчлөгч буюу түүнээс эрх олгосон байгууллагын шийдвэр, Энэ хууль 2012.9.4-ний өдрөөс хүчин төгөлдөртүүнчлэн хуулийн этгээдийн үүсгэн байгуулах баримт бичгээр Иргэний ажилласан хугацааг нөхөн тооцох, үйлчилж эхлээд байна.эрх олгосон байгууллагын шийдвэр гарсан; дампуурсанд нийгмийн даатгалын шимтгэл нөхөн төлүүлэхтооцсон, хуулийг удаа дараа буюу ноцтой зөрчсөн, хуульдзаасан бусад үндэслэлээр татан буулгах тухай шүүхийн ажлыг нийгмийн даатгалын төв байгууллагашийдвэр гарсан; үйл ажиллагаагаа явуулах хугацаа дууссан буюу Нийгмийн даатгалын ерөнхий газарбуюу зорилгодоо хүрсэн учир цаашид үйл ажиллагаагааүргэлжлүүлэх шаардлагагүй гэсэн өөрийнх нь шийдвэр гарсан; 2 Нийгмийн даатгалын сангаас олгох тэтгэвэр, тэтгэмжийнхуулийн этгээдийг үүсгэн байгуулсан эрх бүхий байгууллагын тухай хууль, 3.3.8 дахь заалт.шийдвэр гарсан болон хуульд заасан бусад үндэслэл. Виз олгох нөхцөлийг хөнгөвчлөх тухай Монгол улсын Засгийн газар болон БНСУ-ын Засгийн газар хооронд байгуулсан хэлэлцээрийг соёрхон батлах тухай хуулийн товч танилцуулгаНэг зүйлтэй тус хуулиар “Виз олгох нөхцөлийг хөнгөвчлөх тухай Монгол улсын Засгийн газар болон БНСУ-ын Засгийн газар хоорондын хэлэлцээр”-ийг Засгийн газрын өргөн мэдүүлснээр соёрхон баталжээ.Энэ хуулийг 2012.9.18-ны өдрөөс даган мөрдөж эхлээд байна. 3
  4. 4. ЛЕГАС ХХК sin ce 2003 ТАНЫ ХУУЛЬ ЗҮЙН АНГЛИ ХЭЛНИЙ БОЛОВСРОЛД PRACTISE [ˈpræk.tɪs] verb 1 хуульч, эмч зэрэг мэргэжлээр ажиллах, мэргэжлийн ажил хийх, ажиллаж туршлагажих, дадлагажих Lawyers practise in many areas of law but I prefer to specialize in one particular area. Хуульчид эрх зүйн олон салбарт ажиллаж туршлагаждаг ч тодорхой нэг салбараар нарийн мэргэшсэн нь дээр гэж би боддог. Disbarring a lawyer means making him or her unable to practise law. Хуульчийг өмгөөлөгчдийн холбооноос хасна гэдэг нь хуульч мэргэжлээр ажиллах (өмгөөллийн ажиллагаа эрхлэх) эрхгүй болгоно гэсэн үг. 2 давтах, сургуулилах, дасгал, бэлтгэл хийх, бэлдэх, мэргэжлийн дадлага хийх My written English is very good but I need to practise speaking it. Миний англи хэлний бичгийн чадвар тун сайн ч яриагаа давтах хэрэгтэй. Were practising for tomorrows match. Бид маргаашийн тэмцээнд бэлдэж байна. 3 дассан сурснаараа, заншсан, хэвшсэнээрээ ямар нэг үйлдлийг байнга хийх Some Buddhists practise the perfections every day. Зарим буддачууд өдөр бүр төгс төгөлдөршлийн бясалгал үйлддэг. practise what you preach – бусдыг хэлэлтгүй өөрөө хийх, бусдыг тэг ингэ гэдгээ өөр дээрээ хэрэгжүүлэх, үг үйлдэл нь ижил байх, ярих хийх нь адил байх, өөрийнхөө сургаалийг өөрөө дагах Id have more respect for you if you practised what you preached. Бусдад тэг ингэ гэж заадгаа өөрөө хийдэг бол би чамайг илүү хүндлэх байлаа. ТАНЫ ЭРХ ЗҮЙН МЭДЛЭГИЙН САНД Гадаадын арбитрын шийдвэрийг хүлээн зөвшөөрөх, биелүүлэх тухай 1958 оны конвенцОлон улсын арбитр гэдэг нь хувь хүн, байгууллага болон улс орнуудын хооронд үүссэн олон улсын бизнесийн маргааны талаар заавал биелэгдэхшинжтэй эцсийн шийдвэр гаргах тогтолцоо юм. Маргаан шийдвэрлэх шүүхийн бус энэхүү тогтолцоонд үндэсний хууль тогтоомж, арбитрынинститутийн дүрмүүд болон олон улсын гэрээ, конвенциуд, тэдгээрийн харилцан уялдаа холбоо чухал үүрэг гүйцэтгэдэг.Арбитрын хэлэлцээр болон арбитрын шийдвэрийг олон улсын хэмжээнд хүлээн зөвшөөрөх, биелүүлэх эрх зүйн гол, нийтлэг үндэс суурь нь Гадаадынарбитрын шийдвэрийг хүлээн зөвшөөрөх, биелүүлэх тухай 1958 оны конвенц1 (Нью-Йоркийн конвенц) юм. НҮБ болон түүний аль нэг төрөлжсөнагентлагийн гишүүн, түүнчлэн Олон улсын шүүхийн дүрэмд нэгдсэн аль ч улс орон тус конвенцид нэгдэн орох эрхтэй.