• Save
60
Upcoming SlideShare
Loading in...5
×
 

60

on

  • 182 views

 

Statistics

Views

Total Views
182
Views on SlideShare
162
Embed Views
20

Actions

Likes
0
Downloads
0
Comments
0

1 Embed 20

http://ercantuncel.home.uludag.edu.tr 20

Accessibility

Categories

Upload Details

Uploaded via as Microsoft PowerPoint

Usage Rights

© All Rights Reserved

Report content

Flagged as inappropriate Flag as inappropriate
Flag as inappropriate

Select your reason for flagging this presentation as inappropriate.

Cancel
  • Full Name Full Name Comment goes here.
    Are you sure you want to
    Your message goes here
    Processing…
Post Comment
Edit your comment

60 60 Presentation Transcript

  • 1/47 Bilim ve Teknolojide Neden Geri Kaldık? Prof. Dr. E.Tuncel U.Ü.T.F. Radyoloji AD Emekli Öğretim Üyesi (www.ercantuncel.net) 22-23 Mart 2014, 5. ERCAN TUNCEL ULUDAĞ RADYOLOJĠ GÜNLERĠ, Çelik Palas-Bursa,
  • 2/47 Bilim ve Teknolojide Neden Geri Kaldık?  Durum tespiti  Bilimin geliĢim çizgisi  Neden bu çizginin dıĢında kaldık?  Bilim yolculuğumuzdan örnekler  Ne yapmalı?
  • 3/47 Bilim ve Teknolojide Neden Geri Kaldık?  Durum tespiti  Bilimin geliĢim çizgisi  Neden bu çizginin dıĢında kaldık?  Bilim yolculuğumuzdan örnekler  Ne yapmalı?
  • 4/47 Durum tespiti  AR-GE harcamaları  TR: 15 USD/kiĢi, OECD ülkeleri: 400 USD/kiĢi  Patent sayısı  TR: 2000 patent/130 yıl, ABD: 4-6 bin/hafta  Ġnsani geliĢmiĢlik indeksi (HDI): 2013  G. Kore:12., Bulgar:57., Ġran:71., TR:90./186  Öğrenci değerlendirme programı (PISA):2012  TR: 42./64  Uluslar arası rekabet gücü sıralaması  1992:21., 1999:31., 2002:53., 2009-2010:61.
  • 5/47  “Hâlâ Batı’nın bilim ve felsefesini, doktrin ve ideolojilerini anlamaya ve tercüme etmeye uğraĢıyoruz; onlara katkıda bulunmak Ģöyle dursun, eleĢtirilerini bile yapmıyoruz, yapamıyoruz”  “Hiçbir önemli Türk icadı yoktur, hiçbir önemli Türk keĢfi yoktur; hiçbir büyük bilimsel katkımız olmamıĢtır dünyaya” Prof. Dr. Talat Halman Ġlk Kültür Bakanı (1971), TÜBA ve DıĢiĢleri bakanlığı Üstün Hizmet Ödülü sahibi 21. Yüzyılda Üniversite ve Kültür, 2.Baskı TÜBA yayınları, Ankara 2002, s:17-18
  • 6/47 Bilim ve Teknolojide Neden Geri Kaldık?  Durum tespiti  Bilimin gelişim çizgisi  Neden bu çizginin dıĢında kaldık?  Bilim yolculuğumuzdan örnekler  Ne yapmalı?
  • 7/47 Siyasal ve Sosyo-ekonomik yapı  Roma sonrası Avrupa: Siyasi bir merkezi olmayan çok parçalı bir yapı  ġehir devletleri, Prenslikler, Küçük krallıklar  Feodalite (senyör ve serf)  Ġnsan münasebetlerinin kiĢiselleĢmesi  Antik yunan ve Romanın mirasçılarıdır
