Your SlideShare is downloading. ×
Studiedag naar de ecopolis Vlaanderen (6-2-2010) - Lezing acw schaarbeek brussel 06-02-2010 duurzame stedenbouw
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×

Thanks for flagging this SlideShare!

Oops! An error has occurred.

×

Introducing the official SlideShare app

Stunning, full-screen experience for iPhone and Android

Text the download link to your phone

Standard text messaging rates apply

Studiedag naar de ecopolis Vlaanderen (6-2-2010) - Lezing acw schaarbeek brussel 06-02-2010 duurzame stedenbouw

651
views

Published on


0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total Views
651
On Slideshare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
8
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

Report content
Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
No notes for slide

Transcript

  • 1. Duurzame Architectuur, Ecologische Stedenbouw en Biodiversiteit. Naar een klimaatbestendige ecopolis. Pleidooi voor de Lobbenstad. Erik P.C. ROMBAUT,Master in Biology. Hoger Architectuurinstituut Sint-Lucas, Hoogstraat 51, B-9000 Gent / Paleizenstraat 65-67, B-1030 Brussels. KaHo Sint-Lieven, Hospitaalstraat 23, B-9100 Sint-Niklaas. + 32 (0)3 7707147. erik.rombaut@scarlet.beLezing op de studiedag: Naar de ecopolis Vlaanderen ?Aeropolis ACW - Schaarbeek/Brussel. 06/02/2010
  • 2. Thema’s: Over het effect van urbane blauwgroen netwerken opstedelijke biodiversiteit, stadsklimaat en integraal urbaan waterbeheer. Kan een goed doordachte public-private gradiëntbijdragen aan het behoud en herstel van biodiversiteit in (Europese) steden ? Tenzij anders vermeld zijn alle foto’s van © Erik ROMBAUT
  • 3. Probleemstelling.Wat is klimaatbestendigestedenbouw ?Wat is het bestestedenbouwkundigepatroon om de ecologischevoetafdruk van steden teverminderen ?Wat is het bestestedenbouwkundigepatroon om aantrekkelijkecondities te creëren voormensen en voor het herstelvan urbane biodiversiteit
  • 4. Hoe steden afhankelijk zijn van het platteland.Het ecodevice model toegepast op urbane milieuproblemen (TJALLINGII, 1996).
  • 5. Think globally, act locally.Denk GLOBAAL en MONDIAAL en handel LOKAAL Het beheer van STROMEN op verschillende schalen (TJALLINGII, 1996).
  • 6. In een ecopolis is aandacht voor stromen, plekken en participantentegelijkertijd noodzakelijk. Pas dan is duurzaam bouwen en ecologischverantwoorde stedenbouw mogelijk (DUYVESTEIN, 1996).
  • 7. In een ecopolis kunnen de stromen (IN en UIT) worden verminderd door interne milieumaatregelen te nemen in de stad op alle niveaus: gebouw, wijk en stad.
  • 8. Het gebouw niveauOngeveer 40 % van het drinkwater wordt in Vlaanderendoorgespoeld door de WC. Compost toiletten doen dat niet.
  • 9. Ecologisch omgaan met water op het gebouw niveau: hemelwater inzetten en spaarsystemen gebruiken.
  • 10. Het steeds meer verzegelen van de stad (beton, asfalt, daken, ....) veroorzaakt steeds grotere volumes hemelwater die niet langerkunnen infiltreren naar het grondwater toe en die afgevoerd worden via een gemengd riolerings systeem (RUN-OFF).
  • 11. Onverantwoord omgaan met water veroorzaakt ernstige problemen. Het mengen van zwart, grijs en wit water in gemengde rioleringen veroorzaakt capaciteits problemen in dezuiveringsstations (RWZI), in perioden met hevige regenval: overstorten voeren het vervuild waterdan direct af naar de rivier.
