1
Tony Ossenblok
ACV -syndicale academie
Zaventem 20 februari 2014
ACV - syndicale academie
het neoliberalisme
• Westerse wereld al +/- 30 jaar gestuurd
door socio-economisch model met
kenm...
ACV - syndicale academie
het neoliberalisme
• Slinger is doorgeslagen
– Financiële wereld heeft risico’s niet meer in de h...
ACV - syndicale academie
het neoliberalisme
• Inhoud
– Van wild kapitalisme naar de welvaartstaat en terug…
• Wild kapital...
ACV - syndicale academie 5
Van wild kapitalisme naar de
welvaartstaat en terug..
ACV - syndicale academie
Van wild kapitalisme..
• Adam Smith (1723-1790)
• Grondlegger van de moderne
economische wetensch...
• Adam Smith => grondslagen voor een
economische ordening
– streven naar eigenbelang
– via concurrentie
– op een vrije mar...
Van wild kapitalisme…
8ACV - syndicale academie
19e eeuw
• Inschakeling van technologie
(productiemiddelen = machines = kapitaal) in
productieproces
• Concentratie van de producti...
• Rol overheid
– Minimaal
– Vooral beschermen (eigendoms)belangen van
elite
– Géén sociale bescherming
– Cijnskiesrecht
10...
• Kapitaal  arbeid
– Grote arbeidsreserve => zeer lage lonen en slechte
arbeidsomstandigheden
– Relatie werkgever- werkne...
12ACV - syndicale academie
“Een mild arbeidsreglement uit 1873”
• Situatie van werknemers
– Extreem lage lonen
– Onveilige en ongezonde werkomstandigheden
– Zeer lange werkdagen
– Kinder...
• Situatie van werknemers
– Slechts laat mogelijkheid tot vereniging en
collectieve eisen
• 1791: Decreet d’Allarde => afs...
• Liefdadigheid
– Geen structurele solidariteit, geen sociale
zekerheid
15
Van wild kapitalisme…
ACV - syndicale academie
...
• Ongelijkheid
16
Van wild kapitalisme…
ACV - syndicale academie
• Ongelijkheid leidt tot weerstand
17
Van wild kapitalisme…
ACV - syndicale academie
Grote opstand 1886 Staking van de 500...
• Aantasting milieu
– Kolengestookte fabrieken
– Vervuilde steden en industriegebieden
– Ongecontroleerde afvaldumping
– H...
ACV - syndicale academie 19
Van wild kapitalisme naar de
welvaartstaat en terug…
ACV - syndicale academie
…naar de welvaartsstaat…
Een staat waarin de overheid een
belangrijke rol speelt in de
beschermin...
ACV - syndicale academie
…naar de welvaartsstaat…
• Duits Kanselier Bismarck
– jaren 1880
– Pensioenvoorzieningen, ongeval...
ACV - syndicale academie
…naar de welvaartsstaat…
• Principes/doelstellingen
– Gelijke kansen
– Rechtvaardige verdeling va...
ACV - syndicale academie
…naar de welvaartsstaat…
• Instrumenten
– Staatsinkomsten
• (Progressieve) belastingen (+ RSZ bij...
• Sterke rol overheid
– Herverdelen welvaart
– actieve economische rol (overheidsbedrijven
=> gemengde economie)
– Sociale...
• Kapitaal  arbeid
– Meer evenwicht tussen kapitaal en arbeid
– Kapitaal aan banden gelegd in de nasleep
van de beurscras...
• Situatie van werknemers
– Loonvorming
• Lonen volgen productiviteitsstijgingen
• Indexering
• Minimumlonen
• Bepaald doo...
• Situatie van werknemers
– Systeem van algemeen stemrecht en sterke
vertegenwoordiging arbeidersbeweging in
socialistisch...
• Structurele solidariteit = verplichte
sociale zekerheid
– Pensioenen (1924 en 1925)
– Kinderbijslag (1930)
– Betaald ver...
• Ongelijkheid: kloof rijk en arm neemt af
– SZ-uitkeringen
– Progressieve belastingen
– Democratisering onderwijs
29ACV -...
• Schaduwzijden
– Massaconsumptie en -productie leidt tot
zware aantasting milieu
– Landen uit het Zuiden zorgden voor goe...
ACV - syndicale academie
…naar de welvaartsstaat…
• Uitgaven aan SZ in % BBP
31
ACV - syndicale academie 32
Van wild kapitalisme naar de
welvaartstaat en terug…
naar neoliberalisme
...naar neoliberalisme
33ACV - syndicale academie
Sociaal- economisch model gekenmerkt door
een (nieuw) vertrouwen in het ...
...naar neoliberalisme
34ACV - syndicale academie
 Milton Friedman
 1912 – 2006
 Nobelprijs 1976
 VS
 Friedrich Von H...
...naar neoliberalisme
35ACV - syndicale academie
• Terugkeer naar het klassieke model met grenzeloos
vertrouwen in de mar...
ACV - syndicale academie 36
Neoliberalisme en
gevolgen
ACV - syndicale academie 37
Neoliberalisme en
gevolgen
 kapitaal versus arbeid
– Andere krachtsverhoudingen arbeid – kapitaal
onder impuls van globalisering
– Uitbreiding “markt” (Oostblok, China, ...)...
Belastingsparadijzen!!!
• 14.000.000.000.000 € = 14 biljoen €
• +/- 9,5 biljoen gelinkt aan Europa
39ACV - syndicale acade...
ACV - syndicale academie 40
Neoliberalisme en
gevolgen
 Rol overheid
–Overheid wordt beschouwd als
• inefficiënt
• verspiller
–Rol wordt teruggedrongen, alleszins als
economische agent
–Vroeg...
