Agressie : oorzaken, achtergronden en hantering

5,518 views
5,129 views

Published on

Presentation given to larger groups of teachers, reception personnel, health workers, police and security officers

Published in: Technology, Art & Photos
1 Comment
0 Likes
Statistics
Notes
  • <br /><iframe width="350" height="288" src="http://www.youtube.com/embed/_SsEECj1jEg" frameborder="0" allowfullscreen></iframe>
       Reply 
    Are you sure you want to  Yes  No
    Your message goes here
  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
5,518
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
10
Actions
Shares
0
Downloads
101
Comments
1
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide
  • Spel = oefening, aanleren van sociale en technische vaardigheden ; bv. kat die met muis speelt, kleine welpjes die vechten Hulpbronnen : voedsel, beschutting, sexuele partners
  • Agressie als element van natuurlijke selectie : mogelijke oplossing voor dagelijkse vitale problemen
  • Palestijnen na Israëlische aanslag, hooligans, jongerenbendes
  • Stiltes : al dan niet knikken, mm… Stopwoordjes : onzeker Zwaarwichtig woordgebruik : bedreigend
  • Herhaling : zie experiment serveuze “Hoe zo”
  • Aandacht verleggen naar oplossing : alternatief, gedeeltelijke oplossing, doorverwijzing, …
  • Agressie : oorzaken, achtergronden en hantering

    1. 1. Agressie : een theoretisch referentiekader MO
    2. 2. Verklaringsmodellen <ul><li>Evolutie-biologie </li></ul><ul><li>Sociaal-psychologische verklaringen </li></ul><ul><li>Situationele variabelen </li></ul><ul><li>Chemische factoren </li></ul>MO
    3. 3. Biologisch referentiekader MO
    4. 4. Agressie bij dieren <ul><li>Redenen voor agressief gedrag bij dieren : </li></ul><ul><ul><li>Spel, oefening, techniek : opleiding in sociale en technische vaardigheden </li></ul></ul><ul><ul><li>Territoriumdrang : behoefte aan eigen ruimte en bijhorende hulpbronnen </li></ul></ul><ul><ul><li>Dominantiegevechten </li></ul></ul>MO
    5. 5. Agressie bij dieren <ul><li>Non-verbale ontmijningsstrategieën : </li></ul><ul><ul><li>Hoofd buigen (nek tonen) </li></ul></ul><ul><ul><li>Buik omhoog rollen </li></ul></ul><ul><ul><li>=> “ik geef mij over” : remreflexen </li></ul></ul>MO
    6. 6. Agressie bij mensen <ul><li>Dieren : hoe meer verwant aan de mens, hoe gewelddadiger (zie mensapen, met uitzondering van de bonobo’s) </li></ul><ul><li>Agressie bij mensen = meest gewelddadig </li></ul><ul><ul><li>Taal, mogelijkheid verbaal te kwetsen en reactie uit te lokken </li></ul></ul><ul><ul><li>Vuurwapens : - blokkeren remreflexen </li></ul></ul><ul><ul><ul><ul><ul><li>- geen rechtstreeks contact met slachtoffer </li></ul></ul></ul></ul></ul>MO
    7. 7. Paleontologie bewijst : Agressie bij mensen is van alle tijden… MO
    8. 8. Evolutionaire verklaringen voor menselijke agressie MO
    9. 9. <ul><li>Verwerven van middelen/resources : voedsel, bescherming, partners </li></ul><ul><li>Ter verdediging tegen agressie </li></ul><ul><li>Rivalen van hetzelfde geslacht schade toebrengen </li></ul><ul><li>Opklimmen binnen de hiërarchie, status verwerven </li></ul>Agressie als overlevingsstrategie : MO