  • 12. Overstorten veroorzakenoverstromingen stroomafwaartsvan de stad.
  • 13. Afkoppelen van het hemelwater (witwater) van de riolering is dan ooknoodzakelijk
  • 14. Kapel van Ronchamps (Fr)
  • 15. Ontwerp water-neutraal: Vegetatiedaken verminderen de run-off en hebben tegelijk gunstige effecten op energieverbruik en biodiversiteit,
  • 16. Eidfjord (N). Hardangervidda national park
  • 17. Gebruik vetplanten (zoals Sedum sp.) voor groene daken.Boxtel (NL). De Kleine Aarde Groene daken zijn gunstig voor biodiversiteit, zomer koeling en integraal waterbeheer. Westerlo (B). Kamp C
  • 18. Technische opbouw van een vegetatiedak.
  • 19. Hovden (N): water-neutrale ecowijk.
  • 20. Amsterdam (NL): ontwerpen met hemelwater op het dak van de ING Bank.Foto’s door Johan Heirman
  • 21. Water-neutraal ouderlingen huis(Pelgromshof in Zevenaar, NL) Groen dak en een infiltratie plas voor hemelwater. Zicht van uit een kamer.
  • 22. Integraal water beheer op hetniveau van de wijk.Scheiden van de rioleringAfkoppelen van hethemelwaterVerzamelen en hergebruikenvan hemelwaterInfiltreren van overtollighemelwater(figuur: TJALLINGII, 1996)
  • 23. Culemborg (NL)Belfort Bethoncourt (F)
  • 24. Alphen a/d Rijn (NL):Ecowijk Ecolonia.
  • 25. ‘s Hertogenbosch (NL): wijk ‘De Vliert’
  • 26. Spelen met hemelwater in waterspeeltuinen.Delft (NL) Gelsenkirchen (D) Culemborg (NL)
  • 27. Infiltratie zone in het ‘Ruhrgebiet’ (gemeente Gelsenkirchen, D). Infiltratie zone in de ecowijk Kuppersbusch.
  • 28. Gelsenkirchen (D) ecowijk Schüngelberg.
  • 29. WADI techniek. (water afvoer door infiltratie).
  • 30. Enschede (NL): wadi’s in deecowijken Oikos en Ruwenbosch
  • 31. Wadi’s in de wijken !Culemborg (NL) Malmö (S)
  • 32. Malmö (Zweden): ecowijk Västra Hamnen (West Haven)
  • 33. Voor en … …na ‘re-naturierung’
  • 34. Integraal waterbeheer op stedelijk niveau.
  • 35. Concentrische uitbreiding van steden heeft vele nadelen:Gebrek aan ventilatie met koele en vochtige lucht (zomersmog). Toenemende afstanden voor stedelingen naar het platteland. De compacte stad: Athene (5.000.000 inw. ; Griekenland. )
  • 36. Het stedelijk hitte-eiland effect (The urban heat island effect)http://www.epa.gov/heatislands/resources/pdf/HIRIbrochure.pdf
  • 37. Stedelijk hitte-eiland effect in Karlsruhe (290.000 inw. ; Duitsland)Uit HERMY et al., 2005
  • 38. Brussel (1.000.000 inw.) Jonge families met kinderen verlaten het centrum en zoeken de groene stedelijke rand en het platteland op.• (Verkeer)onleefbaarheid• Gebrek aan avontuurlijkopenbaar groen Uit De Corte, 2005
  • 39. New-towns ; garden-cities (tuinsteden) ; broad-acres citieszijn synoniemen als het gaat over gebrek aan densiteit: mensen wonen er ver uit elkaar. .
  • 40. Stedelijke densiteit versus energie consumptie. Canadese, Australische en Noord-Amerikaanse steden zijn vaak uitgestrekte tuinsteden met zeer lage densiteiten. Europese en Aziatische steden zijn Middeleeuws en hebben vaak veel hogere densiteiten. Er is een verbazende (exponentiële) correlatie tussen densiteit en energie consumptie. Ideaal lijkt densiteit rond knik: 75 -150 inwoners/ ha.
  • 41. Tuinstedelijke verkavelingen leiden tot ‘urban sprawl’, metonbetaalbare openbare nutsvoorzieningen (O.V., post, rioleren,…) 11 km