Өдгөө Нью-Йоркийн конвенцид нийт 1472 улс нэгдэн ороод байна. Энэхүү конвенцийн дагуу арбитрын шийдвэрээр гэм буруутай нь тогтоогдсонталын үүргийн биелэлтийг олон улсын хэмжээнд шууд хангуулах, мөн шаардлагатай тохиолдолд шүүхийн журмаар хангуулах боломжтой. Хариндавж заалдагдах нь түгээмэл байдаг шүүхийн шийдвэрийг харилцан биелүүлэх тухай олон улсын гэрээ, конвенцийн хүлээн зөвшөөрөгдөх цархүрээ үүнээс нэлээд хязгаарлагдмал байдаг. Тухайлбал, Иргэний болон эрүүгийн хэрэг шийдвэрлэх харьяаллын эрх ба шүүхийн шийдвэрийгхүлээн зөвшөөрөх, биелүүлэх тухай 44/2001 тоот Европын зөвлөлийн журам3 нь ЕХ-ны гишүүн 274 оронд, Лас Леняасын протокол5 нь Мэркосурындөрвөн улсад6 гарсан шийдвэрт л үйлчилдэг бол Олон улсын хувийн эрх зүйн Гаагийн конференцээс7 боловсруулсан Шүүх сонгох гэрээний тухайконвенцид8 зөвхөн Мексик улс нэгдэн орсон байна9.Нью-Йоркийн конвенцид Монгол улс 1994 онд нэгдэн орсон бөгөөд харилцан адил байх зарчмын үндсэн дээр зөвхөн уг конвенцид нэгдэнорсон хэлэлцэн тохирогч нөгөө улсын нутаг дэвсгэрт гаргасан арбитрын шийдвэрийг хүлээн зөвшөөрөх, биелүүлэхэд, түүнчлэн дотоодын хуультогтоомжийнхоо дагуу гагцхүү худалдааны гэж тооцогдох гэрээний болон эрх зүйн бусад харилцаанаас үүсэх маргаанд уг конвенцийг хэрэглэхтухайгаа НҮБ-ын Ерөнхий нарийн бичгийн даргад мэдэгдсэн билээ10.1 http://www.uncitral.org/uncitral/en/uncitral_texts/arbitration/NYConvention.html (2012.10.4)2 http://www.uncitral.org/uncitral/en/uncitral_texts/arbitration/NYConvention_status.html (2012.10.4)3 http://europa.eu/legislation_summaries/justice_freedom_security/judicial_cooperation_in_civil_matters/l33054_en.htm (2012.10.4)4 http://europa.eu/about-eu/countries/index_en.htm (2012.10.4)5 http://www.sice.oas.org/trade/mrcsrs/decisions/AN0194_e.asp (2012.10.4)6 Аргентин, Бразил, Парагвай, Уругвай7 http://www.hcch.net (2012.10.4)8 http://www.hcch.net/index_en.php?act=conventions.text&cid=98 (2012.10.4)9 http://www.hcch.net/index_en.php?act=conventions.status&cid=98 (2012.10.4)10 Олон улсын конвенцид нэгдэн орох тухай Монгол улсын хууль, 1994.5.26, 2 дугаар зүйл 4
  5. 5. ТАНЫ ЭРХ ЗҮЙН ХӨТӨЧ 2012.10.8 Дугаар 1 sin ce 2003 ТАНЫ АСУУЛТАД ХАРИУЛЪЯ Гэрээ байгуулж буй талууд гэрээний Үл хөдлөх эд хөрөнгийн түрээсийн гэрээг хуудас бүр дээр эсхүл зөвхөн сүүлийн заавал нотариатаар батлуулах шаардлагатай юу? хуудсанд гарын үсэг зурдаг. Энэ талаар Ийм гэрээг хэрхэн баталгаажуулах вэ? хуулийн ямар зохицуулалт байдаг вэ?Гэрээ байгуулж буй талууд гэрээний хуудас бүр Үл хөдлөх эд хөрөнгийн түрээсийн гэрээг талууд бичгээр байгуулж, эд хөрөнгийн эрхийндээр эсхүл зөвхөн сүүлийн хуудсанд гарын үсэг бүртгэлийн газарт бүртгүүлснээр хүчин төгөлдөр болно1. Аль нэг талын гаргасан мэдүүлэгзурдаг. Энэ талаар хуулийн ямар зохицуулалт болон түрээсийн гэрээг үндэслэн эрхийн улсын бүртгэлд бүртгэдэг2.байдаг вэ? Ийнхүү бүртгүүлэхдээ талууд уг гэрээг байгуулсан гэдгээ нотлох шаардлагатай бөгөөд үүнийГарын үсэг нь гэрээ хүчин төгөлдөр гэдгийг тулд нотариатаар батлуулах эсхүл Улсын бүртгэлийн ерөнхий газрын (УБЕГ) Эд хөрөнгийннотлох гол нөхцөл, үндэслэлүүдийн нэг юм. бусад эрхтэй холбогдсон бүртгэлийн хэлтсийн үйлчилгээний танхимд биечлэн очиж нотолж болно. Гэрээг заавал нотариатаар батлуулах талаар хуульд тусгайлан заагаагүй ч нотариатчаарЭнгийн хэлбэртэй бичгийн хэлцлийн1 хувьд, гэрчлэгдээгүй аливаа гэрээ, хэлцэл, баримт бичгийн үнэн зөвийн баталгааг хангах талаархүсэл зоригоо илэрхийлж, тухайн хэлцлийг талуудын хүлээсэн үүргийн3 хүрээнд, түүнчлэн дээр дурдсан аль нэг талын мэдүүлгийг бөглөжбайгуулж буй этгээдүүд гарын үсэг зурснаар танилцуулах нь хоёр талын бус, нэг талын хийх үйлдэл тул гэрээний талууд аль аль нь биечлэнхүчин төгөлдөр болдог2. Хуульд заасан нэмэлт очоогүй тохиолдолд гэрээг нотариатаар батлуулах шаардлага үүсч байгаа юм.