    10. 10. Agressie als overlevingsstrategie <ul><li>Toekomstige rivalen afschrikken (Maffia, Hell’s Angels) </li></ul><ul><li>Sexuele ontrouw bij partner(s) ontraden </li></ul><ul><li>Elimineren van “kosten” die niet genetisch verwant zijn (problematiek van stiefkinderen, zie ook : leeuwen) </li></ul>MO
    11. 11. Zijn mannen agressiever dan vrouwen ?? MO
    12. 12. Mannen zijn ànders agressief dan vrouwen !! MO
    13. 13. Agressie bij mannen <ul><li>90% van conflicten met dodelijke afloop gebeurt door mannen </li></ul><ul><li>Hierbij zijn 80% van de slachtoffers ook mannen </li></ul><ul><li>Oorzaak : genetische competitie omwille van beperkt aantal kinderen dat elke vrouw kan grootbrengen </li></ul>MO
    14. 14. Agressie bij vrouwen <ul><li>Indirecte of sociale agressie : neerbuigend doen, opmerkingen over uiterlijk, roddelen, manipuleren, … </li></ul><ul><li>Minder fysiek, minder levensbedreigend, maar sociaal gevaarlijker </li></ul><ul><li>Wordt niet teruggevonden bij dieren of kleine kinderen : vereist verbale en sociale vaardigheden, en een sociaal netwerk </li></ul>MO
    15. 15. Psycho-sociale verklaringen MO
    16. 16. Frustratie-agressie-hypothese <ul><li>°1939 </li></ul><ul><li>Agressie = automatische respons op frustratie </li></ul><ul><li>MAAR niet alle frustratie leidt tot agressie </li></ul><ul><li>=> Verfijnd (Berkowitz) : frustratie leidt tot negatieve emoties en woede, en woede leidt soms tot agressie (afhankelijk van cognitieve processen : associaties, meningen, interpretaties,…) </li></ul>MO
    17. 17. Theorie van sociaal leren <ul><li>Agressie als aangeleerde reactie </li></ul><ul><li>Aangeleerd door : </li></ul><ul><li>- Belonen van agressief gedrag </li></ul><ul><li>- Observatie bij rolmodellen, vrienden, op TV (ook : saturatie- effect) </li></ul>MO
    18. 18. Situationele variabelen MO
    19. 19. Situationele katalysatoren <ul><li>Aanwezigheid van gewelddadige “clues” : geweren ipv tennisrackets bv. </li></ul><ul><li>Pijn, fysiek ongemak </li></ul><ul><li>Oververhitting </li></ul><ul><li>Fysieke opwinding </li></ul><ul><li>Teveel mensen, te weinig plaats (crowding) </li></ul>MO
    20. 20. Situationele katalysatoren <ul><li>TV : - voorbeeldleren (leertheorie) </li></ul><ul><ul><ul><li>- maakt minder gevoelig (saturatie- effect) </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>- vertekent realiteitsbeeld </li></ul></ul></ul><ul><li>Canadese stad die pas in de jaren ’80 TV-aansluiting kreeg, zag in enkele maanden tijd de agressie op speelpleintjes verdubbelen </li></ul>MO
    21. 21. Situationele katalysatoren <ul><li>Groepsdruk en de-individuatie </li></ul><ul><li>Luchtvervuiling (exp. met sigarettenrook) </li></ul><ul><li>Zintuiglijke (over)stimulatie (geluiden, beelden, geuren, …) </li></ul><ul><li>Machtsvertoon (uniform, rangen, graden) </li></ul><ul><li>TV (leereffect, saturatie, vertekend realiteitsbeeld) </li></ul>MO
    22. 22. Chemische factoren MO
    23. 23. <ul><li>Electrische stimulatie van bepaalde hersenzones : kan agressief gedrag bij apen verhogen </li></ul><ul><li>Genetische component : door selectief kweken kan men agressievere muizen bekomen </li></ul><ul><li>Lage bloedsuikerspiegel kan bijdragen tot agressie </li></ul>MO