  • 42. Dus beide modellen voor stadsuitbreiding, de tuinstad en de concentrisch uitbreidende compacte stad, hebben talrijke ecologische nadelen.Hoe kunnen stedelijkheid (urbane kenmerken)en landelijkheid (rurale kenmerken) anders metelkaar worden gecombineerd dan in tuinsteden?Hoe kan voldoende compactheid en densiteitworden ontworpen, anders dan in de compacte,concentrische stad?
  • 43. De oplossing: Het Lobbenstad model. Compact bebouwde stadslobben gescheiden door Blauwgroene vingers Uit Tjallingii, 1996
  • 44. In lobbensteden dringen de blauwgroene vingers diep door tot bij het centrum.Amsterdam (750.000 inw.)uit Gieling, 2006
  • 45. Het Lobbenstad modelHet lobbenstadmodel is ontwikkeld in de eerste helftvan de 20ste eeuw.In verschillende mate is dit model gebruiktondermeer in Denemarken voor het ‘vingerplan’ inKopenhagen (1948), het algemeen uitbreidingsplanvan Amsterdam (AUP 1935) en in steden alsHamburg, Köln (1927), Berlin (Duitsland) enStockholm (Zweden).Ook de planners van Shangai Dongtan (China) alseen eco-city, maken gebruik van het blauwgroenevinger concept.
  • 46. Blauwgroene vingers temperen het stedelijk hitte-eiland effect in Berlin (3.400.000 inw. ; Duitsland) Infrarood opname van de warme stadslobben en de koelere blauwgroene vingers van Berlin. (Cloos, 2006)
  • 47. Berekend voor de stad Valencia (Spanje):Temperatuur verminderen met 1° nood aan 10 ha groen C: 2°C: 50 ha groen 3° 200 ha groen C:
  • 48. Tiergartenpark (Berlin), oppervlakte van 210 ha. http://www.stadtentwicklung.berlin.de/umwelt/stadtgruen
  • 49. Invloed van het Tiergartenpark (Berlin) op de temperatuur.Uit De Blust, 2006.
  • 50. Invloed van het Tiergartenpark (Berlin) op de relatieve luchtvochtigheid. Uit De Blust, 2006.
  • 51. Invloedssfeer van het Tiergartenpark (Berlin) op het stadsklimaat. Uit De Blust, 2006.
  • 52. Dicht bebouwde, compacte stadslobben, gescheiden van elkaar door blauwgroene vingers (Tübingen ; 85.000 inw. ; Duitsland)In de stadslob Französisches Viertelwonen 240 inw./ha en werden 50 à60 arbeidsplaatsen/ha gecreëerd.
  • 53. Ecowijk Vauban in Freiburg im Breisgau (Duitsland)
  • 54. Er is voldoende hoge woondensiteit nodig in de stedelijke lobben voor rendabel bovengronds openbaar (light)rail vervoer. De ecowijk ‘Quartier Vauban’ in Freiburg (D.) wordt door een frequente tramverbinding met het centrum verbonden.
  • 55. Het vormen van burgerbouwgroepen is een sleutel om totdergelijk hoge densiteiten te komen: toekomstige buren leren al elkaar kennen tijdens het proces. Burgerbouwgroepen in Freiburg im Breisgau
  • 56. Werkwijze burgerbouwgroepen (= private bouwgemeenschappen)Private bouwheren sluiten een samenwerkingsverband af omgemeenschappelijk hun ideeën te realiseren. Gelijk gestemdegezinnen, alleenstaanden, ouderen, verhuurders maar ookkleine ondernemers, … sluiten zich aan om in groep éénproject te ontwikkelen met een gezamenlijke architect.De stedelijke overheid organiseert daartoe ‘bouwmarkten’ omals katalysator te fungeren.Na goedkeuring van het project, verkregen deze groepen eengezamenlijke bouwkavel op maat van het gemeenschappelijkontwerp.
  • 57. Enkele voordelen van de werkwijze met dergelijke bouwgroepen.De kostprijs is gemiddeld 20 % tot 25 % lager dan bijgangbaar bouwen.De bouwheren leren elkaar kennen tijdens het traject. Zovermindert de traditionele aversie tegen hogerewoondichtheden tussen de toekomstige buren en groeitsociale cohesie.De verscheidenheid van bewonersbouwgroepen, uit diversesociale groepen en generaties, is herkenbaar in de ergverschillende schaal en typologie van de panden. Er ontstaatals het ware een organisch gegroeid geheel, helemaal nietstereotiep, zoals zo vaak het geval wanneer gewerkt wordtmet projectontwikkelaars.Succesverhaal: tientallen Duitse steden, Zwitserland,Nederland en nu ook Vlaanderen (www.woneninmeervoud.be)