шаардлага, тусгайлсан зохицуулалт бүхийхэлцлүүдээс (гэрээ) бусад, хуульд бичгээр Сүхбаатар, Чингэлтэй, Хан-Уул, Налайх, Багахангай дүүргүүдэд байрлах үл хөдлөх эд хөрөнгийнбайгуулахаар заасан хэлцлийг (гэрээ) цахим хувьд түрээсийн гэрээгээ нотариатаар батлуулалгүйгээр улсын бүртгэлд шууд бүртгүүлэхийнхэлбэрээр хийж болно3. тулд УБЕГ-ын III байрны 2 давхарт байрлах Голомт банкны салбарт үйлчилгээний хураамжид 10,000 төгрөг (яаралтай үйлчилгээг сонгох бол 20,000 төгрөг) тушааж, төлбөрийн баримтГэрээний талууд гэрээний хуудас бүр дээр бүхий мэдүүлгийн маягтыг авна. Уг маягтыг бөглөөд, гэрээ байгуулсан талууд дараах баримтэсхүл гэрээний хамгийн сүүлийн хуудас буюу бичгүүдийг бүрдүүлэн, УБЕГ-ын I байранд байрлах Эд хөрөнгийн бусад эрхтэй холбогдсонгэрээг үйлдэж, баталгаажуулах хэсэгт гарын бүртгэлийн хэлтэст хамт танилцуулна. Үүнд:үсгээ зурах нь бий. Энэ талаар тодорхой заасанхуулийн зохицуулалт байхгүй ба гэрээний хүчин • Талуудын иргэний үнэмлэхний хуулбар болон эх хувь;төгөлдөр байдалд нөлөөлөхгүй тул энэ нь гэрээ • Түрээсэлж буй үл хөдлөх эд хөрөнгийн өмчлөх эрхийн гэрчилгээний хуулбар болонбайгуулж буй талуудын сонголт юм. эх хувь;Гэхдээ, энэ дашрамд дурдахад, Улсын • Түрээсийн гэрээний гурваас доошгүй хувь (бүртгэлийн газарт нэг хувь үлдэх бабүртгэлийн байгууллага нь барьцаалбарт4 гэрээ талууд бусад хувийг авдаг).байгуулсан он, сар, өдөр, газрыг тэмдэглэж, Гэрээний тал нь хуулийн этгээд бол эдгээрээс гадна дор дурдсан баримт бичгийг бүрдүүлнэ.хуудас бүрт гарын үсэг зурж, тэмдэг дардаг5 Үүнд:нь баримт бичгийн хуудас солигдох, түүндэхь бичвэр, агуулга, зорилго өөрчлөгдөхөөс • хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн гэрчилгээний хуулбар болон эх хувь;сэргийлэх ач холбогдолтой. • хуулийн этгээдийн Дүрмийн хуулбар болон эх хувь; • хуулийн этгээдийн тэмдэг4.Тиймээс гэрээний талууд ч мөн гэрээнийбичвэрийн бүрэн бүтэн байдлыг хангах үүднээс Тухайн байгууллагын Дүрэмд гэрээ байгуулах эрх бүхий гэж заасан этгээд биечлэн ирж,гэрээний хуудас нэг бүр дээр гарын үсэг зурж байгууллагыг төлөөлөн гэрээ байгуулж буй бол дээрх материалууд байхад хангалттай. Харинбаталгаажуулах нь илүү оновчтой юм. олон гишүүнтэй компанийн нэг үүсгэн байгуулагч нь гэрээ байгуулж байгаа бол Түрээсийн гэрээ байгуулах эрхийг бусад гишүүдээс олгосон шийдвэр эсхүл компанийн Дүрмээр тусгайлан эрх олгогдоогүй ажилтан компанийг төлөөлж гэрээ байгуулж буй бол түүнд гэрээ байгуулах эрх олгосон тушаалын эх хувийг танилцуулах шаардлагатай. Үл хөдлөх эд хөрөнгө нь Баянгол, Баянзүрх, Сонгинохайрхан, Багануур дүүрэгт байрладаг бол харьяа дүүргийнхээ улсын бүртгэлийн хэлтэст, аймаг, суманд байрладаг бол харьяа аймгийнхаа Улсын бүртгэлийн хэлтсийн Эд хөрөнгийн эрхийн бүртгэлийн тасагт дээрх баримт1 Гэрээслэл (ИХ 523.1), гэрлэгчдийн эд хөрөнгийн эрхтэй холбогдсон бичгийг нэгэн адил бүрдүүлэн хандана.хэлцэл (ИХ 145.2), орон сууц дангаар өмчлөх эрх үүсгэх хэлцэл(ИХ 145.2), үл хөдлөх эд хөрөнгийг бусдад шилжүүлэх хэлцэл (ИХ Үл хөдлөх эд хөрөнгийн түрээсийн гэрээг нотариатаар батлуулах болон эрхийн улсын109.2), бэлэн байгаа эд хөрөнгийг бусдад шилжүүлэх, хязгаартайгаар бүртгэлд бүртгүүлснээр талууд тус гэрээний дагуух эрхээ баталгаажуулахын зэрэгцээ эрх,эзэмшүүлэх, ашиглуулах  гэрээ (ИХ 190.2), тодорхой хөрөнгө үүрэг болон гэрээний нөхцөлүүд нь хуулийн шаардлагыг хангасан эсэх, талуудын хүсэлбэлэглэхээр амласан амлалт (ИХ 276.4), хамтран өмчлөх дундын зоригийн илэрхийлэл мөн эсэхийг нягталсан5 байдаг тул, хожим үүсэх сөрөг үр дагавраасөмчийн үл хөдлөх эд хөрөнгийг захиран зарцуулах зөвшөөрөл (ИХ128.2), үл хөдлөх эд хөрөнгийн барьцааны гэрээ (ИХ 156.2) зэрэг тодорхой хэмжээгээр урьдчилан сэргийлэх ач холбогдолтой. Түүнчлэн, зохих ёсоор үйлдэж,нотариатаар батлуулах, үл хөдлөх эд хөрөнгийн өмчлөх эрх болон баталгаажуулан, бүртгүүлсэн хүчин төгөлдөр гэрээ нь маргаан үүссэн тохиолдолд талууд эрхтүүнтэй холбоотой эд хөрөнгийн бусад эрхтэй холбогдох гэрээ, ашгаа хамгаалах гол үндэслэл, хэрэгсэл болно.