• Save
GETXOLINGUAE 2013 URI RUIZ BIKANDI
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

GETXOLINGUAE 2013 URI RUIZ BIKANDI

on

  • 555 views

Uri Ruiz Bikandik Getxolinguae 2013an emandako hitzaldia

Uri Ruiz Bikandik Getxolinguae 2013an emandako hitzaldia

Statistics

Views

Total Views
555
Views on SlideShare
405
Embed Views
150

Actions

Likes
1
Downloads
0
Comments
0

1 Embed 150

http://getxolinguae2013.wordpress.com 150

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Microsoft PowerPoint

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment
  • Hausnarketak maila asko ditu, kontzientzia eta formalizazioarekin erlazionatuta Karmiloff-Smith-en ezagutzaren Irudikapenezko birdeskribapen prozesuak: 1 maila Inplizituak eta 3 maila esplizituak Inplizitu 1: portaeraren alorrekoa, erabilera zuzena lortzen da Esplizitu 1: Irudikapenezko birdeskribapena: autozuzenketak, arauak atera eta aplikatu. U eite prozesuak hasi. Esplizitu 2 eta 3:hitzez adierazi hizkuntzaren erabilera arrazoiak. Teorien berezko eraketa
  • “ Ikasleei bere kasa uzten bazaie beren buru mekanismoekin konpon daitezen, ez dute hizkuntza ondo ikasiko” (Doughty eta Williams,1999). -Kontzientzia metalinguistikoak lanaren eta ekoizpenaren kontrola dakar. -Gure artean abandonatuta maiz: ekintza da lana, ez hausnarketa.
  • Denetara heltzeko bidea egiten lagundu behar
  • -Honetan, Karmiloff-Smithen datuen ezagutzaren bilakaera hartu behar kontutan (birrirudikapenak inplizituak dira hasieran eta gero eta esplizituagoak)
  • Hausnarketa metalinguistikoa eta metaezagutza DBHko ikasle talde baten
  • Gramatika lausotua: nahasia eta iluna
  • -K ergativo eta –k plurala gauza bera da eurentzat

GETXOLINGUAE 2013 URI RUIZ BIKANDI GETXOLINGUAE 2013 URI RUIZ BIKANDI Presentation Transcript