–Enige taak is zorgen voor juiste kader
waarin vrije markt en concurrentie
kunnen ontplooien
–Mobiliteit kapitaal
• moeili...
43
Stephen Odell Alan Mulally
2012
Winst: 5,7 mld $
ACV - syndicale academie 44
Neoliberalisme en
gevolgen
 Situatie werknemers
– Arbeid kreunt onder internationale
concurrentiedruk
– Competitiviteit bepaalt meer en meer lonen ->
loonmatiging, aanpas...
–Vakbonden verliezen leden
–Syndicale rechten onder druk
• Aanvallen op stakingsrecht
(minimumdienstverlening, pleidooien ...
–Afbouw sociaal overleg met bindende
afspraken
• opt-outformules, individuele
onderhandelingen
–Wordt loonvorming opnieuw ...
ACV - syndicale academie
• Al 30 jaar continu
bedrijfsherstructureringen
• Voor de werknemer
– continue aanpassingen aan n...
ACV - syndicale academie
• Amazon.com
49
NL en gevolgen: situatie werknemers
ACV - syndicale academie
• Zaventem
50
NL en gevolgen: situatie werknemers
ACV - syndicale academie 51
Onderzoek Interimbureau Randstad
website 18/09/2013
Een derde van de Belgische werknemersheeft...
ACV - syndicale academie
• Democratisering onderwijs
– Iedereen gelijke kansen
– Iedereen kan het maken op basis van eigen...
ACV - syndicale academie
• Werknemers worden concurrenten van
mekaar
– Continue evaluaties
– “Rank and Yank”: vb 20/70/10-...
• Werknemers worden ziek!
54
Paul Verhaeghe: “Het
neoliberalisme is een mislukking
op economisch vlak, een ramp op
maatsch...
ACV - syndicale academie 55
Neoliberalisme en
gevolgen
 De crisis 2008 => ??
– 30 jaar toxische mix van NL recepten
• Deflatoir
• Druk op arbeidsinkomens
– Trigger = totale deregulering financiële
ma...
– Trigger = totale deregulering financiële
markten
• Vastgoedzeepbel
– barst in 2007 => instorting VS-woningmarkt =>
banke...
Val van Lehman Brothers (2008)
58
NL en gevolgen: crisis 2008 => ??
ACV - syndicale academie
◦Nick Leeson (1995)
◦put: 1,4 mld £
◦Barings Bank
59
◦Jérôme Kérviél (2008)
◦put: 7,1 mld $
◦Société Générale
◦Bernie Mado...
• Keiharde bezuinigingspolitiek, in het
ene land al meer dan in het andere
• Maatregelen om de concurrentiekracht/de
compe...
61
Werkloosheid
EU 2011 15-74
Werkloosheid EU-28(27)
=> + 10 mln
62
EU 28 (27)
2000 9% 20 mln
Q1 2008 6,8% 16 mln
Sept 2013 11% 26,9 mln
Sept 2012 10,6%...
Werkloosheid EU 12/2013
63
Eu: sectoren: jobverlies + jobcreatie
2008 Q1-2012Q1
64
Job verlies Q3 2011 => Q3 2013
(>3000)
datum jobverlies land bedrijf sector
type
herstructuring
10/10/2011 30.000Greece Gr...
Job verlies Q3 2011 => Q3 2013
(>3000)
datum jobverlies land bedrijf sector
type
herstructuring
14/11/2011 7.290EU Unikred...
Europa overheidsschuld % BBP (2007 / 2012)
67
99,8%
60%
Europa overheidsdeficit % BBP (2007 / 2012)
68
4%
-3%
Europa: uit het dal maar zeer precair
• BBP-groei: laag maar geleidelijk beter
• EU-28: 2013: 0% => 2015: 1,9%
• Eurozone:...
Europa: uit het dal maar zeer precair
• Werkloosheid: pas lichte afname vanaf 2015
– EU-28: 2013: 11,1% => 2015: 10,7%
– E...
België
71ACV - syndicale academie
Groei
BBP
Inflatie Werk-
loosheid
Deficit
%BBP
Schuld
%BBP
2012 -0,1 2,6 7,6 -4,0 99,8
2...
België
• BBP: negatieve groei in 2012, heel zwak positief in 2013, daarna
geleidelijke verbetering. Ondersteuning door
– N...
ACV - syndicale academie 73
Neoliberalisme en
gevolgen
 Toenemende
ongelijkheid
74
Carlos Slim Hela
- rijkste mens ter wereld
- Vermogen: 73 miljard dollar!!??
- Telecom Mexico
ACV - syndicale academie
...
75
Didier Bellens
- 2,6 miljoen euro per jaar
- Telecom
- EXIT Belgacom
ACV - syndicale academie
Christiano Ronaldo
- 5 ja...
76
Marissa Mayer
- CEO Yahoo
- 6 mln $ voor 2e sem; 2012
Sheryll Sandberg
- COO Facebook
- 31 mln $ (wv 30 in aandelen) 20...
77
AbInbev
- Belg. + Braz. families
- 59 miljard €
ACV - syndicale academie
Familie Colruyt
- 3,3 miljard €
Toenemende ong...
78ACV - syndicale academie
79ACV - syndicale academie
• Drivers
– Sterke groei vermogensinkomsten
– Toplonen en bonussen =>
“the winner takes it all”...
80ACV - syndicale academie
• Maar, maar….
– Dexia verhoogt lonen voor topkaders
– Barclays bank verhoogt bonussen en laat
...
???????????
? 81ACV - syndicale academie
Roman Abramovich
– 45 jaar
– 12,1 mld $
– Chelsea
– grootste (163m) privé-jacht ter wereld:
Eclipse. 350 - 800 mln €.