хэлцэл (ИХ 182 дугаар зүйл) буюу орон сууц дангаар өмчлөх эрхүүсгэх хэлцэл (ИХ 145.2), үл хөдлөх эд хөрөнгө түрээслэх гэрээ (ИХ318.3), үл хөдлөх эд хөрөнгийн барьцааны гэрээ (ИХ 156.2) гэх мэталбан ёсоор бүртгүүлэх болон бусад нэмэлт шаардлага, тусгайлсанзохицуулалтыг хуулиар заасан хэлцлээс бусад хэлцэл нь энгийнхэлбэртэй хэлцэлд хамаардаг.2 Иргэний хууль, 42.2 дахь заалт3 Цахим гарын үсгийн тухай хууль, 6.5 дахь заалт 1 Иргэний хууль, 318.3, 318.4 дэхь заалтууд4 Барьцаалбар нь хууль ёсны эзэмшигчийн, өөр нотолгоо 2 Эд хөрөнгө өмчлөх эрх, түүнтэй холбоотой эд хөрөнгийн бусад эрхийн улсын бүртгэлийн тухай хууль, 32.1 дэхь заалтшаардахгүйгээр үл хөдлөх эд хөрөнгийн барьцаагаар хангагдсан 3 Мөн хууль, 13.10 дахь заалтмөнгөн төлбөрийн үүргийн биелэлтийг хүлээн авах, шаардах эрх 4 Засгийн газрын 2001 оны 41 дүгээр тогтоолын хавсралт “Тамга, тэмдэг, баталгааны тэмдэг, хэвлэмэл хуудас хийлгэх, хэрэглэх заавар”,болон үндсэн үүргийн гүйцэтгэлийг хангаж байгаа үл хөдлөх эд 3 дугаар зүйлийн 3 дахь заалт “Тамга нь төрийн тамга, төрийн байгууллагын тамга гэсэн хоёр төрөлтэй байна…”, 3 дугаар зүйлийн 5 дахьхөрөнгийн барьцааны эрхийг гэрчилсэн зөвшөөрлийн, биет үнэт цаас заалт “... Төрийн бус бусад байгууллага, хуулийн этгээд тэмдэг хэрэглэнэ”.юм. Үл хөдлөх эд хөрөнгийн барьцааны тухай хууль, 14.1 дэхь заалт 5 Нотариатын тухайн хууль, 46.2 дахь заалт; Эд хөрөнгө өмчлөх эрх, түүнтэй холбоотой эд хөрөнгийн бусад эрхийн улсын бүртгэлийн5 Мөн хууль, 16.2 дахь заалт тухай хууль, 26.1, 26.2 дахь заалтууд Та сонирхсон асуултаа бидэнд naranchimeg@legas.mn хаягаар илгээгээрэй. 5
  6. 6. ЛЕГАС ХХКsin ce 2003 ТАНЫ СОНИРХОЛД Их засаг хуульЯруу сайхан нэр, өвөрмөц, гүн1 болоод эзэнт гүрний их хаанаар өргөмжилсөн үед баримтлах журам;боловсронгуй агуулгаараа Монгол түмний Монголчуудын Их хуралдайгаар анх iii. гадаад улстай харилцах ёс;соёл иргэншлийн түүхнээ чухал байр суурь бичигдмэл байдлаар25 батлагдсан26 бөгөөдэзэлсээр ирсэн Чингисийн Их Засаг хуулийг олон жилийн турш боловсронгуй болж, iv. алба татвар, өмч хөрөнгө, өв залгамжлал,зөвхөн Монгол нутаг төдийгүй ертөнцийн нэмэгдэн баяжсаар, даяар сахин мөрдөх худалдаа арилжаа, гэрээталыг эзэгнэсэн их гүрний хэмжээнд цогцолбор их хуулийн түвшинд хүрчээ27. v. гэр бүл, ураг удмын ёс, ахуй заншил, ёсүйлчилж байсных нь хувьд эртний Вавилоны Плано Карпини “Татаарууд бол энэ дэлхий суртахуун, иргэд хоорондын харилцаа;Хаммурабийн хууль2, Энэтхэгийн Манугийн дээрх хамгийн дуулгавартай хүн ард ... Хэрэв vi. газар нутаг, ус, баялаг, хүний эрүүлхуультай3 эн зэрэгцэхүйц ач холбогдолтой тэдний нэг нь ямар нэг малаа алдвал олсон мэндийг хайрлан хамгаалах;хэмээн үнэлдэг. хүн нь түүнийг завшихаасаа эмээнэ, эзэнд vii. шашны сурталДундад зууны үеийн Монголын хууль нь л хүргэж өгнө”28, “Чингис хааны үед энэ улсад ... наран мандахаас шингэх хүртэл viii. эрүүл мэнд, тэтгэмжтогтоомжийн үндсэн баримт бичиг4 болохэнэхүү хууль нийгмийн олон төрлийн хугацаанд толгой дээрээ алт тавиад хэнээс ч ix. эрүүгийн хэрэг, ялын бодлого, шүүнхарилцааг зохицуулсан нэгдмэл хууль цааз5 айн эмээлгүй энэ нутгийг хөндлөн гулд явж таслах журам, ял шийтгэлийн хэлбэр.байсан боловч түүний бүрэн эх бус, хэсэг болно”29 гэх зэргээр XIII зууны эхэн үе гэхэд Төр, засаг захиргааны цааззүйл заалтууд Монголын нууц товчоо6, Монголчуудын нийгэмдээ тогтоосон сахилга бат, дэг журам жуулчдын гайхал, сайшаалыг Мөнх тэнгэрийн хүчин дор Их Монгол улсынЛувсанданзангийн Алтан товч7, Рашид Ад Далай хааны зарлиг ил болгон иргэн дорДиний Судрын чуулган8, Жүвейний “Дэлхийг төрүүлж байсан30 нь Их Засаг хуулийн хатуу чанд зүйл заалтуудын шууд үр нөлөө, тусгал хүрвээс биширтүгэй, аюутугай34.