  • Hausnarketa metalinguistikoazUri Ruiz Bikandi (UPV-EHU)Getxolinguae 2013
  • Gidoia1.Hausnarketa metalinguistikoa.Metakognizioa.Aktibitate metalinguistikoa.Hausnarketa metalinguistikoazertaz, noiztik, nola egin…2.-Ikerkuntza baten inguruan
  • Ideia zentralaKomunikazioa menderatzeko, beharrezkoa dahizkuntza ez bakarrik komunikazio tresna gisaerabiltzea, baizik eta objektu gisa ezagutzea.Horrek posible egiten du haren erabilerazabala, zorrotza eta zehatza.Hizkuntzari begiratzen eta oso goiz hasten daeta hasi behar da. Horren kontzientzia dakontua.
  • Metakognizioa• Mundua aztertzeaz gain, gizakiok gure buruangertatzen dena ere saiatzen gara ezagutzen:berrikusi, konparatu, birpentsatu, buruan“berdeskribatu” eta teoriak eraikitzen ditugugarapenean zehar.• Dakiguna edota gure jakite modua aztertze-prozesuaren –hau da, lan metakognitiboaren-ondorioari metakognizioa deitzen zaio.
  • Hausnarketa metalinguistikoa• Gure buruan dagoen edo ezagutzen dugunhizkuntza aztertzean egiten dugun gogoetariHausnaketa metalinguistikoa deitzen zaio. Lanmetakognitiboa da.• Aktibitate metalinguistiko kontzientea eskolanlantzen da, batez ere idatziaren inguruan.Behar-beharrezkoa da:– 1Hren erabilera ona izateko (ahoz eta idatziz).– Gainontzeko hizkuntzak ondo ikasteko: Hizkuntzenezaugarri batzuk ez baitira naturalki harrapatzen.
  • Hizkuntza datuetarako sarbidea(Karmiloff-Smith, 1994)I MAILA - INPLIZITUA±2 urteE-1 MAILA ESPLIZITUA3-5 urteE-2/3 MAILA ESPLIZITUAK6-10 urtetatik aurreraProzeduren araberaburuan kodeturikohizkuntzaren irudikapena.Gogamenean irudikaturikoinformazioa, bainakontzientziara heltzerik ezduena. Informazio horibirdeskribatu egiten da.Kontzientziara sarbideaduen informazioa.-Ez dago analisirik,hizkuntza praktikanikasitako portaera batzukdira.-Ezagutza automatizatua.-Erabilera zuzena lortzenda.-Elementu komunakateratzen hasten da.-Egitura morfologikoadeskonposatzea, adib.-Gramatika-autozuzenketak.-Dakienaren berrikusteerdi-kontzientea.-Arauak atera etaaplikatzeko fasea.-Hizkuntzarenfuntzionamenduariburuzko teorien berezkoeraketa.-Subjektuak hitzez adieraziditzake zenbait elementuhizkuntzan erabiltzearenarrazoiak.-Eskolak prozesuonabiadura eta sakontasuna
  • Hizkuntza kontzientziara ekarri• Hizkuntzak ez dira bakarrik inkontzienteki ikasten.• Bereziki hizkuntzaz gaizki erabilitako zerbait aldatuahal izateko, horren berri izatea da lehen etaezinbesteko pausoa, horrekin konturatzea,kontzientziara ekartzea.• Kontzientzia metalinguistikoa garatu behar da,hizkuntz ekoizpenaren kontrola baitakar.“Ikasleak bere kasa uzten baditugu beren burumekanismoekin konpon daitezen, ez dute hizkuntzaondo ikasiko” (Doughty eta Williams, 1999: 203).
  • Kontzientzia metalinguistikoaCulioli (1990) eta Bialystok (1991)-en arabera,Hizkuntzaren zenbait kontzientzia-maila daude:• Epilinguistikoa (inplizitoa edo ez kontzientea) (Zer dazipristindu?)• Epilinguistiko esplizitoa edota kontziente (hartubaino… harrapatu esango nuke hobeto).• Kontziente eguneroko hizkuntzaz adierazita. (Kalekohitz hori ez da aproposa hemen erabiltzeko)• Kontziente hizkuntza teknikoaz(metahizkuntzaz)adierazita. (Lehenaldian hitz egitenduzu. Diozuna noiz gertatu zen, bada?)
  • Hizkuntzaz kontziente izan• Hizkuntza ez bakarrik eduki-eramale, baiziketa objektu ere, kontsideratu behar.• Erabilera landuak batez ere kontzientekiikasten dira.• Aktibitate metalinguistiko kontzientea egitenez denean, jokabidea kontroletik kanpo dago.• Hizkuntzaren analisi-estrategiak askotarikoakizango dira, eta ikasleen hizkuntzarengarapen-mailari egokituko zaizkio.
  • Hausnarketa noiz eta nola egin• 2Hren irakaskuntza behikularraren edozeinfasetan egin daiteke eta egin behar da.• Hizkuntza “opakatu”, formaz ohartarazi:eskola hasiera-hasieratik ikasleak ohitu nolaesaten duen, nola jartzen duen begiratzen.• Ikasleen hizkuntza-gaitasunak eta gaitasunmetalinguistikoak gehiegi balioetsi gabe.• Hizkuntz(ar)en jokabideaz galderak sustatu,problemak planteiatu.