  • 58. De steden Köln (1.000.000 inw. ; Duitsland) en Kopenhagen(1.400.000 inw. ; Denemarken) pasten het lobbenstad concept toe. Het ‘vingerplan’ van Kopenhagen
  • 59. Biodiversity and Natura 2000 in urban areas A review of issues and experiences of nature in citiesacross Europe. Kerstin Sundseth and Geert Raeymaekers; Ecosystems LTD sprl/bvba. November 2006
  • 60. In de blauwgroene vingers kunnen heel wat stedelijke functies eenplaats krijgen: stads- en kinderboerderijen, kerkhoven, sportvelden, fit-o-meter, historische fortificaties, parken, volkstuintjes etc.
  • 61. Tweede sleutel tot het bereiken van hoge densiteiten Zorg voor een goed doordachte public-private gradiënt in de groene buitenruimten.Culemborg (NL). De ecowijk EVA-Lanxmeer
  • 62. WVI, 2009. Wijk ‘De Vloei’ in Ieper
  • 63. Groepeer parkeren net even verderop buiten de ecowijk. Freiburg (D). Ecowijk Quartier Vauban
  • 64. Tübingen (D). De ecowijkFranzösisches Viertel
  • 65. Beperk de verzegelde oppervlakte van bestrating enparkeerterreinen: groepeer en hou water-doorlaatbaar. Ecowijk Dyssekilde (Torup, DK).
  • 66. Casus: EVA-LanxmeerParkeren aan de randen vande wijk• 1 parkeerplaats per huishouden• Geen doorgaande wegen• Wandel en fietspaden
  • 67. Parkeren in EVA-Lanxmeer (Culemborg) 1. Geconcentreerd parkeren in de periferie 2. Parkeernorm ca. 1.0 3. “Buurtauto´s” Wheels4all (nu 6 st.): autodelen 4. Parkeernorm bedrijven nabij station; 1:100 m2 5. Parkeernorm bedrijven overig: 1:50 m2
  • 68. Geef autodelen wél een prominente plaats in de ecowijk
  • 69. WVI, 2009. Wijk ‘De Vloei’ in Ieper
  • 70. WVI, 2009. Wijk ‘De Vloei’ in Ieper
  • 71. WVI, 2009. Wijk ‘De Vloei’ in Ieper
  • 72. WVI, 2009. Wijk ‘De Vloei’ in Ieper
  • 73. WVI, 2009. Wijk ‘De Vloei’ in Ieper
  • 74. Ecowijk EVALanxmeer (Culemborg , NL)
  • 75. Groene zones 4public-private gradiënt Zone 1: Privé tuinen met beschutte terrassen Zone 2: geleidelijke overgang privé naar gemeenschappelijk (mandelig) gebied, zitjes, speelplekken Zone 3: intensief gebruikte openbare ruimte, parkachtig, eetbaar landschap Zone 4: Stadsboerderij met educatieve en sociale functies Zone 5: waterwingebied, natuurlijke oevers
  • 76. Zonering en verweving. 45
  • 77. Detaillering public-private gradiënt Zones in EVA-Lanxmeer: 1. Private tuinen 2. Semipublieke ‘hof’1 3 is ‘mandelig’ terrein 2 3. Publiek park 4. Publieke stadsboerderij 5. Publieke natuur 5 langs en in rivierarm
  • 78. Semipublieke ‘hofjes’ als verbindend element.
  • 79. Overgang van de privé tuinen naar de publieke zonesLangzame overgang tussen de private tuinen en de publiekeblauwgroene omgeving.
  • 80. Gemeenschappelijke boomgaardPublieke boomgaard
  • 81. Zicht vanuit de living door de privatetuin naar de publieke groenzone.Of hoe een kleine tuin (voor dekinderen) reusachtig groot wordt
  • 82. Is een doordachte public-private gradiënt ook in de binnenstad mogelijk ? Casestudy Kolding (DK).
  • 83. Casestudy Kolding (DK).
  • 84. Wadi voor infiltratie van wit water Zwart en grijs water worden gezuiverd in een plantenzuivering
  • 85. Planten-waterzuiverings-station(PWZ) in Kolding (DK), in eenglazen piramide, midden van desemi-publieke tuin.