байлдан дагуулагчийн түүх”9, Плано Карпини“Монголчуудын түүх: Дорно этгээдэд зорчсон буйзаа. Тэнгэрээс соёрхсон Чингис хааны зарлигминь”10, Марко Поло “Аяллын тэмдэглэл”11, “Төрийг засах замаар иргэнийг засах”, эргэлзээгүй.Вильям Рубрук “Монголд жуулчилсан “хүн ба байгалийн харилцан үйлдлийн Хаан ширээг залгамжлахад заавал овогтэмдэглэл”12, Египетийн түүхч Макринзийн аймгийн ахмадууд ахлагчид болон алтан“Египетийн тэмдэглэл”13, лалын түүхч Абу ургийн хуралдайгаар сонгох хэрэгтэй. Хараатaл Гази14, В.А.Рязановский “Монгол цаазын улсын хаадыг ч мөн тийм журмаар сонгохүндэслэл”15, Оросын шастирч Вл.Череновский16 хэрэгтэй.“Догшин давалгаат далай их Чингис хаан”, Монгол хүмүүс түүний эзэн ба эрхэм язгууртанВ.Я.Владимирцов “Чингис хаан, цуврал-1”17, хаан, хан ноёдын нэрийн дор зөвхөн тушаалЮань улсын судар18, Сайшаалын “Чингис зэргийг нэмж дуудна. Эрхэм хүндэт өөр цолхааны алтан товчоон”19, “Юан улсын түүх”20, өргөдөггүй. Тэдгээрийн дотор алтан ургийнБогд баатар биеэр дайлсан тэмдэглэл21; Дай хэнийг ч гэсэн нэрээр нь дуудна.Юан улсын бичиг22; Хар татарын тухай хэргийн Ноёд жил бүр хоёр удаа хааны ордонд цугларчтовч, Чан Чунь Бумба баруун тийш жуулчилсан ажлаа тайлагнаж хааны сургаал зарлигийгтэмдэглэл23 зэрэг бүтээлээр уламжлагдан сонсож, буцаж хариад биеэр үлгэрлэниржээ. гүйцэтгэж ард олноо сайтар удирдаж чадвалЧингисийн билиг сургаалаас эх сурвалжаа хамаг үйлс эеэр бүтнэ. Миний зарлигийг аманавсан, 1189 оноос эхлэлтэй24 Их Засаг хүрээнээ хүний нийгмийг засан тохинуулах” дээрээ дагаж, алс далд зөрчиж, уснаа унасанхууль 1206 онд Чингис хааныг Монголын зорилготой31 Их Засаг хуулийн өмнө энгийн чулуу, өвснөө гээсэн зүү мэт хөсөрдүүлбэл ард иргэд, ихэс дээдэс тэгш эрхтэй, адил ял1 Н.Ням-Осор, 2002, Их засаг хууль бол монголчуудын нийтийг захирч үл чадна.тэнгэрлэг оршихуйн үндэс мөн, УБ, Урлах эрдэм, 18 дахь тал зэмлэл хүлээдэг байсан онцлогтой. Өөрийн дотроо ариутгаж чадсан хүн өөрийн2 http://en.wikipedia.org/wiki/Code_of_Hammurabi (2012.10.4) Их Засаг хуулийн зүйл заалтын тоо3 http://en.wikipedia.org/wiki/Manusm%E1%B9%9Bti харьяат газрыг хулгайгаас цэвэрлэж чадмой.(2012.10.4) нарийн тогтоогдоогүй бөгөөд өөр өөр тоо4 Н.Ням-Осор, 2010, Эзэн Чингис хааны Их засаг хууль, УБ, яригддагийн шалтгааныг доктор, профессор Монгол Хятадын эрхэм дордыг үл ялган түүнийАрвай бурхан, 8 дахь тал Н.Ням-Осор Их Засаг хуулийн зүйл ангийг дотроос мэргэн гэгээн шударга сайн хүнийг5 Мөн тэнд, 8 дахь тал сонгон шалгаж хот хөдөөд захирагч тавьж6 Ш.Гаадамба, 1990, Монголын нууц товчоо, УБ, Улсын Чингис хааны сургаал, айлдвартай эндүүрчхэвлэлийн газар буй явдалтай холбон тайлбарлажээ.32 Монгол иргэний хилс мушгиулж цагаатгаж,7 Лувсанданзан, 1990, Алтан товч, УБ, Д.Сүхбаатарын шударга иргэнийг төвшитгөн тэжээлгэсүгэй.нэрэмжит улсын хэвлэлийн комбинат Эрдэмтэн, судлаачдын бичсэнийг үндэслэн,8 Рашид Ад Дин, 1990, Судрын чуулган 1, 2, 3 дугаар боть, зөвшөөрсөн, тогтоосон, үүрэг болгосон, Арван хүмүүн тутмыг нэг аравт болгонУБ, “Шувуун саарал” хэвлэл хориглосон эдгээр хэм хэмжээг төр, засаг зохион байгуулж, дотроос нэгийг нь шилэн9 http://en.wikipedia.org/wiki/Ystoria_Mongalorum (2012.10.4), захиргааны, цэргийн, гадаад харилцааны, алба томилж, нөгөө есөн хүмүүнийг ноёлуулна.Жүвейний Дэлхийг байлдан дагуулагчийн түүх, Орос хэлнээсорчуулсан Д.Бадамням, 2006, тэргүүн боть, УБ, Адмон гувчуурын, өмч хөрөнгө, өв залгамжлалын, Арван аравтын ноёдын дотроос нэгийг нь10 Плано Карпини, орчуулагч С.