  • 8/47 Kültür: Hıristiyanlık  Ġncil tanrı kelamı değildir! “Kayserin Ģeylerini Kaysere, ve Allahın Ģeylerini Allaha ödeyin” Matta Ġncili, Bap 22:21 Kitabı Mukaddes, Kitabı Mukaddes ġirketi, Ġstanbul 1995, s.25  Kilise (din adamları sınıfı) ya iktidardır ya da iktidara karĢı güçlü bir denge unsurudur.  Kilise, Aristo bilimi ve Batlamyus (Ptolemaios) astronomisini içselleĢtirmiĢ, buna uymayan her Ģeyi ağır Ģekilde cezalandırmıĢtır
  • 9/47 Reform Martin Luther  1517’de Endüljans belgelerinin geçerli olmadığını iddia ederek Protestan Reform hareketini baĢlattı  “Tüm insanlar kendilerinin rahibidir”
  • 10/47 Rönesans  Yunan-Roma dünyasının klasik dönemi, bilinçli bir Ģekilde canlandırıldı ve insana dönük çalıĢmalar (resim ve heykel) hız kazandı (1350’lerden itibaren) “ Ġtalyan kentleri laik kafalı bir halkla, ilgilerini bilinçli olarak tanrısal Ģeylerden kurtarıp insanla ilgili Ģeylere yöneltmiĢ olan ve sanatçılarla düĢünürleri koruyan prenslerin yaĢadıkları yerlerdi” William H.McNeill Dünya Tarihi, 10.Baskı, Ġmge Kitabevi, 2005, s:490
  • 11/47  Rönesans sanatçıları aynı zamanda bilimin de öncüleriydiler (“polymath”= hezârfen)  Brunelleschi (1377-1446): ressam, heykeltıraĢ, matematikçi, mühendis, gemi tasarımcısı “Perspektif, fiziksel çevrenin matematiksel ifadesidir” L.B. Alberti  Leonardo Da Vinci (1452-1519): ressam, heykeltıraĢ, mimar, müzisyen, matematikçi, mühendis, yenilikçi, anatomist, jeolog, haritacı, botanikçi ve yazar
  • 12/47
  • 13/47
  • 14/47 Bilimsel devrim (1500-1700)  Ġnsana odaklanan eleĢtirel akıl, aynı Ģekilde doğaya da odaklandı (kilisenin baskısına rağmen)  Nikolaus Copernicus (1473-1543)  Galileo Galilei (1564-1642)  Rene Descartes (1596-1650): “Aklımın reddettiği hiçbir şeyi kabul edemem”  Francis Bacon (1561-1626): “Bilgi güçtür”
  • 15/47  Aristo fiziğinin yanlıĢlarını gösterdi  Kopernik sistemini savundu “Din kitaplarından ahrette ne olacağını öğrenirsiniz, erdemli yaĢamın yollarını öğrenirsiniz, ama dünyayı ve fiziği öğrenemezsiniz” Galileo Galilei
  • 16/47 Giordano Bruno 1548-17 ġubat 1600 Yakıldığı Campo de’Fiori meydanı
  • 17/47 ''Galileo before the Holy Office'', a 19th century painting by Joseph-Nicolas Robert- Fleury. Source: http://library.thinkquest.org/C005358/images/galilei_image01.jpeg Söylediklerim yanlıĢtı, hata ettim!
  • 18/47
  • 19/47 Floransada Santa Croce (kutsal haç) kilisesi
  • 20/47 Ve sonra…  Sanayi devrimi (1769*) ve Siyasal devrim (1789) ile birlikte : Burjuvazi ve Kapitalizm geliĢti  Kapitalizm yaratıcı bir tahrip sürecidir; sermayeye olduğu kadar, hatta daha fazla, yeni ve ileri teknolojiye (inovasyon) gereksinim duyar _________________________ * Watt’ın aldığı ilk patentle Ġngiltere’de dokuma makinelerinin buhar gücü ile çalıĢmaya baĢlaması
