Een kleine filosofie van pijn Wim Dekkers Sectie Ethiek, Filosofie en Geschiedenis van de Geneeskunde 31 oktober 2011
Anna Enquist:  De verdovers <ul><li>“ Het gevecht met de pijn schenkt haar het meeste voldoening. Het is aan haar om de pa...
Acute Pijn Service (UMC St Radboud) <ul><li>Het Consultteam Acute Pijn Service is vanaf de dag van de operatie aanspreekba...
Pijnstilling <ul><li>centraal in het ethos van de geneeskunde </li></ul><ul><li>niet-schaden: niet onnodig pijn laten lijd...
Het mysterie pijn (Gabriel Marcel) <ul><li>wat is pijn? </li></ul><ul><li>verbeelding van pijn in literatuur en beeldende ...
Wat is pijn? <ul><li>universele menselijke ervaring </li></ul><ul><li>hoort bij het leven </li></ul><ul><li>“ een onaangen...
Pijn als ervaring <ul><li>subjectieve ervaring </li></ul><ul><li>lastig (niet) objectief te bepalen </li></ul><ul><li>- pi...
Uitdrukking van pijn <ul><li>heftige pijn: geen woorden, kreunen, kermen, schreeuwen, dierlijke geluiden </li></ul><ul><li...
Pijn en taal <ul><li>“ Het Engels, waarin de gedachten van Hamlet en de tragedie van Lear kan worden uitgedrukt, heeft gee...
(Verdwijnen van) pijn <ul><li>Philip Roth,  Les in anatomie </li></ul><ul><li>Hoofdpersoon: Nathan Zuckerman </li></ul><ul...
Representaties in de beeldende kunst <ul><li>Laocoon </li></ul><ul><li>St. Sebastiaan </li></ul><ul><li>Frida Kahlo: The b...
Waarom bestaat er pijn? <ul><li>biologische signaalfunctie? </li></ul><ul><li>fantoompijn </li></ul><ul><li>hevige pijn bi...
De betekenis van pijn <ul><li>(zelf)bewustwordingsproces </li></ul><ul><li>maakt de mens letterlijk en figuurlijk wakker <...
Het ‘wezen’ van de pijn <ul><li>“ een getroffen zijn als mens in zijn intiemste eenheid, zijn psychophysische natuurlijkhe...
Pijn en cultuur <ul><li>individuele en culturele verschillen </li></ul><ul><li>teken van beschaving en fijngevoeligheid? <...
J.H. van den Berg, Leven in meervoud  (1963) <ul><li>tussen 1780 en 1845 neemt de pijngevoeligheid als zodanig toe door de...
D. de Moulin <ul><li>“ Als een rode draad loopt dus pijn door de geschiedenis van de mensheid, en de stelling, dat de pijn...
<ul><li>Pijn kan worden gestild, maar blijft te denken geven! </li></ul>
Upcoming SlideShare
Loading in …5
×

Wim Dekkers: Een kleine filosofie van pijn

1,112 views
944 views

Published on

Symposium Pijn in de Acute Zorg
31 oktober 2011

Published in: Health & Medicine
0 Comments
1 Like
Statistics
Notes
  • Be the first to comment

No Downloads
Views
Total views
1,112
On SlideShare
0
From Embeds
0
Number of Embeds
1
Actions
Shares
0
Downloads
0
Comments
0
Likes
1
Embeds 0
No embeds