  • 86. De gemeente beheert de semipublieke binnentuin, in ruil voor selectieve toegankelijkheid voor het publiek Kolding (DK) Utrecht (NL)
  • 87. Ecowijk De Bongerd (Zwolle, NL)
  • 88. Zwolle (NL)Rechts: klassieke verkavelingOnder: verkaveling metdoordachte public-privategradiënt
  • 89. Semipublieke tuinen in de ecowijken Loretto-areal en Französisches Viertel (Tübingen, D)
  • 90. De semi-publieke tuinen in de ecowijk ‘Quartier Vauban’ zijn heel kindvriendelijk
  • 91. Kindvriendelijke blauwgroene vingers in de ecowijk ‘Quartier Vauban (Freiburg ; 220,000 inw. ; Duitsland.)
  • 92. Dicht bewoonde stadslobben kunnen worden verwarmd metafvalwarmte van elektriciteitsproductie in decentrale kleinere Warmte Kracht centrales (WKK) aangesloten op eenstadsverwarmingnet. Daardoor neemt het rendement van de centrales aanzienlijk toe en daalt de CO2 uitstoot.In Tübingen (D) wordt de stadslob verwarmd met afvalwarmte uit de lokale WKK-centrale.
  • 93. Stadsverwarming (District heating) gebaseerd op warmte kracht koppeling (WKK). Gemeente Ry (DK)
  • 94. In Freiburg (D., 220.000 inw.) wordt de ecowijk ‘Quartier Vauban’ verwarmd, via stadsverwarming met een WKK installatie op biomassa (hout).
  • 95. Deze WKK centrale levert warmte aan het antroposofisch centrumvan Scandinavië (ziekenhuis, scholen, cultuurcentrum,… Järna (S).
  • 96. Stadsverwarming van de Europese wijk Kirchberg in Luxemburg.
  • 97. De zonnewijk ‘Am Schlierberg’ inFreiburg (D.) is eenplusenergiewijk die meer energieproduceert dan ze zelf nodig heeft.
  • 98. Am Schlierberg (Freiburg, D.)www.rolfdisch.de
  • 99. 50 demonstratie zonne-wijken in Nordrhein-Westfalen (D.) www.oekosiedlungen.de Wijk Bismarck in gemeente Gelsenkirchen (D), laagenergie sociale huisvesting.
  • 100. Sint-Antoniusplein (B. gem. Westerlo kern Zoerle-Parwijs):eenduurzaam demonstratieproject met 13 sociale laagenergiewoningen, rond een semi-publiek pleintje, geïntegreerd in het dorpscentrum (sociale huisvesting door ‘De Zonnige Kempen’)
  • 101. Duurzame stedenbouw in Vlaanderen. www.ecopolisvlaanderen.beROMBAUT, E. & E. HEUTS. 2009. ‘Duurzame Stedenbouw’ in woord enbeeld. Gids met praktijkvoorbeelden voor de transitie naar een ecopolis. On-Line pdf boek samengesteld voor VIBE vzw en ABLLO vzw (i.s.m. KaHo Sint-Lieven dep. Sint-Niklaas en het departement voor architectuur en stedenbouwSint-Lucas Gent/Brussel). Antwerpen 11/12/2009.145 pp. ill. D/2209/8296/37.
  • 102. CONCLUSIE: Naar klimaatbestendige stedenbouw.Lobbensteden kunnen de aangekondigde klimaatswijzigingen (van temperatuur en neerslagverdeling) beter opvangen, want ze: Vertonen aaneengesloten blauwgroene vingers waarin overtollig regenwater kan infiltreren, zodat afwaarts de stad overstromingen worden vermeden. Ecologisch groenbeheer kan er bovendien de urbane biodiversiteit sterk vergroten. Milderen het stedelijk hitte-eiland effect, want blauwgroene vingers zorgen voor ventilatie van de centra.
  • 103. CONCLUSIE: Naar klimaatbestendige stedenbouw.Lobbensteden kunnen ernstiger klimaatswijzigingen helpen voorkomen, want ze:Vertonen grote compactheid en densiteit in destadslobben en kunnen daardoor worden gedragendoor rendabele bovengrondse openbaar(light)railvervoer assen.Hebben een aanzienlijk lagere CO2 uitstoot door kansenop collectieve warmtelevering (WKK aangesloten opstadsverwarmingsnet) en kansen op rendabel openbaarvervoer in de stadslobben.