82AC...
83ACV - syndicale academie
84ACV - syndicale academie
85ACV - syndicale academie
Toenemende ongelijkheid
• Gezonde middenklasse
• De armen boven de armoedegrens
• rijken 10-20 ...
86
Toenemende ongelijkheid
ACV - syndicale academie
• Rijken 100 x rijker dan armsten
• Middenklasse nog steeds vrij goed
...
Evolutie indicator inkomensongelijkheid
(GINI) 1985 ( ) => 2008 ( )
87
Ongelijkheid
neemt toe
Evolutie indicator inkomensongelijkheid
(GINI) 1985 ( ) => 2008 ( )
88
BELGIE
onveranderd!!
ACV - syndicale academie
Aandeel van 1% hoogste inkomens in
totale inkomen (voor belastingen), 1990 =>
2007
89De rijker worden rijker
90
2007 => 2010: ongelijkheid marktinkomen (gini) stijgt: gemiddeld
+1,4 percentpunten => meer dan in de 12 vorige jaren
91
Welzijn en inkomensongelijkheid
ACV - syndicale academie
Maar
– IMF waarschuwt
– Op de agenda van Davos
– Maatschappelijk debat is gestart
92
Toenemende ongelijkheid
“85 rijkste m...
ACV - syndicale academie 93
Neoliberalisme en
gevolgen
 Impact op solidariteit en
gemeenschapszin
– Loon naar werken => armen en werklozen:
eigen schuld, dikke bult!
– Stelsels van sociale zekerheid onder druk
In België...
95ACV - syndicale academie
• wereldwijde verbetering van gezondheidszorg,
bestrijden extreme armoede, verbetering van
ople...
96ACV - syndicale academie
• Polarisering van Amerikaanse politieke landschap
– sterk verzet bij toplaag tegen overheidsin...
...naar neoliberalisme
97ACV - syndicale academie
98ACV - syndicale academie
Gouden Dageraad
Impact op solidariteit en
gemeenschapszin
ACV - syndicale academie 99
Neoliberalisme en
gevolgen
 Milieubelasting
• Steeds meer aanwijzingen dat we het over
een andere boeg moeten gooien
• Hier en daar kwalitatieve verbeteringen
(vb. lu...
• = aantal ha nodig om onze levenswijze
mogelijk te maken
• Wereldwijd gemiddelde 2,1 ha per
persoon
• België 7,1 ha (op 5...
102ACV - syndicale academie
ACV - syndicale academie 103
Neoliberalisme en
gevolgen
 Het Duitse model
104Zware druk op onderkant inkomens
Het Duitse model
• Mini-jobs
– deeltijdse arbeidsplaatsen
– verloning < of = 400 euro per maand.
– Geen opbouw van sociale rechten
– 2002-2...
Mini-jobs = remedie tegen armoede???
• Duitsland:
– Armoede bij werkarme gezinnen (koppels met één job, alleenstaanden
die...
Krachtlijnen van een mogelijk alternatief
• Behoud en – waar nodig – opnieuw opbouwen
en versterken welvaartsstaat
Waardi...
Concurrentie en neoliberalisme: de analyse
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Concurrentie en neoliberalisme: de analyse

427 views
316 views

Published on

“De Vlaamse grondstroom is neoliberaal”, wordt wel eens gezegd. Ongeziene macht van
de aandeelhouders, torenhoge bonussen voor de bedrijfstop maar ook een aanval op
sociale verworvenheden, herstructureringen en toenemende inkomensongelijkheid. Is het
dit wat we echt willen? Welkom in een neoliberale wereld.

Published in: News & Politics
0 Comments
0 Likes
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

  • Be the first to like this

No Downloads
Views
Total views
427
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
0
Actions
Shares
0
Downloads
3
Comments
0
Likes
0
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Concurrentie en neoliberalisme: de analyse

  1. 1. 1 Tony Ossenblok ACV -syndicale academie Zaventem 20 februari 2014
  2. 2. ACV - syndicale academie het neoliberalisme • Westerse wereld al +/- 30 jaar gestuurd door socio-economisch model met kenmerken: – radicaal vrije-marktdenken – winstmaximalisatie – extreme concurrentie. – model steunt op de (hernieuwde) grote macht van de aandeelhouders = neoliberalisme 2
  3. 3. ACV - syndicale academie het neoliberalisme • Slinger is doorgeslagen – Financiële wereld heeft risico’s niet meer in de hand => rechtstreekse aanleiding van crisis – “Winner takes all” => torenhoge inkomens, bonussen en lonen voor de top – Algemene toename van inkomensongelijkheid – Sociale verworvenheden onder druk – Slopende concurrentie het moet anders! 3
  4. 4. ACV - syndicale academie het neoliberalisme • Inhoud – Van wild kapitalisme naar de welvaartstaat en terug… • Wild kapitalisme • Welvaartstaat • Neoliberalisme – Neoliberalisme en gevolgen • Kapitaal versus arbeid • Rol van de overheid • Situatie van de werknemers en impact van de concurrentie • De crisis 2008 => ?? • Toenemende ongelijkheid • Impact op solidariteit en gemeenschapszin • Milieu impact • Iets over het Duitse model 4
  5. 5. ACV - syndicale academie 5 Van wild kapitalisme naar de welvaartstaat en terug..