No notes for slide

Wim Dekkers: Een kleine filosofie van pijn

  1. 1. Een kleine filosofie van pijn Wim Dekkers Sectie Ethiek, Filosofie en Geschiedenis van de Geneeskunde 31 oktober 2011
  2. 2. Anna Enquist: De verdovers <ul><li>“ Het gevecht met de pijn schenkt haar het meeste voldoening. Het is aan haar om de patiënt voor pijn te behoeden […] Zij kan het slachtoffer van die pijn verlossen. Zij stelt zich de pijn voor als een vlammend rode, verzengende vuurbal die op de liggende hulpeloze patiënt afkomt en alles dreigt te vernietigen. Hoe zij dan opstaat, een greep doet in de opiumkoffer, de verlossende medicatie inspuit. De patiënt ontspant, de rust daalt neer, de vuurbal lost op. Dan glimlacht ze even en voelt ze een diepe tevredenheid” </li></ul>
  3. 3. Acute Pijn Service (UMC St Radboud) <ul><li>Het Consultteam Acute Pijn Service is vanaf de dag van de operatie aanspreekbaar voor pijnproblemen. Bij patiënten met een pijnpomp na de operatie komt vanaf de eerste dag dagelijks een verpleegkundige langs. Deze evalueert de pijnstilling en mogelijke bijwerkingen en past deze zo nodig aan. Na enkele dagen pijnpomp wordt er gekeken of u kunt overschakelen op pillen of spuiten. </li></ul>
  4. 4. Pijnstilling <ul><li>centraal in het ethos van de geneeskunde </li></ul><ul><li>niet-schaden: niet onnodig pijn laten lijden </li></ul><ul><li>weldoen: pijnstilling </li></ul><ul><li>soms is pijn nodig i.v.m. diagnostiek </li></ul><ul><li>pijnherkenning en pijnbehandeling onvoldoende!? </li></ul>
  5. 5. Het mysterie pijn (Gabriel Marcel) <ul><li>wat is pijn? </li></ul><ul><li>verbeelding van pijn in literatuur en beeldende kunst </li></ul><ul><li>waarom bestaat pijn? </li></ul><ul><li>is onze pijngevoeligheid toegenomen? </li></ul>
  6. 6. Wat is pijn? <ul><li>universele menselijke ervaring </li></ul><ul><li>hoort bij het leven </li></ul><ul><li>“ een onaangename sensorische en emotionele ervaring die in verband wordt gebracht met bestaande of dreigende weefselbeschadiging of wordt beschreven in termen van weefselbeschadiging (International Association for the Study of Pain, 1986, 2011) </li></ul><ul><li>Van Descartes naar Loeser </li></ul>
  7. 7. Pijn als ervaring <ul><li>subjectieve ervaring </li></ul><ul><li>lastig (niet) objectief te bepalen </li></ul><ul><li>- pijnschalen </li></ul><ul><li>‘ er zijn geen woorden voor’, ‘niet te beschrijven’, ‘niet te filmen’ </li></ul><ul><li>pijn is ‘au’ of ‘als het zeer doet’ </li></ul><ul><li>pijn heeft geen inhoud en geen intentionaliteit </li></ul>
  8. 8. Uitdrukking van pijn <ul><li>heftige pijn: geen woorden, kreunen, kermen, schreeuwen, dierlijke geluiden </li></ul><ul><li>pas achteraf te vatten in woorden </li></ul><ul><li>pijn vraagt om metaforen: ‘alsof’ is van groot belang </li></ul><ul><li>we kunnen ons pijn niet herinneren zoals we een landschap, muziekstuk, film of boek voor de geest kunnen halen </li></ul>
  9. 9. Pijn en taal <ul><li>“ Het Engels, waarin de gedachten van Hamlet en de tragedie van Lear kan worden uitgedrukt, heeft geen woorden voor de huivering en de hoofdpijn ... Het eerste het beste schoolmeisje heeft, als zij verliefd wordt, Shakespeare, Donne en Keats tot haar beschikking om voor haar te spreken, maar als een lijder probeert een pijn in zijn hoofd aan een dokter te beschrijven, droogt de taal vrijwel onmiddellijk op” (Virginia Woolf, On Being Ill ; Oderwald, Neuvel, Hertogh, 2004, p. 11). </li></ul><ul><li>realiteit van de pijn en de fictie van de literatuur (te welbespraakt?) </li></ul>