    24. 24. <ul><li>Alcohol – of drugsintoxicatie : vermindert zelfbewustzijn én vermindert inschattingsvermogen over gevolgen v/e actie </li></ul><ul><li>Hormonen : mannen met meer testosteron neigen meer naar delinquent gedrag, (hard)druggebruik en agressief gedrag </li></ul>MO
    25. 25. Conclusie <ul><li>Agressie behoort tot de persoonlijke bagage van elke mens, maar niet elke mens wordt dader (of slachtoffer) van agressie </li></ul>MO
    26. 26. Agressiebeperkende of -versterkende mechanismen <ul><li>Remreflexen bij dader en slachtoffer </li></ul><ul><li>Sociale en verbale vaardigheden van dader en slachtoffer </li></ul><ul><li>Vooroordelen, stereotypen, discriminaties </li></ul><ul><li>Persoonlijke perceptie, tolerantiedrempel, eigen waarden en normen </li></ul><ul><li>Rationalisaties in hoofde van de dader </li></ul><ul><li>Groepsdruk </li></ul>MO
    27. 27. Agressie-beheersing in de praktijk MO
    28. 28. Video MO
    29. 29. Belang van sociale vaardigheden <ul><li>Uitgangspunt = zoveel mogelijk agressie voorkomen door preventieve basishouding </li></ul>MO
    30. 30. Preventieve basishouding <ul><li>Lichaamstaal </li></ul><ul><li>Verbale communicatie </li></ul><ul><li>Actief luisteren </li></ul><ul><li>Aanspreken en aanspreekbaar zijn </li></ul><ul><li>= Klantvriendelijkheid </li></ul>MO
    31. 31. Lichaamstaal <ul><li>Oogcontact </li></ul><ul><li>Houding </li></ul><ul><li>Gedrag </li></ul><ul><li>Spreektoon </li></ul>MO
    32. 32. Oogcontact <ul><li>Interesse </li></ul><ul><li>Observatie </li></ul><ul><li>Beter verstaanbaar </li></ul><ul><li>“ Ik heb u gezien” => u kan mij aanspreken </li></ul><ul><ul><ul><ul><ul><li>=> ik houd u in het oog </li></ul></ul></ul></ul></ul>MO
    33. 33. Houding <ul><li>Vermijd roken, eten, drinken, privé-telefoons, krant lezen, … </li></ul><ul><li>Rechtop, open, alerte houding </li></ul><ul><li>Kom in beweging </li></ul><ul><li>Het knikje dat wonderen doet </li></ul><ul><li>“ Wachten is vervelend” </li></ul><ul><li>Glimlach </li></ul>MO
    34. 34. Gedrag <ul><li>Respecteer “private space” </li></ul><ul><li>Bewegingen van handen en armen </li></ul><ul><li>Geen aanraking bij dreigend conflict </li></ul><ul><li>Kom op gelijke hoogte (zie ook “supernanny”) </li></ul><ul><li>Herkenbaar aanwezig zijn </li></ul>MO
    35. 35. Spreektoon <ul><li>Niet te luid en niet te stil </li></ul><ul><li>Beheerst en rustig, duidelijk </li></ul><ul><li>Zorg voor veel hoog en laag in uw stem </li></ul><ul><li>Intonatie kan boodschap doorkruisen (sarcasme) </li></ul><ul><li>Pas stemvolume en ritme aan het kind aan </li></ul>MO
    36. 36. Verbale communicatie <ul><ul><ul><li>Geen jargon, geen verkleinwoorden </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Vermijd m-woorden </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Ook stiltes kunnen betekenisvol zijn (al dan niet knikken, mm, …) </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Vermijd stopwoordjes (klinkt onzeker) </li></ul></ul></ul>MO
    37. 37. Verbale communicatie <ul><ul><ul><li>Gebruik ik-uitspraken ipv jij-uitspraken </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Boodschap positief formuleren </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Gelijk hebben ≠ gelijk halen </li></ul></ul></ul><ul><ul><ul><li>Geen zwaarwichtige woorden (bedreigend) </li></ul></ul></ul>MO