Туяа, Дорно этгээдэд зорчсон арилжаа худалдаа, гэрээний, гэр бүлийн, ахуй зуутын ноён хэмээн түшиж тус зуун хүмүүнийгминь, 1988, УБ, УХГ заншил, ёс суртахуун, тэтгэмжийн, шашны ноёлуулна. Мянган хүмүүн, түмэн хүмүүн11 Марко Поло, орчуулагч Л.Нямаа, Ч.Батжаргал, 2001,Аяллын тэмдэглэл, Хөх хот, Өвөр Монголын сурган болон эрүүгийн цааз гэж төрөлжүүлэхийн тутмын байдал нь дээрх лүгээ адил. Түмэнхүмүүжлийн хэвлэлийн хороо зэрэгцээ Их Засаг хуулийн агуулгыг дараах хүмүүний дээр нэгэн ноён тавьж түмний ноён12 Вильем Рубрук, 2001, Монголд жуулчилсан тэмдэглэл, Хөх байдлаар ангилж болохоор байна.33 Үүнд: хэмээмүй.хот, Өвөр Монголын сурган хүмүүжлийн хэвлэлийн хороо13 А.Лувсандэндэв, Египетээр явсан тэмдэглэл, УБ, ШУДБ i. хаанд өргөмжлөх ёс, хааны бүрэн эрх; Аливаа нэгэн зарлиг тушаалыг буулгахадхүрээлэн14 http://en.wikipedia.org/wiki/Abu_al-Ghazi_Bahadur (2012.10.4) хуралдай чуулах; заавал гурван хүн санаа нийлсэн байх15 В.А.Рязановский, 2000, Монголчуудын хууль цаазын хэрэгтэй. Тийм болбол сая биелүүлж болно. ii. засаг захиргааны зохион байгуулалт, үйлдурсгал бичгүүдийн түүхэн тойм, УБ, МУИС Гурван хүний дотор өөрийгөө оруулж тооцно.16 Вл.Череванский, 2000, Догшин давалгаат далай их Чингис ажиллагаа, цэргийн удирдагчид, алтан Өөрийн хэлснийг бусдын хэлсэнтэй, ялангуяахаан, түүхэн шастир, УБ, Адмон ургийнхан, есөн өрлөг жанжин, төрийн17 В.Я.Владимирцов, 2001, Чингис хаан, цуврал-1, УБ, Олон мэргэдийн яриатай адилтгаж үзэх хэрэгтэй. Эс түшмэд, албатуудын эрх дарх, үүрэгулсын Монгол судлаачдын холбоо бөгөөс зарлиг тушаалыг буулгаж үл болно.18 History of Yuan http://en.wikipedia.org/wiki/History_of_Yuan хариуцлага, хишигтэн цэргийн зохион(2012.10.4); Юань улсын судар, 2002, УБ, Бемби сан байгуулалт, ажиллах горим, байлдааны Аливаа хот, хөдөөгийн албан сан, эд агуурсыг19 Сайшаал, 2004, "Чингис хааны алтан товчоон”, УБ, Хаан түшмэл иргэд дураар авч хэрэглэхийгпринт хэвлэл 25 Мөн тэнд, 25 дахь тал20 В.А.Рязановский, 1987, Монгол цаазын үндэслэл, "Юан 26 Мөн тэнд, 80 дахь тал нэгмөсөн таслан цаазалж, хэрэв зөрчвөөс ялулсын түүх", Үндэстний хэвлэлийн газар 27 Мөн тэнд, 63 дахь тал хэлэлцсүгэй.21 Богд баатар биеэр дайлсан тэмдэглэл, 1985, Хөх хот, Өвөр 28 Мөн тэнд, 70 дахь талМонголын соёлын хороо “Монгол-татаарын тухай бүрэн 29 Мөн тэнд Цэргийн цаазтэмдэглэл” 30 Н.Ням-Осор, 2002 он, Их засаг хууль бол Монголчуудын Эр хүн хорин нас хүрвээс цөм цэргийн алба22 Өвөр Монголын соёлын хэвлэлийн хороо, 1987 тэнгэрлэг оршихуйн үндэс мөн, УБ, Урлах эрдэм, 85 дахь тал23 Чан Чунь Бумба баруун тийш жуулчилсан тэмдэглэл, 1997, 31 Н.Ням-Осор, 2010 он, Эзэн Чингис хааны Их засаг хууль, УБ, хаах хэрэгтэй.УБ, Есөн эрдэнэ хэвлэл Арвай бурхан, 8 дахь тал Хааны хишигтэн цэргийн албанд аравт, зуут,24 Н.Ням-Осор, 2010, Эзэн Чингис хааны Их засаг хууль, УБ, 32 Мөн тэнд, 8 дахь талАрвай бурхан, 63 дахь тал 33 Легас ХХК-ийн Эрх зүйн судалгааны алба 34 Төрийн тамганы бичээс 6
  7. 7. ТАНЫ ЭРХ ЗҮЙН ХӨТӨЧ 2012.10.8 Дугаар 1 sin ce 2003мянгат, түмдийн ноёдын хөвүүдийг явуулах захирагч хааны байх газраас хол, наран учрахыг гагцхүү мөнх тэнгэр мэдэхээс биш бидхэрэгтэй. Мянгатын даргын хүү арван нөхөр, гарахаас наран шингэх хүртэл байрлах авч үл мэднэ гэдгийг зарлана.нэг дүүгээ, зуутын даргын хүү таван нөхөр, нэг ямар нэгэн осол эндэгдэл гаргасан тохиолдолд Алба гувчуурын цааздүүгээ, аравтын даргын хүү гурван нөхөр, нэг хаан тусгай элч бүхий морь цэрэг явуулждүүгээ дагуулж улаа хүч засч иртүгэй. тогтоол зарлиг ёсоор шийтгэнэ. Өртөө улаа бүрт байх ёстой унаа морьдын тоо, хоол хүнсний зүйл, бусад зардлыг дааж, тэрХааны өргөөний өдрийн хамгаалалт, Өөрийнхөө аравт, зуут, мянгатынхаа харьяанд бүхнийг мянгат, түмтүүдээс гаргуулж байх.