  6. 6. ACV - syndicale academie Van wild kapitalisme.. • Adam Smith (1723-1790) • Grondlegger van de moderne economische wetenschap "Onze maaltijd hangt niet af van de welwillendheid van de bakker, de brouwer of de beenhouwer maar van diens welbegrepen eigenbelang” 6
  7. 7. • Adam Smith => grondslagen voor een economische ordening – streven naar eigenbelang – via concurrentie – op een vrije markt Van wild kapitalisme… - beste producten aan beste prijs - goed voor hele maatschappij 7ACV - syndicale academie
  8. 8. Van wild kapitalisme… 8ACV - syndicale academie 19e eeuw
  9. 9. • Inschakeling van technologie (productiemiddelen = machines = kapitaal) in productieproces • Concentratie van de productiemiddelen in handen van enkelen • Huisnijverheid niet langer concurrentieel • Uitbreiding loonarbeid => overaanbod arbeidsmarkt • Band doorgeknipt tss arbeid en eindproduct • Motor = winstmaximalisatie Van wild kapitalisme… 9ACV - syndicale academie
  10. 10. • Rol overheid – Minimaal – Vooral beschermen (eigendoms)belangen van elite – Géén sociale bescherming – Cijnskiesrecht 10 Van wild kapitalisme… ACV - syndicale academie
  11. 11. • Kapitaal  arbeid – Grote arbeidsreserve => zeer lage lonen en slechte arbeidsomstandigheden – Relatie werkgever- werknemer = huurovereenkomst van werk • Slechts 2 artikels in wetboek  32 voor veepacht! • Art. 1780: werknemer mocht zijn arbeid alleen voor een bepaalde duur verhuren (  slavernij of lijfeigenschap) • Artikel 1781: bij geschil over betaling loon => werkgever op woord geloofd, werknemer moest bewijzen voorleggen: geschriften of getuigen – Strenge arbeidsreglementen 11 Van wild kapitalisme… ACV - syndicale academie
  12. 12. 12ACV - syndicale academie “Een mild arbeidsreglement uit 1873”
  13. 13. • Situatie van werknemers – Extreem lage lonen – Onveilige en ongezonde werkomstandigheden – Zeer lange werkdagen – Kinderarbeid – Grote gezinnen in slechte huisvesting – Veel kindersterfte, zeer lage levensverwachting – Alcoholisme, “degeneratie” – Zie Dickens, Daens,.. 13 Van wild kapitalisme… ACV - syndicale academie
  14. 14. • Situatie van werknemers – Slechts laat mogelijkheid tot vereniging en collectieve eisen • 1791: Decreet d’Allarde => afschaffen ambachtsgilden (= oude beroepsorganisaties) met bepaalde vorm van solidariteit bij ziekte of ouderdom • 1791: Wet Le Chapelier: coalitieverbod of verbod op nieuwe beroepsorganisaties (tot 1866) • Afschaffen coalitieverbod in 1866, maar verbod op stakersposten (artikel 310) tot in 1921 14 Van wild kapitalisme… ACV - syndicale academie
  15. 15. • Liefdadigheid – Geen structurele solidariteit, geen sociale zekerheid 15 Van wild kapitalisme… ACV - syndicale academie “Maar mijne heren, er moeten armen zijn, hoe kunnen wij anders onze plicht van naastenliefde vervullen?!" (Charles Woeste in parlement)
  16. 16. • Ongelijkheid 16 Van wild kapitalisme… ACV - syndicale academie
  17. 17. • Ongelijkheid leidt tot weerstand 17 Van wild kapitalisme… ACV - syndicale academie Grote opstand 1886 Staking van de 500.000 1936
  18. 18. • Aantasting milieu – Kolengestookte fabrieken – Vervuilde steden en industriegebieden – Ongecontroleerde afvaldumping – Hygiëne 18 Van wild kapitalisme… ACV - syndicale academie
  19. 19. ACV - syndicale academie 19 Van wild kapitalisme naar de welvaartstaat en terug…
  20. 20. ACV - syndicale academie …naar de welvaartsstaat… Een staat waarin de overheid een belangrijke rol speelt in de bescherming en bevordering van het economische en sociale welzijn van haar burgers 20
  21. 21. ACV - syndicale academie …naar de welvaartsstaat… • Duits Kanselier Bismarck – jaren 1880 – Pensioenvoorzieningen, ongevallenverzekering, medische voorzieningen – Paternalistisme: behouden macht elite en voorkomen van autonome werknemersverenigingen 21 • WO I • Economische crisis jaren 1930 • Na WO II – Overheid bouwt actief welvaartsstaat uit (John Maynard Keynes)
  22. 22. ACV - syndicale academie …naar de welvaartsstaat… • Principes/doelstellingen – Gelijke kansen – Rechtvaardige verdeling van rijkdom – Publieke verantwoordelijkheid voor minderbedeelden (structurele solidariteit) • Combinatie van – Democratie – Rechtstaat – Kapitalisme – Systeem van sociale zekerheid 22
  23. 23. ACV - syndicale academie …naar de welvaartsstaat… • Instrumenten – Staatsinkomsten • (Progressieve) belastingen (+ RSZ bijdragen) • Eigen activiteiten: overheidsbedrijven => gemengde economie – Herverdelingsmechanisme = sociale zekerheid • Werkloosheid • Gezondheidszorg • Onderwijs • Gezinstoeslag • Pensioen • … 23