  10. 10. (Verdwijnen van) pijn <ul><li>Philip Roth, Les in anatomie </li></ul><ul><li>Hoofdpersoon: Nathan Zuckerman </li></ul><ul><li>“ Pijngolven die longitudinaal aan het silhouet van zijn torso ontsprongen, over de grond kronkelden, zich over het meubilair verspreidden, tussen de latten van zijn luiken door naar buiten glipten, zijn hele appartement vulden, het hele gebouw, alle ramen en sponningen deden trillen – het geraas van zijn uitgedreven aandoening dat weerklonk over heel Manhattan, en de avondeditie van de Post die van de persen rolde met de kop: ZUCKERMAN EINDELIJK ZONDER PIJN …” (Van der Geest, in: Oderwald, Neuvel, Hertogh, 2004, p. 60-61) </li></ul>
  11. 11. Representaties in de beeldende kunst <ul><li>Laocoon </li></ul><ul><li>St. Sebastiaan </li></ul><ul><li>Frida Kahlo: The broken column </li></ul>
  12. 12. Waarom bestaat er pijn? <ul><li>biologische signaalfunctie? </li></ul><ul><li>fantoompijn </li></ul><ul><li>hevige pijn bij kanker </li></ul><ul><li>alternatief voor signaalfunctie? </li></ul>
  13. 13. De betekenis van pijn <ul><li>(zelf)bewustwordingsproces </li></ul><ul><li>maakt de mens letterlijk en figuurlijk wakker </li></ul><ul><li>“ levensbeschouwelijk coma” (Keirse) </li></ul><ul><li>identiteit </li></ul><ul><li>“ doleo, ergo sum” (Elaine Scarry) </li></ul><ul><li> </li></ul><ul><li>bij extreme pijn capituleert de mens </li></ul>
  14. 14. Het ‘wezen’ van de pijn <ul><li>“ een getroffen zijn als mens in zijn intiemste eenheid, zijn psychophysische natuurlijkheid, waardoor het ik met zijn eigen lichaam in conflict komt, terwijl het toch aan dit lichaam in zijn pijnlijkheid gebonden blijft” (Buytendijk, 1943, p. 170). </li></ul><ul><li>“ Niet een ander, niet een vreemde, niet een incident, een woord of een gedachte, zelfs niet een ziekte of de dood, als phaenomenaal zelfstandige macht, maar ons eigen lichaam kwelt ons, als het pijnlijk wordt. Mijn hand, mijn hoofd, doet mij pijn!” (ibidem, p. 29). </li></ul>
  15. 15. Pijn en cultuur <ul><li>individuele en culturele verschillen </li></ul><ul><li>teken van beschaving en fijngevoeligheid? </li></ul><ul><li>dieren, pasgeborenen </li></ul><ul><li>“ algofobie” (Buytendijk, 1943) </li></ul><ul><li>“ analgetische cultuur” (Kolakowski, 1973) </li></ul><ul><li>“ medicalisering van de pijn” (Morris, 1991) </li></ul><ul><li>- baringspijn </li></ul><ul><li>tolerantie voor pijn afgenomen? </li></ul><ul><li>lagere pijndrempel? </li></ul>
  16. 16. J.H. van den Berg, Leven in meervoud (1963) <ul><li>tussen 1780 en 1845 neemt de pijngevoeligheid als zodanig toe door de ontdekking van anaesthetica </li></ul><ul><li>1846: eerste ethernarcose </li></ul><ul><li>toename van de pijngewaarwording , d.w.z. van de pijnlijkheid van de pijn </li></ul>
  17. 17. D. de Moulin <ul><li>“ Als een rode draad loopt dus pijn door de geschiedenis van de mensheid, en de stelling, dat de pijn tegenwoordiger pijnlijker is dan voorheen, kan niet bewezen worden geacht. Dit wil zeggen, dat de veranderde houding van de moderne mens tegenover pijn een uitvloeisel moet zijn van een verminderde bereidheid of beter gezegd, van een afgenomen psychisch vermogen tot dulden” (De Moulin, Pijn en Tijd, 1967, p. 17-18) </li></ul>
  18. 18. <ul><li>Pijn kan worden gestild, maar blijft te denken geven! </li></ul>

×