    38. 38. Actief luisteren <ul><li>= zichtbaar luisteren : oogcontact, knikje, vooroverbuigen, hmm, … (ook aan de telefoon !) </li></ul><ul><li>Laat zien dat u meedenkt </li></ul><ul><li>Belang van herhaling (zie experiment “Hoe Zo”) </li></ul><ul><li>Juiste vragen stellen </li></ul>MO
    39. 39. Aanspreken en aanspreekbaar zijn <ul><li>Door oogcontact, knikje, goeiedag, “kan ik u helpen?” </li></ul><ul><li>Door open, actieve, alerte houding </li></ul><ul><li>Duidelijk zichtbaar aanwezig </li></ul><ul><li>Herkenbaar : door uniform, badge, key-ring, … </li></ul>MO
    40. 40. Verschijningsvormen van agressie MO
    41. 41. Naar binnen  naar buiten gericht <ul><li>Naar binnen : zelfverminking, anorexia, minderwaardigheidscomplex, … </li></ul><ul><li>Naar buiten : naar andere mensen of fysieke omgeving gericht </li></ul>MO
    42. 42. Verbaal  non-verbaal  fysiek <ul><li>Verbaal : schelden, bedreigen, verkleinwoorden, sarcasme, … </li></ul><ul><li>Non-verbaal : trillende stem, “gekapte” zinnen, roepen, armgebaren, voorover leunen, zich “opblazen”, … </li></ul><ul><li>Fysiek : op tafel slaan, voorwerpen gooien, tegen muur stampen, aanraken… </li></ul>MO
    43. 43. Individuele  Groeps-agressie <ul><li>Individueel geweld : vooral moord en doodslag, overvallen, slagen en verwondingen, verkrachting, … </li></ul><ul><li>Groepsgeweld : oorlog, genocide, etnische conflicten, maar ook hooliganisme bv. … </li></ul>MO
    44. 44. Typologieën van agressie <ul><li>Frustratie-agressie (woede : frustratie-agressie-hypothese) ; soms ook emotionele of impulsieve agressie genoemd </li></ul><ul><li>Instrumentele agressie (leertheorie) </li></ul><ul><li>Pathologische agressie (chemische factoren) </li></ul>MO
    45. 45. Frustratie-agressie : kenmerken <ul><li>Druppel die emmer doet overlopen </li></ul><ul><li>Niet altijd in verhouding tot aanleiding </li></ul><ul><li>Vaak over langere tijd opgebouwd </li></ul><ul><li>Verlies van zelfcontrole </li></ul><ul><li>Niet (onmiddellijk) voor rede vatbaar </li></ul><ul><li>= Uiting van onmacht </li></ul><ul><li>Speciaal geval : extreme emoties </li></ul>MO
    46. 46. Frustratie-agressie : gefaseerd verloop <ul><li>Opstartfase : onderhuidse opbouw, gekenmerkt door lichaamstaal </li></ul><ul><li>Escalatiefase : lichaam laadt zich op, spanning stijgt </li></ul><ul><li>Crisisfase : ongecontroleerde uitbarsting, afreageren, slaan, schoppen, … </li></ul>MO
    47. 47. Frustratie-agressie : gefaseerd verloop <ul><li>Afbouwfase : langzame terugkeer naar normaal gedrag (ca. 90 min.) ; nog steeds extreem prikkelbaar, gevoelig voor ongeloof, afwijzing, verwijten enz. ; nieuwe uitbarsting zonder opbouw mogelijk (boosterreactie) => meeste interventiefouten gebeuren hier ! </li></ul><ul><li>Terugslagfase : geen energie, leegheid, desorëntatie ; lichamelijk en geestelijk uitgeput </li></ul>MO
    48. 48. Extreme emoties <ul><li>Blinde woede </li></ul><ul><li>Onvoorspelbaar </li></ul><ul><li>Vereist inschattingsvermogen </li></ul><ul><li>Afreageren : op meubels, deuren, auto’s, … </li></ul>MO