  • 21/47 Bilim ve Teknolojide Neden Geri Kaldık?  Durum tespiti  Bilimin geliĢim çizgisi  Neden bu çizginin dışında kaldık?  Bilim yolculuğumuzdan örnekler  Ne yapmalı?
  • 22/47 Siyasal ve Sosyo-ekonomik yapı  “Osmanlı rejimi ne feodaldir ne de teokratik; hele hele hem feodal hem teokratik hiç değildir” Niyazi Berkes, TÜRKĠYE’DE ÇAĞDAġLAġMA, YKY, 2. Baskı 2002, s:24  Despotik imparatorluk*  Siyasal güç, topluma yabancılaĢtırılmıĢ bir kul taifesine dayandırılmıĢtır.  Batı’daki siyasetin dayandığı halk Osmanlı’da yoktur! _______________________________ *Kaynağı zapt ve fetih olan devletin, bir baba mülkü olduğu ve halkın üzerinde kurulan keyfi otorite ile birlikte miras gibi aktarıldığı bir yönetim Ģeklidir T.Hobbes
  • 23/47 “Mülk ve devlet asker ve rical iledir Rical mal ile bulunur Mal reayadan husule gelir Reaya adl ile muntazam-ül hal olur Kınalızade Ali (Naima 1655-1716) Sencer Divitçioğlu, Asya Üretim Tarzı ve Osmanlı Toplumu, YKY, 2003, s:88 ġalvarı Ģaltak Osmanlı Eyeri kaltak Osmanlı Ekende yok biçende yok Yiyende ortak Osmanlı Anonim
  • 24/47  “1453-1821 arasında geçen 203 sadrazamın 44’ü padiĢah emriyle öldürülmüĢtür” Çetin Altan, Tarihin Saklanan Yüzü, Ġnkilap kitabevi,1999  Molla Lütfi: Ö.1494  Piri Reis: 1470-1554, Kitab-ı Bahriye
  • 25/47 Kültür: Ġslam kültürü  Kuran tanrı kelamıdır; içeriği tüm hayatı kapsar  Kilise kurumu ve ruhban sınıfı yoktur Ġktidardan bağımsız bir dini otorite olmamıĢtır.  17.yy’da 3 ġeyhülislam idam edilmiĢtir  Batıdaki gibi bir reform hareketi olmamıĢtır; Abbasi halifesi El Memûn (786-833) Mutezile düĢüncesini hakim kılmaya çalıĢmıĢ, fakat baĢarılı olamamıĢtır.
  • 26/47  Resim ve heykel yasaktır “(…) (II. Mahmut) Bununla kalmayıp paralara da resmini koydurdu (1836). Bunun ardından çıkan isyanda Darphane-i Amire defterdarı Ali Rıza Efendi öldürüldü. 4000 kiĢinin öldürüldüğü bu isyanda (…)” Osman Selim Kocahanoğlu Menemen ve Kubilay Olayı, Temel Yayınları, 2013, s.36
  • 27/47
  • 28/47 DıĢ dünyaya ilgisizlik  AĢırı bir büyüklük duygusu ve özgüven sonucu dıĢ dünya ile ilgilenme gereği duymama ve değiĢime direnç “Ben ki, Sultanlar sultanı, hakanlar hakanı, hükümdarlara taç veren, Allah’ın yeryüzündeki gölgesi, Akdeniz’in ve Karadeniz’in ve Rumeli’nin ve Anadolu’nun ve Karaman’ın ve Rum’un ve Dulkadir Vilayeti’nin ve Kürdistan’ın ve Azerbaycan’ın Acem’in ve ġam’ın ve Halep’in ve Mısır’ın ve Mekke’nin ve Medine’nin ve Kudüs’ün ve bütün Arap diyarının ve Yemen’in ve daha nice memleketlerin ki, yüce atalarımızın ezici kuvvetleriyle fethettikleri ve benim dâhi ateĢ saçan zafer kılıcımla fetheylediğim nice diyarın sultanı ve padiĢahı sultan BEYAZIT HAN Oğlu SULTAN SELĠM HAN Oğlu SULTAN SÜLEYMAN HAN'ım Sen ki, Françe vilayetinin kralı Françesko (François, Fransuva)’sun. Ocak 1526