үйлчилгээг хорчин торгууд, буурчид, шөнийн байхаас биш өөр тийшээ дураараа шилжиж Нэг замын өртөөг хоёр түмт хариуцаж хангаххамгаалалтын үүргийг хэвтүүлүүд хариуцан болохгүй, өөр газар очиж нуугдаж болохгүй, агаад түмтүүд нь өрх бүртээ хуваарилангүйцэтгэнэ. Хишигтэн цэргүүд дөрвөн ээлжээр тийм этгээдийг нуун дарагдуулж болохгүй. татварлана.ажиллана. Нар шингэсний хойно ордны Тус зарлигийг зөрчиж шилжигчдийг цэрэг,хойгуур, урдуур хэн хүн явж үл болно. Хэрэв ардын өмнө алах ялаар шийтгэж, тухайн Өртөө бүрийг сар тутам түшмэл ирж шалганхүн явбал хэвтүүл түүнийг барьж хонон хүнд хоргодох орон зай олгогсдыг хүндээр бүхий л асуудлыг байцааж, буруутныгөглөө нь байцаана. Ордонд орохыг завдвал шийтгэнэ. шийтгэнэ.хэвтүүлүүд түүний мөрийг мөлт цохиж, толгойг Аян байлдаан, ан авлагын талбараас цэрэг Хааны аливаа элчин, албан тушаалтангнь цавчих үүрэгтэй. Хэн хүн хэвтүүлийн тоог хүн дур мэдэн явж болохгүй. Аравтаас цэрэг өчүүхэн төдий ч осолдолгүйгээр тэрэг унаа,асууж болохгүй. Асуусан хүн сарвайн унасан нь оргосон байвал аравтын даргыг шийтгэнэ. хоол хүнсийг нь бэлтгэн хангаж байх хэрэгтэй.морь, тохсон эмээл, хэрэглэсэн хазаар, өмссөн Аливаа хол ойрын олон ихэс, сайдуудынхувцсыг нь хэвтүүлд өгнө. Хишигтэн цэрэг Байлдааны талбарт шархдагсдыг орхиж огт болохгүй. Байлдаж байхын цагт цэргийн жилийн жасаанаас бараалхахаар ирэхүйд ёстээлжээ таслахыг хатуу хориглоно. Хэрэв албаа хаанд бариулахыг хэвээр залгамжланээлжээ тасалбал цэргээс халж цөлөх хүртэл туг буухаас урьд хэн ч байлдааны талбарыг орхиж, сольж үл болно. явуулсугай.дэс дараалсан арга хэмжээ авна. Хишигтэн Хэрэв дийлэгдэн ухарвал эхний довтолсон Хааны шадар цэрэг хэрэглэх юмаа харьяатээлжээ гүйцэтгэж байгаа үедээ юуны өмнө байрандаа буцаж ирэх хэрэгтэй. мянганы дотроос татан авагтун, уг газраасаанөлөөнд авталгүйгээр зөвхөн биелүүлбэл уналга морь бэлтгэж иртүгэй.зохих үүргээ яв цав биелүүлэх үүрэгтэй. Байлдааны цагт бие үрэгдэгсдийг үүрэн гаргах, шархдагсдадаа туслах, хүний амийг Хэн нэгэн цэрэгт ор дутагдвал даруйАравт, зуут, мянгат, түмтийн ноёд бүхэн аврах аваас урамшуулан шагнах. нийлүүлэн өгтүгэй.өөрсдийн цэргийг эмх журамтай, ямагтбэлтгэлтэй байлгах үүрэгтэй. Дээдсийн зарлиг Дайн байлдааны үед олзонд битгий шунагтун. Аль ч шашны хэргэм мяндагтан, шавь нар,буумагц өдөр, шөнө ялгалгүйгээр даруй цэргээ Байлдаан дууссан хойно хуваалцах хэрэгтэй. эмч, сурагчдыг алба, гувчуураас онцгойлонавч болзсон цаг, газарт бэлэн байна. Цэргийн хэлтрүүлэх бөгөөд эдгээрээс бусад бүх ард Цэргийн албанд мордсон эрчүүдийн ажлыг иргэд гааль гувчуур тушаах үүрэгтэй.ноёд аян замд нарийн тооцоотой явах ба гэргий нар нь эрхлэн гүйцэтгэх хэрэгтэй.цэргүүдийг өлсгөж, цангаахгүй, адуу малыг нь Алибек, Абу-Талебийн35 урчууд, зохион Эрсийнхээ албан тушаалыг эхнэр нь орлохтураалгүйгээр цэргээ захиран удирдана. бүтээгч, төмрийн дархчууд, гар урчууд, хэрэгтэй.Цэрэгт шударга сайн түшмэл тавьж, харьяат бадарчин, коран, сударчин, заргач, эмч, Дайны үед өтгөс залуус, эрхэм доорд ялгалгүй эрдэмтэн ба ном бясалгах буюу даяанчлахадцэргүүдийг захируулан цэргийн хүчийг байлдагч, хорчин, жадчин болж дайнд оролцох биеэ өргөгсөд, хар лам36, шарил ариутгагчийгтэжээж, сэтгэлийг тэгшитгэн эсэргүүцэл хэрэгтэй. Хүн бүрийн хэрэглэх зэр зэвсэг, унаа аливаа гааль гувчуур алба үүргээсдайсныг эвдэж, эрэмгий сөргүүг устгасугай. хөсгийг аравт, зуутууд хуваан авч хариуцах хэлтрүүлтүгэй.Хэн өлсөж цангахыг өөрөө мэдэрч үүгээрээ хэрэгтэй. Хэрэв өчүүхэн төдий дутуу заримдагбусдыг хэмждэг, аян замд тооцоотой явж, байваас захирагч нь чангаар шийтгэгдэнэ. Монгол ба бусад аймгуудын тарьж буй аливаацэргүүдийг өлсөж цангаахгүй, адуу малыг Цэрэг цуглах үед бүхий л хэрэгслээ авч очих амуу тарианаас хятад газрынхантай адилтураадаггүй тийм хүн цэрэг захирах ёстой. хэрэгтэй. алба татвар авч байсугай. Тариа ургадаг, ургадаггүй хэмээн хэлж алба эс бариваас ялАравтын даргын тушаалыг биелүүлж чадаагүй Багачууд хүүхдийг 5-6 настайгаас нь морь хэлэлцсүгэй.