  • Zertaz hausnartu bereziki• Ikasgelako komunikazio-jardueran premiazkodiren hizkuntza-formez.• Hiztun berrien hizketaren forma akastunez,jatorrizko hiztunengan errefusa sortzendutenez.• 1H eta 2Hn forma eta jokabide desberdinaduten faktoreez (determinazioa, aditz-denboren balioa...)• Ausazko jokabideez.
  • Ausazko jokabideak• Duda eta insegurantza esparrua markatzendute, edota problemaren kontzientzia eza.• Ausazko jokabideez hausnartu beharra dago.• Horrelako erabilerak mozteko, lehenik haietanerreparatu behar eta parametro finkoakezarri, ikasleei autokontrola lortzeko arauakaztertzen eta aplikatzen lagunduz.
  • Ausazko erabilerak gelditu!“...Orduan astia agertu zen. Orduan galdetu zuen:-norkdeitu dit ume bat deitzeko?Amak esan zuen:-ni neu deitu dizut nire umea zendatubehar duzu.Orduan astia esan zuen:-sendatuta dago oraintxeeskolara joan al da.Ama berriro esan zuen: -eskolara deituko dut.”(Ergatiboa problematizatu behar: noiz erabili eta zergatik, aditziragankortasunari lotuta)
  • Ausazko erabilerak: araua atera!“Tres cerditos vivían en el corazón del bosque.El lobo querían comerselo y les perseguia. Loscerditos construio una casa. El menorconstruio de paja. (...).”(LH 5. maila. Gaztelera 2H)(Komunztadura problemak: a)subjektua identifikatu beharb)objektuak identifikatu behar)
  • Ausazko erabilerak aztertu!• “Jon izeneko mutiko bat bere aita eta amarekinbizi zen. Hamar urte zituen eta bera ume arrarobat zen. Kalera irteten da gauean eta lo egitendu egun zear. Zer izango ote da? Banpiro batizango da? Ba banpiro bat da eta orain zergertatu zen kontatuko dizuet.”(LH 5. maila. Euskara 2H)(a)Denbora –orainaldia, lehenaldia, geroaldia- eta b)Aspektua –ohikoa, bukatua eta gerta gabea- kontrolatu behar)
  • Problemak planteiatu, pentsa arazi• Umeen materialetatik sustatu hausnarketa.• Haietan funtsezko dena identifikatu etabeharrezkoena aukeratu lantzeko.• Denboraz, numeroaz, agenteaz, objektuaz,aspektuaz... Gogoeta eta eztabaida piztu: noladabil? nolakoa da? zertarako erabiltzen da?zergatik?...• Fenomenoak aztertu funtzioa, forma etaesanahia erlazionatuz.
  • Oharpena eta eztabaida sortu• Hizkuntza bakoitza deskribatu eta bestehizkuntz(ar)en jokabidearekin konparatu,deskribatu.• Hizkuntza-arauak sortu, eztabaidatu,egiaztatu... Jokabide posible asko badago,agerian utzi, duda onartu, kontsultatu...• Eredu-testuetara jo gogoeta egitenlaguntzeko.• Ikasitakoa modu desberdinek irudikatu etaikusgarri/eskuragarri utzi gogora arazteko.
  • “Haurrak ezagutza sistematikoan gidatu etairakaskuntza metodo arrakastatsuak sortuahal izateko, ezinbesteakoa da umeenburuetako kontzeptu zientifikoen garapenaulertzea ”(Vygotsky, 1985: 119)
  • Gelan egindako ikerketa bat*:Subjektua bigarren hizkuntzan*Barquín, Ruiz Bikandi, Zulaika (2011)(BERBA)
  • Helburu orokorrak• Ikasle elebidunek euren hizkuntzen gainekohausnarketan erabiltzen dituztenmekanismoak ezagutzea.• Hausnarketa bidean eraikitzen dituztenirudikapenak ezagutzea.• Euren gramatika ezagutza eraikitzean lortzenduten abstrakzio maila deskribatzea.
  • Helburu zehatzak• Euskarazko subjektua identifikatzean ikasleenaktibitate metakognitiboa eta aktibitatemetalinguistikoa deskribatzea.• Aktibitate horietan topatzen dituztenoztopoak eta soluziobideak ezagutzea.• 1h eta 2Hren arteko transferentzia jokabideenmekanismoak, euren zentzua eta norabideaantzematea.
  • Metodologia• Subjektuak: 2. DBH - D ereduko gela bateko ikasleak.• Iraupena: 2 aste, 45’tako 6 saio. Ordutegi ohia.• Tresna:– Aditz transitiboa eta bere erlazioez gramatika-gogoetasustatzeko sekuentzia didaktikoa– Irakaslearekin adostuta.• Prozedura: ikasleak hiruko taldetan bilduta, audiozgrabatuta.– Eragintrukeen transkribaketa eta analisia.– Idazleen idatzien eta landa-oharren analisia(Ondoren, bi jarduera besterik ez dira aurkeztuko)
  • Jarduera: 1. eta 2. zereginak1.-Irakurri ondoko esaldiak eta esan bakoitzean zein densubjektua (agertzen ez bada, Ø jarri).a) Katua hil da.b) Katuak hil dira.c) Katuak hil du.d) Katuek hil dute.e) Katua hil du2.-Idatz ezazue zer egin duzuen subjektua zeinden jakiteko.
  • LEHEN EMAITZAK ETA EZTABAIDA
  • Erantzunak: lehen jarduera