  24. 24. • Sterke rol overheid – Herverdelen welvaart – actieve economische rol (overheidsbedrijven => gemengde economie) – Sociale bescherming – Democratisering onderwijs 24ACV - syndicale academie …naar de welvaartsstaat…
  25. 25. • Kapitaal  arbeid – Meer evenwicht tussen kapitaal en arbeid – Kapitaal aan banden gelegd in de nasleep van de beurscrash van 1929 en crisis jaren ’30 • Bijv. vaste wisselkoersen munten • Bijv. scheiding zaken- en depositiebanken – Speelruimte kapitaal geografisch beperkt 25ACV - syndicale academie …naar de welvaartsstaat…
  26. 26. • Situatie van werknemers – Loonvorming • Lonen volgen productiviteitsstijgingen • Indexering • Minimumlonen • Bepaald door sociaal overleg + CAO’s – Beperking arbeidsduur (uitbreiding vakantie + verminderen aantal uren/week) – Meer aandacht voor veiligheid en gezondheid op de werkplek 26ACV - syndicale academie …naar de welvaartsstaat…
  27. 27. • Situatie van werknemers – Systeem van algemeen stemrecht en sterke vertegenwoordiging arbeidersbeweging in socialistische en katholieke (later christendemocratische) partijen – Sterke vakbonden spelen belangrijke rol 27ACV - syndicale academie …naar de welvaartsstaat…
  28. 28. • Structurele solidariteit = verplichte sociale zekerheid – Pensioenen (1924 en 1925) – Kinderbijslag (1930) – Betaald verlof (1 week in 1936) – Werkloosheids- en ziekteverzekering (na WO II) – Gefinancierd via werkgevers- en werknemersbijdragen + paritair beheerd 28ACV - syndicale academie …naar de welvaartsstaat…
  29. 29. • Ongelijkheid: kloof rijk en arm neemt af – SZ-uitkeringen – Progressieve belastingen – Democratisering onderwijs 29ACV - syndicale academie …naar de welvaartsstaat…
  30. 30. • Schaduwzijden – Massaconsumptie en -productie leidt tot zware aantasting milieu – Landen uit het Zuiden zorgden voor goedkope grondstoffen en energie – Voortdurend opkrikken productiviteit leidt tot steeds hogere werkdruk – Homo Consumens 30ACV - syndicale academie …naar de welvaartsstaat…
  31. 31. ACV - syndicale academie …naar de welvaartsstaat… • Uitgaven aan SZ in % BBP 31
  32. 32. ACV - syndicale academie 32 Van wild kapitalisme naar de welvaartstaat en terug… naar neoliberalisme
  33. 33. ...naar neoliberalisme 33ACV - syndicale academie Sociaal- economisch model gekenmerkt door een (nieuw) vertrouwen in het vermogen van de vrije markt en sterke concurrentie om het sociaal en economisch welzijn van de burgers te realiseren. Hierbij geldt een minimale rol voor de overheid.
  34. 34. ...naar neoliberalisme 34ACV - syndicale academie  Milton Friedman  1912 – 2006  Nobelprijs 1976  VS  Friedrich Von Hayek  1899 – 1992  Nobelprijs 1974  Oostenrijk
  35. 35. ...naar neoliberalisme 35ACV - syndicale academie • Terugkeer naar het klassieke model met grenzeloos vertrouwen in de markt (“marktfundamentalisme”). • Concurrentie, concurrentie, concurrentie,.. • Terugdringen overheidsbeslag • Deregulering: vnl. vrijmaken verkeer goederen en diensten, financiële markten en arbeidsmarkt • In de praktijk gebracht door Reagan en Tatcher
  36. 36. ACV - syndicale academie 36 Neoliberalisme en gevolgen
  37. 37. ACV - syndicale academie 37 Neoliberalisme en gevolgen  kapitaal versus arbeid
  38. 38. – Andere krachtsverhoudingen arbeid – kapitaal onder impuls van globalisering – Uitbreiding “markt” (Oostblok, China, ...) – Kapitaal kan vlot van de ene naar de andere kant van de wereld reizen – Kapitaal = vaak ongrijpbaar, door belastingparadijzen en andere vormen van “schaduweconomie” – Afbouw regels financiële wereld -> toename risico’s 38ACV - syndicale academie NL en gevolgen: kapitaal arbeid
  39. 39. Belastingsparadijzen!!! • 14.000.000.000.000 € = 14 biljoen € • +/- 9,5 biljoen gelinkt aan Europa 39ACV - syndicale academie
  40. 40. ACV - syndicale academie 40 Neoliberalisme en gevolgen  Rol overheid
  41. 41. –Overheid wordt beschouwd als • inefficiënt • verspiller –Rol wordt teruggedrongen, alleszins als economische agent –Vroegere taken verschuiven naar de privésector => privatisering overheidsbedrijven 41ACV - syndicale academie NL en gevolgen: rol overheid
  42. 42. –Enige taak is zorgen voor juiste kader waarin vrije markt en concurrentie kunnen ontplooien –Mobiliteit kapitaal • moeilijke greep op kapitaal (vermogen) voor taxatie • Delocalisatie => onmacht nationale regeringen tov mondiale ondernemingen (sociaal puin ruimen) 42ACV - syndicale academie NL en gevolgen: rol overheid