    49. 49. Instrumentele agressie : kenmerken <ul><li>Agressie = hulpmiddel </li></ul><ul><li>Om een bepaald doel te bereiken </li></ul><ul><li>Bedoeld om ander onder druk te zetten </li></ul><ul><li>Druk wordt geleidelijk opgevoerd </li></ul><ul><li>Goed gedoseerd </li></ul>MO
    50. 50. Pathologische agressie : kenmerken <ul><li>Chemische achtergrond : psychiatrie, alcoholintoxicatie, … Opgelet druggebruik : soms pathologisch, soms ook instrumenteel ! (bv. vallen niet dealer aan, maar wel verpleegkundige…) </li></ul><ul><li>Geen specifieke gerichtheid </li></ul><ul><li>Onvoorspelbaar </li></ul><ul><li>Weinig hanteerbaar </li></ul>MO
    51. 51. Frustratie-agressie : aanpak <ul><li>Centraal = nood aan begrip en medeleven </li></ul><ul><li>Eerst (zichtbaar!) luisteren </li></ul><ul><li>Begrip tonen, meeleven </li></ul><ul><li>Uitleggen, kaderen </li></ul><ul><li>Aandacht verleggen van probleem naar oplossing </li></ul><ul><li>Afronden en medewerking vragen (vermijden van gezichtsverlies) </li></ul>MO
    52. 52. Frustratie-agressie : valkuilen <ul><li>Tirade onderbreken </li></ul><ul><li>Te snel oplossing voorstellen </li></ul><ul><li>Niet alle stappen doorlopen </li></ul><ul><li>Zelf beginnen schelden of dreigen </li></ul>MO
    53. 53. Extreme emoties : aanpak <ul><li>Ruimte laten om af te koelen </li></ul><ul><li>Nadruk op eigen veiligheid en die van anderen </li></ul><ul><li>Indien nodig : dekking zoeken </li></ul><ul><li>Pas als razernij voorbij is : contact maken </li></ul>MO
    54. 54. Instrumentele agressie : aanpak <ul><li>Begrip tonen en inleven </li></ul><ul><li>MAAR duidelijke grenzen aangeven </li></ul><ul><li>Boodschap uitleggen en ev. herhalen </li></ul><ul><li>Tot de orde roepen, ev. terug grenzen aangeven </li></ul><ul><li>Uiteindelijk : voor de keuze stellen </li></ul>MO
    55. 55. Instrumentele agressie : valkuilen <ul><li>Dader probeert te intimideren </li></ul><ul><li>Gevaar voor escalatie </li></ul><ul><li>Publiek </li></ul>MO
    56. 56. Pathologische agressie : aanpak <ul><li>Medische bijstand vereist </li></ul><ul><li>Onvoorspelbaar in de omgang </li></ul><ul><li>Moeilijk te kalmeren </li></ul><ul><li>Eigen veiligheid en die van anderen verzekeren </li></ul><ul><li>Toepasselijke alarmprocedures volgen </li></ul>MO
    57. 57. Algemene regels <ul><li>Vermijd agressie uit te lokken </li></ul><ul><li>Tracht situatie te ontmijnen, niet laten escaleren </li></ul><ul><li>Eigen emoties onder controle </li></ul><ul><li>De ander in zijn eigenwaarde laten </li></ul><ul><li>Vluchtroute open laten voor beide partijen </li></ul><ul><li>Aandacht voor lichaamstaal </li></ul><ul><li>Gelijk hebben ≠ gelijk krijgen </li></ul><ul><li>Negeer persoonlijke beledigingen </li></ul><ul><li>Indien nodig : alarm slaan </li></ul>MO
    58. 58. Belangrijk : ervaring en oefening ! MO
    59. 59. Als er wapens aan te pas komen <ul><li>KALM BLIJVEN </li></ul><ul><li>Niet provoceren </li></ul><ul><li>Rustig ademhalen </li></ul><ul><li>Geen bruuske bewegingen </li></ul><ul><li>Ga er steeds van uit dat het wapen écht is </li></ul><ul><li>Sla alarm van zodra gevaar geweken is </li></ul><ul><li>Probeer te observeren </li></ul>MO
    60. 60. Gebruik steeds het gezond verstand… MO
    61. 61. EINDE MO
    62. 62. Modus Operandi www.modusoperandi.be [email_address] MO

    ×