  • Erantzunak: bigarren jarduera• Zeregina: Idatzi zer egin duzuen subjektuazein den jakiteko.• Erantzuna: Aditzari galdetu batzuetan NOReta bestetan NORKa) Katua hil da. Norb) Katuak hil dira. Nortzukc) Katuak hil du. Nortzukd) Katuek hil dute. Norke) Katua hil du Nor
  • Gogoeta metalinguistikoazEmaitzak, 1:• Ikasleek gaztelera eta euskararako gramatikalausotu, zehaztugabe bat dute, fenomenoakazaltzen lortzen ez duena:– Subjektua identifikatzeko gaztelera eta euskarakoprozedura bera erabiltzen dute: aditzaren ekintzanork/nor/quién galdetu. Euskaraz galdera horibikoiztean, lausoa suertatzen da.
  • Gogoeta metalinguistikoazEmaitzak, 2:• Erantzuteko, partaideek estrategia analitikodesberdinak erabili dituzte: morfologikoak kasubaten, semantikoak bestean.• Subjektuak detektatzeko bide morfologikoak “erroaateratzeko prozedura”ren luzapena dela ematen du:subjektua= Izen sintagmek komunean dutena• Hizkuntzaz hitz egiteko oinarrizko terminologia ezaikusten da.
  • Hausnarketa metakognitiboa• Elkarrizketan kanporatu dituzten buru prozesuakidentifikatzeko problema daukate: benetan egindutena ez dator bat egin dutela esaten dutenarekin.• Ez dirudi inkongruentzia hau ajola zaienik.• Eginbehar metakognitiboari ekiteko erantzunestereotipatuak sortarazten dituen eskola-prozedura automatizatu eta zirkularra erabiltzendute.• Hausnarketa metalinguistikoaren zailtasunarijokabide metakognitiboarena lotzen zaio.
  • Eztabaida. Objektuaren analisia• Ez dute –k ergatibo eta –k plurala bereizten. Ikaslehauentzat forma da bakarrik ikusgarri. Badirudiforma batek bete ditzakeen funtzioak gardensuertatzen zaizkiela, ez dituztela somatu ere egiten.• Tresneria kontzeptual egokirik ez izateak zailabihurtzen du fenomenoak ikustea.• Ikasleak ez daude ohituta aldi berean esanahiari,funtzioari edo eta formari begiratzen.
  • Objektuaren analisia, 2• “Ebazpena” zein den jakiteko irakasten diren zenbaitmekanismok (nor edo nork galdetu, adib.) zailduegiten die fenomenoen ulerkuntza eta erantzunautomatikoak baino ez dituzte sorrarazten.• Hizkuntza ez da problematizatzen, ez da hartazhausnartzen, baizik eta aldez aurretik eginak dirensoluziobideak aplikatzen dira.
  • Objektuaren analisia, 3• Badirudi ikasleek zereginaren irudikapendesberdinak dituztela:– Kontua da klasean normalean egiten dena egitea,zeregina betetzea.– Kontua da problemaz gogoeta egitea.– Kontua da ebazpena aurkitzea.– Kontua da adostea, taldean testu bat izateraheltzea.
  • Eztabaida. Ezagutza etametaezagutza• Talde lanak zentzu onean pentsatzenlaguntzen du?:– Adostasun soziala zuzentasunaren gainetikdagoela ematen du: ikasleek erantzun bateratuatopatzea gehiago estima dezakete zuzena baino.• Norberen eta besteen ezagutza prozesuetazhausnarketa-entrenamendu gehiago etasakonago behar.
  • Ezagutza eta metaezagutza, 2• Erantzunak eta talde eztabaidaren bilakaeraneurri handi baten datoz:– Taldearen barne indar-erlazioetatik– Buruzagitza eta haren ganako jarreretatik– Arrazoinketa-ezaren, kontraesanaren etatautologiaren aurrean aurkako jarreratik.• Argudiaketan ez dute behar bestekotrebakuntzarik.
  • Ondorio orokor gisaIkerkuntza gehiago behar dugu, bainahasteko, hau guztietatik badugu nondik hasihizkuntzaren irakaskuntzari dagokionezeskolako jokabideak hobetzeko. Zereginik ezzaigu falta.
  • Aipamen bibliografikoak• BARQUÍN, A.; RUIZ BIKANDI, U.; ZULAIKA, T. (2011) Zer dakite DBHkoikasleek gramatikaz? Subjektua eta Nor/nork eztabaidan. Kasu azterketa.Tantak 23(1), 119-140.• BIALYSTOK, Ellen (1991): Metalinguistic dimensions of bilingual languageproficiency. Language processing in bilingual children (113-140).Cambridge: Cambridge University Press.• CULIOLI, A. (1990): Pour une linguistique de lénonciation. Vol. I. Paris:Ophrys.• DOUGHTY, Catherine & WILLIAMS, Jessica (1999): Pedagogical choices infocus on form. In C. Doughty & J.Williams (eds.) Focus on form inClassroom Second Language Acquisition (197-259). Cambridge: CambridgeUniversity Press.• KARMILOFF-SMITH, Annette (1994): Mas allá de la modularidad. Madrid:Alianza.• VYGOTSKY, Lev S. (1985): Pensamiento y Lenguaje. Buenos Aires: LaPléyade.
  • Eskerrik asko zuen arretagatik