  43. 43. 43 Stephen Odell Alan Mulally 2012 Winst: 5,7 mld $
  44. 44. ACV - syndicale academie 44 Neoliberalisme en gevolgen  Situatie werknemers
  45. 45. – Arbeid kreunt onder internationale concurrentiedruk – Competitiviteit bepaalt meer en meer lonen -> loonmatiging, aanpassingen indexering, “loonlastvermindering” etc. – (zeer) tijdelijke contracten, variabele verloning, minder ontslagbescherming… – “Race to the bottom” (zeker bij beperken werkloosheidsuitkeringen + afschaffen minimumlonen) 45 NL en gevolgen: situatie werknemers ACV - syndicale academie
  46. 46. –Vakbonden verliezen leden –Syndicale rechten onder druk • Aanvallen op stakingsrecht (minimumdienstverlening, pleidooien voor rechtspersoonlijkheid, eenzijdige verzoekschriften etc.) • Inperken rol vakbeweging (bijv. in sociale zekerheid, bijv. politieke rol) 46 NL en gevolgen: situatie werknemers ACV - syndicale academie
  47. 47. –Afbouw sociaal overleg met bindende afspraken • opt-outformules, individuele onderhandelingen –Wordt loonvorming opnieuw kwestie van vraag en aanbod? 47 NL en gevolgen: situatie werknemers ACV - syndicale academie
  48. 48. ACV - syndicale academie • Al 30 jaar continu bedrijfsherstructureringen • Voor de werknemer – continue aanpassingen aan nieuwe arbeidsorganisatie – toenemende eisen ivm productiviteit – toenemende eisen ivm flexibiliteit 48 NL en gevolgen: situatie werknemers
  49. 49. ACV - syndicale academie • Amazon.com 49 NL en gevolgen: situatie werknemers
  50. 50. ACV - syndicale academie • Zaventem 50 NL en gevolgen: situatie werknemers
  51. 51. ACV - syndicale academie 51 Onderzoek Interimbureau Randstad website 18/09/2013 Een derde van de Belgische werknemersheeft het gevoel de steeds hogere verwachtingenvan zijn werkgeverniet meer te kunnen invullen De Standaard 26/09/2013 Bijna 1 op de 2 Belgische werknemers vindt zijn job mentaal te belastend om te blijven werken tot aan de wettelijke pensioenleeftijd. En bijna 1 op de 3 vindt zijn job fysiek te zwaar. Dat blijkt uit cijfers van Human Resources-bedrijf Securex. Twee op de drie Belgen ervaren stress op het werk De Standaard 05/02/2014 Zowat 64 procent van alle Belgische werknemers heeft last van stress op het werk. Dit is een stijging met 18 pct sinds 2010, zo blijkt uit een onderzoek van HR-bedrijf Securex NL en gevolgen: situatie werknemers
  52. 52. ACV - syndicale academie • Democratisering onderwijs – Iedereen gelijke kansen – Iedereen kan het maken op basis van eigen capaciteiten en inzet – Maar: • Iedereen gelijk aan de start? 52 NL en gevolgen: situatie werknemers
  53. 53. ACV - syndicale academie • Werknemers worden concurrenten van mekaar – Continue evaluaties – “Rank and Yank”: vb 20/70/10-regel – Zeer hoge eisen en jobonzekerheid maar ook extreme verloningen => “winner take all society” 53 NL en gevolgen: situatie werknemers
  54. 54. • Werknemers worden ziek! 54 Paul Verhaeghe: “Het neoliberalisme is een mislukking op economisch vlak, een ramp op maatschappelijk vlak en ronduit gevaarlijk op psychologisch vlak.” ACV - syndicale academie NL en gevolgen: situatie werknemers
  55. 55. ACV - syndicale academie 55 Neoliberalisme en gevolgen  De crisis 2008 => ??
  56. 56. – 30 jaar toxische mix van NL recepten • Deflatoir • Druk op arbeidsinkomens – Trigger = totale deregulering financiële markten • Onbeperkt krediet =>schuldcrisis • Financiële wereld neemt grote risico's voor eigen rekening 56 NL en gevolgen: crisis 2008 => ?? ACV - syndicale academie
  57. 57. – Trigger = totale deregulering financiële markten • Vastgoedzeepbel – barst in 2007 => instorting VS-woningmarkt => banken in gevaar => spillover naar Europa: financieel systeem gered door overheid => zware belasting op staatsfinanciën => hoge staatsschuld – Bijkomend: landen met structureel hoge schuldgraad (Gr, Sp,…) kunnen dankzij euro lenen aan goedkope tarieven 57 NL en gevolgen: crisis 2008 => ?? ACV - syndicale academie
  58. 58. Val van Lehman Brothers (2008) 58 NL en gevolgen: crisis 2008 => ?? ACV - syndicale academie
  59. 59. ◦Nick Leeson (1995) ◦put: 1,4 mld £ ◦Barings Bank 59 ◦Jérôme Kérviél (2008) ◦put: 7,1 mld $ ◦Société Générale ◦Bernie Madoff (2008) ◦put: 65 mld $ ◦B L Madoff Investment Securities NL en gevolgen: crisis 2008 => ??