  • 29/47  1555: Busbecque, Avusturya elçisi 1720: Yirmisekiz Mehmet Çelebi, Paris sefiri  19. yy baĢına kadar devletin dıĢiĢlerini rumlar yönetmiĢtir  1821 Tercüme odası  Osmanlı batıdaki bilimsel devrimin farkına bile varmadı!  Katip Çelebi (Hacı Halife/Kalfa): 1608-1656, KeĢf-üz Zünun, Cihannüma,
  • 30/47 Özetle  Batının özgürlük ortamı ve özgür bireyi Osmanlıda hiç olmadı  Yöneticiler batının gücünün arkasındaki dinamonun bilim ve teknoloji olduğunu kavrayamadılar
  • 31/47 Bilim ve Teknolojide Neden Geri Kaldık?  Durum tespiti  Bilimin geliĢim çizgisi  Neden bu çizginin dıĢında kaldık?  Bilim yolculuğumuzdan örnekler  Ne yapmalı?
  • 32/47 Astronomi BATI  Tycho Brahe (1546-1601)  Danimarka kralı II.Frederick, Hveen adasını tahsis ederek 2 gözlem sarayı kurdu
  • 33/47 Tycho Brahe'nin, Huen adasındaki rasathanesi http://onurgenckal.blogspot.com.tr/2013/03/tycho-brahe-calsmalar.html
  • 34/47 OSMANLI  Takiyüddin efendi  1571-77’de için Tophane sırtlarında yaptırılan rasathane, 1580’de ġeyhülislamın uğursuzluk getirdiği fitnesi ile Kaptan-ı Derya Kılıç Ali paĢaya yıktırıldı
  • 35/47 Matbaa BATI  Johann Gutenberg  Ġlk kitap:1453-56  15.yy. da avrupada 1700 matbaa, 15-20 milyon kitap OSMANLI  Ġbrahim Müteferrika  Ġlk kitap: 1729 (1495’de istanbulda ibrani basımevi)  1830 yılına kadar toplam 97 kitap
  • 36/47 Bağımsız eğitimciler sendikası AR-GE raporundan http://kemalsagim.wordpress.com/2012/05/28/ kitap-okumada-dunya-siralamasinda-kacinciyiz/ “Türkiye kitap okuma konusunda çoğu Afrika ülkelerinin gerisinde kalmıĢ durumda”. Bir Japon bir yılda ortalama 25 kitap okuyor, Bir Ġsviçreli bir yılda ortalama 10 kitap, bir Fransız bir yılda ortalama 7 kitap, bir Türk ise 10 yılda ancak 1 bir kitap okuyor.
  • 37/47 Üniversite BATI  Universitas megistrorum et scolarium  1088 Bologna, 1160 Paris, 1167 Oxford  1500’lerde avrupada yetmiĢten fazla üniversite mevcut
  • 38/47 OSMANLI  1471: Medrese-i Semaniye  Osmanlıda bilim sözcüğünün karĢılığı ilim dir ve dini bilgiler ve kuralları anlatır. “Fatih’ten II. Abdülhamit’e kadar geçen 450 yıl boyunca medreselerin, memlekete, Türklüğe, ilim alemine ne hizmeti olmuĢ ne de tek alim yetiĢtirmiĢtir” Osman Ergin, Türkiye Maarif Tarihi N. Sakaoğlu, Osmanlıdan Günümüze EĞĠTĠM TARĠHĠ, Bilgi Üni.Yay., 2003, s.38
  • 39/47  Ġlk Üniversite giriĢimi 1870: Darülfünun-ı Osmani (1871’de kapatıldı) “Cehalet mültezem, kesp-i kemaldir cünhamız, bildim, Ġlahi! cürm-i tahsil-i ilimden tövbeler olsun…” (En gerekli Ģeyin cahillik, en ağır suçun da olgunluğa eriĢmek olduğunu, sonunda öğrendim. Tanrım! bir daha bilim öğrenme suçu iĢlemeye tövbeler olsun…) Hoca Tahsin Efendi 1870 de açılan Darülfünun’un ilk rektörü (baĢ hoca)