хүмүүсийг даруй чөлөөлж, тэрхүү аравтын унаж, нум сум хийн харваж, хулгана зурамдотроос өөр нэгийг олж сонгох хэрэгтэй. намнаж чаддаг, тэсвэр тэвчээртэй, зориг Орон дэлхийд түмэн бодис, мянган үрс бүрэн хатуужилтай болгон бэлтгэх үүргийг өрх амой сурах, үйлдэх, урлах, арилжих иргэнийгЦэрэг захирагч ноёд аян дайнд мордохоос гэр, эцэг эх бүхэн хүлээж, аравтын ноёд тогтоон хөхиүлж, хот хөдөөгийн захирагчөмнөхөн цэрэг анги, зэр зэвсгээ өөрийн биеэрээ зохицуулан хянана. Шилдэг сайныг нь тогтоон нараас дур зоргоороо ард иргэдээс алба авах,шалган үзтүгэй. Холын аянаа хэрэгсэх аливаа сайшааж, хянамгай бус байдал гаргах, зөрчил ажиллагсдыг хориглосугай.юмсаа нөхвөрлөн бүртгэж, зүү утсанд хүртэлбайцаатугай. Хэрэв цэргийн ардын дотор эдлэл үйлдэх аваас буруушаан, алдаа гаргавал Өмч хөрөнгө, өв залгамжлалын цаазхэрэглэлүүдээ эс бэлтгэн бүрдүүлэгсэд байвал зэмлэн шийтгэнэ. Ноёд түшмэд, ард иргэд нас барсны дараатүүнийг яллатугай. Жанжин захирагчаас эхлээд жирийн цэрэг түүний эд хогшил хичнээн байсан нь чМянгат түмтийг захирагсдын өмнө явбал хүртэл дайсангүй, энх амар байсан ч гэлээ хамаагүй хөндлөнгийн этгээд ингэ, тэг гэжхичээнгүйлэн болгоомжил. Сул иргэн, аравтыг дайны бэлтгэлийг сайтар хангах хэрэгтэй. үл болох бөгөөд хэн ч тэр хөрөнгөд халдажзахирагсдын өмнө явбал мөнхүү хичээнгүйлэн Зарлиг тушаал буусан тохиолдолд даруй болохгүй. Нас барсан хүн залгамжлах үрболгоомжил. Давбаас ял буй. түргэн мордох хэрэгтэй. Яаруу түргэн мордох хүүхэдгүй бол эд хөрөнгийг нь үнэнч шавь зарлиг буусан үед өчүүхэн ч саатаж болохгүй. буюу зарцад нь өгөхөөс биш улсын санЦэргүүд цэргийн сахилгыг чанд сахих Урьдчилан очиж ч болохгүй. хөмрөгт оруулж болохгүй.үүрэгтэй. Цэргийн ноёдын тушаалыг цэрэгбүхэн үг дуугүй биелүүлнэ. Ан авын ажиллагааг цэргийн сургуулийн суурь Байлдааны талбарт амь үрэгдэгсдийг боол болгож хуульчлан хэрэгжүүлэх хэрэгтэй. Авын зарц үүрэн гарч ирсэн бол түүний малЦэрэг хүн байлдааны явцад эр зориг, хатуужил үед дайралдсан анг гурван давхар бүсэлж, хөрөнгийг энэхүү боолд өгөх хэрэгтэй. Өөртэсвэртэй байж, чадварлаг, овсгоотойгоор тойргоо хумьж авлагтун. Анг гадагш алдсан хүн үүрч гарч ирвэл амь үрэгдсэн хүнийтулалдан тэмцэлдэх үүрэгтэй. аравт, зуутын дарга нарыг огцруулах, занчих, гэргийг боол, зарц мөн эд хөрөнгийг цөмийгБайлдааны явцад нум сум, ачаа боодол, алах ялаар шийтгэх хэрэгтэй. тухайн хүнд өгнө.уналга, хөсгөө унагавал дагалдан явагсад Гадаад харилцааны цааз Арилжаа худалдаа, гэрээний цаазнь мориноосоо бууж, уг зүйлийг авч өгөхүүрэгтэй. Хаант Монгол улс болбоос дэлхийн улсуудын Худалдаа наймаачдыг хамгаална.Аливаа цэргийн хороонд цэргийн эр дутваас нэгэн биш, харин цогцлон байгуулагдаж буй Итгэмжийн өртгөөр зээлээр бараа аваадойр улсаас шилжүүлэн оруулж, эрхбиш тоонд дэлхийн улс болой. алдагсад хоёр дахиа бараа авч болно. Хоёртохируул. Хэрхэвч цэргийн тоо дутуу байж Элч зарлагыг гутаан доромжилж үл болно. дахиа аваад дампуурвал гурав дахь удаагааболохгүй. Их, бага түшмэдээс дараалан сул Улс хоорондын арилжаа худалдааг хамгаалах бараа авч болно.цэрэг иргэнд хүртэл гэрт ба хээр их дуугаар хэрэгтэй. Хоёр тал харилцан тохирох, өгч авалцаххашгирах ба үймж шуугихыг цээрлэ. Зөрчвөөс зүйлсийнхээ тоо, хэмжээ, хугацаа, чанарыг Хоёр улс дайтахын өмнө дайсан этгээдийнял буй. тогтоох, бие биенийхээ хүлээх үүрэг цэрэг ардад хэрэв эсэргүүцэлгүй буужЗарлиг тушаалыг цаглашгүй хичээн гүйцэтгэх өгвөөс та нарын сайн сайхан амар түвшин 35 Алдарт бөх 36 Исламын шашны сүм хийдэд хүмүүсийг удирдан, залбиранхэрэгтэй. Жишээлбэл, мянгатын, түмтийн батлагдана, хэрэв эсэргүүцвээс ямар зовлон даатгагч зарц лам 7

×