  60. 60. • Keiharde bezuinigingspolitiek, in het ene land al meer dan in het andere • Maatregelen om de concurrentiekracht/de competitiviteit op te krikken (flexibiliseren arbeidsmarkt, mes in lonen en uitkeringen, afbouw sociaal overleg, minder overheidstewerkstelling…) • Gigantische (blijvende?) impact 60 NL en gevolgen: crisis 2008 => ?? ACV - syndicale academie
  61. 61. 61 Werkloosheid EU 2011 15-74
  62. 62. Werkloosheid EU-28(27) => + 10 mln 62 EU 28 (27) 2000 9% 20 mln Q1 2008 6,8% 16 mln Sept 2013 11% 26,9 mln Sept 2012 10,6% 26 mln NL en gevolgen: crisis 2008 => ?? ACV - syndicale academie
  63. 63. Werkloosheid EU 12/2013 63
  64. 64. Eu: sectoren: jobverlies + jobcreatie 2008 Q1-2012Q1 64
  65. 65. Job verlies Q3 2011 => Q3 2013 (>3000) datum jobverlies land bedrijf sector type herstructuring 10/10/2011 30.000Greece Greek public admin. Public administration Internal restructuring 02/07/2012 24.000Italy Italian public admin. Public administration Internal restructuring 23/11/2011 17.000EU Nokia Siemens Networks Manufacturing Internal restructuring 07/03/2012 11.750Germany Schlecker Retail Bankruptcy 08/08/2011 11.000EU E.On Utilities Internal restructuring 14/06/2012 10.000EU Nokia Manufacturing Internal restructuring 04/10/2011 8.000Czechia Czech public Service Public administration Internal restructuring 23/06/2012 8.000EU Hewlett-Packard IT Internal restructuring 13/07/2012 8.000France PSA Peugeot-Citroën Manufacturing Internal restructuring 15/01/2013 7.500France Renault Manufacturring Internal restructuring 02/02/2012 7.300EU AstraZeneca Manufacturing Internal restructuring 65
  66. 66. Job verlies Q3 2011 => Q3 2013 (>3000) datum jobverlies land bedrijf sector type herstructuring 14/11/2011 7.290EU Unikredit Financial Services Internal restructuring 11/01/2012 6.700Hungary Hungarian public service Public administration Internal restructuring 30/11/2012 6.000Spain Bankia Financial/insurance activities Internal restructuring 04/10/2012 5.000France France Telecom Telecommunications Internal restructuring 05/10/2012 5.000France Orange Telecommunications Internal restructuring 26/11/2012 5.000Italy ILVA Manufacture of basic metals closure 24/10/2012 4.300Belgium Ford Auto manufacturing closure 18/07/2013 3.650Romania Posta Romana Transportation and storage Internal restructuring 12/07/2013 3.468Austria Dayli Wholesale and retail, Bankruptcy 24/01/2013 3.400Germany Commerzbank Financial/insurance activities Internal restructuring 28/02/2013 3.000Netherlands Rabobank Financial/insurance activities Internal restructuring 66
  67. 67. Europa overheidsschuld % BBP (2007 / 2012) 67 99,8% 60%
  68. 68. Europa overheidsdeficit % BBP (2007 / 2012) 68 4% -3%
  69. 69. Europa: uit het dal maar zeer precair • BBP-groei: laag maar geleidelijk beter • EU-28: 2013: 0% => 2015: 1,9% • Eurozone: 2013: -0,4% => 2015: 1,7% • Lage groei van export. • Euro vrij sterk • Afnemende groei in emerging markets • Lichte verbetering van binnenlandse vraag • Overheidsvraag nog steeds onder druk van budgettaire saneringen • Schuldencrisis onder controle?? • Afgenomen druk op interestvoeten schuldenlanden 69ACV - syndicale academie
  70. 70. Europa: uit het dal maar zeer precair • Werkloosheid: pas lichte afname vanaf 2015 – EU-28: 2013: 11,1% => 2015: 10,7% – Eurozone: 2013: 12,2% => 2015: 11,8% – Blijvend zeer hoog in landen het ergst getroffen door de schuldencrisis . – Timelag tov herstel. • Inflatie neemt af – EU-28: 2013: 1,5% => 2015: 1,4% – Eurozone: 2013: 1,7% => 2015: 1,6% 70ACV - syndicale academie
  71. 71. België 71ACV - syndicale academie Groei BBP Inflatie Werk- loosheid Deficit %BBP Schuld %BBP 2012 -0,1 2,6 7,6 -4,0 99,8 2013 0,1 1,3 8,6 -2,8 100,4 2014 1,1 1,3 8,7 -2,4 101,3 2015 1,4 1,5 8,4 -2,5 101,0
  72. 72. België • BBP: negatieve groei in 2012, heel zwak positief in 2013, daarna geleidelijke verbetering. Ondersteuning door – Netto-export – Binnenlandse gezinsconsumptie • Uitstoot arbeid en matige jobcreatie op korte termijn onvoldoende om groei beroepsbevolking op te vangen => werkloosheidsgraad stijgt. Arbeidsmarkt kan krapper worden vanaf 2015. • Weinig druk op de prijzen bij actuele vooruitzichten inzake groei=> inflatie zeer laag • Overheidsdeficit onder de 3% maar schuld blijft stagneren rond 100% BBP. 72ACV - syndicale academie
  73. 73. ACV - syndicale academie 73 Neoliberalisme en gevolgen  Toenemende ongelijkheid
  74. 74. 74 Carlos Slim Hela - rijkste mens ter wereld - Vermogen: 73 miljard dollar!!?? - Telecom Mexico ACV - syndicale academie Toenemende ongelijkheid
  75. 75. 75 Didier Bellens - 2,6 miljoen euro per jaar - Telecom - EXIT Belgacom ACV - syndicale academie Christiano Ronaldo - 5 jaar contract Real Madrid voor 17 miljoen euro per jaar!!?? - Voetbal Toenemende ongelijkheid
  76. 76. 76 Marissa Mayer - CEO Yahoo - 6 mln $ voor 2e sem; 2012 Sheryll Sandberg - COO Facebook - 31 mln $ (wv 30 in aandelen) 2011 ACV - syndicale academie Toenemende ongelijkheid
  77. 77. 77 AbInbev - Belg. + Braz. families - 59 miljard € ACV - syndicale academie Familie Colruyt - 3,3 miljard € Toenemende ongelijkheid 5 families = 25% Belgische beurs (De Tijd)
  78. 78. 78ACV - syndicale academie