  • 40/47  1874: Darülfünun-ı Sultani (1881’den sonra ?)  1901: Darülfünun-ı ġahane (edebiyat, fen, ulum-i Ģeriye)  1915: Darülfünun reformu (… +hukuk, tıp)  19 Alman, 1 Macar öğretim üyesi  1933: Darülfünun’un kapatılması, Ġstanbul Üniversitesi  1982: YÖK “Üniversitelerimizin çoğu diploma imalathanesi haline gelmiĢtir, diploma dağıtıyorlar ama bilgi, akıl ve erdem dağıtmıyorlar” Prof. Dr.Talat Halman Ġlk Kültür Bakanı (1971), TÜBA ve DıĢiĢleri bakanlığı Üstün Hizmet Ödülü sahibi 21. Yüzyılda Üniversite ve Kültür, 2.Baskı TÜBA yayınları, Ankara 2002, s.51
  • 41/47 Ve memleketimden üniversite manzaraları…
  • 42/47 27.12. 2013, Sakarya Üniversitesi
  • 43/47 “MeĢhûrdur ki fısk* ile olmaz cihân harâb Eyler anı müdâhane**-i âlimân harâb” Keçecizade Ġzzet Molla (1785-1829) ______________________________ *fısk: hak yolundan çıkmak, günah **müdâhane: dalkavukluk
  • 44/47 Bilim Akademileri BATI  1560 Akademia Sectorum Napoli  1662 Royal Society (GB)  1666 Akademia des Science (FR)  1775 Rusya (“deli” Petro)  1859 Mısır  1869 Bulgaristan  1926 Yunanistan OSMANLI  1851-62 Encümen-i DaniĢ  1993 TUBA
  • 45/47  2011’de KHK ile  Üyelerinin 1/3’ünü bakanlar kurulu (bu yetki daha sonra TÜBĠTAK’a devredildi), 1/3’ünü YÖK seçecek  BaĢkanı, genel kurulun seçeceği 3 aday arasından baĢbakan tarafından atanacak “bir bilimler akademisinin en kritik rolü, hükümetlere bilimsel gerçekleri, lehte veya aleyhte olsun, politik mülahazalardan uzak aktarabilmesidir” (……) “çoğu üyeleri, dolaylı veya doğrudan hükümet tarafından atanan bir akademi bu görevi layıkıyla yapamaz” Bruce Alberts Science dergisi baĢ editörü Turkey and Science Academies, 2 Ekim 2011 Prof. Dr. Fuat İNCE- fuat@bilimania.com
  • 46/47 Bilim ve Teknolojide Neden Geri Kaldık?  Durum tespiti  Bilimin geliĢim çizgisi  Neden bu çizginin dıĢında kaldık?  Bilim yolculuğumuzdan örnekler  Ne yapmalı?
  • 47/47 Ne yapmalı?  Bilim ve teknoloji üretmeli! 1. Plan ve Kaynak • AR-GE’ye en az Avrupa Birliği ülkeleri kadar para ayırmak 2. Ġnsan: Ruhsal doyumlarını, anlamada, gerçeği aramada bulacak bireylerin varlığı • Özgür bir ortam • Sorgulayıcı, eleĢtirel akla sahip bireyler yetiĢtirmeye dönük bir eğitim • Bilim üretmenin toplumun gözünde bir anlamı olması (“Bilgi Güçtür!) “(…) araĢtırma yapmak/yapamamak; sorgulamak/ sorgulayamamak ikilemi, çok daha genel bir kültürel ortamdaki davranıĢ biçiminin, bilim ve teknoloji alanına yansımasıdır.” Prof.Dr.Ergun Türkcan Dünya’da ve Türkiye’de BĠLĠM, TEKNOLOJĠ ve POLĠTĠKA Bilgi Üni. Yay., 2009, s:322
  • 48/47