  79. 79. 79ACV - syndicale academie • Drivers – Sterke groei vermogensinkomsten – Toplonen en bonussen => “the winner takes it all” • Maar – Toplonen en bonussen in toenemende mate onder vuur – Maatschappelijk debat is gestart Toenemende ongelijkheid
  80. 80. 80ACV - syndicale academie • Maar, maar…. – Dexia verhoogt lonen voor topkaders – Barclays bank verhoogt bonussen en laat 10.000 personeel afvloeien Toenemende ongelijkheid
  81. 81. ??????????? ? 81ACV - syndicale academie
  82. 82. Roman Abramovich – 45 jaar – 12,1 mld $ – Chelsea – grootste (163m) privé-jacht ter wereld: Eclipse. 350 - 800 mln €. 82ACV - syndicale academie Toenemende ongelijkheid
  83. 83. 83ACV - syndicale academie
  84. 84. 84ACV - syndicale academie
  85. 85. 85ACV - syndicale academie Toenemende ongelijkheid • Gezonde middenklasse • De armen boven de armoedegrens • rijken 10-20 keer meer als armsten• Iedereen evenveel
  86. 86. 86 Toenemende ongelijkheid ACV - syndicale academie • Rijken 100 x rijker dan armsten • Middenklasse nog steeds vrij goed • Rijken door plafond • 1% = 40% van all rijkdom • Middenklasse verdwijnt bijna
  87. 87. Evolutie indicator inkomensongelijkheid (GINI) 1985 ( ) => 2008 ( ) 87 Ongelijkheid neemt toe
  88. 88. Evolutie indicator inkomensongelijkheid (GINI) 1985 ( ) => 2008 ( ) 88 BELGIE onveranderd!! ACV - syndicale academie
  89. 89. Aandeel van 1% hoogste inkomens in totale inkomen (voor belastingen), 1990 => 2007 89De rijker worden rijker
  90. 90. 90 2007 => 2010: ongelijkheid marktinkomen (gini) stijgt: gemiddeld +1,4 percentpunten => meer dan in de 12 vorige jaren
  91. 91. 91 Welzijn en inkomensongelijkheid ACV - syndicale academie
  92. 92. Maar – IMF waarschuwt – Op de agenda van Davos – Maatschappelijk debat is gestart 92 Toenemende ongelijkheid “85 rijkste mensen hebben evenveel als de armste helft van de wereldvolking” Oxfam rapport: working for the few (jan 2014) ACV - syndicale academie
  93. 93. ACV - syndicale academie 93 Neoliberalisme en gevolgen  Impact op solidariteit en gemeenschapszin
  94. 94. – Loon naar werken => armen en werklozen: eigen schuld, dikke bult! – Stelsels van sociale zekerheid onder druk In België vnl. snoeien in werkloosheidsverzekering – Meer en meer liefdadigheid (charity) i.p.v. SZ en fiscaliteit Bvb “Mensen moeten zelf beslissen waar ze hun belastinggeld aan geven” 94 Impact op solidariteit en gemeenschapszin ACV - syndicale academie
  95. 95. 95ACV - syndicale academie • wereldwijde verbetering van gezondheidszorg, bestrijden extreme armoede, verbetering van opleidingsopportuniteiten en toegang tot informatietechnologie. • In kas eind 2012: 36,2 miljard dollar Impact op solidariteit en gemeenschapszin CHARITY
  96. 96. 96ACV - syndicale academie • Polarisering van Amerikaanse politieke landschap – sterk verzet bij toplaag tegen overheidsinitiatieven om structureel iets aan deze problemen te doen. – de armen zijn arm omdat ze hebben hun kansen niet gebruikt hebben. – ½ van Amerikaanse volksvertegenwoordigers = miljonair Impact op solidariteit en gemeenschapszin • Tom Perkins – Beleggingsfondsbeheerder – “de jacht op de rijken is als de jacht op de Joden in de Nazitijd” – “Rijken verdienen meer stemmen bij verkiezingen”
  97. 97. ...naar neoliberalisme 97ACV - syndicale academie
  98. 98. 98ACV - syndicale academie Gouden Dageraad Impact op solidariteit en gemeenschapszin
  99. 99. ACV - syndicale academie 99 Neoliberalisme en gevolgen  Milieubelasting
  100. 100. • Steeds meer aanwijzingen dat we het over een andere boeg moeten gooien • Hier en daar kwalitatieve verbeteringen (vb. lucht, bodem en waterverontreiniging) • Maar: klimaatopwarming • Maar: aantasting milieu en uitputting grondstoffen gaat verder door kwantitatieve groei. 100 Milieubelasting ACV - syndicale academie
  101. 101. • = aantal ha nodig om onze levenswijze mogelijk te maken • Wereldwijd gemiddelde 2,1 ha per persoon • België 7,1 ha (op 5 na grootste van de wereld) • = 4 aardes nodig om onze levensstijl te veralgemenen 101 Milieubelasting ACV - syndicale academie
  102. 102. 102ACV - syndicale academie
  103. 103. ACV - syndicale academie 103 Neoliberalisme en gevolgen  Het Duitse model
  104. 104. 104Zware druk op onderkant inkomens Het Duitse model
  105. 105. • Mini-jobs – deeltijdse arbeidsplaatsen – verloning < of = 400 euro per maand. – Geen opbouw van sociale rechten – 2002-2011: MJ = 39% van jobcreatie. – MJ = 7 miljoen werknemers – ENIGE INKOMEN voor 40%. 105 Het Duitse model
  106. 106. Mini-jobs = remedie tegen armoede??? • Duitsland: – Armoede bij werkarme gezinnen (koppels met één job, alleenstaanden die halftijds werken, werklozen, zieken en invaliden) neemt toe – Werkrijke gezinnen (veelal tweeverdieners) doen beter. – => kloof neemt toe. • Duitse tewerkstelling > Belgische, maar in 2010 – armoede bij actieve bevolking • D = 14,8% • B = 11,7% – Armoede bij werkarme gezinnen • D = 58% • B = 42% – Armoede werkrijke gezinnen • D = 7% • B = 5% 106 Het Duitse model
  107. 107. Krachtlijnen van een mogelijk alternatief • Behoud en – waar nodig – opnieuw opbouwen en versterken welvaartsstaat Waardig werk voor iedereen Sterke sociale zekerheid Herstel rol overheid Reguleren financiële wereld • Democratiseren productie • Economie met respect draagkracht aarde • Streven naar meer sociale gelijkheid 107

×